Raadsvoorstel Burgerberaad Samen maken we 's-Hertogenbosch 25-02-2025 def 17414623

Raadsvoorstel Registratienummer Raadsvergadering

17414609 25 februari 2025

Onderwerp

Bosch Burgerberaad Samen maken we ’s-Hertogenbosch Samen ’s-Hertogenbosch maken - dat is wat wij willen. Omdat we er van overtuigd zijn dat beleid en activiteiten beter worden als we alle stemmen horen. Daarvoor gaan we samen met inwoners en uw raad bouwen aan een participatieaanpak ‘Samen maken we ’sHertogenbosch’. We organiseren opnieuw een burgerberaad als hoofdinstrument van de participatie.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Voorgesteld besluit Het college van Burgemeester en Wethouders stelt de gemeenteraad voor het volgende te besluiten: 1. Een burgerberaad te houden over het opstellen van een participatievisie en -verordening. 2. Voor dit burgerberaad te experimenteren met een qua doorlooptijd en financiële middelen compacter burgerberaad met behoud van de waardevolle basisbeginselen van het instrument burgerberaad. 3. Het eindrapport met aanbevelingen als zwaarwegend advies integraal terug te leggen bij de gemeenteraad en deze aanbevelingen - mits juridisch, financieel en praktisch uitvoerbaar - duidelijk op te nemen in de visie voor participatie. 4. Deze visie voor wensen en bedenkingen voor te leggen aan de gemeenteraad.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Aanleiding Om de Bossche Participatieaanpak te ontwikkelen samen met inwoners organiseren we een burgerberaad ‘Samen maken we ’s-Hertogenbosch’. In de op 16 juni 2021 aangenomen motie is gevraagd de lokale democratie te versterken, door onder andere te experimenteren met het burgerberaad. Cruciale randvoorwaarde is wel dat er geen sprake is van een eenmalige exercitie, maar dat het burgerberaad een vast element in de gereedschapskist van onze gemeente wordt. Deze ambitie hebben we opgenomen in het bestuursakkoord 2022-2026. In oktober 2024 is uw raad met de raadsinformatiebrief Naar een Bossche participatieaanpak ‘Samen maken we ’s-Hertogenbosch’ geïnformeerd over het voornemen van het college om samen met inwoners en de gemeenteraad te bouwen aan een participatieaanpak. Wij werken aan een visie en verordening die deze bestuursperiode vastgesteld zal worden; een dynamisch en flexibel kader dat we de jaren daarna verder toetsen aan en verfijnen in de praktijk. In november 2024 is, op basis van een bespreeknotitie, in de commissie Bestuur een gesprek gevoerd over participatie. Dit heeft geresulteerd in een op 10 december 2024 unaniem door uw raad aangenomen motie vreemd ‘Participatie: Een Meerkoppige Draak of de Sleutel tot een Betere Samenleving door Inwonersinvloed? Samen maken we Den Bosch!’.

Hierin roept u het college op om een visiedocument op te stellen waarin kernwaarden voor participatie worden vastgelegd, zoals transparantie, betrokkenheid van minder gehoorde stemmen en duidelijke verwachtingen voor inwoners. Daarnaast vraagt u ons om in een afgeslankte vorm nogmaals een burgerberaad te organiseren over de nadere invulling van het participatiebeleid. In dit raadsvoorstel gaan wij in op deze vraag en doen daarmee de motie van 10 december 2024 af.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Beoogd doel Op een constructieve en intensieve wijze betrekken van inwoners in de totstandkoming van het nieuw te ontwikkelen participatiebeleid Aansluitend bij de leidende principes van onze Bossche Participatieaanpak ‘niet vóór maar samen met inwoners’ willen we bij het ontwikkelen en vormgeven van het participatiebeleid onze inwoners zo actief betrekken. Hiervoor gaan we na een geslaagde eerste editie nogmaals het instrument burgerberaad inzetten. De gemeente ’sHertogenbosch wil álle stemmen horen, ook de stemmen die zich niet vanzelfsprekend aandienen. Omdat we betere besluiten nemen wanneer het stadsbestuur gevoed wordt door al onze inwoners. Er is ook een noodzaak: we zien dat het vertrouwen in de overheid afneemt, ook op lokaal niveau. Zie hiervoor de door de afdeling Onderzoek & Statistiek opgestelde rapportage ‘Samenleven en vertrouwen’ in bijlage. Participatie kan zorgen voor andere inzichten. Het is een belangrijk middel om inwoners te betrekken bij het maken van beleid. Met als doel: betere plannen. Tijdens een burgerberaad wil je alle meningen en ervaringen een plek hebben gegeven. Door loting kunnen we specifiek de groep inwoners aanspreken die zich niet of onvoldoende gehoord voelt. Doel is dat de hele gemeenschap zo optimaal mogelijk vertegenwoordigd is, met extra aandacht voor de stillere stemmen.

