Raadsvoorstel Bosch Burgerberaad Woonzorgvisie 24 mei 2023

Raadsvoorstel Registratienummer Raadsvergadering

15085465 4 juli 2023

Onderwerp

Bosch Burgerberaad Woonzorgvisie Iedereen die wil, kan meedoen in ’s-Hertogenbosch. We zoeken de verbinding met alle inwoners. De mensen met een luide en zachte stem én de stemmen die we nog niet horen. We starten daarom met een Bosch Burgerberaad als onderdeel van de participatie voor de woonzorgvisie. Aan deze woonzorgvisie geven we zo samen met inwoners en stakeholders vorm en inhoud. Een goede inrichting van het participatieproces met burgerberaad is daarom noodzakelijk.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Voorgesteld besluit Het college van Burgemeester en Wethouders stelt de gemeenteraad voor het volgende te besluiten: 1.

In het kader van bestuurlijke vernieuwing in het algemeen en voor de woonzorgvisie in het bijzonder het burgerberaad als een instrument voor participatie in te zetten,

2.

Het burgerberaad voor de woonzorgvisie te beschouwen als hoofdinstrument voor participatie.

3.

Om de volgende vraagstelling: “hoe komen we gezien de uitdagingen van dubbele vergrijzing in onze gemeente tot een toekomstbestendige zorgzame samenleving met de juiste zorg en ondersteuning voor en door alle inwoners?” voor te leggen aan het burgerberaad en het beraad uit te nodigen om binnen deze vraagstelling tot een eindrapport met aanbevelingen te komen.

4.

De aanbevelingen van het burgerberaad, mits financieel, juridisch en praktisch uitvoerbaar, terug te leggen bij de gemeenteraad zodat zij met inachtneming van deze aanbevelingen, samen met eventuele andere uitkomsten (kennis en inzichten) van participatie een besluit nemen. Deze aanbevelingen hebben het karakter van een zwaarwegend advies.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Aanleiding Om de indirecte democratie te versterken en te verrijken met door inwoners voorgestelde oplossingsrichtingen organiseren we een burgerberaad (een vorm van directe democratie) over de woonzorgvisie. In de op 16 juni 2021 aangenomen motie is gevraagd de lokale democratie te versterken, door onder andere te experimenteren met het burgerberaad. Het door de raadswerkgroep burgerberaad opgestelde en door het presidium overgenomen advies zegt dat een burgerberaad de lokale democratie kan versterken en het raadsdebat kan verrijken met oplossingsrichtingen die inwoners zelf aandragen. Cruciale randvoorwaarde is wel dat er geen sprake is van een eenmalige exercitie, maar dat het burgerberaad een vast element in de gereedschapskist van de raad wordt. Deze ambitie hebben we opgenomen in het bestuursakkoord 2022-2026. In de meerjarenbegroting zijn daar structureel middelen voor opgenomen. De woonzorgvisie is een onderwerp dat zich goed leent voor het organiseren van een burgerberaad. Het is een onderwerp dat maatschappelijk leeft. Het is voor een grote groep inwoners herkenbaar en relevant, het is goed af te bakenen en het is toekomst gericht. Beoogd doel Op een constructieve en intensieve wijze betrekken van inwoners in de totstandkoming van beleid Het beoogd doel is meerledig. Het is vooral gericht op het versterken van de relatie met inwoners en tussen inwoners onderling.

Met het burgerberaad betrekken we een representatieve groep gelote inwoners intensief bij de beleidsvorming. De indirecte democratie via volksvertegenwoordigers in de raad wordt met het burgerberaad (directe democratie) verrijkt/versterkt. Met het voeren van een burgerberaad worden veel (verschillende) perspectieven opgehaald, uitgewisseld, verdiept en besproken om uiteindelijk zorgvuldig te worden neergelegd in een eindrapport. Dit eindrapport bevat aanbevelingen die ter besluitvorming worden www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

