Raadsinformatiebrief Voortgang energietransitie

Raadsinformatiebrief Reg.nr.:

:

10899818

B&Wverg:

:

30 maart 2021

:

Onderwerp: Voortgang energietransitie 1) Status In het licht van de actieve informatieplicht informeren wij U over de stand van zaken met betrekking tot de beleidsuitvoering van de energietransitie. 2) Samenvatting Vanuit het Klimaatakkoord hebben wij als gemeente een groot aantal taken en opdrachten gekregen die bepalend zijn voor de komende jaren. Zo moet elke gemeente dit jaar de Regionale Energiestrategie 1.0 en de Transitievisie Warmte vaststellen. Beide beleidsstukken geven belangrijke kaders mee voor het gemeentelijke energietransitiebeleid tot 2030. De randvoorwaarden en kaders vanuit het Rijk zijn echter nog grotendeels niet ingevuld, wat voor grote onzekerheid leidt betreffende de haalbaarheid en betaalbaarheid van de energietransitie. Het huidige energietransitieprogramma 2016-2020 is inmiddels afgelopen. Er zijn mooie resultaten behaald, maar met de huidige instrumenten en middelen is het niet voldoende om de regierol goed te vervullen en de doelen te halen. Vanuit o.a. de G40 en de VNG is een sterke lobby naar het Rijk om dit mee te nemen in de kabinetsformatie en fors extra middelen beschikbaar te stellen. Zodra de kaders en randvoorwaarden duidelijk zijn, kunnen wij invulling geven aan het Energietransitieplan tot 2030.

Tot die tijd gaan wij door op de ingeslagen weg en zullen wij met de beschikbare middelen moeten prioriteren en de daarbij afwegen waar we de meeste impact kunnen maken. 3) Wij bieden u dit stuk ter informatie aan.

Steller

: Slaa

Tel.

: 5347

E-mail

: p.slaa@s-hertogenbosch.nl

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

2

1) Aanleiding Het Energietransitieprogramma 2016-2020 is afgelopen. Wij hebben dit programma geëvalueerd en blikken vooruit naar de periode die voor ons ligt. Vanuit het Klimaatakkoord hebben wij als gemeente een groot aantal taken en opdrachten gekregen die bepalend zijn voor de komende jaren. Zo moet elke gemeente dit jaar de Regionale Energiestrategie 1.0 en de Transitievisie Warmte vaststellen. Beide beleidsstukken geven belangrijke kaders mee voor het gemeentelijke energietransitiebeleid tot 2030. De randvoorwaarden en kaders vanuit het Rijk zijn echter nog grotendeels niet ingevuld, wat voor grote onzekerheid leidt betreffende de haalbaarheid en betaalbaarheid van de energietransitie. Met deze raadsinformatiebrief geven wij inzicht in de behaalde resultaten tot en met 2020 en schetsen we het proces vanaf 2021 om, met alle onzekerheden, de energietransitie in ’s-Hertogenbosch vorm te geven. 2) Inhoud Zoals u weet hebben wij een grote opgave voor zowel energiebesparing als het opwekken van duurzame energie. Met als ambitie om in 2050 een CO 2-neutrale gemeente te zijn. De urgentie moge duidelijk zijn; hitte, droogte, maar ook wateroverlast en extreme buien geven blijk van een veranderend klimaat. In het Klimaatakkoord hebben overheden, organisaties en bedrijven in 2019 afspraken gemaakt om de uitstoot van CO2 in 2030 met 49 procent te reduceren ten opzichte van 1990.