Zodat we een meerstemmige dialoog voeren die recht doet aan de diversiteit van de samenleving om ons heen. Door nogmaals een burgerberaad te organiseren willen we dit nieuwe instrument verder beproeven, deze keer in een compacte vorm. Compact qua doorlooptijd en kosten. Waardoor een burgerberaad een beschikbaarder instrument wordt en het daarmee niet blijft bij een eenmalige exercitie, maar we het burgerberaad als instrument duurzaam kunnen toevoegen aan de gereedschapskist van participatie.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Relevante besluitgeschiedenis • • •

Aangenomen motie 16 juni 2021 , naar aanleiding van de discussienota versterking van onze lokale democratie Raadsinformatiebrief Naar een Bossche participatieaanpak ‘Samen maken we ’s-Hertogenbosch’ Aangenomen motie 10 december 2024 ‘Participatie: Een Meerkoppige Draak of de Sleutel tot een Betere Samenleving door Inwonersinvloed? Samen maken we Den Bosch!’.

Argumenten 1.

Instrument burgerberaad verder beproeven en doorontwikkelen voor structureel gebruik Door nogmaals een burgerberaad te organiseren willen we dit nieuwe instrument verder beproeven. Een burgerberaad houdt in dat een representatieve groep gelote inwoners zich buigt over een vooraf meegegeven vraagstelling. Door eerst inhoudelijke te verdiepen en daarna gelijkwaardig met elkaar te overleggen in meerdere sessies komt deze groep in de periode van mei tot en met september tot een eindrapport met aanbevelingen. Het burgerberaad is niet het enige instrument maar maakt onderdeel uit van een breder participatieproces. Organisaties en inwoners worden ook op andere wijzen betrokken om hun mening te geven over . Kennis en inzicht opgehaald buiten het beraad wordt waar mogelijk in het burgerberaad ingebracht. Op verzoek van het burgerberaad kunnen partijen uitgenodigd worden hun kennis en inzicht te delen.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

2.

Het burgerberaad als hoofdinstrument voor representatieve participatie. We zien het burgerberaad als een volwaardig en zwaarwegend instrument om samen met inwoners beleid te maken. Specifiek voor het te ontwikkelen participatiebeleid is het burgerberaad als hoofdinstrument van participatie passend, omdat een representatieve groep gelote inwoners – een afspiegeling van onze samenleving – na een uitgebreid en zorgvuldig beraad komt met aanbevelingen. We organiseren een gewogen loting (een iteratieve loting, zie voor meer achtergrond dit artikel) om te komen tot een goede afspiegeling van de samenleving binnen het burgerberaad. Qua omvang van het burgerberaad mikken we op ongeveer 80 inwoners die ingeloot worden op basis van een aantal criteria. Daarbij denken we aan een goede spreiding in leeftijd, verdeeld over de gemeente (zowel stedelijk, de wijken en de dorpen en het buitengebied), verschillende inkomensgroepen, opleidingsniveaus en politieke betrokkenheid. En we hebben extra aandacht voor de vaak niet of nauwelijks gehoorde, stille stemmen. 1 Naast het burgerberaad zullen voor de visie in de samenleving nog aanvullende bouwstenen opgehaald worden, zowel online als via gesprekken met verschillende doelgroepen.

Maar bijvoorbeeld ook de evaluatie van de werkwijze rondom participatie bij buitenplanse omgevingsplanactiviteiten (de Omgevingsdialoog): op 13 juli 2021 heeft uw raad besloten om dit 2 jaar na inwerkingtreding van de Omgevingswet te doen. Alle bouwstenen worden uiteindelijk door het college helder en overzichtelijk samengebracht tot een visie op participatie. Nadat het college de gemeenteraad in de gelegenheid gesteld heeft om wensen en bedenkingen in te dienen op de participatievisie, stelt het college de visie vast en vertaalt deze in een concept participatieverordening. Deze verordening wordt na vier weken ter inzagelegging ter besluitvorming aan de gemeenteraad. Na vaststelling beschikken we over een geactualiseerde en met de samenleving tot stand gekomen participatieaanpak die zich in de praktijk mag bewijzen.

