Raadsvoorstel Aanvalsplan Den Bosch Schuldenvrij 2022 Voortvarend Verder
Tekst van het document
Raadsvoorstel
Onderwerp: Aanvalsplan Den Bosch Schuldenvrij 2022 Voortvarend Verder
1.
Reg.nr.
:
11025253
B&W verg.
:
8 juni 2021
Commissie
:
Sociaal
Cie_verg.
:
30 juni 2021
Raadsverg.
:
13 juli 2021
Status
Op grond van uw bevoegdheid kaders voor beleid op hoofdlijnen te stellen, bieden wij u ter vaststelling het Aanvalsplan Den Bosch Schuldenvrij 2022 Voortvarend Verder aan. 2.
Samenvatting
In de afgelopen jaren is er een stevig fundament gelegd waar het armoede- en schuldenbeleid in onze gemeente op rust. Met het beleidskader Armoede en Schulden in 2014 is de eerste aanzet gedaan voor de ingeslagen weg. In het beleidskader 2018-2021 bestendigden we de aanpak aan de hand van drie leidende principes, te weten het vroegsignaleren van schulden, de aanval op de bureaucratie en een nog sterker verankerde samenwerking. Dit heeft met betrekking tot de gemeentelijke dienstverlening geresulteerd in Eerste Hulp bij Geldzaken (2019), Duurzame Financiële Dienstverlening (2020) en Bewindvoering in eigen Beheer (2021). Hiermee kunnen inwoners bij de gemeente terecht voor een breed scala aan producten uit de keten van schulddienstverlening. We hebben ingezet op samenwerking. Voorbeelden hiervan zijn met het Netwerk tegen Armoede, de aanpak ”Woonlasten de Baas” samen met woningcorporaties en de samenwerking met de Bossche Bond. Ook op landelijk niveau is samenwerking gezocht. Zo organiseerden we in 2019 de start van de Nederlandse Schuldhulproute (NSR) en tekenden we in 2020 samen met andere gemeenten en bedrijven het pact ‘Op weg naar een schuldenzorgvrij Nederland’ om beproefde en succesvolle projecten verder te brengen en duurzaam te maken.
Met als resultaat een 7,8 voor klanttevredenheid van onze dienstverlening en een afname van het aantal huishoudens dat aangeeft enige of grote moeite met rondkomen te hebben. Daarmee is de basis écht op orde. Vanuit deze basis kunnen we de komende jaren verder bouwen aan de ondersteuning van inwoners die leven in armoede en/of schulden hebben. Met het beleidskader 2022 (bijlage 1) gaan we voortvarend verder op de ingeslagen weg en scherpen we de drie leidende principes verder aan: 1) Arm in arm tegen armoede en schulden: een integrale aanpak (samenwerking met andere leefgebieden, binnen en buiten de gemeentelijke organisatie); 2) Eerder erbij om erger te voorkomen (we zijn er -nog- eerder bij als er sprake is financiële problematiek); 3) Betere en snellere dienstverlening (we blijven continu in ontwikkeling om onze dienstverlening te verbeteren). In het beleidskader 2022 nemen we vanuit deze drie principes gewenste acties op voor de komende periode. Een aantal acties vloeit voor t uit het voorgaande plan en continueren we. Een aantal acties is nieuw, zoals het uitbreiden van de collectieve zorgverzekering en het uitvoeren van de minimaeffectrapportage van het Nibud. Het daadwerkelijk uitvoeren van alle nieuw gewenste acties hangt af van de beschikbaarheid van de benodigde middelen.
Tevens actualiseren we de Verordening Individuele Inkomenstoeslag Participatiewet gemeente ’s-Hertogenbosch (bijlage 2).
3
3.
Voorstel:
Het college van burgemeester en wethouders stelt uw raad voor het volgende besluiten: 1. het ‘Aanvalsplan Den Bosch Schuldenvrij 2022 Voortvarend Verder’ vast te stellen; 2. het aanvalsplan uit te voeren binnen het vastgestelde financiële kader van de meerjarige begroting; 3. eventuele aanvullende rijksmiddelen armoede en schulden en voordelen binnen het programma armoede en schulden, in te zetten in lijn met de acties uit dit Aanvalsplan; 4. de Verordening Individuele Inkomenstoeslag Participatiewet gemeente ‘s-Hertogenbosch 2022 vast te stellen, inclusief de jaarlijkse indexering met het percentage van de begroting.
Steller
: Markus/Van Aanholt
Tel.
: 06-21130722/06-55190454
: a.markus@s-hertogenbosch.nl / a.vanaanholt@s-hertogenbosch.nl
4
4.