De Europese Unie verhoogt de doelstelling zelfs naar 55 procent. Gemeenten hebben een belangrijke regierol gekregen, met name in de gebouwde omgeving. Deze vertaalt zich onder meer in de opdracht om met de regio tot een bod te komen voor duurzame energie (de Regionale Energiestrategie). Ook moet elke gemeente aangeven hoe en wanneer ze van het aardgas afgaat (de Transitievisie Warmte). Deze twee richtinggevende documenten worden dit jaar aan uw raad aangeboden. Over de voortgang van de RES hebben wij u geïnformeerd met een collegebrief op 19 januari 2021 (reg nr. 1068944). Over het proces van de Transitievisie Warmte hebben wij u op 17 november 2020 geïnformeerd (reg nr. 10356642). Resultaten 2016-2020 Als gemeente ’s-Hertogenbosch hebben we ook onze eigen gemeentelijke energiedoelen en ambities. Deze staan verwoord in het Energietransitieprogramma 2016-2020. In 2019 heeft u de Nota ‘Samenwerken aan een Duurzaam ’s-Hertogenbosch’ vastgesteld. Hiermee is het energietransitieprogramma onderdeel geworden van het programma Duurzaamheid. Het Energietransitieprogramma 2016-2020 is opgesteld met de kennis en kaders van toen. Er was nog geen Klimaatakkoord en aardgasvrij was nog geen doel. Ook waren de monitoringsinstrumenten beperkt en cijfers minder betrouwbaar. Toch bood het Energietransitieprogramma voldoende houvast en ambitie om tot een groot aantal resultaten te komen.

Voorbeelden zijn de sterke stijging van het aantal zonnepanelen op daken van woningen en bedrijven, de vergunde windmolens op de Rietvelden en de realisatie van een groot aantal elektrische laadpunten. Ook de verduurzaming van de gemeentelijke panden is, mede vanuit de voorbeeldfunctie van de gemeente, een mooi resultaat van de afgelopen vijf jaar. Een uitgebreide evaluatie van het Energietransitieprogramma 2016-2020 is als bijlage toegevoegd. We hebben niet alleen resultaten geboekt, we hebben ook veel geleerd in de afgelopen vijf jaar. Vooral dat we alle partijen binnen onze gemeente hard nodig hebben om onze ambities te halen. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

3

Ondanks de toegewezen regierol is de gemeente maar één partij in de energietransitie. Niet alleen professionele stakeholders, maar juist ook de brede samenleving zal een omslag moeten maken in denken en handelen. De invloed die we hebben op de verschillende sectoren is erg wisselend. De invloed op het thema mobiliteit is bijvoorbeeld erg beperkt, zeker daar waar het gaat om snelwegverkeer. Ook hebben we maar beperkt invloed op de gebouwde omgeving, vooral als het gaat om particuliere woningen. Zonder de juiste instrumenten, bevoegdheden en financiële middelen zal onze invloed zich grotendeels beperken tot faciliteren en stimuleren. Geen regie zonder de juiste randvoorwaarden Uit het rapport Van Parijs naar praktijk – bekostiging en besturing van de decentrale uitvoering van het klimaatakkoord (januari 2021) komt de noodzaak voor extra financiering voor gemeenten duidelijk naar voren. Naar verwachting is de komende drie jaar 450 tot 600 miljoen euro per jaar extra nodig voor decentrale overheden om uitvoering te geven aan het klimaatakkoord. Een aantal bevindingen uit het rapport zijn:  Er zijn 28 nieuwe of (sterk) geïntensiveerde taken voor gemeenten  In 2024 (het meest ‘doorsnee’ jaar in de periode) hebben G40 gemeenten gemiddeld 39-43 extra fte nodig om de taken uit te voeren  Daarnaast zijn er substantiële materiele kosten.

Technisch onderzoek is de grootste kostenpost en is voor een G40 gemeente geraamd op € 160.000 tot € 220.000 per jaar  De wijkgerichte aanpak om de gebouwde omgeving te verduurzamen (het opstellen en uitvoeren van wijkuitvoeringsplannen) brengt de hoogste kosten met zich mee. Dat komt omdat gemeenten uiteindelijk aan veel verschillende wijken tegelijkertijd werken. De benodigde inzet is geraamd op 1,2- 1,8 fte per wijkuitvoeringsplan Met alleen extra geld voor de uitvoering zijn we er nog niet. Ook aan andere randvoorwaarden wordt op dit moment nog niet voldaan. Wij onderschrijven de brief die door de G40 op 1 februari jl. is aangeboden aan de Tweede Kamer en de ministers waarin een appél gedaan wordt op de landelijke politiek om te zorgen voor de juiste randvoorwaarden om de transitie vorm te kunnen geven. Deze brief richt zich met name op de warmtetransitie, de overgang van aardgas naar duurzame alternatieven. Deze randvoorwaarden zijn:  een heldere en gezamenlijke boodschap;  financiering van de warmtetransitie: iedereen moet mee kunnen doen;  instrumentarium: wettelijke bevoegdheid om wijken van het gas te kunnen halen in het algemeen belang;  dekking van de kosten voor het gemeentelijke apparaat. Ook de VNG heeft de noodzaak van deze randvoorwaarden bekrachtigd in de ALV van 12 februari 2021.