1

Zie het bijgevoegde artikel Burgerparticipatie: op zoek naar álle stemmen. Movisie maakt hierin een onderscheid tussen vier soorten ‘stemmen’. De mensen met kwetsbare stemmen worden doorgaans niet betrokken bij de beleidsontwikkeling, waardoor beleid dat voor hen wordt gemaakt vaak mijlenver van hen af staat. Dat leidt tot wantrouwen. Het risico is dat vooral de groep van gevestigde, veelgehoorde stemmen betrokken wordt; die goed weten hoe ze hun invloed kunnen uitoefenen en ook wel de ‘participatie-elite’ genoemd wordt.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

De vraagstelling voor het burgerberaad moet duidelijk, gericht en wervend zijn. Wij willen het beraad met de volgende vraagstelling richting geven: “hoe maken we samen ’s-Hertogenbosch? Hoe wilt u als inwoner van uw wijk, dorp of stad uw stem laten horen.” Met als deelvragen: “Over welke onderwerpen wilt u geïnformeerd worden, meepraten of meebeslissen? Op welke manier en op welk moment? Wat heeft u nodig om mee te doen?” Of het nu een herinrichting is van een speeltuin of een nieuw beleidsvoornemen van de gemeente: we vinden het van groot belang dat mensen meer invloed gaan ervaren op hun eigen leven. Dat is waar participatie over gaat, over invloed, zeggenschap en eigenaarschap. In de vraagstelling van het burgerberaad en in het beraad zelf gaan we dit zo concreet en praktisch mogelijk maken. Bijvoorbeeld door in te zoomen op de forse maatschappelijke uitdagingen waar we als samenleving voor staan zoals de energietransitie, krapte op de woningmarkt, de kansenongelijkheid en de toenemende polarisatie. Door zeggenschap van inwoners te versterken groeit ook het eigenaarschap en het vertrouwen in elkaar. Dan doen meer mensen mee en zetten meer mensen zich in voor hun leefomgeving zodat we daadwerkelijk samen ’s-Hertogenbosch maken. We gaan het beraad zelf nog betrekken bij de vaststelling van de exacte vraagstelling.

Afhankelijk van het verder uitdiepen van de vraag kan het burgerberaad bepalen of en hoeveel deelonderwerpen moeten worden besproken, met hoeveel mensen en of dat parallel of gezamenlijk gebeurt. Het burgerberaad zal het onderwerp en de vraagstelling verkennen, dit nader bediscussiëren en het ontwerp (aantal tafels, deelnemers, sessies) ook goed tegen het licht houden. Er is ruimte voor verschillende meningen, waarbij vervolgens gezocht wordt naar de overeenkomsten in die meningen, om uiteindelijk tot overeenstemming te komen rond concrete voorstellen en aanbevelingen. 3.

We experimenteren met een qua doorlooptijd en financiële middelen compacter burgerberaad met behoud van de waardevolle basisbeginselen van het instrument burgerberaad. Er zijn een aantal leerpunten uit evaluatie van het eerste Burgerberaad Woonzorgvisie die we meenemen in het volgend burgerberaad. Om die reden is de evaluatie van het Burgerberaad Woonzorgvisie als bijlage www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

toegevoegd. Zo hebben we geleerd om na de start het beraad meer te betrekken in het verdere proces. Het uitgedachte proces moet ruimte laten om af te kunnen wijken, mocht het burgerberaad dat wensen of daar aanleiding toe geven. Enige wendbaarheid van het proces is wenselijk. Met voldoende ruimte voor deelnemers om met elkaar in beeld, taal en schrift te overleggen en tot aanbevelingen te komen. We maken gebruik van alle ervaringen en opgedane kennis uit het eerste burgerberaad, bijvoorbeeld van de getrainde gespreksleiders. Deze kennis en ervaring willen we breder benutten en borgen in de organisatie.

4.

