Raadsinformatiebrief Resultaten onderzoek onder mantelzorgers 2020

Raadsinformatiebrief Reg.nr.

::

10602498

B&W verg.

::

15 december 2020

:

Onderwerp: Resultaten onderzoek onder mantelzorgers 2020. 1) Status In het licht van de actieve informatieplicht informeren wij u over de beleidsuitvoering van de ondersteuning van mantelzorgers. 2) Samenvatting In 2020 hebben we onderzoek gedaan onder mantelzorgers, via een enquête en stadgesprekken. Deze RIB informeert u over de belangrijkste resultaten hiervan. Deze resultaten gebruiken we om het mantelzorgbeleid verder te verbeteren. Dit verwerken we in de beleidsvisie Wmo, dat in februari 2021 aan uw raad wordt voorgelegd. Belangrijke onderzoeksresultaten zijn:  Een groot deel van de mantelzorgers is bereid om mantelzorg te verlenen en haalt hier voldoening uit.  Van de mantelzorgers die hebben deelgenomen aan het onderzoek geeft 25% aan dat zij 20 uur of meer mantelzorg verlenen. Meestal zijn dit mantelzorgers die zorgen voor partner of kind. Vaak geven zij al jaren mantelzorg. Bij deze groep is het risico op overbelasting groot.  Mantelzorgers die zorgen voor hun partner ontvangen vaak weinig steun uit hun omgeving. Dit is een extra risico op overbelasting.  30% van de respondenten vindt de mantelzorg belastend. Zeker wanneer sprake is van een combinatie met zorg voor het gezin en werk (bij 80% van de mantelzorgers).  De diverse ondersteuningsmogelijkheden voor mantelzorg zijn onvoldoende bekend.

Zo kent slechts 30% van de mantelzorgers het Mantelzorgpunt van Farent. Ook wordt er bijna geen gebruik gemaakt van het Mantelzorg café, dat informatie, advies en lotgenotencontact biedt. Ook mantelzorgers zelf vinden dat de informatie- en adviesfunctie beter kan.  Omdat jonge mantelzorgers en mantelzorgers met een andere culturele achtergrond ondervertegenwoordigd zijn in het onderzoek, gaan we hiermee nog nader in gesprek.

3) Wij bieden u dit stuk ter informatie aan.

Steller

: De Leeuw

Tel.

: 6159310

E-mail

: m.deleeuw@s-hertogenbosch.nl

4) Aanleiding Wij vinden het belangrijk dat ‘s-Hertogenbosch een gemeente is waar men klaar staat voor elkaar. Een van de maatschappelijke opgaven waar we voor staan is het versterken van de basis zodat inwoners langer, prettig thuis kunnen blijven wonen en mee kunnen (blijven) doen. De informele ondersteuning – in de vorm van vrijwilligerswerk en mantelzorg – is hiertoe een onmisbare schakel. Wij hebben in het bestuursakkoord, voor de pijler Gezondheid en Vitaliteit, aangegeven dat er aandacht moet zijn voor de overbelasting van mantelzorgers. Zij zorgen er, als onderdeel van het sociale netwerk, voor dat kwetsbare bewoners zelfstandig kunnen blijven wonen en dat de zorgvraag naar specialistische (Wmo)voorzieningen wordt uitgesteld. Met voldoende ondersteuning zijn mantelzorgers langer in staat om deze rol op te pakken. Wij willen dat mantelzorgers op een goede manier de mantelzorg kunnen combineren met hun werk, hun vrije tijdsactiviteiten en de zorg voor het gezin (Sociale Kwaliteit) Meest in het oog springend zijn de mantelzorgers die zorgen voor hun partner, voor hun ouders en kinderen. Maar wij hebben ook oog voor de jonge mantelzorgers. Zij zijn onderdeel van een gezin waar een gezinslid te maken heeft met problematiek, waar zij zich zorgen over maken. Voor jongeren is het belangrijk dat zij hun talenten kunnen blijven ontwikkelen.

