Raadsvoorstel Actualisatie krediet TAP

Raadsvoorstel Registratienummer Raadsvergadering

14653376 28 februari 2023

Onderwerp

Actualisatie investeringskosten en aanvraag aanvullend investeringskrediet (ver)nieuwbouw Theater aan de Parade Verantwoorden financiële stand van zaken project (ver)nieuwbouw Theater aan de Parade en aanvraag aanvullend investeringskrediet voor afronding realisatie .

Voorgesteld besluit Het college van Burgemeester en Wethouders stelt de gemeenteraad het volgende voor:

1.

A| Het – ten laste van de stelpost bouwkosten (beschikbaar € 10 mln) uit het structuurfonds – beschikbaar stellen van een krediet van € 7,8 mln. voor de overschrijding van het project als gevolg van loon- en prijsstijgingen, inflatie, stijging energieprijzen en de oorlog in Oekraïne; www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

B| Het – ten laste van het structuurfonds – beschikbaar stellen van een krediet van € 3,4 mln. voor het overig actueel tekort van het project; 2.

Het – ten laste van het structuurfonds - beschikbaar stellen van een aanvullend investeringskrediet van € 0,9 mln. voor de verdere afronding van de realisatie van het project;

3.

De Begroting 2023 dienovereenkomstig te wijzigen

4.

De geheimhouding te bekrachtigen van de bij de Adviesnotitie vergoeding kostenverhogende omstandigheid d,d, 20-01-22 (StevensvanDijck) behorende bijlagen: A| Dossier STABU posten B| Inhoudelijke toelichting bepaling kostenverhogende omstandigheid d.d. 20-01-2023 (incl bijlage)

5.

De geheimhouding van document Overzicht investeringskosten vernieuwbouw Theater aan de Parade d.d. 26 april 2021 opheffen.

Aanleiding In de 7e voortgangsrapportage hebben wij u toegezegd u te informeren zodra wij meer gerichte informatie kunnen verschaffen over de impact van de pandemie, inflatie en Oekraïne-oorlog op de financiële situatie en de planning van de (ver)nieuwbouw van het Theater aan de Parade. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

De uitvoering van het project vindt plaats in een complexe tijd. Sinds de start van de bouwwerkzaamheden zijn de energie- en materiaalprijzen uitzonderlijk sterk gestegen en is er een oorlog in Oekraïne uitgebroken. Dit – in combinatie met de pandemie en de hoge mate van inflatie – legt een sterke druk op het projectbudget en de planning. Wij hebben u hierover tussentijds geïnformeerd middels de Monitor Fysieke Projecten en de 7 e voortgangsrapportage. De actualiteit van zaken en de doorlopend veranderende marktsituatie, maakte het afgelopen jaar moeilijk, zoniet onmogelijk, om de consequenties voor het project te prognosticeren. In de 7 e voortgangsrapportage gaven wij u daarom aan dat wij, zodra wij meer gerichte informatie zouden kunnen verschaffen over de financiële impact op het project, wij u hierover zouden berichten. Deze situatie is in de loop van januari 2023 uitgekristalliseerd en daarom informeren wij u hierover middels de 8 e voortgangsrapportage en meer specifiek via dit raadsvoorstel. De actuele situatie is daarbij dat het project niet langer past binnen de financiële kaders die uw Raad gesteld heeft en dat er sprake is van een substantieel tekort. Desalniettemin verkeert onze gemeentelijke financiële huishouding in een goede conditie, we zijn robuust genoeg om dit tekort op te vangen.

Het grootste gedeelte van het ontstane tekort vangen we op vanuit de daartoe aangewezen stelpost bouwkosten die bij de begrotingsbehandeling 2023 is toegevoegd aan het structuurfonds. Deze stelpost komt voort uit het Bestuursakkoord. Naar aanleiding van de actuele situatie vragen wij u eveneens om een raadsbesluit voor aanvullend krediet voor overschrijding van het projectbudget. Beoogd doel De bouw van het theater heeft zich de afgelopen twee jaar voltrokken te midden van een pandemie, een oorlog en daarnaast een stevige prijsinflatie. In deze turbulente context sturen wij continu op het beheersen van de prijs, de kwaliteit en de omgeving van het nieuwe theater. Dit doen wij zorgvuldig en transparant. Met het afronden van zowel www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