voorgelegd aan de gemeenteraad. Zowel op het proces als op de inhoud werpt een beraad vruchten af. Verder wordt met het organiseren van het burgerberaad, aangevuld met een brede communicatiestrategie, het maatschappelijk debat over wonen en zorg kwalitatief en participatief bevorderd. Dit is positief voor onze inwoners, stakeholders en voor onszelf. We zien het burgerberaad an sich al, nog los van het eindrapport, als een (volgende) stap naar een zorgzame Bossche samenleving. Het Bosch Burgerberaad Woonzorgvisie draagt namelijk ook bij aan het bewustzijn bij inwoners als het gaat om de impact van de dubbele vergrijzing (meer ouderen die gemiddeld ook nog ouder worden) op de samenleving en wat dit van die samenleving vraagt. Door nu te starten met een burgerberaad willen we kennis en ervaring op doen met dit nieuwe instrument. Niet als éénmalige exercitie maar vooral om dit instrument duurzaam toe te voegen aan de gereedschapskist van participatie. Het participatieproces eindigt niet alleen in een gemeentelijke woonzorgvisie. Idealiter eindigt dit ook in een visie dat breder eigenaarschap kent, omdat de geformuleerde visie en ideeën ook door stakeholders zoals woningbouwcorporaties en zorgpartijen en zoveel mogelijk inwoners worden onderschreven. De uiteindelijke woonzorgvisie is natuurlijk een momentopname.

Nieuwe ontwikkelingen en inzichten kunnen altijd aanleiding zijn om de visie aan te passen. In die zin is de woonzorgvisie een dynamisch document.

Relevante besluitgeschiedenis   

aangenomen motie 16 juni 2021, naar aanleiding van de discussienota versterking van onze lokale democratie. Bestuursakkoord 2022-2026 Aangenomen motie 28 februari 2023, naar aanleiding van de discussienotitie Woonzorgvisie ‘sHertogenbosch februari 2023. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Argumenten 1.

Het burgerberaad als hoofdinstrument voor participatie. In het bestuursakkoord hebben we het al aangekondigd. We trekken geld uit om aan de slag te gaan met bestuurlijke vernieuwing en onze lokale democratie. Met een burgerberaad wordt het instrumentarium voor participatie uitgebreid. Een burgerberaad houdt in dat een representatieve groep gelote inwoners zich buigt over een vooraf meegegeven vraagstelling. Door eerst te leren en daarna gelijkwaardig met elkaar te overleggen in meerdere sessies komt deze groep, in een periode van vier tot zes maanden tot een eindrapport met aanbevelingen. Deze aanbevelingen gaan ook gepaard met een waardering van de mate van consensus binnen de groep. In dit proces van burgerberaad worden de stakeholders en het grote publiek betrokken. We zien veel voordelen. De betrokkenheid wordt bevorderd en de inhoud wordt verrijkt. Wij zien het burgerberaad als een vergaande vorm van participatie omdat de aanbevelingen zorgvuldig, transparant en weloverwogen tot stand gekomen zijn door een representatieve groep gelote inwoners. Het onderwerp woonzorgvisie leent zich goed voor een burgerberaad in de wetenschap dat de gemeente slecht één van de spelers is. Er zijn namelijk meerdere partijen actief in het domein van wonen, welzijn en zorg. We zullen het daarom samen moeten doen.

Een reden te meer om de stakeholders op een zorgvuldige wijze in te passen in het proces van het burgerberaad. Het burgerberaad is ingebed in een breder participatieproces. Kennis en inzicht opgehaald buiten het beraad wordt waar mogelijk in het burgerberaad ingebracht. Op verzoek van het burgerberaad kunnen partijen uitgenodigd worden hun kennis en inzicht te delen.

2.

Het onderwerp wonen-zorg is actueel en van belang mede door de dubbele vergrijzing. De samenhang van wonen en zorg is een belangrijk thema. Het raakt aan veel ontwikkelingen waar inwoners mee te maken hebben en waartoe de gemeente en partners zich toe moeten verhouden. In het bestuursakkoord gaven wij al aan een woonzorgvisie te maken met scherpe keuzes over de grote opgave rond wonen en zorg. Zoals in de discussienotitie aan de gemeenteraad voorgelegd en in de motie van de raad opgenomen is, is het wenselijk focus www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

aan te brengen. We leggen de focus op wonen en zorg voor ouderen, waarbij we de verbinding leggen naar andere doelgroepen en onderwerpen. Hoe het wonen en de zorg voor ouderen in de toekomst te organiseren is één van de grote vragen van de komende decennia. Het aantal mensen dat zorg en ondersteuning nodig heeft neemt toe (door de dubbele vergrijzing neemt naast het aantal ouderen ook de gemiddelde leeftijd toe). Tegelijkertijd neemt het aantal mensen dat deze zorg en ondersteuning kan bieden af.

