Raadsinformatiebrief MER varianten en proces Duurzame Polder

Raadsinformatiebrief Registratienummer

15176862

Onderwerp

MER-varianten en proces Duurzame Polder In het project Duurzame Polder werken we aan de voorbereiding van de realisatie van grootschalige windenergie in de Rosmalense Polder. Het project bevindt zich in de onderzoeksfase van de Milieueffectrapportage. Daarin worden de milieueffecten onderzocht van vijf varianten voor de inrichting van de Duurzame Polder.

Aanleiding In het project Duurzame Polder werken we aan de voorbereiding van de realisatie van grootschalige windenergie in de Rosmalense Polder. In deze brief leest uw raad welke varianten op hun milieueffecten worden onderzocht als onderdeel van de Milieueffectrapportage (MER). Daarnaast bevat de brief informatie over het vervolgproces en de wijze waarop we u betrekken.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Ambities We werken hard aan onze duurzaamheids- en klimaatdoelstellingen. Dat doen we onder andere door in te zetten op energiebesparing c.q. het verminderen van de energievraag bij woningen, bedrijven en instellingen en door het opwekken van grootschalige duurzame energie op eigen grondgebied mogelijk te maken. Wij willen actief en concreet werken aan de overgang (transitie) van fossiele energie naar hernieuwbare energie. Daarmee leveren we onze bijdrage aan het zoveel mogelijk voorkomen van klimaatverandering. Want hoe langer we wachten, hoe groter de negatieve gevolgen voor ons worden. Eind mei 2022 is het Bestuursakkoord 2022-2026 “Slagkracht en ambitie, met lef en energie de toekomst in” gesloten. In het Bestuursakkoord is afgesproken door te pakken op de RES-opgave en die te versnellen. De ambitie om klimaatneutraal te worden is bovendien aangescherpt van 2050 naar 2045. Wij kiezen ervoor om de energieopgave en versnelling te realiseren met windenergie in de Duurzame Polder. Uitgangspunt is de realisatie van 16 windturbines in de Duurzame Polder tot 2030 binnen de bestaande randvoorwaarden. Op 7 juni 2022 hebben wij vervolgens ingestemd met de Notitie Reikwijdte en Detailniveau Duurzame Polder en de procesaanpak voor het project Duurzame Polder. Eerdere kaders en besluiten Het Bestuursakkoord en de procesaanpak bouwt voort op eerdere besluiten en kaders.

In oktober 2020 heeft uw raad de Duurzame Polder als geschikte locatie aangewezen voor de opwek van grootschalige duurzame energie. Op 18 mei 2021 stelde uw raad de Regionale Energiestrategie 1.0 (RES) vast. In oktober 2021 is de Bestuursovereenkomst Duurzame Polder tussen de vier partijen gemeente Oss, gemeente ’s-Hertogenbosch, provincie Noord-Brabant en het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat gesloten. De opgave is zowel in de RES als in de Bestuursovereenkomst om voor 1 januari 2025 vergunningen te verlenen voor de opwek van duurzame energie in de Duurzame Polder. Hierbij wordt de samenhang met andere waarden en belangen in ogenschouw genomen, waardoor een integrale gebiedsontwikkeling plaatsvindt. Dit moet uitmonden in een voorkeursalternatief, met een integraal ontwikkelingsbeeld voor het gebied Duurzame Polder. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Ontwerpend onderzoek Denkrichtingen en varianten In september 2022 ging het ontwerpend onderzoek voor de Duurzame Polder van start. Dit heeft begin 2023 uitgemond in vier denkrichtingen, zestien varianten en een quick scan milieu. Via een informatieve raadsbijeenkomst en een Discussienotitie hebben wij uw raad in april 2023 hierover geïnformeerd. Daarbij hebben we uw raad in de raadscommissie op dat moment ook geconsulteerd over de Denkrichtingen en varianten. In de afgelopen maanden is gewerkt om te komen tot vijf varianten voor het MER-onderzoek (zie kopje Participatie en proces). We informeren u nu met deze raadsinformatiebrief over de varianten die in het MER onderzocht worden. Onder het kopje Inhoud lichten we dit verder toe.