de grotere aanbestedingen theatertechniek én de onderhandeling met de aannemer over de consequenties van de oorlog en inflatie, kunnen wij uw raad nu een totaalbeeld geven van wat de daadwerkelijke kostenoverschrijding is op het beschikbaar gestelde budget. Direct na het duidelijk worden van deze overschrijding informeren wij u hierover in de voortgangsrapportage en vragen uw raad met dit raadsvoorstel ook direct om het benodigde aanvullend investeringskrediet beschikbaar te stellen. Middels een actualisatie van het uitvoeringskrediet zorgen wij ervoor dat deze ontwikkeling – ook in een zeer onrustige marktsituatie – snel en op beheerste wijze afgerond kan worden. Sinds de start van de bouwwerkzaamheden is de wereld om ons heen ingrijpend veranderd. Hoge inflatie, extreme stijging van energieprijzen en de oorlog in Oekraïne hebben grote invloed op de bouwsector. In het gehele land kampen bouwprojecten met enorme kostenstijgingen, vertragingen, opschortingen en/of juridische problemen ten gevolge van de veranderende (markt)situatie in de wereld. De afgelopen periode hebben wij alles op alles gezet om enerzijds de kostenconsequenties voor het project zoveel als mogelijk te beheersen en anderzijds te voorkomen dat het project vergaand zou vertragen danwel verjuridificeren, met alle kosten-, kwaliteits- en planningsconsequenties van dien.

Ingrijpende kostenconsequenties zijn daarbij helaas onontkoombaar gebleken. De voortgang van het project is echter geborgd, de vertraging zeer beperkt en daarmee vergroting van de impact van het project voor omwonenden, ondernemers en bezoekers van de binnenstad geminimaliseerd. Bovendien is er duidelijkheid over het verdere vervolg van het project tot einde werk (zowel financieel als qua planning) en is er groot draagvlak bij het Theater aan de Parade voor de wijze waarop wordt toegewerkt naar een zo spoedig mogelijke openstelling van het theater.

Relevante besluitgeschiedenis 

17 Juli 2017 – Raadsbesluit beschikbaar stelling kredieten voor voorbereiding alternatief plan Theater aan de Parade en onderhoud en asbestsanering. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704



   

3 juli 2018 – Raadsbesluit Beschikbaarstelling krediet alternatief plan nieuwbouw Theater aan de Parade; Raadsvoorstel (raadsinformatie.nl) 16 juni 2021 – Actualisatie begroting 2021 @02 Bijlage 1 Actualisatie Begroting 2021.xlsx (raadsinformatie.nl) 7 december 2021 – Monitor fysieke projecten (bijlage 5 van Managementrapportage 2021) Bijlage 5 Monitor fysieke projecten marap 2021.xlsx (raadsinformatie.nl) 14 juni 2022 – Monitor fysieke projecten (Jaarverslag jaarrekening en jaarrekening 2021) ac6a7159-4b93-41e2-860f-c37abc6ab3ba (raadsinformatie.nl) 13 december 2022 - 2022 - Monitor fysieke projecten (bijlage 5 van Managementrapportage 2022) Bijlage+5_+Monitor+fysieke+projecten (raadsinformatie.nl)

Argumenten 1. Actuele financiële stand van zaken 1.1

Totaal actueel tekort en prognose einde werk Het totale actuele tekort op het project (ver)nieuwbouw Theater aan de Parade d.d. 19-01-2023 bedraagt € 11,2 mln. (excl. BTW). Dit bedrag is in hoofdlijnen onder te verdelen in: € 7,8 mln. – Loon- en prijsstijgingen t.g.v. inflatie, stijging energieprijzen en de oorlog in Oekraïne; € 3,4 mln. – Onvoorziene en onontkoombare kosten t.g.v. project specifieke omstandigheden; € 11,2 mln. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Bovenstaande €11,2 mln. is de actuele stand van zaken van het project. In aanvulling daarop wordt voor de verdere afronding van het project nog een aanvullend benodigd investeringskrediet van ca. € 0,9 mln. geprognosticeerd. 1.1.A

Tekort ten gevolge kostenverhogende omstandigheden marktsituatie € 7,8 mln. (excl. BTW) van het tekort wordt verklaard door prijsstijgingen ten gevolge van inflatie, stijging energieprijzen en de oorlog in Oekraïne. Dit bedrag is in hoofdlijnen onder te verdelen in: € 1,05 mln. – Loon- en prijsstijgingen als onderdeel van rechtstreeks door de gemeente ingekochte theatertechnische onderdelen (wordt vergoed aan leverancier). Deze kosten zijn onderdeel van de inkoopprijs welke hoger is dan oorspronkelijk geprognosticeerd, en waarbij het kostenverschil zich laat verklaren door de marktsituatie. In belangrijke mate gaat het hier om kostenverhogingen ten gevolge van uitzonderlijke stijgingen van de staalprijs. € 6,75 mln. – Vergoeding van loon- en prijsstijgingen aan de aannemer, op basis van kostenverhogende omstandigheden (wordt vergoed aan de aannemer); € 7,80 mln.