Aanleiding
Sinds 2012 is de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) van kracht. Deze kaderwet regelt dat inwoners met problematische schulden terecht kunnen bij hun gemeente. Gemeenten moeten in een beleidsplan vastleggen hoe zij schuldhulpverlening aanbieden. Daarnaast loopt eind 2021 het Aanvalsplan Den Bosch Schuldenvrij 2018-2021 (nr. 7168911) ten einde. Het is daarom nu het moment om het armoede- en schuldenbeleid bij te stellen. Dat betekent ook dat we de in 2014 ingeslagen weg voortzetten tenzij in dit voorstel anders wordt aangegeven. Het beleidskader ‘Aanvalsplan Den Bosch Schuldenvrij 2022 Voortvarend Verder’ (zie bijlage 1) geeft uitvoering aan de verplichting en de verantwoordelijkheid om het armoede- en schulden beleid te formuleren. Voor de totstandkoming van dit beleidskader zijn we gevoed door onze maatschappelijke partners, ervaringsdeskundigen en onze uitvoerende teams. In januari 2020 organiseerden we hiervoor de werkconferentie “Arm in arm tegen armoede” en in februari 2021 de werkconferentie “Arm in arm tegen armoede en schulden”. Bij de eerste werkconferentie waren zowel maatschappelijke partners als ervaringsdeskundigen aanwezig. Bij de tweede werkconferentie waren we in verband met de maatregelen door de coronacrisis aangewezen op digitale middelen waardoor we ons gericht hebben op de deelnemende maatschappelijke partners.
Tijdens de werkconferenties zijn deelnemers actief gevraagd input te leveren voor het beleidskader. Naast de werkconferenties spreken en bevragen we regelmatig ervaringsdeskundigen. Dit doen we onder andere door middel van het tweejaarlijks klanttevredenheidsonderzoek, maar ook door het uitnodigen van ervaringsdeskundigen voor een heidag van het managementteam van de afdeling Financiële Dienstverlening. De ervaringsdeskundigen kunnen op deze manier aangeven hoe zij onze dienstverlening ervaren en waar kansen liggen ter verbetering. 5.
Terugblik
Omdat het Rijk verantwoordelijk is voor het algemene inkomensbeleid, hebben gemeenten beperkt invloed op de financiële positie van hun inwoners. Toch is gemeentelijk armoedebeleid van belang en kan het een verschil maken. Met name als het gaat om hulp en ondersteuning bij financiële problemen en het verzachten van armoede. Met de implementatie van het Aanvalsplan Den Bosch Schuldenvrij 2018 – 2021 is een robuuste en sluitende aanpak gerealiseerd voor de aanpak van armoede en schulden. Versteviging gemeentelijke dienstverlening Eerste Hulp Bij Geldzaken (EHBG) is op 1 januari 2019 gestart als laagdrempelige, vrij toegankelijke hulp voor inwoners met vragen en zorgen op financieel en sociaaljuridisch gebied. Bij EHBG wordt ook vorm en inhoud gegeven aan preventie in de breedste zin van het woord. In 2016 zijn wij als één van de negen gemeentelijke deelnemers van de landelijke kopgroep Vroegsignalering gestart met vroegsignalering. Inwoners met betalingsachterstanden zijn nu eerder in beeld en we voorkomen dat problemen verergeren. Daarnaast heeft de gemeente de regie op schulddienstverlening naar zich toegetrokken en de dienstverlening kwalitatief verbeterd en geprofessionaliseerd. De gemeente ging aan de slag met het verkorten van doorlooptijden en kent sinds 2019 geen wachttijden meer. Het pakket van dienstverlening is uitgebreid.
Naast EHBG biedt de gemeente sinds 1 januari 2020 ook duurzame financiële dienstverlening en sinds 29 januari 2021 beschermingsbewind. Inwoners kunnen bij de gemeente terecht voor een breed scala aan producten uit de keten schuldhulpverlening en ook voor een groot aantal regelingen voor inkomensondersteuning. Samenwerking in de aanpak van armoede en schulden Om inwoners nóg beter van dienst te kunnen zijn, kiezen we voor innovatieve aanpakken. Vanaf 2019 werkt de gemeente daarom samen met SchuldenlabNL om beproefde en succesvolle projecten
5
verder te brengen en duurzaam te maken. In 2020 ondertekende de gemeente ’s-Hertogenbosch daarvoor samen met andere gemeenten en private partijen het pact ‘Op weg naar een schuldenzorgvrij Nederland’. De gemeente heeft beproefde methoden als de jongerenperspectiefaanpak en het collectief schuldregelen overgenomen. Ook gingen we aan de slag met ‘turbosaneren’; Een combinatie van kortere doorlooptijden, collectief schuldregelen en meer saneringskredieten om inwoners sneller perspectief te bieden op een schuldenvrij bestaan. De gemeente regelt inmiddels meer dan tachtig procent van de schulden met een saneringskrediet. Daarnaast kijkt SchuldenlabNL met ons mee als het gaat om het aanbieden van beschermingsbewind op basis van een algemeen belang besluit. Deze businesscase leidt namelijk tot veel belangstelling van andere gemeenten. In 2019 organiseerde onze gemeente de start van de Nederlandse Schuldhulproute (NSR). In de NSR werken bedrijven -waaronder banken-, gemeenten en partners uit het schuldendomein samen. Het doel is om mensen met geldzorgen in een vroeg stadium te vinden, te bereiken en naar de juiste hulp te leiden om te voorkomen dat betalingsproblemen uitgroeien tot grote schuldzorgen. Tijdens de bijeenkomst met koningin Máxima was een belangrijke rol weggelegd voor ervaringsdeskundigen uit ’s-Hertogenbosch.