Beoogd doel Er zijn vijf varianten opgesteld die in de MER Duurzame Polder onderzocht worden. Op basis daarvan werken we in het najaar van 2023 toe naar een Voorkeursalternatief. Hierover neemt uw raad vervolgens een besluit. Er zijn vijf varianten voor de Duurzame Polder opgesteld, die in het MER-onderzoek onderzocht worden. In het ontwerpend onderzoek wordt dit najaar, aan de hand van de resultaten uit het MER, toegewerkt naar een concept Voorkeursalternatief (VKA) voor de inrichting van de polder. Dit wordt verwerkt in het Programma onder de Omgevingswet (dit is een wijziging in het proces, dit lichten we verder toe onder Participatie en Proces). Het concept VKA bespreken we dit najaar zowel met de omgeving (als onderdeel van het participatieproces), als daaropvolgend, begin 2024, opiniërend met de gemeenteraden van beide gemeenten. Vervolgens wordt het ontwerp Programma inclusief het concept VKA met PlanMER ter inzage gelegd voor zienswijzen. Daarna leggen we het definitieve VKA, met inachtneming van de zienswijzen, ter besluitvorming voor aan uw raad (medio 2024). Aansluitend vindt de vergunningenfase plaats en komt uw raad opnieuw aan zet, in de vorm van een bindend adviesrecht op de omgevingsvergunning (bevoegdheid onder de Omgevingswet). Gelet op bovenstaand toekomstig proces, informeren wij uw raad over de huidige MER-varianten en het proces.

In onderstaand figuur is het hierboven beschreven proces weergegeven met in het rode kader betrokkenheid van uw raad. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Relevante besluitgeschiedenis

       

Raadsbesluit Vaststelling Visie energielandschap, d.d. 7 juli 2020, reg.nr. 9693101 Raadsbesluit Duurzame Polder, d.d. 6 oktober 2020, reg.nr. 9841637 Raadsbesluit Regionale Energiestrategie, d.d. 18 mei 2021, reg.nr. 10876152 Raadsbesluit Bestuursakkoord van de gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026, d.d. 31 mei 2022, reg.nr. 11524587 Raadsinformatiebrief Notitie Reikwijdte en detailniveau en proces Duurzame Polder, d.d. 7 juni 2022, reg.nr. 13830860. Raadsinformatiebrief Zienswijzennota NRD MER en beantwoording adviezen NRD MER Duurzame Polder, d.d. 14 maart 2023, reg.nr. 14757316 Discussienotitie Denkrichtingen en varianten inrichting Duurzame Polder, d.d. 17 april 2023, reg.nr. 14772225 Raadsinformatiebrief financiële participatie Duurzame Polder, d.d. 16 mei 2023, reg.nr. 14952399

Inhoud Inleiding: proces In deze afgelopen maanden is gewerkt om te komen tot vijf varianten voor het MER-onderzoek. Deze fase bestond uit twee atelierbijeenkomsten met belangenorganisaties (op 20 april en op 10 mei 2023) en een publieksconsultatie van eind mei tot half juni 2023. Dit gevoerde proces lichten we onder het kopje Participatie en proces verder toe. Voor het vervolgproces voerden we een beperkte wijziging op het proces door. Waar we eerder nog een ‘Combi-MER’ voor ogen hadden, is er nu voor gekozen de MER op te knippen in twee fasen: een PlanMER in www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