Voor wat betreft de vergoeding van loon- en prijsstijgingen aan de aannemer geldt primair dat deze middels de aanneemovereenkomst zijn afgekocht en behoren tot de risicosfeer van de aannemer. Conform de UAV2012, welke van toepassing is op de aanneemovereenkomst, geldt dit niet voor loon- en prijsstijgingen voortkomend uit kostenverhogende omstandigheden, die van dien aard zijn dat bij het tot stand komen van de overeenkomst geen rekening behoefde te worden gehouden met de kans dat zij zich zouden voordoen, die de aannemer niet kunnen worden toegerekend en die de kosten van het werk aanzienlijk verhogen. De aannemer (Mertens Bouwbedrijf BV) heeft zich op deze bepaling beroepen. Onderzocht is of de aannemer www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

op basis van deze bepaling recht heeft op bijbetaling en wat in dat geval dan de hoogte van de vergoeding zou moeten zijn. Voor een inhoudelijke toelichting hierop verwijzen wij u naar bijlage 1 (TadP Adviesnotitie Kostenverhogende omstandigheid 20230113 4057, 20-01-2023) van Stevens van Dijck en bijlage 2 (Advies kostenverhogende omstandigheden, 20-01-2023) van BASALT Bouwadvies. BASALT heeft op verzoek van de gemeente, als externe, zowel de gevolgde werk- en handelswijze als de berekening van de schadevergoeding getoetst en beoordeeld en onderschrijft de uitkomsten. De conclusie is dat de aannemer aanspraak kan maken op een bijbetaling van € 6,75 mln. Over de hoogte van dit bedrag is medio januari overeenstemming bereikt met de aannemer. Voor een inhoudelijke toelichting verwijzen wij u naar bijlage 1 (TadP Adviesnotitie, kostenverhogende omstandigheden 20230113 4057). 1.1.B

Overig tekort (overschrijding onvoorzien) € 3,4 mln. (excl. BTW) van het tekort betreft feitelijk een overschrijding van het onvoorzien budget (anders dan veroorzaakt door uitzonderlijke kostenstijgingen t.g.v. inflatie, stijgende energieprijzen en de oorlog in Oekraïne). De post onvoorzien zijn werkzaamheden die niet voorzien kunnen worden, maar die wel binnen de scope van het project vallen. Het geeft daarmee financiële speelruimte en mandaat om niet vooraf bekende, project-gerelateerde risico’s en omstandigheden op te vangen en te beheersen zonder dat dit leidt tot vertraging. Deze kosten zijn nagenoeg volledig toe te schrijven aan een aantal zaken, welke ten tijde van de besluitvorming in 2018 niet voorzien waren en welke voortkomen uit de project specifieke situatie en context van het project (ver)nieuwbouw Theater aan de Parade. Het gaat in deze gevallen om onontkoombare keuzes zonder directe technische inhoudelijke aanleiding. In theorie zou het theater gebouwd kunnen zijn zonder deze kosten te maken, in de praktijk was het gebouwde dan van onvoldoende kwaliteit geweest (reeds bij oplevering verouderd qua techniek, minder goed exploiteerbare horeca, niet voldoen aan redelijke eisen van welstand) of was het proces van planontwikkeling en bouwen vastgelopen zonder deze keuzes te maken omdat de context van het project feitelijk geen andere keuzes mogelijk maakte.