3.

Een burgerberaad staat of valt met een duidelijke vraagstelling. De vraagstelling moet duidelijk en gericht zijn. Niet te smal of te breed en voldoende open zijn. Wij willen het beraad met de volgende vraagstelling voldoende richting geven: “hoe komen we gezien de uitdagingen van dubbele vergrijzing in onze gemeente tot een toekomstbestendige zorgzame samenleving met de juiste zorg en ondersteuning voor en door alle inwoners?”. Ook met de in de startnotitie opgenomen deelvragen willen we het beraad voldoende richting geven; wat betekent dit voor de zorg, de woning en de woonomgeving en wat kun en wil je zelf doen? Overigens wordt het beraad zelf nog betrokken bij de vaststelling van de exacte vraagstelling

4.

Vooraf duidelijkheid over hoe om te gaan met de aanbevelingen van het burgerberaad. Een burgerberaad kan de lokale democratie versterken en het raadsdebat verrijken met oplossingsrichtingen die inwoners zelf aandragen. Voorwaarde is dat bij elk beraad op voorhand aan deelnemers wordt aangegeven wat er met hun inspanning gebeurt. We stellen voor om deze aanbevelingen terug te leggen bij de gemeenteraad zodat de gemeenteraad met inachtneming van deze aanbevelingen een besluit kan nemen. Voor de aanbevelingen geldt als voorwaarde dat deze financieel, juridisch en praktisch uitvoerbaar zijn. Het toetsen of het eindrapport binnen de gestelde kaders past vindt ook al plaats tijdens het burgerberaad. Gekozen is voor de formulering ‘besluitvorming met in acht name van de aanbevelingen’ om de legitimiteit van de gekozen volksvertegenwoordiging niet ter discussie te stellen maar ook recht te doen aan de inspanning van het burgerberaad. Het eindrapport met aanbevelingen heeft daarmee het karakter van een zwaarwegend advies. In het rapport geeft het burgerberaad aan welke mate van www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

overeenstemming er binnen het burgerberaad was over de verschillende aanbevelingen (bijvoorbeeld 60 of 90 procent instemming onder de deelnemers). Het college stelt op basis van het rapport een voorstel op dat aan de raad wordt voorgelegd. Hierin staat hoe, naar de mening van het college, de aanbevelingen overgenomen en vertaald kunnen worden in beleid. Mochten er aanbevelingen niet worden overgenomen door college en/of raad dan volgt hierover een gesprek met (een delegatie van) het burgerberaad (door een vertegenwoordiging van college en/of raad).

5.

Zorgvuldig het proces ingaan op basis van een startnotitie. Als bijlage is de concept startnotitie Bosch Burgerberaad Woonzorgvisie 30 mei 2023 opgenomen. Deze startnotitie vormt de basis voor dit raadsvoorstel. Deel I van deze notitie gaat over het burgerberaad in algemene zin. Deel II gaat over het burgerberaad vertaald naar het gekozen onderwerp de woonzorgvisie en de situatie in onze gemeente. Voor deze vertaling (op onderdelen) is gekozen voor een goede inpassing van de bij de woonzorgvisie betrokken stakeholders en voor een goede inbedding van het eindrapport met aanbevelingen in de bestuurlijke besluitvorming. Een eerder concept van deze startnotitie is besproken met de klankbordgroep burgerberaad bestaande uit de raadsleden Van den Kerkhof, Huibers, Roovers, Van Silfhout en Samshuijzen. Naast het ophalen van een algemene indruk zijn de vraagstelling, het mandaat van het burgerberaad, de betrokkenheid van de raad gedurende het proces en de criteria voor representatieve loting (spreiding leeftijd, stedelijk gebied en dorpen, verschillende inkomensgroepen, opleidingsniveaus en diversiteit qua afkomst) uitgebreid besproken en verwerkt in het voorliggende voorstel.

Kanttekeningen en risico’s

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Omdat het instrument van een burgerberaad nieuw is moet er kennis en ervaring worden opgedaan. Waar geleerd wordt, worden fouten gemaakt. De wens is uiteraard wel dat het proces van het burgerberaad voor deelnemers, inwoners, stakeholders en uw raad moet leiden tot een positieve afdronk. Deze balans tussen mogen leren, fouten kunnen maken en een positieve afdronk bewerkstelligen, maakt het eerste Bossche Burgerberaad tot een uitdaging. 1.