Vooraf duidelijkheid over hoe om te gaan met de aanbevelingen van het burgerberaad. Een burgerberaad kan de lokale democratie en het vertrouwen in de overheid versterken en de besluitvorming verrijken met oplossingsrichtingen die inwoners zelf aandragen. Omdat we ervan overtuigd zijn dat beleid en activiteiten beter worden als we alle stemmen horen. Voorwaarde is dat we op voorhand aan deelnemers duidelijk maken wat er met hun inspanning gebeurt. Zodat we het vertrouwen in de aanbevelingen waar inwoners zelf mee komen al voor het beraad duidelijk uitspreken. Met dit raadsbesluit committeert de raad zich aan de voorkant aan de inspanningen en aanbevelingen van het burgerberaad die het college via een visie vertaalt in een aan de raad voor te leggen verordening. Op inhoud denkt de raad mee. Het is wenselijk dat de raad dit commitment laat zien door bij de wensen en bedenkingen en uiteindelijk bij de vaststelling van de verordening zich achter de uitkomst van het burgerberaad te scharen. Het toetsen of het eindrapport binnen de gestelde kaders past vindt ook al tijdens het burgerberaad plaats.

Kanttekeningen en risico’s 1.

Planning is krap www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Onderdeel van de Bossche participatieaanpak ‘Samen maken we ’s-Hertogenbosch’ is de oplevering van een visie en verordening. We willen dit zoveel mogelijk samen met inwoners en uw raad ontwikkelen, zodat inwoners, organisatie én bestuur weten en ervaren wat ze van elkaar mogen verwachten. De planning daarvoor is krap. De visie willen we als College van B&W in december 2025 aan uw raad voorleggen voor zienswijzen, samen met het adviesrapport van het burgerberaad. De vaststelling van de verordening die voortkomt uit deze visie door uw raad volgt dan in het eerste kwartaal van 20262. 2.

Afgeslankte vorm moet niet tornen aan de basisbeginselen van het instrument burgerberaad In de door het ministerie van BZK in samenwerking met de VNG opgestelde factsheet ‘Burgerforum randvoorwaarden voor succes’ wordt de hoofdboodschap voor het organiseren van een burgerberaad meegegeven: doe het goed of doe het niet. Als het niet goed gebeurt is er een groot risico op teleurstelling en verzwakking van burgerbetrokkenheid. Dit goed doen houdt in dat voor een goede keuze en afbakening van het onderwerp, een goede politieke en democratische inbedding en een goede samenstelling van het beraad gezorgd wordt maar ook voor voldoende middelen, een gedegen organisatie en een goede informatievoorziening. Wij denken hier zorg voor te kunnen dragen, ook nu we de tweede editie in afgeslankte vorm willen realiseren. In het compacte burgerberaad denken we kosten te kunnen besparen op ontwikkeling, communicatie enorganisatie. Verder willen we het aantal deelnemers verlagen naar ca. 80. De dagvergoeding (€ 75 per dag) net als het regelen van vervoer voor degene die daar afhankelijk van zijn.

3.

Stille stemmen te weinig gehoord

2

De nieuwe wet Versterking participatie op decentraal niveau - per 1 januari 2025 van kracht - verplicht gemeenteraden om een participatieverordening op te stellen met heldere kaders voor participatie. Het doel van de wet is om inwoners meer te betrekken bij het voorbereiden, uitvoeren en evalueren van beleid. Er geldt een overgangstermijn van twee jaar om de participatieverordening op te stellen, die dus uiterlijk 31 december 2026 vastgesteld moet zijn. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Er blijft altijd een risico dat we er niet (geheel) in slagen om – ondanks forse inspanningen om hen te bereiken - de onderbelichte, stille stemmen bij het burgerberaad te betrekken. Ondanks zorgvuldige loting en selectie kunnen inwoners zelf de afweging maken om niet mee te willen doen. We willen hier extra op inzetten door inwoners zo persoonlijk mogelijk te benaderen, in nauwe afstemming met onze maatschappelijke partners in de buurten, wijken, dorpen, om mee te doen als ze een brief ontvangen hebben. Daarbij hebben we ook aandacht voor groepen die niet hebben geleerd of weten hoe mee te doen en mee te bepalen. We willen hier de aansluiting maken bij de beleidsaanpak rond diversiteit, inclusie en gelijkwaardigheid, waarvoor op 6 mei in uw raad een beleidsplan wordt gepresenteerd. 4.

Intensief en kostbaar instrument Het burgerberaad is een intensief en daarmee prijzig instrument. Zoals u kunt lezen in de bijgevoegde evaluatie zijn de totale kosten van het Bosch Burgerberaad € 209.000 exclusief ambtelijke kosten. We denken deze kosten nu terug te kunnen brengen naar een totaal van € 125.000 exclusief ambtelijke kosten, maar er zijn variabelen en externe factoren die kunnen maken dat de kosten toch hoger uitvallen. Het kostenaspect zullen we in de evaluatie meenemen teneinde dit instrument ook financieel te borgen en mogelijk te maken voor de toekomst.