Wij vinden het belangrijk dat er geen belemmeringen zijn om deze talentontwikkeling mogelijk te maken.

5) Het onderzoek: aanpak, response en resultaten Inleiding Mantelzorgers zijn belangrijk en onmisbaar voor onze inwoners met een zorg of ondersteuningsvraag. Zij leveren zorg aan hun naasten; familie of vrienden en doen dit vaak als vanzelfsprekend. Wij zijn dus zuinig op onze mantelzorgers, waarderen hun inzet en willen te allen tijde voorkomen dat ze overbelast raken. Daarom willen we periodiek meten hoe het ervoor staat met de mantelzorgers. Doen we voldoende om ze te steunen, of zijn misschien andere zaken nodig om te bewerkstelligen dat zij hun zorg kunnen blijven leveren? De maatschappelijke omgeving verandert, dus het zou niet vreemd zijn dat de taak van de mantelzorger verandert en ook hun behoefte aan steun. Daarom hebben wij een onderzoek onder mantelzorgers uitgevoerd, met de centrale vraag of de huidige ondersteuning van de mantelzorgers door de gemeente nog de juiste is. Het is een verdieping op het onderzoek wat tweejaarlijks door de afdeling O & S van de gemeente wordt uitgevoerd. Het onderzoek gaat onder meer in op jonge mantelzorgers. Hierbij geven wij uitvoering aan de motie die uw raad in uw vergadering van maart 2020 heeft aangenomen waarin het college wordt gevraagd om bij de evaluatie van het mantelzorgbeleid ook specifiek aandacht te hebben voor de ondersteuning van de jonge mantelzorgers.

We gaan er met de verstrekte informatie in deze raadsinformatiebrief vanuit dat hiermee de aangenomen motie van 3 maart 2020 “Ondersteuning van jonge mantelzorgers” is afgedaan. Ook is hiermee voldaan aan de bestuurlijke toezegging, die de wethouder heeft gedaan op 19 juni 2019, dat hij met een evaluatie van het mantelzorgbeleid zou komen. Voorstellen voor aanpassingen van het mantelzorgbeleid nemen we mee in het raadsvoorstel Beleidsvisie WMO, dat geagendeerd staat voor de raad van 2 februari 2021. Onderzoeksvragen De onderzoeksvragen van het onderzoek zijn: • In hoeverre zijn mantelzorgers bekend met de voorzieningen en activiteiten voor ondersteuning van mantelzorgers? • Hoeveel mantelzorgers maken gebruik van deze voorzieningen en activiteiten? • Hebben mantelzorgers behoefte aan aanvullende ondersteuning? En zo ja, wat voor ondersteuning? • Kunnen mantelzorgers de mantelzorg goed combineren met hun andere dagelijkse bezigheden, zoals werk, zorg voor gezin en vrijwilligerswerk

Onderzoeksaanpak en response Er is een vragenlijst verspreid via het gemeentelijke digipanel. Daarnaast hebben we organisaties die te maken hebben met mantelzorgers, gevraagd bij mantelzorgers aandacht te vestigen op de digitale vragenlijst. Bijvoorbeeld Cello, Stichting Vanzelfsprekend en Mantelzorg Farent. Ook via de Wijkpleinen en de Wmo Adviesraad is de aandacht gevestigd op de vragenlijst. Tot slot is er een bericht verspreid via sociale media. Aanvullend op de enquête zijn met mantelzorgers en organisaties in september een aantal stadsgesprekken gevoerd. Door de corona maatregelen heeft het onderzoeksproces vertraging opgelopen. Respondenten met een andere culturele achtergrond zijn ondervertegenwoordigd in de enquête en bij de stadsgesprekken. Het ondersteuningsaanbod voor mantelzorgers wordt door deze groep minder gebruikt. Daarom zijn vertegenwoordigende organisaties van deze doelgroepen en wijkgezondheidswerkers en praktijkondersteuners uitgenodigd voor gesprekken, waar de onderwerpen uit de enquête worden besproken. Door corona zijn deze gesprekken nog niet allemaal gevoerd. Dit geldt eveneens voor jonge mantelzorgers. De gekozen methode van het digitale onderzoek is niet passend gebleken voor het bereiken van jonge mantelzorgers. Daarom is ook een gesprek gevoerd met jongeren die gebruik maken van de ondersteuning door Stichting Vanzelfsprekend.