In de door het ministerie van BZK in samenwerking met de VNG opgestelde factsheet ‘Burgerforum randvoorwaarden voor succes’ wordt de hoofdboodschap voor het organiseren van een burgerberaad meegegeven: doe het goed of doe het niet. Als het niet goed gebeurt is er een groot risico op teleurstelling en verzwakking van burgerbetrokkenheid. Dit goed doen houdt in dat voor een goede keuze en afbakening van het onderwerp, een goede politieke en democratische inbedding en een goede samenstelling van het beraad gezorgd wordt maar ook voor voldoende middelen, een gedegen organisatie en een goede informatievoorziening. Wij denken hier zorg voor te kunnen dragen.

2.

Wij zijn slechts één van de spelers. Hoe de stakeholders, onze partners, in te passen? Als de stakeholders in onvoldoende mate betrokken worden in het proces van het burgerberaad, mist het eindrapport draagvlak en daarmee slagkracht. De betekenis voor de woonzorgvisie wordt daarmee beperkt. Een groot deel van de uitvoering ligt namelijk bij onze partners. Dit geldt natuurlijk ook voor een gangbaarder, ons bekender participatie-instrument. Nu voor een veel arbeidsintensiever proces van het burgerberaad gekozen wordt, waarbij een groep inwoners gevraagd wordt tijd en denkkracht in te zetten, maakt dat de inpassing van de stakeholders, onze partners goed moet plaatsvinden. Belangrijke stakeholders zoals corporaties en zorgpartijen zijn al geïnformeerd over het starten van een burgerberaad. Het informeren en betrekken van de stakeholders zullen we voortzetten. Tijdens het burgerberaad willen we de belangrijkste stakeholders een rol geven. In de startnotitie opgenomen stakeholdersanalyse zijn deze stakeholders getypeerd als ‘meemakers’. Verder kunnen stakeholders een rol krijgen in klankbordgroepen of als experts inbreng leveren voor het burgerberaad. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

3.

Participatie binnen de representatieve democratie stelt het politieke primaat van de volksvertegenwoordiging niet ter discussie. Het laatste woord en het besluit of/hoe om te gaan met de aanbevelingen is aan de gemeenteraad. Dit moet voor aanvang van het burgerberaad kraakhelder zijn. Maar omdat de aanbevelingen in een representatieve gelote groep meer dan zorgvuldig tot stand gekomen zijn en ook tussentijds worden getoetst of zij passen binnen de vooraf meegegeven kaders stellen wij uw raad voor de aanbevelingen als een zwaarwegend advies te beschouwen. Aangezien tijdens het proces van het burgerberaad voorgenomen aanbevelingen zullen worden voorgelegd aan en getoetst bij experts en de vraagbaken, ligt het niet in de lijn der verwachting dat de aanbevelingen onrealistisch of gezien de financiële, juridische en praktische kaders onhaalbaar zijn.

Financiën Het Bosch Burgerberaad Woonzorgvisie wordt georganiseerd binnen beschikbare financiële ruimte van de gemeentelijke begroting. De opgedane kennis en ervaring wordt in de gemeentelijke organisatie gedeeld en geborgd. Dit om het instrument burgerberaad als vast instrument in de gereedschapskist van participatie te kunnen opnemen. Gaandeweg wordt het instrument burgerberaad vertrouwder en kan het, indien gewenst, makkelijker ingepast worden in de beleidsvormingsprocessen. In een burgerberaad worden 5 fases onderscheiden. De fase van aanloop, ontwerp, loting, beraad en vervolg. De kosten van een burgerberaad worden sterk bepaald door de loting (zeer arbeidsintensief) en het beraad. Dit laatste omdat het gebruikelijk is de deelnemers een vergoeding te geven voor deelname aan het burgerberaad. Voor een beraad bestaande uit maximaal 100 inwoners houden we globaal de volgende verdeling aan; ongeveer 30% van het beschikbare budget wordt toebedeeld aan de aanloop- ontwerp- en vervolgfase ongeveer 70% aan loting en beraad. Een eerste globale opzet ziet er dan als volgt uit: www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Aanloop Ontwerp Loting Beraad Vervolg Totaal

€ 15.000 € 30.000 € 45.000 € 90.000 (vergoeding 5 bijeenkomsten, kosten voor begeleiding e.d.) € 15.000 € 195.000

Duurzaamheid n.v.t.