Financiën Het Burgerberaad ‘Samen maken we ’s-Hertogenbosch’ organiseren we binnen de beschikbare financiële ruimte van de gemeentelijke begroting. Voor deze globale opzet voor een compact burgerberaad wordt gebruik gemaakt van de ervaringen van het eerste Bossche burgerberaad exclusief ambtelijke uren en kosten. Uitgesplitst komen we tot de volgende raming:  Communicatie € 40.000 www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

 Externe advisering  Facilitaire zaken  Onkosten deelnemers Totaal

€ 25.000 € 25.000 € 35.000 € 125.000,-

Duurzaamheid Niet van toepassing.

Participatie en communicatie De communicatie rond het burgerberaad speelt vooraf, tijdens en na het beraad een belangrijke rol. De communicatiestrategie is gericht op ‘verbinden en vertrouwen’. De communicatiestrategie en aanpak werken we verder uit in het op te stellen communicatieplan. Uitgangspunten en randvoorwaarden daarvoor zijn: • We schetsen een ‘eerlijk beeld’. Het burgerberaad is nog in ontwikkeling in onze gemeente dus dat betekent ook leren met en van elkaar. • Voor iedereen is vanaf het begin duidelijk wat de kaders zijn en wat er met de aanbevelingen wordt gedaan, met een indicatie van bijbehorende planning. • In onze communicatie richten we ons op verbinding, samenwerking, collectiviteit en gelijkwaardigheid. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

• • • • • • •

Je hoeft zeker geen expert te zijn. We werken samen met (maatschappelijke) partners om ook via hun kanalen onze boodschap en oproep over te brengen. Onze communicatie is afgestemd op de verschillende doelgroepen; ook als het gaat om beeld, taal en toegankelijkheid. In onze communicatie hebben we aandacht voor mogelijke barrières en hoe we deze ‘weg kunnen nemen’. We monitoren tussentijds de communicatie en participatie en sturen waar nodig bij. Vooraf informeren we inwoners over het burgerberaad en de vraagstelling die we aan hen voorleggen. Tijdens het burgerberaad informeren we inwoners over het verloop van het burgerberaad. Dat doen we door het delen van verhalen vanuit betrokkenen via verschillende media en middelen. Na afloop worden de resultaten breed gedeeld/ gevierd met elkaar met aandacht voor de vervolgstappen. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van ‘s-Hertogenbosch, De gemeentesecretaris,

De burgemeester,

drs. B. van der Ploeg

drs. J.M.L.N. Mikkers

Bijlagen 1. Rapportage ‘Samenleven en vertrouwen’ (afdeling Onderzoek & Statistiek) 2. Evaluatie eerste Bossche burgerberaad Woonzorgvisie www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

3.

Artikel Burgerparticipatie: op zoek naar álle stemmen

Registratienummer Bevoegdheid raad Portefeuillehouder Commissie Sector/Afdeling Inlichtingen

17414609 kaderstellend P. Slikker Bestuur: 13 februari 2025 MO/VOLW Jochems g.jochems@s-hertogenbosch.nl

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Besluit van de raad Registratienummer 17414609 Raadsvergadering 25 februari 2025 Onderwerp

Bosch Burgerberaad ‘Samen maken we ’s-Hertogenbosch’

De gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch, gezien het voorstel van college van 28 januari 2025: besluit: 1. Een burgerberaad te houden over het opstellen van een participatievisie en -verordening. 2. Voor dit burgerberaad te experimenteren met een qua doorlooptijd en financiële middelen compacter burgerberaad met behoud van de waardevolle basisbeginselen van het instrument burgerberaad. 3. Het eindrapport met aanbevelingen als zwaarwegend advies integraal terug te leggen bij de gemeenteraad en deze aanbevelingen - mits juridisch, financieel en praktisch uitvoerbaar - duidelijk op te nemen in de visie voor participatie. 4. Deze visie voor wensen en bedenkingen voor te leggen aan de gemeenteraad.

Aldus besloten in de openbare vergadering van de gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch van 25 februari 2025 www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

De gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch, De Griffier,

De voorzitter,

drs. W.G. Amesz

drs. J.M.L.N. Mikkers

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704