Hoe gaan we verder met de energietransitie? Hoe wij als gemeente invulling gaan geven aan de energietransitie is deels afhankelijk van de betekenis van bovengenoemd rapport voor het ondervangen van de uitvoeringslasten en invulling van de overige randvoorwaarden. In de gesprekken tussen het Rijk en decentrale overheden rond de www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

4

kabinetsformatie zal hierover worden gesproken. Het streven is dat extra middelen tijdig bekend worden gemaakt zodat deze kunnen worden opgenomen in de begroting van 2022. Dit zal echter afhankelijk zijn van de kabinetsformatie. Met name de ontwikkeling van de wijkuitvoeringsplannen op basis van de Transitievisie Warmte komt hiermee in gevaar. Om voor de komende jaren nieuw beleid en uitvoeringsplannen te ontwikkelen is het nodig dat eerst de kaders en randvoorwaarden bekend zijn. Deels komen deze voort uit de RES 1.0 en de Transitievisie Warmte, maar ook de ontwikkelingen in Den Haag zijn van grote invloed op onze mogelijkheden de komende jaren. Het streven is dat wij u in 2022 een nieuw Energietransitieplan zullen voorleggen voor de periode tot 2030. Uiteraard gaan wij hier niet op wachten. Wij zetten ons ook dit jaar optimaal in voor de energietransitie, samen met onze partners in de stad, bewoners en ondernemers. Bijvoorbeeld in de proefbuurten aardgasvrij, waar we samen met bewoners plannen maken voor een duurzame buurt. En in de Proeftuin ’t Zand hopen we op korte termijn de eerste woningen al daadwerkelijk van het aardgas te halen, met de ontvangen bijdrage van 5,4 miljoen euro van het Rijk. Dit is een voorbeeld van hoe we de afgelopen jaren met succes extra middelen hebben weten te verkrijgen voor de uitvoering van het Energietransitieprogramma.

Andere voorbeelden zijn de RRE bijdrage van € 325.000 en de RREW bijdrage van ruim 1,1 miljoen euro. Deze bijdragen worden ingezet om energiebesparing bij zowel koop- als huurwoningen te stimuleren. De afgelopen jaren heeft u per saldo extra middelen beschikbaar gesteld voor de energietransitie, zowel voor exploitatie als voor investeringen. Bovenstaande voorbeelden geven aan dat wij naast deze middelen een steeds groter beroep doen op externe financiering. Deze incidentele middelen zijn noodzakelijk om de energietransitie vorm te geven. Daarnaast blijft het van belang om structureel gemeentelijke middelen beschikbaar te stellen. De noodzaak van extra Rijksfinanciering richting de gemeenten is naast de eigen prioritering evident. Hiervoor loopt een lobby richting het Rijk door de VNG en G40 en het zal daarom ook onderwerp van gesprek zijn bij de komende kabinetsformatie. De uitkomsten hiervan geven daarmee meer of juist minder ruimte aan gemeenten om invulling te geven aan eigen als ook Rijksambities als het gaat om de energietransitie. Via het Voortgangsbericht Duurzaam ‘s-Hertogenbosch en het Duurzaamheidsjaarverslag informeren wij u over de resultaten van de energietransitie in 2021. Ondanks alle onzekerheden is al wel duidelijk dat we, nu we de weg naar grootschalige duurzame energie hebben ingezet, de focus zullen leggen op energiebesparing.

Energiebesparing is vaak de eerste stap op weg naar CO2-neutraal. Ook zonnepanelen op woningdaken vallen onder deze besparingsopgave. Binnen de kaders die we krijgen, zullen we hier concreet vorm aan geven en hiervoor bij u terugkomen.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

5

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van ‘s-Hertogenbosch, De gemeentesecretaris, De burgemeester,

drs. B. van der Ploeg

drs. J.M.L.N. Mikkers

Bijlagen: Evaluatie Energietransitieprogramma 2016-2020

Ter inzage:

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

6