combinatie met een Programma onder de Omgevingswet en daarna een ProjectMER, gekoppeld aan de vergunning. Dit lichten we verder toe onder het kopje Participatie en proces. Onderzoeksvarianten die in het PlanMER worden onderzocht Het landschapsbureau heeft in samenwerking met MER-bureau een rapportage opgesteld, “Ontwikkeling varianten planMER en uitwerking deelgebieden (zie bijlage 1). Het rapport bestaat uit 5 MER-varianten voor wind en ontwikkelkansen voor 5 deelgebieden voor de integrale gebiedsontwikkeling. Hierna beschrijven we beknopt de vijf varianten die worden onderzocht en beschouwd in de MER. Er is daarbij een knip aangebracht tussen varianten voor windopstellingen en de ontwerpen voor de integrale gebiedsontwikkeling. Dit is gedaan om de effecten van wind zuiver te kunnen beoordelen. Bovendien hangen de effecten van de gebiedsontwikkeling vaak niet samen met de windopstelling. De varianten hebben tot doel om het gehele speelveld in kaart te brengen. Hierbij is het van belang dat inzichtelijk wordt wat de effecten zijn van bepaalde keuzes. De varianten zijn daarom onderscheidend van elkaar ontwikkeld en niet integraal ingevuld. Er is gekozen om per variant een leidend ontwerpprincipe te kiezen. Uit de ontwerpprincipes volgen plaatsingszones, rekening houdend met harde belemmeringen. In deze plaatsingszones kunnen windturbines komen.

De plaatsingszones van elke variant (aangeduid met donkergroen) worden onderzocht op de milieueffecten. In elke variant geeft de rode lijn het zoekgebied windturbines vanuit de gemeenteraden weer op basis van de 1 en 2 km afstanden tot de bebouwde kom (zie ook de basisvariant).

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Basisvariant (variant 1) De eerste variant houdt in ‘s-Hertogenbosch rekening met de politieke keuze om minstens 1 km afstand te houden tot de bestaande bebouwde kom (en gerekend vanaf de grens van het bestemmingsplangebied “De Groote Wielen Noordoosthoek”). Voor gemeente Oss wordt ten minste 2 kilometer afstand gehouden van de bestaande bebouwde kom. De rode lijn geeft deze afstanden aan. De donkergroene vlakken geven het beschikbare gebied voor windturbines binnen de 1 en 2 km grenzen aan (de plaatsingszone).

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Variant Geluid (variant 2) De variant Geluid onderzoekt plaatsingszones die rekening houden met een strengere geluidsnorm. Dit wordt gedaan, omdat nog niet duidelijk is welke geluidsnormen in de toekomst van toepassing zijn. Door een strengere geluidsnorm te onderzoeken dan de geluidsnorm die als belemmering is aangehouden (47 dB Lden met 3 dB mitigatie) wordt inzichtelijk wat de potentiële effecten zijn bij een strengere geluidsnorm. Voor woningen in het buitengebied wordt daarom een afstand aangehouden die past bij een geluidsnorm van 45 dB Lden (zonder mitigatie). De afstand van 1 km van de bebouwde kom in de gemeente ’s-Hertogenbosch blijft behouden en wordt in deze variant ook voor de gemeente Oss aangehouden.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Variant Landschap (variant 3) De variant Landschap onderzoekt wat de effecten zijn van plaatsingszones bij het plaatsen van windturbines in een regelmatige opstelling in de vorm van lange lijnen of een grid. De Commissie MER heeft geadviseerd om voor de variant Landschap het landschappelijke belang nog meer voorop te stellen. Om deze reden wordt onderzocht wat de mogelijkheden zijn om een landschappelijk optimale invulling te realiseren als windturbines dichter bij de woningen in het buitengebied komen te liggen. Deze variant sluit daarom niet uit dat ‘molenaarswoningen’ nodig zijn. Dit zijn woningen die dichterbij windturbines liggen. Het aanmerken als molenaarswoningen kan echter alleen met instemming van de bewoner en er moet worden aangetoond dat de woning een binding heeft met de windturbine. Daarnaast wordt binnen de variant ook een optimale plaatsingszone voor landschap onderzocht waarbij wel rekening wordt gehouden met de geluidcontouren rondom woningen. Onderstaand figuur geeft de optie met molenaarswoningen weer.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Variant Natuur (variant 4) De variant Natuur onderzoekt wat de effecten zijn als de plaatsingszones beschermde natuurgebieden en gebieden, waar veel weidevogels zitten, vermijden. In het plangebied liggen twee soorten beschermde natuurgebieden: het Natuurnetwerk Brabant en een rust- en foerageergebied voor ganzen en smienten. Wat betreft windturbines in deze gebieden geldt vanuit de provinciale regelgeving een ‘nee, tenzij’ beleid. Daarnaast liggen er gebieden die onderdeel zijn van de Groenblauwe mantel. Ook zijn er twee kerngebieden voor weidevogels aan te wijzen. Deze gebieden zijn niet wettelijk beschermd, maar de soorten die er voorkomen zijn wel beschermd onder de Wet natuurbescherming. De gebieden tussen de kerngebieden voor weidevogels zijn uitgesloten, om vliegbewegingen mogelijk te maken. Tot slot, om rekening te houden met de vliegbewegingen van en naar Natura 2000-gebied de Rijntakken is het noordwestelijke www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