Uitkomsten onderzoek Onderstaand de belangrijkste uitkomsten van het onderzoek. Dit is een samenvoeging van de resultaten van de enquête en de stadsgesprekken. Wie worden bereikt met het onderzoek ? In totaal hebben 1409 mantelzorgers de vragenlijst ingevuld en hebben 50 mantelzorgers deelgenomen aan een stadsgesprek, zowel fysiek als online.  Ze zijn gemiddeld 58 jaar, drie op de tien is 65 jaar en ouder.  60% woont in een huishouden zonder thuisinwonende kinderen.  Respondenten met een andere culturele achtergrond en jongeren zijn ondervertegenwoordigd. Aan wie wordt mantelzorg verleend en hoe intensief? Mantelzorg wordt nu vooral verleend aan zorgvragers met aan ouderdom gerelateerde belemmeringen. Deze wordt dan geleverd door partners of kinderen. Bij mantelzorg voor kind, broer of zus is meestal sprake van psychische klachten of verstandelijke beperking bij degene die de hulp krijgt. 30% van mantelzorgers besteedt minder dan 5 uur per week aan mantelzorg, maar ruim een kwart van alle mantelzorgers is meer dan 20 uur per week bezig met mantelzorg. Dit zijn vooral mantelzorgers die zorgen voor hun partner of voor hun kind. Ongeveer de helft van de mantelzorgers geeft al langer dan 5 jaar mantelzorg. Waaruit bestaat mantelzorg? De mantelzorg bestaat meestal uit meerdere activiteiten, zoals instanties bellen, administratie en financiële zaken regelen.

Mantelzorgers geven aan dat zij vaak hun weg niet kunnen vinden in de wettelijke zorgregelingen. Waar moeten ze zijn voor wat?

Ook begeleiding geven wordt veel genoemd. Voor mantelzorgers voor broer en zus is dat percentage zelfs 84%. Ook praktische zaken, als het doen van boodschappen, klussen doen en vervoer, maken deel uit van mantelzorg. Combinatie met andere bezigheden. Acht op de tien mantelzorgers hebben de zorg voor hun gezin/huishouden als bezigheid naast het verlenen van mantelzorg. Zes op de tien combineren dat ook met betaald werk. Vier op de tien mantelzorgers werken fulltime. Van de mantelzorgers met een betaalde baan vinden drie op de tien mantelzorgers dat de werkgever onvoldoende rekening houdt met de mantelzorgsituatie. Vooral mantelzorgers voor kinderen vinden dat ze te weinig tijd hebben voor andere bezigheden. Ervaren belasting mantelzorgers Een kwart van de mantelzorgers vindt de mantelzorg belastend en 9% vindt het zeer belastend. In totaliteit dus 1/3 van de respondenten. De ervaren belasting hangt samen met de uren en het aantal jaren dat mantelzorg wordt gegeven. Degenen die mantelzorg geven aan hun partner of kind(eren) vinden de mantelzorg vaker belastend dan andere mantelzorgers. Zij geven aan dat het lastig te combineren is met hun baan en/of gezin. Ondersteuning bij mantelzorg Mantelzorgers geven aan dat het hen kan helpen als er informatie, advies en ervaringen met lotgenoten kan worden gedeeld.