De kosten van de keuzes waren dan weliswaar niet gemaakt, maar dit had anderszins substantiële www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

financiële consequenties gehad door vertraging en/of stilleging van het project en structurele exploitatietekorten na opening van het theater. De meerkosten van deze keuzes zijn als volgt: € 716.000 – LED-theater(technische) verlichting. Ten tijde van de besluitvorming in 2018 werd nog uitgegaan van traditionele verlichting. Dat was op dat moment nog een voorstelbaar uitgangspunt omdat LED-theaterverlichting technisch nog volop in ontwikkeling was en nog niet van gelijke kwaliteit als traditionele verlichting. Deze ontwikkeling gaat echter zeer snel. Inmiddels is traditionele theaterverlichting volledig ingehaald door LED-theaterverlichting. Nieuwe theaters worden op dit moment eigenlijk alleen nog maar met LED-theaterverlichting uitgerust. Toch kiezen voor traditionele theaterverlichting zou betekend hebben dat het theater bij oplevering technisch reeds achterhaald zou zijn. Daarnaast is LED-theaterverlichting aanzienlijk duurzamer. € 550.000 – Toepassing schuifplatform voor laden/lossen Casino Zaal. Eén van de complexe aspecten van de opgave is nabijheid van belendende bebouwing. Zowel aan de oostals aan de noord- en zuidzijde van het gebouw ligt bebouwing op minder dan 2,5 meter afstand van het theater. Dit maakt dat alleen de gevel aan de Parade geschikt is voor de toegang van het gebouw. Dat geldt zowel voor publiek als voor distributie.

Deze gevel kent voor een substantieel deel al een gesloten karakter vanwege de vrachtwagentoegang tot de Plein Zaal (2e zaal) en het zijtoneel van de Casino Zaal (Grote Zaal). Ook ter plaatse van het laden en lossen van de Casino Zaal wordt de gevel vanzelfsprekend gesloten. In afwijking van de uitgangspunten ten tijde van de besluitvorming is er in de planvorming voor gekozen om het vrachtverkeer voor de Casino Zaal middels een schuifplatvorm toegang tot het gebouw te verschaffen. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Deze oplossing voor het laden en lossen van de Casino Zaal werd eerder aan u toegelicht tijdens Informeren en Ontmoeten (september 2020). Door de toepassing van een schuifplatvorm vervalt de benodigde (draaicirkel)ruimte voor het in- en uitrijden van vrachtwagens, wat het mogelijk maakt om ca. 100% meer open gevel in de plint van het theater te maken. Hierdoor wordt het mogelijk om ook het horecadeel van het theater aan de Parade volwaardig aan de gevel te situeren. Hetgeen een veel betere exploitatie van de horeca mogelijk maakt. Ook is het platform bruikbaar als buitenpodium, wat het theater de mogelijkheid geeft om zich bij festivals nog nadrukkelijker aan de Parade te tonen en de gevel verder te openen. Niet kiezen voor een schuifplateau had geresulteerd in een (met uitzondering van de entree) volledig dichte plint aan de historische Parade. Het theater zelf had geen uitnodigende uitstraling gekregen en de horecavoorziening van het theater zou minder goed exploitabel worden vanwege haar inpandige ligging, hetgeen zich naar verwachting zou door vertalen naar structurele exploitatietekorten voor het theater. € 1.723.000 – Passend maken afwerkingsniveau ten gevolge van welstand en participatie. Ten tijde van de besluitvorming in 2018 werd budgetmatig uitgegaan van een (relatief) eenvoudig gevel- en dak ontwerp.

Dit werd destijds ook onderkend in de 2nd opinions die met betrekking tot de budgetraming zijn uitgevraagd. In de praktijk bleek dat de eisen die vanuit de omgeving en welstand werden gesteld aan de verschijningsvorm van het gebouw, evenals het bestuurlijke uitgangspunt dat het ontwerp moest passen binnen destijds bestaande bestemmingsplan, onontkomelijk geleid hebben tot een weliswaar kostenbewust maar tegelijkertijd ook minder eenvoudig gevel- en dak ontwerp. Het bestaande bestemmingsplan dwong tot de toepassing van verbijzonderde dak oplossingen. Participatie (ondermeer via de klankbordgroep) en welstandstoetsing leidden bovendien tot een minder eenvoudige gevel, verbijzonderde beweegbare geveldelen ter plaatse van laad- en loszones, vergaande www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