deel van het plangebied uitgesloten in de variant Natuur. Ook in deze variant wordt uitgegaan van molenaarswoningen (zie variant 3 voor de uitleg), waardoor de windturbines dichterbij woningen kunnen komen.

Variant Restruimte (variant 5) De variant Restruimte onderzoekt plaatsingszones die nog niet in de andere varianten zijn onderzocht. Daarnaast wordt, net als bij een aantal andere varianten, onderzocht wat de milieueffecten zijn bij het toepassen van molenaarswoningen (zie uitleg bij variant 3). Deze variant zorgt er zo voor dat inzicht wordt verkregen in de effecten van windturbines op alle potentieel beschikbare plekken in het plangebied. Deze variant is daarom meer een theoretische oefening, om bij het voorkeursalternatief een zo optimaal mogelijke keuze te kunnen maken. Hierbij zijn de twee typen windturbines in beeld gebracht (hieronder is type 2 weergegeven).

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Voor elke variant zijn 1 of 2 voorbeeldopstellingen van windturbines binnen de plaatsingszones gemaakt. Deze sluiten zoveel mogelijk aan bij het gedachtegoed van de betreffende variant. Deze zijn te vinden in het rapport (bijlage 1). Vijf deelgebieden met ontwikkelkansen Voor de integrale gebiedsontwikkeling onderscheiden we 5 deelgebieden. Voor elk deelgebied is een ontwerp gemaakt. Hieronder beschrijven we alleen de deelgebieden voor grondgebied ’s-Hertogenbosch (zie voor een uitgebreidere beschrijving bijlage 1). www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Deelgebied Overgang zand-klei (deels grondgebied ‘s-Hertogenbosch) De lintdorpen Geffen en Heeseind liggen op een hogere zandrug ten opzichte van de kleigronden van de polder. De doorzichten vanuit het kleinschalige landschap van de lintbebouwing naar het grotere polderlandschap zijn een belangrijke kwaliteit hier. Op de tekening ziet u daarom een koers die gericht is op de versterking van dit kleinschalige landschap, bijvoorbeeld door extra houtwallen, lanen en kleine bosjes aan te leggen. Daarnaast zijn er kansen voor de ontwikkeling van lokale recreatie, bijvoorbeeld door oude (agrarische) paden te herstellen of agrotoerisme te stimuleren (horeca en dagrecreatie in het buitengebied).

Deelgebied Stadsrand Den Bosch Onderdeel van de stadsrand van Den Bosch is de Groote Wielen. Vanaf 2024 wordt verder gebouwd aan de wijk. De nieuwe buurt is geïnspireerd op de landelijke omgeving. Buitenleven in een groene omgeving is een belangrijke kwaliteit. De Blokkenweg vormt nu een harde overgang van de Groote Wielen naar de polder. In de gesprekken met bewoners en andere belanghebbenden komt naar voren dat het gewenst is hier een meer geleidelijke overgang te ontwikkelen met ruimte voor bos en een uitloopgebied met recreatieve functies. Op de tekening zie je daarom een aantrekkelijk en toegankelijk ‘klimaatlandschap’ waarin voedsel- en mogelijk houtproductie en natuur- en www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

belevingswaarden samengaan. Hierbij hoort de aanplant van percelen met bossen en ruimte voor water met bermen en oevers die tevens als waterberging en zuivering kunnen dienen. Ook zou je in de stadsrand ruimte kunnen maken voor aanvullende nevenfuncties, zoals recreatieve functies. Het nieuwe landschap met meer diversiteit helpt ook om het zicht op de windturbines in de polder te verminderen. In de zuidelijkste rand van dit deelgebied gaat het klimaatlandschap over in een kleinschalig landschap nabij de lintstructuur.