Participatie en communicatie Met het vaststellen van de startnotitie wordt de aanloopfase afgesloten en begint op basis van deze notitie de fase van het ontwerp (en inrichting) van het burgerberaad. In deze fase wordt een plan van aanpak opgesteld en door ons vastgesteld. Het communicatieplan is een belangrijk onderdeel van dit plan. De gemeenteraad wordt op de gebruikelijke wijze hierover geïnformeerd. De communicatie rond het burgerberaad speelt vooraf, tijdens en na het beraad een belangrijke rol. De communicatiestrategie is gericht op ‘verbinden en vertrouwen’. De communicatiestrategie en aanpak werken we in detail verder uit in het op te stellen communicatieplan. Uitgangspunten en randvoorwaarden daarvoor zijn: www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

• • • • • • • • •

We schetsen een ‘eerlijk beeld’. Het burgerberaad is nieuw in onze gemeente dus dat betekent ook leren met en van elkaar. Voor iedereen is vanaf het begin duidelijk wat de kaders zijn en wat er met de aanbevelingen wordt gedaan. In onze communicatie richten we ons op samenwerking, collectiviteit en gelijkwaardigheid. Inwoners en stakeholders dragen allemaal bij aan de woonzorgvisie. Je hoeft zeker geen expert te zijn. We werken samen met (maatschappelijke) partners om ook via hun kanalen onze boodschap en oproep over te brengen. Onze communicatie is afgestemd op de verschillende doelgroepen, ook als het gaat om beeld, taal en toegankelijkheid. In onze communicatie hebben we aandacht voor mogelijke barrières en hoe we deze ‘wegnemen’ We monitoren tussentijds de communicatie en participatie en sturen bij. Tussentijds informeren we inwoners breed over het verloop van het burgerberaad door het delen van verhalen over het proces door betrokkenen via verschillende media en middelen. Na afloop worden de resultaten breed gedeeld/ gevierd met elkaar met aandacht voor de vervolgstappen. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van ‘s-Hertogenbosch, De gemeentesecretaris,

De burgemeester,

drs. B. van der Ploeg

drs. J.M.L.N. Mikkers

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Bijlagen 1. Startnotitie Bosch Burgerberaad Woonzorgvisie ‘s-Hertogenbosch 23 mei 2023 Registratienummer Bevoegdheid raad Portefeuillehouder Commissie Sector/Afdeling Inlichtingen

15085465 kaderstellend P. Slikker Sociaal: 21 juni 2023 SB/SB/FI J.B. Hunink j.hunink@s-hertogenbosch.nl

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Besluit van de raad Registratienummer 15085465 Raadsvergadering 4 juli 2023 Onderwerp

Raadsvoorstel

De gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch, gezien het voorstel van college van : 30 mei 2023 besluit:

1.

In het kader van bestuurlijke vernieuwing in het algemeen en voor de woonzorgvisie in het bijzonder het burgerberaad als een instrument voor participatie in te zetten,

2.

Het burgerberaad voor de woonzorgvisie te beschouwen als hoofdinstrument voor participatie.

3.

Om de volgende vraagstelling: “hoe komen we gezien de uitdagingen van dubbele vergrijzing in onze gemeente tot een toekomstbestendige zorgzame samenleving met de juiste zorg en ondersteuning voor en door alle inwoners?” voor te leggen aan het burgerberaad en het beraad uit te nodigen om binnen deze vraagstelling tot een eindrapport met aanbevelingen te komen.

4.

De aanbevelingen van het burgerberaad, mits financieel, juridisch en praktisch uitvoerbaar, terug te leggen bij www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

de gemeenteraad zodat zij met inachtneming van deze aanbevelingen, samen met eventuele andere uitkomsten (kennis en inzichten) van participatie een besluit nemen. Deze aanbevelingen hebben het karakter van een zwaarwegend advies.

Aldus besloten in de openbare vergadering van de gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch van datum 4 juli 2023 De gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch, De Griffier,

De voorzitter,

drs. W.G. Amesz

drs. J.M.L.N. Mikkers

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704