Raadsinformatiebrief inkomensondersteuning

Raadsinformatiebrief Registratienummer

15489039

Onderwerp

Inkomensondersteuning We bieden inzicht in het geheel van maatregelen met betrekking tot inkomensondersteuning in onze gemeente en de ontwikkelingen binnen dit thema.

Aanleiding Tijdens de behandeling van de motie ‘Uitvoering en mogelijkheden doelgroepbereik Individuele Inkomenstoeslag (IIT)’ en de beantwoording van de schriftelijke vragen over een verhoging van het giftbedrag hebben we afgesproken u mee te nemen in de brede context van onze inkomensondersteuning en de ontwikkelingen die hier spelen. Tijdens de behandeling van de motie ‘Uitvoering en mogelijkheden doelgroepbereik Individuele Inkomenstoeslag (IIT)’ in de raadsvergadering van 9 mei jl. hebben wij afgesproken u mee te nemen in de bredere context van maatregelen en regelingen voor inwoners met een laag inkomen. Hiernaast hebben we in de beantwoording van de vragen ex. art. 71 RvO van GroenLinks over een verhoging van het giftbedrag naar 1800 euro in de bijstand, aangegeven u mee te nemen in de ontwikkelingen die we in de afgelopen jaren hebben doorgevoerd en de stappen die we zetten vooruitlopend op de wetswijzigingen in het kader van de Participatiewet in Balans. Via deze brief geven wij invulling aan deze afspraak en doen wij de motie af. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Beoogd doel Met deze raadsinformatiebrief geven we u inzicht in de belangrijkste trends en ontwikkelingen op bestaanszekerheid en een overzicht van de regelingen die we op het gebied van inkomensondersteuning aan onze inwoners bieden. In deze brief bieden wij u een overzicht van alle regelingen op het gebied van inkomensondersteuning in onze gemeente en inzicht in de ontwikkelingen binnen deze regelingen en breder binnen onze dienstverlening. Daarnaast geven wij u een beeld van de relevante trends en ontwikkelingen op dit terrein. Dit biedt context bij de antwoorden op concrete vragen die door u zijn gesteld en biedt uw raad inzicht met het oog op de behandeling van de programmabegroting 2024 op 14 november aanstaande.

Relevante besluitgeschiedenis 9 mei 2023: Verordening Individuele Inkomenstoeslag Participatiewet gemeente 's Hertogenbosch 2023

Inhoud 1. Stip op de horizon: werken naar de afspraken uit het bestuursakkoord Toen dit college aantrad zijn wij begonnen met een ambitieuze agenda. Vanuit een onzekere tijd, waarin er sprake is van een oorlog in Oekraïne, na-ijleffecten van de coronapandemie en stijgende inflatie, zijn er op het terrein van bestaanszekerheid en werk stevige doelstellingen neergezet. We hebben hiervoor gekozen omdat er ook stevige opgaven liggen. Het uitgangspunt bij onze ambities is dat iedereen een eigen verantwoordelijkheid heeft om mee te doen in onze samenleving. Maar de gemeente is er voor wie daar zelf niet uitkomt. We investeren stevig in gelijke www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

kansen voor iedereen, zodat iedereen volop kan meedoen in de samenleving. We zetten als gemeente in op vroeg signaleren van problemen, inzet gericht op werk, een versnelde aanpak van problematische schulden en het in staat stellen van mensen om mee te doen in de samenleving. Hierbij hebben we bij het opstellen en evalueren van al onze regelingen expliciet aandacht voor het tegengaan van niet-gebruik. Ook in het aankomende raadsvoorstel over de Bossche pas neemt dit onderwerp een prominente plaats in. In bijlage 1 vindt u de leidende principes die wij hanteren in het uitvoeren van ons beleid op het gebied van armoedebeleid en de Participatiewet. 2. Context Positie van het Rijk en van ons als gemeente Het Rijk is verantwoordelijk voor het algemeen inkomensbeleid. Dat is geen bevoegdheid van de gemeente. Het Rijk stelt twee keer per jaar de hoogte van het sociaal minimum inkomen vast. Daar zijn de bijstandsnormen van afgeleid. Het sociaal minimum moet toereikend zijn voor de gebruikelijke kosten van levensonderhoud. Daarnaast zijn er diverse landelijke regelingen om te voorkomen dat bepaalde uitgaven niet onevenredig zwaar drukken op het inkomen van huishoudens met een laag inkomen. Voorbeelden hiervan zijn de zorgtoeslag, huurtoeslag en het kindgebonden budget.