inpassing van installaties in het dak landschap en een begroeide gevel van de toneeltoren. Deze keuzes hebben bijgedragen aan een sterke verbetering van het draagvlak voor de plannen in de omgeving, een juridisch robuust plan met betrekking tot bezwaarprocedures en een groot draagvlak bij de Welstand- en Monumentencommissie. Het niet kiezen voor een dusdanige uitwerking had in de praktijk naar verwachting geresulteerd in het niet verkrijgen van de benodigde vergunningen en een juridisch voor bezwaren gevoelig plan in het geval de plannen onverhoopt toch vergund hadden kunnen worden. De keuze voor de gemaakte uitwerking van gevel en dak was vanuit het perspectief van risicobeheersing onontkoombaar, ten einde vertraging met bijbehorende financiële consequenties te voorkomen. € 190.000 – Vergaande monitoring van trillingen en deformaties. Ten einde zorgen van bewoners in de omgeving weg te nemen is er voor gekozen om de monitoring van trillingen deformaties uitgebreider in te richten dan oorspronkelijk voorzien. Dit heeft veel waardering in de omgeving opgeleverd. € 150.000 – Meerkosten t.g.v. verjuridificeren project. Voorafgaand aan het project werden de benodigde juridische procedures voorzien m.b.t. te doorlopen RO-procedures. Niettemin zijn die kosten in de loop van de tijd hoog opgelopen en eerder hebben wij u hiervoor ook al om een bijstelling van het krediet gevraagd.

De praktijk is geweest dat juridische procedures zich niet beperkt hebben tot RO-procedures, maar dat ook op andere onderwerpen het project zich heeft verjuridificeerd (ondermeer rechtszaak naar aanleiding van architectenselectie en een verjuridificeerde aanbesteding theatertechniek). Dit heeft geleid tot aanzienlijke meerkosten. Deze kosten niet maken, had geleid tot een kwetsbare positie bij procedures en naar verwachting veel meer financiële schade ten gevolge van vertragingen die uit dergelijke procedures zouden zijn voortgevloeid. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

€ 3.329.000

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

1.1.C

Benodigd aanvullend budget tot aan einde project. Als toegelicht kent het project op dit moment een tekort. Dat betekent ook dat het onvoorzien budget nu vroegtijdig volledig uitgenut is. Voor de verdere afronding van het project is echter nog wel een reservering onvoorzien noodzakelijk. Gezien de stand van het werk waarvoor geldt dat de ruwbouw en installatietechnische inbouw nog niet volledig afgerond zijn en dat de interieurafbouw en de inbouw van theatertechniek nog volledig moet starten, is het noodzakelijk om het onvoorzien budget aan te vullen met een bedrag van € 0,9 mln.

1.1.D

Tijdsverloop kostenontwikkeling. Het project (ver)nieuwbouw Theater aan de Parade vindt plaats in een uitzonderlijke tijd. Niet alleen is er vrijwel doorlopend sprake van uitzonderlijke omstandigheden die impact hebben op het proces, de planning en de kostenontwikkeling van het project. Tegelijkertijd laten de consequenties van de ontwikkelingen zich ook niet of nauwelijks prognosticeren. Het afgelopen jaar tot anderhalf jaar is er in de bouwwereld doorlopend sprake geweest van een situatie waarin leveranciers contracten niet gestand doen en waarbij onderhandeld en heronderhandeld wordt tussen partijen op basis van dagprijzen. Niettegenstaande deze situatie hebben wij steeds ons best gedaan om u zo goed als mogelijk te informeren, los van het feit dat de werkelijke situatie zich niet op elk moment eenduidig liet interpreteren en prognosticeren. U heeft onze zoektocht daarin teruggelezen in zowel de MARAP als de 7 e voortgangsrapportage, waarbij wij u rapporteerden dat er sprake was van uitzonderlijke omstandigheden, dat deze zich niet lieten voorspellen en dat wij u zouden informeren zodra wij meer gerichte informatie over de impact van de omstandigheden voor het project zouden hebben. In aanvulling daarop hebben wij in ons antwoord op de ex. art.71 vragen van Bosch Belang d.d. 12 juli 2022 tevens aangegeven dat een budgetoverschrijding onontkoombaar was.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Nu in het afgelopen half jaar alle resterende grote aanbestedingen ook zijn doorlopen, kunnen we nu een totaalbalans opmaken en kunnen we daarmee ook nu constateren we dat in het tweede kwartaal van 2022 een financieel tekort op het project ontstond. Deze conclusie kunnen wij nu pas trekken aangezien de aannemer gerechtvaardigd aanspraak gemaakt heeft op een vergoeding ten gevolge van kostenverhogende omstandigheden. En we sinds medio januari 2023 weten wat de hoogte van de daaruit voortvloeiende vergoeding bedraagt. Ook zijn we sinds begin januari 2023 zover, dat wij vrijwel alle benodigde aanbestedingen hebben afgerond. En dus ook op basis daarvan nu een transparante financiële stand van zaken kunnen melden. In het tweede kwartaal 2022 was de situatie nog anders. De aannemer had ons (zoals aan u gerapporteerd) geïnformeerd dat er naar zijn mening sprake was van kostenverhogende omstandigheden. Deze melding is in september 2022 formeel gedaan in een bouwvergadering en schriftelijk bevestigd op 4 oktober 2022. In het tweede kwartaal 2022 nog ongewis wat het financiële resultaat zou worden van de aanbestedingen van de benodigde theatertechniek welke op dat moment nog voor een belangrijk deel ingekocht moest worden. De inkoop van theatertechniek betrof de laatste aanzienlijke inkoopopgave die de gemeente zelf nog moest doen.