Daarnaast bestendigde en verstevigde de gemeente haar samenwerking met partners binnen de gemeente zodat we meer in elkaars verlengde kunnen werken. In 2014 kwam het Netwerk tegen Armoede tot stand waarbij alle lokale organisaties die zich inzetten bij het verlichten, voorkomen en bestrijden van armoede zich hebben verenigd. Ook sloten we een lokaal woonlastakkoord met woningcorporaties en het Stedelijk Huurdersplatform in de aanpak ‘Woonlasten de Baas’. Daarnaast worden professionals die werken met multi-problematische casuïstiek ondersteunt door de Bossche Bond. Inmiddels nemen zeventien organisaties deel, met ruim 200 professionals die vanuit dit fonds min of meer regelvrij geld kunnen in zetten voor het generen voor een doorbraak (oplossing). Door het bieden van meer financiële ruimte kunnen inwoners snel en effectief geholpen worden. Flexibiliteit en aanpassingsvermogen Tijdens de coronacrisis bleken we in staat snel in te kunnen spelen op ontwikkelingen. We pasten onze dienstverlening aan. Zo waren er al in een vroegtijdig stadium speciale spreekuren van EHBG voor ondernemers. Daarnaast werd bij de EHBG een meldpunt voor de slachtoffers van de kinderopvangtoeslag-affaire ingericht. Nu biedt de gemeente een breed pakket van persoonlijke hulp op maat aan om de gedupeerden een helpende hand te bieden.
Feiten en cijfers armoede en schulden Naar aanleiding van de coronacrisis heeft de afdeling Onderzoek en Statistiek in het voorjaar van 2021 opnieuw de monitor Armoede en Schulden en Digipanel Schulden uitgevoerd. In de monitor staan de trends en ontwikkelingen op het gebied van armoede en schulden in 's-Hertogenbosch, de omvang en de ontwikkeling van armoede, verschillen tussen wijken en het aandeel kinderen die leven in armoede. Met een armoedepercentage van 7,9% heeft ’s-Hertogenbosch een iets hoger armoedepercentage dan landelijk (7,7%). Maar als je dit vergelijkt met de andere grote steden in Brabant, dan is het beeld wat gunstiger. 's-Hertogenbosch heeft het laagste percentage van de vijf grootste Brabantse steden. Volgens de recente cijfers leven er 9.400 huishoudens met een laag inkomen in ’s-Hertogenbosch. Het aantal huishoudens met een laag inkomen met kinderen is 1.700 huishoudens, hiervan zijn 1.100 eenoudergezinnen en 600 huishoudens echtparen met kinderen. Vanaf 2017 is er een dalende trend te zien in het aantal huishoudens in armoede.
6
In totaal leven in ‘s-Hertogenbosch circa 2.700 kinderen in armoede. Alhoewel het percentage kinderen in armoede in ’s-Hertogenbosch (7,7%) lager is dan het landelijke gemiddelde (7,8%), blijven kinderen in armoede een belangrijk aandachtspunt. Hierbij geldt de stelling: ‘een kind in armoede, is een gezin in armoede’. We vinden dat kinderen niet moeten lijden onder de financiële situatie van hun ouders. Daarom hebben we het Bosch’ Kindpakket, waarmee kinderen in armoede kunnen deelnemen aan sportieve, culturele en sociale activiteiten. Ook wordt er actief ingezet op preventie van schulden onder kinderen en jongeren, bijvoorbeeld door middel van voorlichting op scholen en de ‘Krap app’ waarmee jongeren hun inkomsten en uitgaven inzichtelijk maken. Conclusie In juni 2020 is de raad door middel van een tussenevaluatie geïnformeerd over de voortgang van het beleidskader Aanvalsplan Den Bosch Schuldenvrij 2018 -2021 (nr. 10120635). Uit deze tussenevaluatie komt naar voren dat we op de goede weg zijn. De actiepunten uit de Uitvoeringsagenda zijn grotendeels gerealiseerd. Bovendien scoren we voor klanttevredenheid van onze dienstverlening een 7,8 en zijn er in 2020 minder huishoudens die aangeven dat zij enige of grote moeite hebben met rondkomen dan in 2018. Daarmee concluderen we dat de basis op orde is.