De bijstand is het vangnet binnen het landelijke stelsel van sociale zekerheid en de gemeente is verantwoordelijk voor de uitvoering hiervan. De Participatiewet is de basis voor de regelingen binnen het gemeentelijk armoedebeleid. De Participatiewet regelt het sociaal vangnet. De wet maakt een onderscheid tussen algemene bijstand en bijzondere bijstand. De algemene bijstand gaat over bijstandsuitkeringen. De bijzondere bijstand is een extra vangnet in het sociale stelsel. De gemeente heeft op basis van de Participatiewet weinig tot geen beleidsvrijheid om inkomensondersteuning te bieden aan haar inwoners. Gemeenten kunnen minimaregelingen in een sobere of ruimere variant opzetten. En ze mogen ervoor kiezen om de inkomensgrenzen die gelden om aanspraak te maken op een regeling ruim of minder ruim te nemen. Zo kan de gemeente bijvoorbeeld sturen op de omvang van de doelgroep van haar beleid. De invloed van de www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

gemeente op de algemene koopkracht is minimaal, maar lokale inkomensondersteuning is voor individuele inwoners zeker van belang. Roep om structurele borging van bestaanszekerheid De commissie sociaal minimum is door het demissionaire kabinet gevraagd om opnieuw te kijken naar de hoogte van het sociaal minimum en het stelsel van inkomensondersteuning. Het kabinet wil vanaf deze kabinetsperiode het sociaal minimum elke vier jaar herijken, om vast te stellen of dit toereikend is om van te leven en om mee te doen in de samenleving. Het eerste deelrapport verscheen voor de zomer, en focuste vooral op de hoogte. Het tweede rapport verscheen 28 september jl. en gaat over de inrichting van het stelsel. De rapporten van de Commissie sluiten aan bij een brede tendens in het maatschappelijk debat om te komen tot een structurele borging van bestaanszekerheid. Steeds meer mensen dreigen afhankelijk te worden van de minimaregelingen van de gemeentes. We zien dat iets wat maatwerk zou moeten zijn, een vangnet achter het vangnet van de algemene bijstand, steeds meer de gangbare norm dreigt te worden. De commissie, maar ook de VNG, moedigt de Rijksoverheid aan om toe te werken naar een inkomensnorm voor de bijstand waarin de norm weer genoeg is om van te leven. De afgelopen jaren heeft het Rijk veel tijdelijke compensatiemaatregelen genomen om inwoners te helpen.

De houdbaarheid van deze crisisaanpak is zowel financieel als in de uitvoering beperkt. Het vraagt om fundamentele keuzes om te komen tot een inkomen (werk of uitkering) waar je als inwoner met een minimuminkomen van kunt leven en alle sociale basisvoorzieningen van kunt betalen. Eind augustus 2023 gaf het CPB aan dat zonder extra beleid bijna 6 procent van de totale bevolking en 7 procent van de kinderen in armoede terecht zou komen, omdat lopende regelingen veelal aflopen vanaf 1 januari 2024. Inmiddels is duidelijk dat het demissionaire kabinet 2 miljard euro wil uittrekken voor koopkrachtmaatregelen. Via onder meer een verhoging van de huurtoeslag, een structurele stijging van het kindgebonden budget, een stijging van uitkeringen en het www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

opnieuw openstellen van het Tijdelijk Noodfonds Energie wordt deze armoedeval tegengegaan. Wel verdwijnen in 2024 de energietoeslag en de extra verhoging van de zorgtoeslag. De Commissie Sociaal Minimum stelt voor om bestaanszekerheid op een hele andere manier te gaan benaderen, namelijk door middel van een norm voor die is gebaseerd op minimaal noodzakelijke uitgaven. Dit is een wezenlijk andere manier van kijken dan de traditionele koppeling met de inkomsten van het minimumloon. De omslag naar een andere benadering is er een van de lange adem. Tot deze verandering is bewerkstelligd zijn wij als gemeente aan zet om het brede vangnet van de algemene bijstand te versterken. Om zo onze belofte waar te blijven maken dat wij er zijn voor diegenen die er zelf niet uitkomen. Er zijn diverse landelijke trends en ontwikkelingen die eveneens hun invloed hebben op de gemeentelijke uitvoering, deze vindt u in de bijlage. 3. Hoe spelen wij in op deze ontwikkelingen? Met de val van het kabinet in juli 2023 is de toekomst van de verschillende voorgenomen wetswijzigingen binnen de Participatiewet (Participatiewet in balans) en in het Handhavingsinstrumentarium onzeker. Niet enkel is onduidelijk wanneer de voorgenomen wetswijzigingen doorgang zullen vinden maar ook in welke vorm dat dan zal gaan zijn. Een nieuw kabinet heeft nieuwe prioriteiten en inzichten.