Het zou fijn zijn als er lotgenotengroepen zijn, gekoppeld aan een ziektebeeld, beperking of belemmering. Mantelzorgers van partners hebben de meeste behoefte aan (extra) hulp vanuit de omgeving: 25% geeft aan dat zij geen hulp krijgen uit hun omgeving, maar daar wel behoefte aan hebben. Ze hebben behoefte aan een adempauze. Respijtzorg (vervangende mantelzorg) kan hierbij helpend zijn. Mantelzorgers geven aan dat zij behoefte hebben aan ondersteuning op meerdere terreinen, zowel praktische als emotionele begeleiding. Een vaste contactpersoon voor een langere periode zou zeer gewenst zijn: “Iemand die voor langere periode de ondersteuning biedt, die meekijkt, adviseert en de weg wijst”. Waar moet ik zijn? 3 op de 10 mantelzorgers kent het Mantelzorgpunt van Farent. Meestal kennen ze dit van de mantelzorgwaardering. Vindbaarheid van de ondersteuning moet beter worden vinden de mantelzorgers. Ook de professionals vanuit de GGZ en verstandelijke gehandicaptenzorg zijn onvoldoende op de hoogte van de ondersteuning van Mantelzorg Farent: de mantelzorgcafe’s, informatie en adviesfunctie en bijeenkomsten voor lotgenoten zijn niet goed bekend. Opvallend is ook dat Koo, de wegwijzer voor hulp en ondersteuning, bij de mantelzorgers niet goed bekend is. Sommige mantelzorgers zijn bereid om zich als ervaringsdeskundige ten behoeve van andere mantelzorgers in te zetten.

6) De belangrijkste bevindingen De belangrijkste bevindingen uit het evaluatieonderzoek worden meegenomen in de verbetering van het mantelzorgbeleid. Deze worden opgenomen in de Beleidsvisie Wmo, dat in februari 2021 aan uw raad wordt voorgelegd. Op een rij:  Jonge respondenten en respondenten met een andere culturele achtergrond zijn ondervertegenwoordigd in de enquête. We willen graag hun behoefte aan ondersteuning horen en gaan deze organisaties op een andere manier benaderen.  Een kwart van de mantelzorgers is meer dan 20 uur bezig met mantelzorg. Dit is meestal mantelzorg binnen een gezinssituatie. In die situaties is het aantal jaren dat mantelzorg wordt gegeven ook hoger. Deze feiten vormen een risico op overbelasting.  Ondersteuning door mantelzorgers bestaat uit een veelheid aan activiteiten: dingen regelen, begeleiding, emotionele ondersteuning, huishoudelijke en persoonlijke verzorgingstaken.  Mantelzorgers die zorgen voor hun partner ontvangen vaak geen steun uit hun omgeving; zij staan er alleen voor. Ook dit geeft risico op overbelasting.  1/3 van de mantelzorgers vindt de mantelzorg (zeer) belastend. Zeker wanneer sprake is van een combinatie met zorg voor het gezin en werk. Acht op de tien mantelzorgers hebben de zorg voor hun gezin en verrichten van betaald werk naast hun mantelzorg taak (risico op overbelasting).

Drie op de tien werkgevers houdt geen rekening met de mantelzorgsituatie.  De helft van de mantelzorgers is niet bekend met ondersteuningsmogelijkheden, drie op de tien mantelzorgers kent het Mantelzorgpunt van Farent.  Er wordt nagenoeg geen gebruik gemaakt van het Mantelzorg café. Het café biedt informatie, advies en lotgenotencontact.  1/3 vindt dat de informatie- en adviesfunctie voor mantelzorgers beter kan. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van ‘s-Hertogenbosch, De gemeentesecretaris, De burgemeester,

drs. B. van der Ploeg

Steller

: De Leeuw

Tel.

: 6159310

E-mail

: m.deleeuw@s-hertogenbosch.nl

Bijlage 1: Onderzoeksrapportage mantelzorg Bijlage 2: Infografics stadsgesprekken

drs. J.M.L.N. Mikkers

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

8