Met de afronding van de onderhandelingen met de aannemer inzake de gerechtvaardigde hoogte van diens vergoeding en de afronding van de aanbestedingen inzake theaterverlichting en theatergeluid begin januari 2023, is de impact van omstandigheden geduid. Deze hebben we in januari 2023 verder geprognosticeerd, waarover wij u – conform onze toezegging in de vorige voortgangsrapportage en onze beantwoording van de vragen ex. art.71 van Bosch belang – nu informeren middels de 8 e voorgangsrapportage en voorliggend raadsvoorstel. 1.1.E

Overig onvoorzien en besparingen. Onder 1.1.B hebben wij toegelicht welke oorzaken ten grondslag liggen aan de overschrijding van € 3,4 mln. Dat deze oorzaken tot een overschrijding leiden, komt doordat het onvoorzien budget van dit project www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

noodzakelijk is gebleken voor andere onvoorziene zaken. Enkele voorbeelden van grotere zaken (geen uitputtende opsomming) waarvoor het onvoorzien budget is aangewend, zijn: + € 966.000 + € 540.000 -

+ € 950.000 + € 220.000 -

Meerkosten voor de sloop. Sloop en asbestsanering zijn substantieel duurder uitgevallen dan gebudgetteerd. Meerkosten voor de WKO-installatie. Bij start project zijn de mogelijke locaties voor bronnen nog niet bekend. Rond de Parade is het ingewikkeld gebleken om geschikte bronlocaties te vinden. In het bijzonder het realiseren van een verbinding tussen de bronnen en het theater heeft geleid tot veel hogere kosten dan voorzien. Meerkosten fundering. De uiteindelijke engineering van de fundering heeft geresulteerd in een substantiële kostenverhoging. Zonwering en verduistering westgevel. Deze kosten waren onvoldoende gebudgetteerd ten tijde van de besluitvorming in 2018.

Gedurende het ontwerp- en bouwproces is doorlopend gestuurd op kostenbewust ontwerpen en kostenbewaking. Het onvoorzien budget is er voor het opvangen van tegenvallers. Gedurende het ontwerpen bouwproces is eveneens gezocht naar besparingen om te voorkomen dat het onvoorzien budget moet worden aangesproken. Voorbeelden van besparingen (niet limitatief) welke binnen het project zijn doorgevoerd zijn: - €1.700.000 -

Reductie kelderuitbreiding. Oorspronkelijk was het de bedoeling om ten bate van installaties een grote kelderuitbreiding te realiseren in de richting van het achter het theater liggende klooster. Uiteindelijk is besloten dit niet te doen en het geplande auditorium (150 bezoekers) in de kelder aan te wenden voor installaties, zodat de kelderuitbreiding drastisch gereduceerd kon worden. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

- € 450.000 - € 250.000 - € 250.000 - € 300.000 - € 300.000 -

Optimalisaties op het betonskelet hebben geleid tot een substantiële besparing op de bouwkosten. Optimalisaties op de staalconstructie hebben geleid tot een besparing van € 250.000. Het laten vervallen van een 2e lift aan de oostzijde van het theater. Het vereenvoudigen van de westgevel (grotendeels laten vervallen dubbele gevel) leidt tot een substantiële kostenbesparing in het ontwerp. Vereenvoudigen lift in backstagegebied. Door genoegen te nemen met een tragere lift kon worden voorkomen dat een ondergrondse liftput moest worden gerealiseerd.