Daarnaast is onduidelijk of een nieuwe minister de ingezette sporen van de Participatiewet in balans zal voortzetten. Geen van de betreffende wetswijzigingen zijn echter door de Kamer controversieel verklaard waardoor wij daar waar mogelijk al inspelen op de beoogde veranderingen. In de volgende hoofdstukken laten wij zien hoe wij als gemeente onze taak in het stelsel vervullen en wat we daarin hebben gerealiseerd. We doen dit in deze brief aan de hand van drie centrale thema’s: 1. Vroegsignalering : Eerder erbij om erger te voorkomen 2. Altijd mee kunnen doen www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

3.

Dienstverlening: De menselijke maat centraal

3.1 Vroegsignalering : Eerder erbij om erger te voorkomen Als gemeente hebben we een wettelijke taak om regie te voeren in de ondersteuning van mensen met financiële problemen. We hebben de regierol stevig in handen, zowel bij de inzet van gemeentelijke producten in de financiële dienstverlening, als de inzet van flankerende hulp van ketenpartners. Hierdoor hebben wij een kans om inwoners met een veel grotere regelmaat wijzen op de inkomensondersteuning die wij als gemeente kunnen bieden. Eerste Hulp Bij Geldzaken (EHBG) Inwoners met vragen over geldzaken of sociaaljuridische zaken kunnen terecht bij EHBG. Dit kan altijd, met of zonder afspraak, telefonisch of fysiek. De bekendheid van EHBG is gestegen van 22% (2021) naar 34% (2023). EHBG werkt outreachend en is naast hun vaste locatie bij de Weener XL op diverse locaties, waaronder de wijkpleinen, in de stad te vinden. Er is een verscheidenheid aan informatiemateriaal voor inwoners ontwikkeld. Vroegsignalering Ondanks het succes van ons EHBG-loket wachten we niet enkel tot inwoners bij ons komen. De gemeente krijgt al sinds 2016 van zorgverzekeraars, woningcorporaties, water- en energieleveranciers en andere schuldeisers een melding als hun klant of huurder een betalingsachterstand heeft. Bij dit soort meldingen zoeken hulpverleners actief contact, via een brief, een telefoontje of een huisbezoek.

Bij meervoudige signalen is het streven om zoveel mogelijk in contact te komen met de inwoner via een huisbezoek. Preventie EHBG hanteert een preventieve aanpak zodat schulden voorkomen kunnen worden door juiste voorlichting. EHBG geeft www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

op verzoek regelmatig presentaties of woont bijeenkomsten bij, waar inwoners proactief worden geïnformeerd over de mogelijkheden binnen financiële dienstverlening. Denk hierbij aan onderwijs- en zorginstellingen maar ook aan onze ketenpartners.

3.2 Altijd mee kunnen doen Met onze inkomensondersteuning willen we al onze inwoners in staat stellen om te participeren in onze stad, ook de mensen die in armoede leven. Hierbij hebben we extra aandacht voor kinderen. We blijven ervoor waken dat we ondersteuning bieden aan hen die het nodig hebben en we houden oog voor waar we meer kunnen doen. In sommige gevallen voeren we de wet uit. We zijn dan beperkt in onze ruimte om af te wijken van de landelijke regels. Maar we hebben de afgelopen jaren sterk ingezet op onze dienstverlening en zoeken bij de uitvoering zoveel mogelijk naar de menselijke maat. In andere gevallen hebben we meer ruimte om eigen beleid te maken. We zoeken dan naar de ruimte binnen ons beleid en we verruimen de regels daar waar het kan en nodig is. We passen daarbij zoveel mogelijk maatwerk toe. Algemene bijstand Wij verstrekken als gemeente algemene bijstand via een aantal wettelijke regelingen: • De Participatiewet, • Inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers (IOAW), • Inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze gewezen zelfstandigen (IOAZ), • Besluit bijstandverlening zelfstandigen (Bbz) • De Studietoeslag (ST). www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Deze uitkeringen zijn bedoeld als inkomensondersteuning om algemene periodieke lasten te kunnen betalen, zoals huur, gas/water/licht, de zorgverzekering en boodschappen. De bijstand biedt mensen een uitkering op het niveau van het sociaal minimum. Het is een sociaal vangnet om in de noodzakelijke kosten te kunnen voorzien indien ander inkomen mist of niet toereikend is. De hoogte van de uitkering is afhankelijk van de woon- en leefsituatie. In de verschillende wetten liggen de (maximale) hoogtes van de bijstand in principe vast. De gemeente heeft bij de algemene bijstand weinig tot geen beleidsvrijheid om hiervan af te wijken. Naast tijdelijke inkomensondersteuning hebben deze wetten als doel inwoners met arbeidsvermogen te ondersteunen bij arbeidsre-integratie. Het hebben van betaald werk is ten slotte de beste remedie tegen armoede. Ook maakt werk mensen gelukkiger en gezonder en vergroot het het sociale netwerk. We investeren veel in het aan werk helpen van mensen met een uitkering en behalen daarmee goede resultaten. We hebben in vergelijking met andere 100.000+ gemeenten een lage bijstandsdichtheid en de meeste mensen via loonkostensubsidie aan de slag. Participatiewet De Participatiewet blijkt in de praktijk niet altijd te werken zoals gewenst.