Met het nieuwe beleidskader “Aanvalsplan Den Bosch Schuldenvrij Voortvarend Verder” borduren we voort op de weg die we sinds 2014 zijn ingeslagen en de leidende principes van het voorgaand beleidskader.
6.
Aanvalsplan Den Bosch Schuldenvrij 2022 Voortvarend Verder
6.1
Ambitie
Alle inwoners van ’s-Hertogenbosch kunnen meedoen in de samenleving. Armoede en schulden mogen geen belemmering zijn. Geen enkel kind in onze gemeente groeit op in armoede. Daarom willen wij problemen rond armoede en schulden snel in beeld krijgen. Wij realiseren ons dat armoede en schulden nooit op zichzelf staan. Armoede en schulden kunnen bijvoorbeeld leiden tot eenzaamheid, stress, gezondheidsproblemen, sociale uitsluiting en huiselijk geweld. Maar ook andersom, gezondheidsproblemen, eenzaamheid en sociale uitsluiting kunnen leiden tot armoede en schulden. Om de vicieuze cirkel van armoede en schulden te doorbreken, hanteren we een integrale aanpak tegen armoede en schulden. Door samen te werken kunnen we actief omgaan met de eerste signalen van (dreigende) financiële problemen. Zo zijn we er eerder bij, om erger te voorkomen. We beseffen dat er een groep is voor wie het moeilijk is om mee te doen met de maatschappij. Ook voor hen bieden we passende hulp gericht op een duurzame gezonde financiële huishouding. We blijven continu in ontwikkeling om onze dienstverlening nog beter en sneller te maken. Hiervoor laten we ons voeden door ervaringsdeskundigen en sluiten we aan bij landelijke ontwikkelingen en nieuwe inzichten. We zorgen dat het heel duidelijk is, waar inwoners terecht kunnen met hun vragen voor hulp en ondersteuning.
Maar we zorgen ook dat professionals de weg weten en adequaat kunnen doorverwijzen als dat nodig is. 6.2
Leidende principes
Om ons doel te kunnen bereiken, zijn drie principes leidend. We borduren voort op de leidende principes van het voorgaand beleidskader. a) Arm in arm tegen armoede en schulden: een integrale aanpak Armoede en schulden staan niet op zichzelf. Vaak zijn armoede en schulden ontstaan door problemen op andere leefgebieden; en leiden ze ook tot problemen op andere terreinen. Een integrale aanpak is nodig om de cirkel van armoede en schulden te doorbreken. Naast de
7
samenwerking met onze partners op het gebied van armoede en schulden, breiden we de samenwerking uit met partners die zich richten op andere leefgebieden. Dat doen we zowel binnen de gemeentelijke organisatie als daarbuiten. Door nog meer samen te werken kunnen we het verschil maken zodat iedereen mee kan (blijven) doen. b) Eerder erbij om erger te voorkomen Ook bij financiële problemen geldt: voorkomen is beter dan genezen. Door preventie en vroegsignalering proberen we financiële problemen te voorkomen. Als er toch financiële problemen ontstaan, willen we in een vroeg stadium betrokken zijn. Hoe eerder ondersteuning geboden wordt, hoe beter we de schade kunnen beperken. Eerste Hulp Bij Geldzaken speelt daarin een belangrijke rol. Inwoners worden daar meteen persoonlijk te woord gestaan door professionals en in veel gevallen worden zij meteen geholpen met bijvoorbeeld het op orde brengen van het inkomen. Het is daarom belangrijk dat Eerste Hulp bij Geldzaken goed bekend is bij inwoners en professionals. Daarnaast willen we dat onze regelingen en voorzieningen beter bekend zijn onder inwoners met een laag inkomen, professionals en vrijwilligers die contact hebben met deze doelgroep. We hebben we specifiek aandacht voor regelingen en voorzieningen voor kinderen die opgroeien in armoede. c)
6.3
Betere en snellere dienstverlening We willen onze dienstverlening continu blijven verbeteren. Dat doen we door gebruik te maken van feedback van onze klanten, aan te sluiten we bij wetenschappelijke inzichten en het toepassen van nieuwe technologie, zoals beeldbellen. We willen dat onze klanten zo kort en eenvoudig mogelijk gebruik hoeven te maken van onze dienstverlening. Met de juiste ondersteuning is hun financiële huishouding weer gezond en in balans, waardoor ze financieel zelfredzaam zijn en blijven. Acties op hoofdlijnen