Deelgebied De Weide (deels grondgebied ‘s-Hertogenbosch) De Weide beslaat het hele, voornamelijk agrarische middengebied. Midden door de polder loopt de Hertogswetering. Een duurzame koers voor dit gebied kan niet zonder een toekomstperspectief voor de agrarische sector. Het gebied is en blijft agrarisch gebied, met een sterk accent op (duurzame) voedselproductie (voornamelijk melkveehouderij). Intensieve samenwerking tussen boeren, terreinbeherende organisaties zoals Waterschap Aa en Maas, Brabants Landschap, Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en belangengroepen kunnen helpen om toe te werken naar een meer circulair landbouwgebied. Zo kan er gezamenlijk gewerkt worden aan perspectief voor de landbouw in combinatie www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

met bijvoorbeeld het vergroten van de biodiversiteit.

Participatie en proces Algemeen De 5 MER-varianten en ontwerpen voor de 5 deelgebieden zijn opgesteld aan de hand van eerdere denkrichtingen. Deze varianten en ontwerpen zijn opgesteld op basis van: de publieksbijeenkomsten eind januari / begin februari 2023 www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

-

de output van de gemeenteraden van Oss op 13 april 2023 en ’s-Hertogenbosch op 17 april 2023 ateliers met belangenorganisaties op 20 april en 10 mei 2023 de output van de online publieksconsultatie van 30 mei t/m 11 juni 2023 het tussentijds advies van de Commissie MER van 5 juli 2023

Daarnaast zijn de varianten en ontwerpen uiteraard ook gestoeld op de expertise en inbreng van gemeentelijke specialisten, overleggen met externe partijen zoals de provincie, en op de expertise en inbreng van het MER-bureau en het landschapsbureau. In de bijlagen 2 t/m 5 zijn de verslagen van de bijeenkomsten met het brede publiek, de verslagen van bijeenkomsten met belangenorganisaties en het rapport van de brede publieksconsultatie, als ook het tussentijds advies van de Commissie MER opgenomen. Hieronder beschrijven we de invulling van de laatste participatieronde van april t/m juni nog wat meer in detail. Ontwerpateliers en brede online publieksparticipatie In het ontwerpatelier van 20 april is doorgepraat over de denkrichtingen. We spraken over hoe we daarbinnen zo goed mogelijk windturbines kunnen plaatsen, rekening houdend met de verschillende belangen. De input daarvan is verwerkt in 5 varianten met zones voor windturbines voor het MER-onderzoek. In het ontwerpatelier van 10 mei stonden de ontwikkelkansen in het kader van de integrale gebiedsontwikkeling centraal, zoals landbouw, natuur, water, bodem, klimaatadaptatie, (woon)beleving, cultuurhistorie en recreatie. De ontwikkelkansen laten zich combineren met de verschillende varianten voor wind. Daarom discussieerden we hierover apart. De output is meegenomen bij de ontwerprichtingen voor de deelgebieden.