De wet is te complex, gaat onvoldoende uit van vertrouwen, behoeft verbetering als het gaat om inkomensondersteuning en passende ondersteuning bij participatie en is aan herziening toe (Participatiewet in balans). Wij voelen in de huidige Participatiewet echter ook al ruimte om de wet menselijk toe te passen en pakken deze ruimte dan ook. Een groot deel van de voorgestelde maatregelen in Spoor 1 van de Participatiewet in balans voeren we al in zijn geheel uit of in een aangepaste vorm. Voorbeelden zijn:  We bieden financiële nazorg aan inwoners in de overgang van uitkering naar werk, waarbij de bijstandsuitkering pas wordt beëindigd nadat zeker is dat de persoon duurzaam is uitgestroomd. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

 

 



Wij maken in iedere situatie een individuele afweging of het wenselijk is een vier weken zoekverplichting naar werk op te leggen. We hebben aanpassingen gedaan in het boete- en terugvorderingsbeleid. De inwoner krijgt geen boete meer wanneer hij per abuis niet tijdig informatie verstrekt aan de gemeente die noodzakelijk is voor het recht op uitkering of de hoogte daarvan. Ook voor de terugvordering van eventueel teveel ontvangen bijstand wordt deze vergissing niet aangemerkt als ‘fraude’. Hierdoor gelden versoepelde terugvorderingsregels. We passen al jaren de kostendelersnorm niet toe bij tijdelijke inwoning. We voeren beleid om giftenvrijlating. Binnen de Participatiewet dienen ontvangsten vanuit derden aangemerkt te worden als inkomen dat in mindering wordt gebracht op de bijstandsuitkering. Wij laten giften tot een bedrag van 1.200 euro vrij. Wij verstrekken Bijzondere Bijstand aan jongeren die geen ondersteuning kunnen krijgen van hun ouders. Dit is telkens maatwerk. De hoogte van de bijzondere bijstand stemmen we af op de kosten die de jongere heeft.

Hiernaast hebben we in 2020 meerdere wijzigingen in de dienstverlening doorgevoerd om de uitvoering van de Participatiewet eenvoudiger en menselijker te maken (Met vertrouwen ruimte pakken in de Participatiewet). Zo is bijvoorbeeld het boete- en terugvorderingsbeleid versoepeld. En wanneer de inwoner uitstroomt naar werk, brengen we de eindejaarsuitkering en het Individueel Keuzebudget (IKB) op de meest gunstige wijze voor de inwoner in mindering op de bijstandsuitkering en hebben we ons maatregelbeleid versoepeld. Individuele bijzondere bijstand De kern van de bijzondere bijstand is het principe van individueel maatwerk. Als een inwoner noodzakelijke kosten moet maken die hij niet kan betalen, kan de gemeente hierin ondersteunen. We beoordelen per individu of er sprake is van noodzakelijke kosten. Hierop zijn enkele expliciet in de wet omschreven uitzonderingen mogelijk, bijvoorbeeld in de www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

