Raadsinformatiebrief Aanpak Deelmobiliteit

Raadsinformatiebrief Aanpak Deelmobiliteit Registratienummer Onderwerp

11754328 Aanpak Deelmobiliteit

Deelmobiliteit groeit en vraagt om kaders. Om sturing te geven aan de verdere ontwikkeling van het deelmobiliteitssysteem in ’s-Hertogenbosch is de aanpak deelmobiliteit opgesteld. Aanleiding Deelmobiliteit groeit en vraagt om kaders om daarmee initiatieven mogelijk te maken waarbij we ook willen kunnen (bij)sturen om grip te houden op het gebruik in de openbare ruimte. Om sturing te geven aan de verdere ontwikkeling van het deelmobiliteitssysteem in ’s-Hertogenbosch is de aanpak deelmobiliteit ontwikkeld. We willen graag dat inwoners en bezoekers prettig, comfortabel en schoon van A naar B kunnen reizen. Daar maakt een een gebruiksvriendelijk, volwaardig en zero-emissie deelmobiliteitssysteem dat door iedereen gebruikt kan worden bij; zowel inwoners, werknemers als bezoekers. In ’s-Hertogenbosch opereren al enkele jaren diverse aanbieders van deelmobiliteit; Greenwheels, de OV-fiets, coöperatie Paleiskwartier Elektrisch (lokaal initiatief) en sinds enkele maanden ook BravoFiets (deelfietsen bij bushaltes) en Go Sharing (deelscooters). Deelmobiliteit zit landelijk in een stroomversnelling, dat merken we ook in ‘s-Hertogenbosch. Inmiddels hebben we een actief netwerk van (potentiële) aanbieders verzameld, zowel fietsaanbieders, e-scooteraanbieders als deelautoaanbieders.

We voorzien komende jaren een verdere groei aan deelmobiliteit; zowel in aanbod als in gebruik vanuit bewoners en werknemers. Deelmobiliteit is tot op heden niet beleidsmatig gereguleerd. De voorziene www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

groei vraagt om een uniform kader voor aanbieders. Deelmobiliteit biedt kansen voor zowel de transitie naar duurzame mobiliteit; voor de woningbouwopgave en de klimaatopgave. Uit onderzoek blijkt ook dat groei van deelmobiliteit leidt tot een afname van eigen autobezit en automobiliteit. Dat betekent dat er minder voertuigen nodig zijn om in dezelfde mobiliteitsvraag te voorzien. Dit verkleint het aantal benodigde parkeerplaatsen en bespaart ruimte. De bespaarde ruimte kan vervolgens worden gebruikt voor andere doeleinden, zoals het verbeteren van de leefbaarheid van gebieden, stedelijke verdichting en woningbouw of de klimaatopgave (groen en blauw) om hittestress en wateroverlast tegen te gaan. Maar er zijn ook bijeffecten, zoals het stallen in de openbare ruimte. Juridisch gezien kunnen we dat nu niet tegenhouden. Om die reden werken we met een samenwerkingsovereenkomst (vergelijkbaar als nu met de pilot met Go Sharing), waarbij aanbieders zich conformeren aan een aantal basisregels, bijvoorbeeld op het gebied van duurzaamheid, inclusie en het beperken van overlast. Op deze manier blijven we in gesprek en houden we (toe)zicht op de aanbieders van deze diensten. We willen daar een integraal antwoord op bieden.

Om die reden is de aanpak opgesteld waarmee we kunnen sturen om enerzijds deelmobiliteit te stimuleren en faciliteren en tegelijkertijd de leefbaarheid in ‘s-Hertogenbosch te waarborgen. We willen de kansen benutten, maar wel de bijeffecten beheersen. Beoogd doel Beoogd doel van dit voorstel is een aanpak vast te stellen om sturing te geven aan de verdere ontwikkeling van het deelmobiliteitssysteem in ’s-Hertogenbosch en daarmee de ambities van duurzame mobiliteit, waarbij de balans gecreëerd wordt tussen het faciliteren van initiatieven en tegelijkertijd de overlast in de openbare ruimte te voorkomen. Deelmobiliteit biedt veel kansen om vervoer te verduurzamen, inclusiever te maken en mensen meer vervoerskeuzes te bieden, aanvullend op de fiets, openbaar vervoer en auto. Maar er zijn ook bijeffecten, zoals het stallen in de openbare ruimte. We willen daar een integraal antwoord op bieden. Dat doen we door een set aan www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

beleidsregels vast te stellen, zodoende goed te kunnen sturen om enerzijds deelmobiliteit te stimuleren en faciliteren en tegelijkertijd de leefbaarheid in ‘s-Hertogenbosch te waarborgen. We willen de kansen benutten, maar wel de bijeffecten minimaliseren.