We hebben concrete acties geformuleerd aan de hand van de leidende principes, deze zijn opgenomen in het bijgevoegde beleidskader. Een deel van acties worden uitgevoerd binnen de bestaande middelen, voor een aantal geldt dat deze alleen uitgevoerd kunnen worden indien er extra middelen beschikbaar komen (aangeduid in de actielijst met een ■). Bijvoorbeeld aanvullende rijksmiddelen armoede en schulden en/of voordelen of besparingen binnen het programma armoede en schulden of oud beleid inwisselen voor nieuw beleid. Hieronder lichten we de activiteiten op hoofdlijnen toe: a. Arm in arm tegen armoede en schulden: een integrale aanpak Financiële problemen zijn in de praktijk de meest voorkomende reden waarom een inwoner zich meldt bij een buurtteam voor ondersteuning. Er spelen echter vaak meerdere problemen. Vaak kampen inwoners met financiële problemen door veeleisende zorg voor hun kinderen, een fysieke of psychische beperking of een laag opleidingsniveau. Het is van belang dat we het probleem en de gevolgen adresseren. Armoede en schulden zijn vaak het gevolg van een ander probleem en staat vaak niet op zichzelf. Naast onze bestaande aanpak die specifiek gericht is op armoede en schulden is een gerichte aanpak nodig voor de achterliggende problematiek op meerdere levensgebieden.
Een integrale aanpak is nodig om de cirkel van armoede en schulden te doorbreken en daardoor op andere terreinen verbeteringen te realiseren. Daarvoor verstevigen we de samenwerking binnen en buiten de gemeentelijke organisatie op aansluitende leefgebieden zoals gezondheid, jeugdzorg werk en inkomen, vervoersmobiliteit en wonen (o.a. energietransitie). De vindbaarheid van onze dienstverlening bij inwoners en partners willen we daarbij een impuls willen geven. Daar waar financiële zorgen worden besproken, moet Eerste Hulp bij Geldzaken bekend zijn.
8
Inwoners kunnen ook in de problemen komen door overheidsbeleid. Zo heeft de gemeente soms twee petten op wanneer sprake is van een financieel vraagstuk. De gemeente ondersteunt haar inwoners om uit de schulden te komen en tegelijkertijd treedt de gemeente op als schuldeiser. Zoals voor belastingen, boetes en vergunningen. We onderzoeken hoe de gemeentelijke producten en diensten die effect hebben op de financiële situatie van inwoners zoveel mogelijk in lijn kunnen komen met het armoede- en schuldenbeleid. b. Eerder erbij om erger te voorkomen Voor een snelle en effectieve aanpak is een stevige (gemeentelijke) dienstverlening nodig. Met de komst van Eerste Hulp Bij Geldzaken is een eenvoudige en laagdrempelige toegang gecreëerd. EHBG speelt tevens een belangrijke rol in preventie en vroegsignalering. Om daadwerkelijk in een vroeg stadium geraadpleegd te worden, is het van belang dat de gemeentelijke financiële dienstverlening bekend is bij inwoners en maatschappelijke partners. Ook willen we dat onze regelingen en voorzieningen voor inwoners met een laag inkomen beter bekend zijn bij inwoners, en professionals en vrijwilligers die contact hebben met deze doelgroep. Hierbij hebben we specifiek aandacht voor regelingen en voorzieningen gericht op kinderen (en gezinnen) in armoede. c.
Betere en snellere dienstverlening We blijven continu op zoek hoe we onze dienstverlening beter en sneller kunnen maken. Om de kwaliteit te borgen, toetsen we onze dienstverlening aan de hand van het NVVK-kwaliteitskader. Elke drie jaar krijgen we een audit waarbij de branchevereniging NVVK toetst of de ambities aansluiten bij de prestaties. Aan de hand van de uitkomsten onderzoeken we waar mogelijkheden liggen ter verbetering. In mei 2021 is in de Gestelse buurt gestart met een pilot ‘Aanpak van jongeren met schulden’. Het intensief begeleiden van jongeren op meerdere levensgebieden en het snel saneren van schulden, staan daarbij centraal. Jongeren hebben vaak geen of een te laag inkomen en komen daardoor vanwege beperkte afloscapaciteit niet in aanmerking voor reguliere schulddienstverlening. Als deze pilotaanpak in de Gestelse buurt succesvol is, onderzoeken we of we deze aanpak verder uit kunnen rollen en dit integraal op kunnen nemen in ons aanbod schulddienstverlening. Daarnaast is er een aantal specifieke actiepunten waarmee we onze dienstverlening beter en sneller willen maken. Zo willen we onder andere onderzoeken waar doorlooptijden bij schuldregelen verkort kunnen worden en hoe we binnen bijzondere bijstand nog meer gebruik kunnen maken van maatwerk. Iedere inwoner met financiële problemen heeft een ander verhaal en een andere behoefte.