vorm van een collectieve zorgverzekering voor kwetsbare inwoners of een individuele inkomenstoeslag. Binnen de gemeentelijke middelen is per 2024 ruimte gevonden om de maximale hoogte van een aantal van onze vergoedingen aan inwoners te repareren. De dekking voor deze reparaties hebben we verwerkt in de Begroting 2024 die 14 november ter goedkeuring voorligt aan uw raad. We stellen bijvoorbeeld voor om de bijdrage voor de stofferings- en inrichtingskosten naar het prijspeil van 2024 te brengen. We onderzoeken of er ruimte is om onze verstrekkingen vanaf 2025 structureel te indexeren. Collectieve zorgverzekering Voor inwoners met een laag inkomen zijn er via de gemeente 6 verschillende zorgverzekeringen af te sluiten, zodat voor iedere zorgvraag wat te kiezen valt. Zorgverzekeraars VGZ en CZ bieden pakketten aan die speciaal zijn samengesteld op de behoeften van mensen met een minimuminkomen. Dit doen ze tegen scherpe voorwaarden. Zo heeft het grootste deel van de deelnemers bijvoorbeeld geen eigen risico, waardoor ze zich geen zorgen hoeven te maken over de kosten van een behandeling. De gemeente levert een maandelijkse bijdrage aan iedere verzekerde, afhankelijk van de kosten van het pakket.

Doordat we alle inwoners die energietoeslag hebben aangevraagd hebben gewezen op de collectieve zorgverzekering voor minima, zien we dit jaar een toename van het gebruik van de verzekering door bijna 100 volwassen inwoners. Ook komend jaar blijven we op deze manier inzetten op het tegengaan van niet gebruik. Bijzondere bijstand voor Tandarts en brillenkosten Niet alle medische kosten zijn volledig te verzekeren. Dit kan tot situaties leiden waarin iemand moet kiezen tussen zijn gezondheid of het maken van schulden. Dit willen we voorkomen. Daarom heeft het college tijdelijke beleidsregels vastgesteld waardoor we inwoners kunnen ondersteunen bij bepaalde noodzakelijke medische kosten waar ze zich maar beperkt voor kunnen verzekeren. Bij medische kosten die noodzakelijk zijn en hoger dan waar redelijkerwijs voor te verzekeren valt, kunnen inwoners bij ons terecht. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Individuele Inkomenstoeslag De Individuele Inkomenstoeslag (IIT) is een aanvulling op het inkomen voor inwoners die langdurig van een laag inkomen moeten leven én die geen uitzicht hebben op een hoger inkomen. Deze mensen kunnen van hun inkomen niets reserveren voor bijvoorbeeld het vervangen van een wasmachine. De toeslag is bedoeld om toch (onverwachte) hoge kosten op te kunnen vangen. Door het vaststellen van de nieuwe verordening in mei jl. is de onwenselijke situatie voorkomen dat jonggehandicapten met een volledige Wajong uitkering geen aanspraak meer op deze uitkering konden maken. We zien dat we een afname van de verstrekkingen hebben kunnen tegengaan, want het aantal verstrekkingen is niet gedaald. Verkenning verhoging inkomensgrens IIT tot 120% Het inzicht dat wij hebben in de doelgroep langdurig laag inkomen is gebaseerd op cijfers van het CBS. Het CBS gaat uit van een langdurig laag inkomen gedurende 4 jaren. In onze gemeente komt een inwoner in aanmerking voor IIT wanneer hij of zij drie jaar of langer een laag inkomen heeft. Op basis van de CBS-cijfers kunnen we helaas slechts indicatief de groei van de doelgroep berekenen. Uit ons omringende gemeenten in Noord-Brabant die een inkomensgrens van 120% voor de IIT hanteren hebben we eveneens geen relevante informatie kunnen verkrijgen die zich goed laat vergelijken met de situatie in onze gemeente.

Op basis van de CBS-cijfers is ons bereik onder de doelgroep momenteel zo’n 22%. Bij een uitbreiding van de doelgroep naar 120% stijgt de potentiële doelgroep van mensen die recht hebben op de inkomenstoeslag op basis van de CBSgegevens indicatief met 1500 huishoudens. Wanneer we aannemen dat wij een vergelijkbaar percentage zullen bereiken onder de verruimde doelgroep, dan zou het aantal te verstrekken toeslagen stijgen met 330 huishoudens. Wij focussen onze aandacht op het tegengaan van niet-gebruik onder de huidige doelgroep van de regeling. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Kwijtschelding gemeentelijke belastingen Het is wettelijk toegestaan om mensen met een laag inkomen en weinig vermogen kwijtschelding van de gemeentelijke belastingen te verlenen, bijvoorbeeld via de afvalstoffenheffing. Als gemeente voeren wij een actief en maximaal kwijtscheldingsbeleid. De ruimte die wij vanuit het Rijk krijgen om het kwijtscheldingsbeleid toe te passen, benutten we optimaal. Elk jaar verlenen wij zo aan circa 4.000 huishoudens kwijtschelding van de gemeentelijke belastingen. Energietoeslag Zowel in 2022 als in 2023 voeren we de verstrekking van de landelijke energietoeslag uit. Op deze manier organiseren wij dat ruim 8000 huishoudens met een inkomen tot 120% van het bijstandsniveau financieel worden ondersteund bij hun gestegen energiekosten. Vorig jaar hebben we 90% van de doelgroep bereikt. We maken het dit jaar voor onze inwoners zo eenvoudig mogelijk, door waar het kan ambtshalve uit te keren. Zo ontvangen alle inwoners die we kennen en waarvan we vast kunnen stellen dat ze recht hebben de energietoeslag in 2023 vanzelf op hun rekening. Door deze werkwijze beperken we het niet gebruik wederom zoveel mogelijk. Alle inwoners die vorig jaar energietoeslag hebben ontvangen hebben op deze manier in februari al 500 euro energietoeslag uitgekeerd gekregen.