Relevante besluitgeschiedenis

In januari 2020 is door de gemeenteraad het Actieplan Duurzame Mobiliteit (reg. nr. 9078995) vastgesteld. In het Actieplan is deelmobiliteit als onderdeel benoemd in de transitie naar duurzame mobiliteit. De gestelde ambitie voor deelmobiliteit in het Actieplan is ‘deelmobiliteit een integraal en volwaardig onderdeel in het totale mobiliteitssysteem van ’s-Hertogenbosch te maken en dat voor iedere Bosschenaar een volwaardige duurzame optie is in de dagelijkse verplaatsingskeuzes’. Als concrete actie in het Actieplan is ‘het opstellen van een aanpak op voor deelmobiliteit waarin kaders worden gesteld voor deelmobiliteit en een (globale) geografische uitwerking wordt gemaakt voor deelmobiliteit.’ Dit heeft geleid tot het opstellen van de aanpak deelmobiliteit Inhoud Participatie In de totstandkoming van de aanpak deelmobiliteit is gesproken met vier andere gemeenten (Eindhoven, Delft, Utrecht, Den Haag) die beleid hebben ontwikkeld voor deelmobiliteit, met lokale aanbieders van deelmobiliteit en met geïnteresseerde bewoners en andere maatschappelijke partners (bewonersverenigingen in ’s-Hertogenbosch en in Rosmalen, een Bossche Ondernemersvereniging, fietswerkplaats Copernikkel, Woningcorporatie Zayaz, Gehandicaptenplatform ’s-Hertogenbosch en Fietsersbond).

Met de aanbieders (7 aanbieders waaronder deelauto’s, deelfietsen, deelscooters als MaaS-aanbieders) is tweemaal gesproken; eenmaal om wensen en ideeën op te halen en eenmaal bij toetsing van de eerste contouren van de aanpak. Vanuit de samenleving bleek dat om deelmobiliteit te stimuleren het van belang is de bekendheid ervan te www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

vergroten. Het is belangrijk om de bevolkingsgroepen die onbekend zijn met deelmobiliteit hierin te betrekken en hen mee te nemen in het concept. Een goede communicatie, het creëren van aanbod in de nabijheid van mensen en een eenvoudige toegang tot deelmobiliteit zijn hierbij essentieel. Daarbij helpt het om in te spelen op het collectiviteitsgevoel van mensen, zodat men trots wordt op het gebruik van de deelauto’s. Vanuit de aanbieders bleek dat het opstellen van kaders en beleid een gewenste ontwikkeling is en dat de gemeente ’s-Hertogenbosch (door middel van het voeren van de gesprekken hierover) een pro-actieve voortrekkersrol neemt. Het (beperkt) reguleren van deelmobiliteit geeft duidelijkheid en zekerheid voor aanbieders om serieus actief te worden in ’s-Hertogenbosch. Kader: 1 jaar deelmobiliteit in ’s-Hertogenbosch

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Leidende principes aanpak Met de aanpak deelmobiliteit maken we de volgende keuzes: 1.

2. 3.

1.

We stellen de gebruiker centraal en streven naar een volwaardig deelmobiliteitssysteem dat door iedereen gebruikt kan worden. Deelmobiliteit dient schoon, toegankelijk en inclusief te zijn en mag niet tot overlast leiden in de openbare ruimte. We zetten in op de adaptieve en stapsgewijze ontwikkeling van een deelmobiliteitssysteem. We formuleren doelen en spelregels voor aanbieders waarbij afspraken worden vastgelegd in een vergunningensysteem. Dit vergunningensysteem gaan we opstellen en invoeren. In de tussentijd werken we met samenwerkingsovereenkomsten met de verschillende aanbieders van deelmobiliteitssystemen. We stellen de gebruiker centraal en we streven naar een volwaardig deelmobiliteitssysteem dat door iedereen gebruikt kan worden. Deelmobiliteit dient schoon, toegankelijk en inclusief te zijn en mag niet tot overlast leiden in de openbare ruimte.