Besparingen zijn veelal meer gevonden in de vroege bouwfase of tijdens het ontwerpproces. Besparingen tijdens de realisatiefase zijn vaak maar in beperkte mate mogelijk. Als eerder aangegeven in de beantwoording van de ex. art.71 vragen van Bosch Belang d.d. 12 juli 2022 leiden eventuele besparingen op kwaliteit en inrichting slechts tot beperkte kostenbesparingen. Zij hebben tegelijkertijd vaak wel grote gevolgen voor de kwaliteit. Met als gevolg een minder goed exploiteerbaar theater en daarmee te verwachten structurele exploitatietekorten. Daarom sturen wij niet alleen op kostenbeheersing, maar eveneens op het beheersen van het beoogde en benodigde kwaliteitsniveau. 2. Argument voor dekking actueel tekort middels structuurfonds Het project (ver)nieuwbouw Theater aan de Parade en bijbehorend uitvoeringskrediet zijn cf. raadsvoorstel ‘Beschikbaarstelling krediet alternatief plan nieuwbouw Theater aan de Parade (d.d. 3 juli 2018, ref. 7799062) gekoppeld aan het Structuurfonds als dekking.

3. Argument voor dekking benodigd budget einde werk middels structuurfonds Zie argument 1.1.C. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Het project (ver)nieuwbouw Theater aan de Parade en bijbehorend uitvoeringskrediet zijn cf. raadsvoorstel ‘Beschikbaarstelling krediet alternatief plan nieuwbouw Theater aan de Parade (d.d. 3 juli 2018, ref. 7799062) gekoppeld aan het Structuurfonds als dekking.

4. Bekrachtiging geheimhouding In bijlage 1 TadP Adviesnotitie, kostenverhogende omstandigheden 20230113 4057 wordt verwezen naar een drietal bijlagen. Bijlage I (brief Mertens is toegevoegd). Het college heeft in haar vergadering van 24 januari 2023 gelet op artikel 55 eerste lid en artikel 25 tweede lid van de Gemeentewet besloten om geheimhouding op de volgende stukken over het Theater aan de Parade op te leggen: a. Dossier STABU posten b. Inhoudelijke toelichting bepaling kostenverhogende omstandigheid d.d. 20-01-2023 (incl. bijlage) Beiden zijn bijlagen bij de Adviesnotitie vergoeding kostenverhogende omstandigheid d,d, 20-01-22 (StevensvanDijck), welke verder wel openbaar is. Deze stukken mogen niet openbaar gemaakt worden, omdat ze gedetailleerde financiële informatie bevatten over de bedrijfsvoering van Bouwbedrijf Mertens. Bij openbaarmaking wordt Bouwbedrijf Mertens geschaad. Het college heeft tot geheimhouding besloten op grond van het belang als neergelegd in artikel 5.1, tweede lid onder f van de Wet open overheid (Woo). Beide stukken zijn voor uw raad in te zien vanaf woensdag 1 februari. 5. Opheffen geheimhouding

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Verder heeft uw raad op 26 mei 2021 geheimhouding bekrachtigd op een tweetal documenten. In dit raadsvoorstel gaan we in op enkele posten van het meer en minderwerk. Derhalve kan de geheimhouding van document Overzicht investeringskosten vernieuwbouw theater aan de Parade d.d. 26-4-2021 opgeheven worden.

Kanttekeningen en risico’s 1. Risico verdere loon- en prijsstijgingen tijdens de bouw komt voor rekening van de aannemer. Indien het gevraagde extra krediet ter beschikking wordt gesteld, kan de overeenstemming met de aannemer inzake de vergoeding voor de kosten voor onvoorziene omstandigheden worden geformaliseerd. Daarmee wordt een belangrijke risicobeheersing gerealiseerd. Het risico voor verdere loon- en prijsstijgingen tijdens de bouw komt daarmee namelijk voor het verdere verloop van het project voor rekening van de aannemer, omdat als onderdeel van de overeenstemming die is bereikt met de aannemer is overeengekomen dat Paragraaf 47 (UAV 2012) voor het verdere verloop van het project komt te vervallen. 2. Risico met betrekking tot levertijden. De oorlog in Oekraïne leidt alom tot problemen met levertijden. Tot op heden zijn de gevolgen daarvan voor dit project beperkt. Dit blijft echter een procesonzekerheid welke in de huidige marktsituatie tot aan het einde van het project in enige mate zal blijven bestaan. Dit risico concentreert zich met name nog op de levering van theatertechnische onderdelen (licht en geluid), waarvoor levertijden voor sommige onderdelen wellicht nog een probleem vormen.