Verschil maken kan ook door meer gebruik te maken van data. We analyseren ons klantenbestand om succesvollere strategieën te ontwikkelen. Ook onderzoeken we de bancaire structuur van de gemeentelijke kredietbank, zodat zij beter ondersteunend is aan de afdeling Financiële Dienstverlening. Daarnaast ontwikkelen we een methode voor duurzame uitstroom om de kans op recidive te verkleinen. Verordening Individuele Inkomenstoeslag Ook actualiseren we de Verordening Individuele Inkomenstoeslag (zie bijlage 2), om beter aan te sluiten bij de dagelijkse uitvoeringspraktijk en worden de verstrekkingsbedragen geactualiseerd. We houden bij de verstrekking geen rekening met kostendelers. Dat is gunstig voor onze inwoners. Daarnaast gaan we zorgen dat inwoners waarvan bekend is dat zij recht hebben op een verstrekking en een aanvraag hebben gedaan, dit niet elk jaar opnieuw hoeven te doen. 6.4
Resultaten
Door middel van een tussentijdse evaluatie, stellen wij uw raad op de hoogte. Deze evaluatie voeren wij halverwege de looptijd van het plan uit. Daarnaast brengen we opnieuw de monitor Armoede en
9
Schulden en Digipanel schulden uit, waarbij we extra vragen opnemen over ons beleid. We brengen in beeld hoe het besteedbaar inkomen per type huishouden eruit ziet, mogelijk met gebruikmaking van de Nibud minimaeffectrapportage. Door middel van onderstaande indicatoren brengen we op hoofdlijnen de stand van zaken in kaart en de streefwaarde van 2022: Indicator 2022 Aandeel kinderen in armoede dat gebruik maakt van de regeling maatschappelijke participatie kinderen stijgt Er worden geen gezinnen met kinderen vanwege uitsluitend een huurschuld uit hun huis gezet Het percentage inwoners dat weet waar ze terecht kan voor vragen en advies bij het oplossen van schulden stijgt Percentage inwoners met risicovolle of problematische schulden neemt af De gemiddelde schuld waarmee een inwoner zich meldt daalt Percentage recidive daalt t.o.v. voorgaand jaar Percentage uitgaven aan beschermingsbewind dalen (na een periode van investeren) t.o.v. startjaar 2021 Maximum aantal weken tussen hulpvraag en eerste gesprek (m.b.t. vroegsignalering) De doorlooptijd van schuldregelingen wordt korter (in dagen) Tevredenheid van klanten financiële dienstverlening 7.
50% 0% 40% <6% €50K 5% 1% <2 160 >7
Financiële paragraaf
Dit beleidskader is in grote lijnen een bestendiging van het beleid dat in het vorige beleidskader is ingezet. De financiële kaders van het armoede- en schuldenbeleid, het programma armoede en schulden, blijven hiermee intact. In onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de bestaande meerjarenbegroting armoede en schulden. Ook worden de voorgestelde actualisatie van het bestaande beleid in 2021, alsmede de voorstellen in de voorjaarsnota 2021, weergegeven . Tot slot zijn de verwachte kosten voor de nieuwe maatregelen opgenomen (uitbreiding collectieve ziektekostenverzekering en minimaeffectrapportage Nibud). Deze worden binnen de huidige beschikbare middelen gedekt. Meerjarenbegroting Armoede en Schulden Bestaande meerjarenbegroting Armoede en Schulden Actualisatie bestaand beleid + VJN 2021 Uitbreiding collectieve ziektekostenverzekering Eenmalige minimaeffectrapportage Nibud in 2022 Meerjarenbegroting totaal
2022 9.170
2023 9.186
2024 9.047
2025 8.840
227 26 15
227 26 0
227 26 0
227 26 0
9.438
9.439
9.300
9.093
Wij achten het wenselijk dat de Individuele Inkomenstoeslag (IIT) jaarlijks wordt geïndexeerd. In het licht van de financiële gesteldheid van de gemeente neemt het college in het traject van de voorjaarsnota hier jaarlijks een besluit over. Indien het college besluit tot indexatie van gemeentelijke budgetten over te gaan zullen de verstrekkingen vanuit de IIT met eenzelfde percentage dat voor de begroting wordt gehanteerd, worden geïndexeerd. Voor verstrekkingen voor kalenderjaar 2022 wordt dus met een geïndexeerd bedrag per 1 januari 2022 gewerkt waarbij het indexatiepercentage is gebaseerd op de begroting 2022. Nieuwe gewenste acties waarvoor (nog) geen dekking is
10
Naast de nieuwe maatregelen zijn er een aantal acties opgenomen in het beleidskader 2022 waarvoor op dit moment geen dekking is. De acties kunnen alleen worden uitgevoerd indien er extra middelen beschikbaar komen. Bijvoorbeeld aanvullende rijksmiddelen armoede en schulden en/of voordelen of besparingen binnen het programma armoede en schulden of oud beleid inwisselen voor nieuw beleid. Hieronder staan de verwachte kosten voor deze acties. Het gaat in totaal om € 290.000 voor de periode 2022 – 2025. 2022
2023
2024
2025
Bewustwording, bekendheid en vindbaarheid ■
70
20
20
20
Verbeteren (digitale) toegankelijkheid ■ Verbinden externe partners en versterken deskundigheid ■
15 25
15 25
15 25
15 25
Totaal nieuwe acties
110
60
60
60
Nieuwe acties beleidskader ■
8.