Inwoners die nog geen aanvraag hebben gedaan geven we de mogelijkheid om 1300 euro energietoeslag aan te vragen zodra we de ambtshalve betalingen hebben gedaan. Zo voorkomen we verwarring en dubbele aanvragen. Inwoners die in aanmerking komen hebben tot 1 augustus 2024 de gelegenheid om de aanvraag te doen. Individuele bijstand voor gestegen energiekosten Er blijft maatwerk mogelijk voor inwoners die geen gebruik kunnen maken van de energietoeslag omdat ze niet binnen de inkomensgrenzen vallen. Als inwoners de draagkracht niet hebben om in hun gestegen energiekosten te kunnen voorzien, staan we voor ze klaar. Wel hebben we gezien dat hier tot op heden weinig gebruik van is gemaakt. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Bossche Ondersteuningsfonds In het licht van energiearmoede is in december 2021 de ‘Maatwerkvoorziening Schrijnende Energiearmoede’ in het leven geroepen. Ten tijde van de koopkrachtscrisis eind 2022 is de toepassing van deze voorziening verbreed om inwoners ook te kunnen helpen wanneer het financieel knelt door een andere oorzaak dan de stijgende energierekening. Met de BOF kan er incidenteel tijdelijke financiële ondersteuning op maat geboden worden om nijpende en (acute) schrijnende financiële situaties te verhelpen, als blijkt dat er geen andere mogelijkheden zijn die afdoende als (snelle) oplossing kunnen dienen. Witgoedregeling We ondersteunen huishoudens bij de uitdaging om minder energie te verbruiken. Het vervangen van oude apparaten in huis kan daarbij helpen en zorgt eveneens voor een minder sterk stijgende energierekening. Eind 2022 hebben we huishoudens die Individuele Inkomenstoeslag ontvangen en wonen in een woning met een laag energielabel, een cadeaukaart ter waarde van € 600 aangeboden. De cadeaukaart kan ingewisseld worden voor een nieuwe koelkast, vriezer, koelvriescombinatie, wasmachine of vaatwasmachine. Deze tijdelijke witgoedregeling is verlengd en uitgebreid en geeft nu alle inwoners die Individuele Inkomenstoeslag ontvangen in 2022 en 2023, de mogelijkheid om apparatuur in hun huis te verduurzamen.

Bossche Pas Momenteel wordt er hard gewerkt aan de implementatie van de Bossche Pas, die gratis zal zijn voor inwoners met een laag inkomen. Met de Bossche Pas halen inwoners meer uit onze gemeente, op het gebied van bijvoorbeeld sport, cultuur en evenementen. We creëren meer mogelijkheden voor inwoners met een laag inkomen om mee te doen en vergroten het gebruik van regelingen en voorzieningen die er zijn voor het tegengaan van armoede. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Bijzondere bijstand voor Sociale activiteiten Via deze vorm van bijstand bieden we mensen een steuntje in de rug om sociaal actief te kunnen blijven. Inwoners moeten hiervoor nu nog zelf een aanvraag indienen. De Bossche Pas geeft ons binnenkort de mogelijkheid om meer inwoners met een laag inkomen te bereiken met een bijdrage voor deelname aan sociale activiteiten. We zien hier een grote kans om op deze manier het niet gebruik van deze bijstandsregeling sterk terug te dringen. Via bijvoorbeeld een tegoed op de Bossche Pas zouden inwoners dan kunnen betalen voor het lidmaatschap van bijvoorbeeld een (sport)vereniging of een cultureel abonnement. Daarnaast kunnen ook kortingen en interessante culturele aanbiedingen op de pas voor inwoners met een laag inkomen beschikbaar worden gesteld. Ondersteuning van lokale initiatieven De gemeente ondersteunt verschillende organisaties met subsidie:  Jeugdfond Sport en Cultuur  Stichting Leergeld  Weekje weg  Quiet Den Bosch  ‘s-Hertogenbosch tegen Armoede  Voedselbank Den Bosch e.o.