We streven naar een (deel)mobiliteitssysteem dat een volwaardig en integraal onderdeel vormt van het toekomstige mobiliteitssysteem van ’s-Hertogenbosch. Volwaardig betekent dat iedere Bosschenaar en alle bezoekers gebruik kunnen maken van deelmobiliteit. Iedereen moet toegang hebben tot deelmobiliteit. We waken daarom dat ook mensen met een kleinere portemonnee toegang krijgen tot deze diensten, in alle wijken en kernen en specifiek woon- en werkgebieden waar openbaar vervoer geen of onvoldoende een optie is. Ook dienen individuele deelmobiliteitsdiensten -op termijnverbonden te worden tot één samenhangend en laagdrempelig netwerk. Dat heet ook wel Mobility as a Service, ofwel MaaS. We hebben hiermee het volgende streefbeeld voor het te ontwikkelen deelmobiliteitssysteem in ’s-Hertogenbosch voor ogen: • Er is een gezonde mix van aanbod (deelfietsen, deelscooters, deelauto’s) op diverse locaties; www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

•

Welke zo veel mogelijk voor iedereen toegankelijk zijn en bijdragen aan een inclusief mobiliteitssysteem; Locaties voor deelmobiliteitsdiensten zijn afgestemd op de gebruikersdoelgroepen; De verschillende producten, diensten en/of systemen werken zonder beperkingen samen; Het is voor commerciële partijen en/of bewonerscollectieven duidelijk onder welke voorwaarden zij deelmobiliteitsdiensten kunnen aanbieden; • Er is een gelijk speelveld voor aanbieders (binnen de geldende wettelijke kaders). • Alle (nieuwe) deelmobiliteit (inclusief dagelijkse operatie) is zero emissie. • Overlast in de openbare ruimte wordt voorkomen door de aanbieders en indien toch overlast ontstaat dient deze zo snel mogelijk opgelost te worden. Hierover worden concrete afspraken gemaakt. • • •

Ons doel is een deelmobiliteitssysteem dat volledig dekkend is in onze gemeente, zodat iedereen er gebruik van kan maken ongeacht waar je woont. Op dit moment zijn deelmobiliteitssystemen vooral beschikbaar binnen de ring met een focus op de binnenstad. Buiten de ring is slechts in een klein aantal gebieden deelmobiliteit beschikbaar. Dit is afhankelijk van de inzet van de mobiliteitsaanbieder. De komende jaren streven we er naar om de stap te maken naar een volledig dekkend deelmobiliteitssysteem. 2.

We zetten in op de adaptieve en stapsgewijze ontwikkeling van een deelmobiliteitssysteem.

Deelmobiliteit groeit snel. We zitten in de transitie van pionieren en experimenteren naar het creëren van een volwassen deelmobiliteitssysteem. Hierbij zal onze rol als gemeente gedurende de tijd verschuiven: van het stimuleren van initiatieven, experimenten en kennisontwikkeling naar het reguleren van een uitgekristalliseerde praktijk. We beschrijven drie fasen in de ontwikkeling van deelmobiliteit, waarin we als gemeente telkens een iets andere rol hebben: 1. Voor 2020. De periode van pionieren en verkennen: globaal gezegd de periode tot het opstellen van deze aanpak: waarin we kennis en ervaring hebben opgedaan met deelmobiliteit middels pilots en samen met aanbieders deelmobiliteit een (beperkte) plek hebben gegeven in onze gemeente. 2. 2020-2022. De periode van opschaling: waarin we met een select aantal aanbieders op grotere schaal ervaring www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

3.

opdoen met deelmobiliteit en de kaders opstellen die we vastleggen in de aanpak deelmobiliteit. In deze interim periode leggen we de afspraken (gebaseerd op deze kaders) vast middels samenwerkingsovereenkomsten. We schalen op in het aanbod, maar houden dit aanbod en het aantal aanbieders beperkt om grip te houden op aanbod en effecten. We zetten de komende tijd in op het leren, experimenteren en opschalen van het Bossche deelmobiliteitssysteem. Dit doen we met de verschillende deelmobiliteitsaanbieders: We breiden het aantal deelfietsen uit met maximaal 400 elektrische freefloating deelfietsen. Dit bovenop de huidige deelfietsen bij bushaltes en transferia. We breiden het aantal elektrische deelscooters uit naar maximaal 400 en gaan kleinschalig experimenteren met elektrische snorscooters (45 km/uur). We breiden het aantal elektrische deelauto’s uit mede op basis van de deelautohubs in de wijklaadplannen. Ervaringen delen we in een community deelmobiliteit’ waarin we samen met aanbieders leren. Ook leggen we de focus op communicatie richting bewoners en andere partijen en zetten we in op duurzame gedragsverandering. We lanceren een campagne om deelmobiliteit onder de aandacht te brengen. Vanaf 2023. De periode van regulering en verdere inbedding: waarin we middels een vorm van vergunningensysteem deelmobiliteit beheren en beheersen.