Risicoparagraaf
1. Inkomensbeleid De gemeente is één van de spelers in de bestrijding van armoede en schulden. Het inkomensbeleid is voorbehouden aan het Rijk. De Participatiewet is de wettelijke basis voor de regelingen binnen het gemeentelijk armoedebeleid. De gemeente heeft op basis van de Participatiewet beperkte ruimte om armoedebeleid te voeren in de zin van generieke inkomensondersteuning. De gemeente kan sturen op de omvang van de doelgroep, door een sobere of ruime variant van minimaregelingen op te zetten. De opdracht van het Rijk aan de gemeente is om zoveel mogelijk individueel maatwerk te leveren via de bijzondere bijstand. De invloed van de gemeente op de koopkracht is minimaal. Toch is gemeentelijk armoedebeleid van belang en kan het een verschil maken. 2. Gevolgen coronacrisis De coronacrisis heeft zowel op korte als op langere termijn gevolgen voor onze inwoners. We verwachten dat het aantal mensen dat voor financiële dienstverlening bij de gemeente aan zal kloppen in dit jaar en volgend jaar fors toeneemt. Zeker wanneer de steunpakketten worden afgebouwd. Landelijk wordt de stijging ingeschat op 30%. Bekende kwetsbare groepen – zoals laagopgeleiden, mensen met een niet-westerse achtergrond of jongeren – hebben een grotere kans op armoede- en/of schuldenproblematiek. Maar ook minder bekende groepen zoals ZZP’ers of ouderen lopen een risico.
Vooral werkloosheid leidt tot financiële problematiek. Maar ook werkenden die een deel van hun inkomen verliezen hebben niet altijd voldoende buffers om een financiële klap op te vangen. Het afgelopen jaar zagen we al een stijging in het aantal nieuwe cliënten schulddienstverlening binnen ’s-Hertogenbosch. De vraag is hoe we aan de hulpvraag kunnen blijven voldoen. De komende tijd houden we alle ontwikkelingen die met corona te maken hebben nauwlettend in de gaten en waar nodig passen we beleid en uitvoering aan. 3. Autonome groei bijzondere bijstand en schulddienstverlening Wij willen dat alle inwoners van ’s-Hertogenbosch, indien nodig, gebruik kunnen maken van de bijzondere bijstand en schulddienstverlening. De bijzondere bijstand heeft veel aspecten van een open-einde regeling gezien de wettelijke grondslag. Daarbij kan er sprake zijn van autonome groei. Het college beseft dat door het karakter van de bijzondere bijstand in combinatie met autonome groei er meer inzet van middelen kan worden gedaan dan uw raad via de Begroting jaarlijks beschikbaar stelt voor bijzondere bijstand.
11
Voor Schulddienstverlening geldt dat in geval van autonome groei er een keuze kan (en moet) worden gemaakt: versobering van het beleid om binnen de financiële kaders te blijven (waarmee maatschappelijke effecten onder druk komen te staan en de kans op escalatie toeneemt) óf laten meebewegen van het budget met de groei. Om te kunnen vaststellen dat er sprake is van een toename van de vraag binnen de bestaande beleidskaders, bieden wij jaarlijks de aantallen op de hoofdprocessen binnen het armoede en schuldenbeleid aan en inventariseren om de ontwikkelingen te monitoren. 4. Bewindvoering in eigen beheer Op 3 maart 2020 heeft uw raad besloten om bewindvoering in eigen beheer in 's-Hertogenbosch in te voeren per 2021. De business case voor het in eigen beheer nemen van bewindvoering is een modelmatige inschatting van de situatie wanneer de gemeente deze taak zelf uitvoert. De gemeente ’s-Hertogenbosch is een van de eerste gemeenten in Nederland die deze stap zet. Daardoor zijn veel effecten die kunnen optreden nog niet bekend, maar kunnen die wel van invloed zijn om realisatie conform business case. Wanneer hier aanleiding toe is zal de business case worden herijkt in de gemeentelijke P&C-cyclus. 5.