Bosch Kindpakket 2023 De Stichting Leergeld, het Jeugdfonds Sport en Cultuur en de Kindervakantieweek regelen dat kinderen van 4 tot 18 jaar kunnen meedoen aan sport, zwemlessen of sociale en culturele activiteiten. Bijvoorbeeld voor het betalen van een www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

lidmaatschap, sportkleding, schoolspullen, een computer voor kinderen in het voortgezet onderwijs of een korte vakantie met activiteiten voor de kinderen en hun ouders. Het college heeft tijdelijk een stevige impuls gegeven aan de verruiming van de doelgroep, zodat dit jaar meer kinderen kunnen worden ondersteund. Aanpassingen in de Participatiewet We volgen de ontwikkelingen op het gebied van de Participatiewet nauwlettend en kijken waar we vooruitlopend op de Participatiewet in balans en binnen de beperkte beleidsvrijheid die we hebben, ons beleid kunnen aanpassen: • Bijstandsnorm bij niet-rechthebbende partners De invoering van een standaard bijstandsnorm voor uitkeringsgerechtigden met een partner, die geen recht heeft op bijstand. Dit is in lijn met wat de wetgever voor ogen heeft. Volgens de huidige wet heeft deze persoon recht op de helft van de bijstandsuitkering voor gehuwden. In de praktijk ervaren wij dat deze bijstandshoogte veelal te laag is om van rond te komen. Momenteel beoordelen we in elk individueel geval op basis van iemands kosten in hoeverre het bijstandsinkomen moet worden opgehoogd. Wij verwachten dat het invoeren van een standaard (hogere) bijstandsnorm meer financiële zekerheid biedt aan de inwoner en bijdraagt aan het voorkomen van schulden.

• Vermogen De huidige regels rondom vermogensvaststelling en vermogensaanwas sluiten niet aan bij de maatschappelijke beleving van de burger. Vooruitlopend op de Participatiewet in balans willen we onderzoeken welke effecten voor de inwoner en uitvoering van deze eventuele aanpassing alvast kunnen worden doorgevoerd in de huidige werkwijze. • Giften In gemeentelijk beleid is een vrijlating aan giften ter hoogte van € 1.200,- vastgelegd. Door stijgende kosten aan www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

levensonderhoud zijn wij voornemens de huidige giftenvrijlating naar een bedrag van € 1.800,- te verhogen. 3.3 Dienstverlening: De menselijke maat centraal We hebben de afgelopen jaren veel geïnvesteerd in de dienstverlening aan inwoners. Bij onze dienstverlening draait het erom dat professionals oog en aandacht hebben voor de moeilijke situaties waarin mensen zich kunnen bevinden. Dit vraagt om gepaste bejegening en goede dienstverlening door professionals op lokaal niveau. Zij moeten hiertoe ruimte ervaren om de menselijke maat tot uitdrukking te laten komen bij hun handelen. Belangrijk is het goede gesprek met de inwoner te voeren en de inwoner middels een open, nieuwsgierige en respectvolle houding tegemoet te treden zodat er een goede probleemanalyse gemaakt kan worden. Toenemende complexiteit voor gemeenten We bereiken als gemeente mensen met problemen steeds eerder en daardoor neemt paradoxaal genoeg de complexiteit van de casussen toe. De mensen die bij onze loketten aankloppen komen in een eerdere fase van hun problemen bij ons. We zien bijvoorbeeld dat inwoners, anders dan in het verleden, nog niet in contact staan met een incassobureau of deurwaarder. Maar armoede en schulden staan niet op zichzelf, dus er is vaak sprake van meer dan één hulpvraag.

Andere hulpverleningstrajecten zijn in dit eerdere stadium nog niet op gang, waardoor we soms een andere rol moeten gaan vervullen. We zien deze ontwikkeling ook terug bij de mensen die een uitkering aanvragen. Zij kampen vaker met multiproblematiek dan voorheen, wat de hulpverlening bij de uitstroom naar werk bemoeilijkt. Dit stelt andere eisen aan onze dienstverlening en aan onze professionals. Omgekeerde toets Wij werken met de systematiek van de omgekeerde toets en het Integratief Gedragsmodel om het maatwerk te kunnen leveren. In elke overweging nemen we het doel van de bijstandswet, zijnde het minimumbehoeftekarakter, en de www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