De resultaten uit de ontwerpateliers zijn toegelicht op publieksbijeenkomsten op 30 en 31 mei 2023 en in een digitale enquête voorgelegd aan- en becommentarieerd door het brede publiek. Meer dan 2000 keer is de enquête bekeken. Meer dan 1.150 bezoekers hebben gereageerd op de vragen. Alle resultaten zijn verwerkt in een samenvattend rapport (zie bijlage 4). Dat rapport hebben zowel het landschapsbureau als het MER-bureau vervolgens ontvangen en werden betrokken bij de variantenontwikkeling. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Integraal afwegingskader We merken hierbij op dat wij in de Discussienotitie van maart 2023 een integraal afwegingskader hebben genoemd als middel om te komen tot de varianten. Een integraal afwegingskader duidt op een belangenafweging, maar dat vindt in deze fase van het project nog niet plaats. Daarom hebben we deze term verlaten. Wat we gedaan hebben is, in overleg met alle bovengenoemde betrokkenen, het vergelijken van alle belangen en aspecten om zo te komen tot een handzaam aantal varianten. Het beoordelen en afwegen volgt na de zomer. Dan komen de MER-resultaten (en eventuele andere benodigde expertinput) beschikbaar en moet de daadwerkelijke belangenafweging plaatsvinden om van de uiteenlopende varianten uit de MER tot één voorkeursalternatief te komen. Inhoudelijke toevoegingen vanuit omgevingsproces voor varianten Hieronder beschrijven we kort een aantal aspecten/belangen vanuit het participatieproces die hebben geleid tot de huidige varianten, zonder hierin volledig te zijn: Veel voorkomende reacties vanuit het publiek gaan over het voldoende rekening houden met het belang van landbouw, het belang van gezondheid van omwonenden in relatie tot de turbines en de belangen van natuur (weidevogels) in het gebied; ook wordt benadrukt dat de door de politiek gekozen minimale afstanden tot de bebouwde kommen in stand moeten worden gehouden.

Omwonenden en belangenorganisaties benadrukken bovendien het behoud van het primair agrarisch landbouwgebied, maar een deel vraagt daarbij ook om in te zetten in op meer extensieve landbouwmogelijkheden. Het toepassen van recreatie langs ecologische verbindingszones en realisatie van recreatie in het midden van de polder wordt niet als een haalbare of wenselijke optie gezien door belangenorganisaties; Tegelijkertijd zijn er vanuit omwonenden wel wensen voor nieuwe recreatiemogelijkheden en nieuwe www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

-

fietsverbindingen. Behoud en versterk weidevogelgebieden. Ga meer uit van verspreiding van weidevogelgebieden in plaats van concentratie van het gebied op 1 plek, aldus belangenorganisaties. Een strengere geluidsnorm dan 47 dB wordt als wenselijk gezien door omwonenden. Volgens belangenorganisaties zijn er veel kansen voor versterking van biodiversiteit langs randen van percelen of oevers. Het klimaatbos wordt door omwonenden als belangrijke landschapsversterking en afscherming gezien. Openheid van de polder wordt door omwonenden als kwaliteit gezien maar tegelijkertijd zijn er ook wensen voor nieuwe groenstructuren en realisatie van kleinschalig landschapselementen. Er is bij omwonenden draagvlak voor zowel concentratie van windturbines als opstelling in lijnen, maar het draagvlak voor concentratie lijkt groter.

Daarnaast hebben interne en externe expertises zoals van de provincie en de Commissie MER ook bijgedragen aan de totstandkoming van de varianten. Onder meer de provincie heeft benadrukt de hoeken van het speelveld te onderzoeken; waaronder het onderzoeken van de plaatsing van windturbines binnen de 1 en 2 kmzones. De Commissie MER heeft o.a. geadviseerd om de plaatsingszones voor windturbines preciezer te maken, bij de varianten een verdieping van natuurwaarden uit te voeren en om een duidelijkere variant voor windturbines in lijnen toe te voegen aan de landschapsvariant (zie bijlage 5). De adviezen van de provincie en de Commissie MER zijn meegenomen bij de MER-variantenontwikkeling. Vervolgproces Het nu opgestelde variantenrapport (zie bijlage 1) vormt de basis voor het Programma onder de Omgevingswet (zie beschrijving hieronder). Het MER-bureau is aan de hand van dit rapport aan de slag gegaan met het PlanMER onderzoek. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Aan de hand van de conceptresultaten van het MER-onderzoek, werken we dit najaar toe naar het concept Voorkeursalternatief (VKA) voor de Duurzame Polder. Op dat moment gaan we opnieuw in gesprek met de omgeving. Het gesprek met de belangenorganisaties vindt plaats in twee ateliers en inwoners kunnen hun feedback geven via een brede online consultatie. De ontwerpvrijheid zal in deze fase minder groot worden, gelet op de fase van het project waarin we nu belanden, te weten het keuzeproces van het VKA. De participatie krijgt daardoor meer het karakter van consultatie. Daarna bespreken we ook met uw raad het concept VKA. Het concept VKA wordt vervolgens, met inachtneming hiervan, opgenomen in een ontwerp Programma onder de Omgevingswet. Vervolgens zal het ontwerp Programma inclusief het concept VKA met PlanMER gedurende zes weken ter inzage worden gelegd voor zienswijzen. Na afloop van de zienswijzentermijn, beschouwen en behandelen we eventuele zienswijzen. Vervolgens wordt het definitieve Programma, inclusief VKA, met de zienswijzennota door ons vastgesteld (collegebevoegdheid, onder voorbehoud van instemming VKA door de raad). Daarna zal het definitieve VKA, met inachtneming van de zienswijzen, ter besluitvorming worden voorgelegd aan uw raad (medio 2024).