Nieuwe acties beleidskader De ongedekte nieuwe acties in dit beleidskader kunnen alleen uitgevoerd worden wanneer gedurende de looptijd van het beleidsplan ruimte gevonden worden binnen de begroting van het programma armoede en schulden. In het geval dat deze ruimte de komende jaren niet ontstaat dan kunnen betreffende acties niet ten uitvoer worden gebracht. 9.
Advies Cliëntenraad Participatiewet
Op 18 mei 2021 heeft de Cliëntenraad aan het College van B&W een advies gegeven met betrekking tot de conceptversie van dit raadsvoorstel en beleidskader. De brief en de reactie van het college is opgenomen in bijlage 3. Op hoofdlijnen kan de reactie van de Cliëntenraad als volgt worden samengevat. ‘De Cliëntenraad vindt dat er teveel wordt ingezet op het verzachten van armoede in plaats van het oplossen van armoede. Ze vraagt het college dan ook om meer lef en creativiteit te tonen om tot oplossingen te komen. Het verstrekken van een basisinkomen en uitkeringsgerechtigden meer ruimte te geven om bij te verdienen, worden als voorbeelden genoemd voor een effectieve armoedebestrijder. De genoemde voorbeelden zijn echter niet geheel aan de gemeente. Met name het Rijk heeft hier een bepalende rol in. Wij zien dan ook geen aanleiding om het concept-raadsvoorstel aan te passen. De Adviesraad Wmo en Jeugdhulp is eveneens geïnformeerd over de conceptversie van het raadsvoorstel en het beleidskader en gevraagd informeel advies (bijlage 4) uit te brengen. Armoede en schulden raakt de adviesdomeinen van deze raad en vinden we van belang gelet op de integraliteit tussen de verschillende leefgebieden waar we de komende jaren extra aandacht voor hebben.
Er is om een informeel advies gevraagd omdat het thema Armoede en schulden voor formeel advies belegd is bij de Cliëntenraad Participatiewet. De Adviesraad Wmo en Jeugdhulp vraagt aandacht voor de gevolgen van de Coronacrisis. Ze spreekt ook haar zorgen uit over de bekendheid van regelingen en voorzieningen onder inwoners en waardeert de ambitie van de gemeente op dit vlak. Punt van aandacht is de laagdrempeligheid van de gemeentelijke dienstverlening tegen de achtergrond van digitalisering. 10.
Communicatie
We blijven volop aandacht besteden aan een goede communicatie en aan onderlinge informatieuitwisseling en afstemming tussen alle betrokken partijen op het gebied van armoede en schulden.
12
Onze publiekscommunicatie doen we zoveel mogelijk op maat via de natuurlijke vindplaatsen en de reguliere communicatiemiddelen van de gemeente. De publiekscampagne om de gemeentelijke dienstverlening en regelingen beter bekend te maken onder inwoners en professionals is ook opgenomen als een van de activiteiten in de actielijst. De Verordening Individuele Inkomenstoeslag 2022 wordt gepubliceerd op de website van Overheid.nl
Burgemeester en wethouders van ‘s-Hertogenbosch, De secretaris, De burgemeester,
Bijlagen: 1. Beleidskader Aanvalsplan Den Bosch Schuldenvrij 2022 Voortvarend Verder 2. Verordening Individuele Inkomenstoeslag ‘s-Hertogenbosch 2022 3. Advies Cliëntenraad Participatiewet en schriftelijke reactie college 4. Informeel advies Wmo-adviesraad
13
De gemeenteraad van 's-Hertogenbosch in zijn openbare vergadering van 13 juli 2021;
gezien het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 8 juni 2021, regnr. 11025253; gelet op de Gemeentewet;
Besluit: 1. het ‘Aanvalsplan Den Bosch Schuldenvrij 2022 Voortvarend Verder’ vast te stellen; 2. het aanvalsplan uit te voeren binnen het vastgestelde financiële kader van de meerjarige begroting; 3. eventuele aanvullende rijksmiddelen armoede en schulden en voordelen binnen het programma armoede en schulden, in te zetten in lijn met de acties uit dit Aanvalsplan; 4. de Verordening Individuele Inkomenstoeslag Participatiewet gemeente ‘s-Hertogenbosch 2022 vast te stellen, inclusief de jaarlijkse indexering met het percentage van de begroting.
's-Hertogenbosch, De gemeenteraad voornoemd, De griffier,
De voorzitter,
drs. W.G. Amesz
drs. J.M.L.N. Mikkers
14