effecten van de wet als uitgangspunt. De medewerker moet de vrijheid voelen te handelen naar wat het beste is voor de inwoner. Samenwerken op één locatie Aan de Oude Vlijmenseweg, op de locatie van Weener XL, werken we intensief samen met een aantal partijen om een integrale dienstverlening te kunnen bieden aan inwoners. Iedereen die zich meldt voor een bijstandsuitkering heeft eerst een gesprek. Daarin verkennen we de situatie en kunnen we indien nodig iemand direct doorverwijzen naar een partner. Voorbeelden van partijen die aanwezig zijn: Eerste Hulp bij Geldzaken (EHGB), Belastingdienst, Regionale Melden Coördinatiefunctie Vroegtijdig Schoolverlaters, Dienst Uitvoering Onderwijs en Reinier van Arkel. Maatwerk binnen de bijzondere bijstand We hebben als gemeente in het budget voor de bijzondere bijstand zowel tijdelijke als structurele middelen vrijgemaakt om inwoners maatwerk te kunnen leveren wanneer ze in een financieel moeilijke situatie belanden waarvoor het reguliere beleid niet passend of toereikend is. We blijven via scholing en door middel van aansluiting in diverse relevante netwerken continu in ontwikkeling om als organisatie beter in staat te zijn maatwerk toe te passen. Experimenteren in Pilots We experimenteren met diverse pilots om informatie te vergaren voor verbetering van onze dienstverlening.

Zo werken we momenteel aan de pilots “Onder de Pannen” en “Proef-samenwonen in de bijstand”. Onze voorkeur gaat uit naar het opsporen van onbewust ongewenste effecten binnen de wetgeving en onze dienstverlening en daarop direct ons beleid duurzaam aan te passen. Dit creëert zekerheid voor onze inwoners. Gemeentelijke Basisprocessen Inkomen (GBI) www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Om dienstverlening op het gebied van inkomenszekerheid te verbeteren, nemen gemeenten via het GBI samen het initiatief om op basis van ervaringen goede oplossingen te bedenken die snel en eenvoudig toepasbaar zijn. Gemeentelijke Basisprocessen Inkomen (GBI) is in 2015 gestart als een gezamenlijke beweging van meerdere grote gemeenten. Deelnemende gemeenten zijn op dit moment Amsterdam, Rotterdam, Amersfoort, Leiden, Den Haag, Utrecht, ’s-Hertogenbosch, Zwolle, Lelystad, Enschede, Oss, Nijmegen. Binnen GBI richten we ons op de uitvoering van het inkomensdomein (PW). We leggen de verbinding tussen de business en IT om de dienstverlening voor onze inwoners beter te maken. Eerst worden deze toepassingen door koplopergemeenten beproefd en waar nodig verbeterd, daarna kunnen andere gemeenten de toepassing ook gebruiken. Voorbeelden waar we nu mee bezig zijn de aanvragen levensonderhoud en de aanvraag Bijstand voor Zelfstandigen (BBZ).

4.

Slot

In de Infographic ‘Inkomensondersteuning in één oogopslag’ (bijlage 3) bieden wij u een overzicht van alle maatregelen met betrekking tot inkomensondersteuning in onze gemeente. Zoals u ziet blijven we als gemeente onze ondersteuning aanpassen aan de realiteit van onze inwoners. Hierbij volgen we, en lopen we in sommige gevallen voorop in, de landelijke bewegingen naar meer eenvoud en maatwerk en een dienstverlening waarbij de inwoners centraal staan. Iedere gemeente heeft een bepaalde mate van vrijheid en gebruikt deze vrijheid ook in het vormgeven van de regelingen op het gebied van inkomensondersteuning. Dit maakt het zeer moeilijk om het beleid van gemeenten onderling te vergelijken. We houden voor ogen wat het samenspel van regelingen voor de inwoner betekent en wat hij uiteindelijk te besteden heeft om rond te komen. Via de VNG blijven wij bovendien het Rijk aanmoedigen in het structureel ondersteunen van bestaanszekerheid van mensen. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van ‘s-Hertogenbosch, De gemeentesecretaris,

De burgemeester,

drs. B. van der Ploeg

drs. J.M.L.N. Mikkers

Bijlagen 1. 2. 3.

Leidende principes Trends en ontwikkelingen Infographic ‘Inkomensondersteuning in één oogopslag’

Registratienummer

15489039

Raadsvergadering Portefeuillehouder Sector/Afdeling Inlichtingen

14 november 2023 M.A.B. van der Sloot MO/FD Paul Deiman www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

p.deiman@’s-hertogenbosch.nl

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704