Financiën www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Het totaal budget dat voor dit project beschikbaar is bedraagt na actualisatie d.d. 16 juni 2021 € 67,145 miljoen met als dekking het Structuurfonds. Dit is als volgt opgebouwd: •

•

In juli 2017 is op basis van het taakstellend budget van € 50 miljoen, prijspeil 2013, het beschikbaar budget vastgesteld op 62,7 miljoen prijspeil 2023. Dit is inclusief de eerder beschikbaar gestelde budgetten voor voorbereidingskosten alternatief plan Theater aan de Parade (tussen juli 2017 en juli 2018) en de uitgaven voor onderhoud en asbestsanering vanwege het noodzakelijk door exploiteren van het theater ad € 2,44 miljoen (besloten in juli 2017). Bij de actualisatie 2021 is € 4,445 miljoen extra krediet beschikbaar gesteld m.b.t. de extra kosten n.a.v. de gevoerde procedure bij de Raad van State.

Nu aanvullend € 11,2 mln. benodigd is voor dekking van het actueel tekort van het project en € 0,9 mln. benodigd is voor dekking van het geprognosticeerd aanvullend budget onvoorzien wordt voorgesteld een aanvullend investeringskrediet ad € 12,1 mln. beschikbaar te stellen ten laste van het Structuurfonds, nl.: -

-

€ 7,8 mln. actueel tekort als gevolg van loon- en prijsstijgingen, inflatie, stijging energieprijzen en de oorlog in Oekraïne, te dekken uit de stelpost bouwkosten als onderdeel van het Structuurfonds specifiek bedoelt voor inflatie verhogende omstandigheden; € 3,4 mln. overig actueel tekort zoals toegelicht bij argument 1.1.B en te dekken uit het Structuurfonds; € 0,9 mln. aanvulling van het budget onvoorzien voor realisatie tot einde werk zoals toegelicht bij argument 1.1.C en te dekken uit het Structuurfonds.

De totale kosten van het nieuwe theater komen daarmee op € 79.245 miljoen.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Duurzaamheid Niet van toepassing Participatie en communicatie Niet van toepassing

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van ‘s-Hertogenbosch, De gemeentesecretaris,

De burgemeester,

drs. B. van der Ploeg

drs. J.M.L.N. Mikkers

Bijlagen 1. Adviesnotitie vergoeding kostenverhogende omstandigheid d,d, 20-01-22 – StevensvanDijck 2. Advies kostenverhogende omstandigheden d.d. 20-01-22 – BASALT Bouwadvies Registratienummer Bevoegdheid raad Portefeuillehouder

14653376 budgettair M.J.J. van der Geld www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Commissie Sector/Afdeling Inlichtingen

Sociaal: 15 februari 2023 SO/SB/MV/TEAM P en VA P. Zwart p.zwart@s-hertogenbosch.nl

doo aan zich rsne t de

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Besluit van de raad Registratienummer 14653376 Raadsvergadering 28 februari 2023 Onderwerp

Verantwoording en kredietaanvraag

De gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch, gezien het voorstel van college van 24 januari 2023 besluit: 1.

A| Het – ten laste van de stelpost bouwkosten (beschikbaar € 10 mln) uit het structuurfonds – beschikbaar stellen van een krediet van € 7,8 mln. voor de overschrijding van het project als gevolg van loon- en prijsstijgingen, inflatie, stijging energieprijzen en de oorlog in Oekraïne; B| Het – ten laste van het structuurfonds – beschikbaar stellen van een krediet van € 3,4 mln. voor het overig actueel tekort van het project;

2.

Het – ten laste van het structuurfonds - beschikbaar stellen van een aanvullend investeringskrediet van € 0,9 mln. voor de verdere afronding van de realisatie van het project;

3.

De Begroting 2023 dienovereenkomstig te wijzigen

4.

De geheimhouding te bekrachtigen van de bij de Adviesnotitie vergoeding kostenverhogende omstandigheid d,d, 20-01-22 (StevensvanDijck) behorende bijlagen: www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

A| Dossier STABU posten B| Inhoudelijke toelichting bepaling kostenverhogende omstandigheid d.d. 20-01-2023 (incl bijlage) 5.

De geheimhouding van document Overzicht investeringskosten vernieuwbouw Theater aan de Parade d.d. 26 april 2021 opheffen.

Aldus besloten in de openbare vergadering van de gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch van datum 28 februari 2023 De gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch, De Griffier,

De voorzitter,

drs. W.G. Amesz

drs. J.M.L.N. Mikkers

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704