Aansluitend vindt de vergunningenfase plaats en komt uw raad opnieuw aan zet, in de vorm van een bindend adviesrecht op de omgevingsvergunning (Buitenplanse Omgevingsplanactiviteit ofwel BOPA) (Q1-Q2 2025). Dit is een wijziging ten opzichte van het eerder vastgestelde proces van juni 2022, waarin we nog uitgingen van een Combi-MER en geen Programma onder de Omgevingswet. Wij achten het echter zorgvuldiger en duidelijker om wel gebruik te maken van het Programma en een scheiding aan te brengen in het MER-proces. Zorgvuldiger omdat de omgeving met zienswijzen kan reageren op de gemaakte keuzes in het (ontwerp) Programma, als ook op de inhoud van de PlanMER. Bovendien kunnen we hiermee de kaders en randvoorwaarden voor het project, alsook de aspecten van integrale gebiedsontwikkeling vastleggen in een beleidsdocument (het Programma). Daarnaast is de wijziging ten opzichte van het proces duidelijker, omdat we hiermee een heldere knip aanbrengen tussen het MER deel fase 1 en fase 2. Fase 1 is het PlanMER, fase 2 is het ProjectMER. Met het besluit op het Programma en het VKA, wordt de MER fase deel 1 afgesloten. Daarna komen initiatiefnemers meer aan zet en worden met hen afspraken gemaakt. Zij zullen in die fase de vergunningsaanvraag www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

voorbereiden aan de hand van het ProjectMER. In het kader van de vergunningverlening (BOPA), heeft uw raad bindend adviesrecht. Bovendien zullen ook op de ontwerpvergunning zienswijzen kunnen worden ingediend. Na deze stappen, kan uiteindelijk de vergunning verleend worden. Gevolg van deze wijziging in de planning, is dat de deadline van 1 januari 2025 uit de RES om vergunningen te verlenen voor windenergie niet gehaald zal worden. We achten zorgvuldigheid echter van groter belang dan het strikt vasthouden aan een deadline. We proberen uiteraard de vertraging te beperken. Deze uitloop in de planning is besproken in de Stuurgroep Duurzame Polder en daarin akkoord bevonden. Parallel aan het proces om te komen tot een VKA, vindt het proces van financiële participatie plaats. Daarover informeerden wij uw raad voor het zomerreces al. Wij zullen uw raad hierover dit najaar verder informeren. Communicatie Parallel aan deze raadsinformatiebrief, informeren we de omgeving en belanghebbenden via een nieuwsbrief en de website over de MER-varianten. Na de zomer worden de participatiemomenten met de omgeving voortgezet.

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van ‘s-Hertogenbosch, De gemeentesecretaris,

De burgemeester,

drs. B. van der Ploeg

drs. J.M.L.N. Mikkers www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Bijlagen 1. Duurzame Polder, Ontwikkeling varianten planMER en uitwerking Deelgebieden 2. Verslagen bijeenkomsten januari-februari 2023 3. Verslagen ateliers belangenorganisaties april-mei 2023 4. Rapport online publieksconsultatie mei-juni 2023 5. Tussentijds advies Commissie MER, d.d. 5 juli 2023 Registratienummer Raadsvergadering Portefeuillehouder Sector/Afdeling Inlichtingen

15176862 20 september 2023 M.J.J. van der Geld SO/ROS J.M.H. Helming j.helming@s-hertogenbosch.nl

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704