Daarom kiezen we voor een adaptieve aanpak waarmee we snel kunnen inspelen (en sturen) met de ontwikkeling van deelmobiliteit. Zo kunnen we inspelen op nieuwe deelmobiliteitsconcepten en ontwikkelingen uit de samenleving zoals nieuwe marktspelers en wensen van bewoners. Maar ook kunnen we dan inspelen op nieuwe wetgeving vanuit het ministerie op dit thema. Voor de komende periode (tot invoering van het vergunningensysteem) betekent deze adaptieve aanpak dat we vooral willen leren van wat wel en niet werkt in onze gemeente en dat we gaan opschalen met een focus op elektrische deelfietsen en -auto’s, terwijl we aan de andere kant de overlast in de openbare ruimte willen voorkomen. Om www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

deelmobiliteit in goede banen te leiden, overlast te voorkomen en een constructieve samenwerking op te bouwen met aanbieders, sluiten we tijdelijke samenwerkingsovereenkomsten met aanbieders waarin een set met basisregels en afspraken over taken, rollen en verantwoordelijkheden worden vastgelegd. We gaan hierbij met een beperkt aantal aanbieders en met een beperkt en divers aanbod ervaring opdoen met deelmobiliteit in opmaat naar een vergunningensysteem dat voorzien wordt in 2022. Met het vaststellen van de aanpak deelmobiliteit starten we met de voorbereiding voor invoering van een vergunningensysteem voor aanbieders van deelmobiliteit. 3.

We formuleren doelen en spelregels voor aanbieders waarbij afspraken worden vastgelegd in een vergunningensysteem. Dit vergunningensysteem gaan we opstellen en is gereed in het najaar van 2022. In de tussentijd werken we met samenwerkingsovereenkomsten met de verschillende aanbieders van deelmobiliteitssystemen. Juist omdat deelmobiliteit nog zo sterk in ontwikkeling is en er verschillen zijn in ontwikkelsnelheid tussen de verschillende vormen van deelmobiliteit, vraagt dat om een sturingsaanpak die voor al deze initiatieven werkbaar is en die adaptief genoeg kan zijn om mee te bewegen met nieuwe ontwikkelingen. We willen dus graag ruimte geven aan de diversiteit aan initiatieven voor deelmobiliteit, maar wel de regie houden om overlast voor inwoners en andere gebruikers in de openbare ruimte te voorkomen. We kiezen met deze aanpak voor een eindbeeld met vergunningensysteem. Dit vergunningensysteem gaan we opstellen waarbij we verkennen welke vorm van vergunningensysteem aansluit bij de behoeften van onze gemeente. In het najaar van 2022 zal dit systeem gereed zijn. In de tussentijd maken we gebruik van een uniforme sturing in de vorm van een beperkte vorm van regulering waarbij afspraken worden vastgelegd in samenwerkingsovereenkomsten (SOK) met aanbieders. Hierin staan een aantal basisregels, bijvoorbeeld op het gebied van duurzaamheid, inclusie en het beperken van overlast.

Ook wordt afgesproken waar een aanbieder wel en waar niet mag opereren en hoeveel deelvoertuigen deze mag aanbieden. In de overeenkomst worden ook werkafspraken gemaakt, bijvoorbeeld tussentijdse evaluaties. Ook mag een aanbieder niet anders opereren dan in de overeenkomst is besproken. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Een SOK is een privaatrechtelijke afspraak tussen partijen en is daarmee een juridisch bindende overeenkomst met een einddatum. Lokale regelgeving (APV) zoals gebieden met een stallingsverbod voor (snor)fietsen worden meegenomen in deze overeenkomsten. Er wordt in de SOK ook vastgelegd periodiek overleg te voeren (meestal per kwartaal) over de het verloop van de deeldienst en verbeteringen ten aanzien van het beperken van overlast, bijvoorbeeld het tussentijds aanpassen van een servicegebied in een wijk waar veel overlast wordt ervaren. We kiezen nu voor deze vorm van sturing via de SOK omdat we nog een vergunningensysteem moeten opstellen. Wat gaan we concreet doen? De aanpak benoemt op basis van deze participatie diverse acties die we met deze aanpak gaan uitvoeren: We richten een website in met informatie over deelmobiliteit, gericht aan bewoners en gebruikers. Hier zal een overzicht te vinden zijn van het aanbod en mogelijkheden van deelmobiliteit in onze gemeente, inclusief verwijzing voor informatie. Deelmobiliteit zal onderdeel gaan vormen van de ‘Lekker Onderweg’ campagne om duurzame mobiliteit onder de aandacht te brengen bij onze inwoners. We richten een (digitaal) meldpunt / aanspreekpunt in voor aanbieders en gebruikers. De ‘Community Duurzame Mobiliteit’ waarin alle actieve aanbieders in participeren vormt een platform om vraag en aanbod te verbinden.

Vanuit dit platform worden ook andere partners zoals gebruikersgroepen, werkgevers(verenigingen) en maatschappelijke partners benaderd om deelmobiliteit verder te ontwikkelen. We vervullen de rol van kennismakelaar. We bieden kennis en kunde aan voor bewoners(verenigingen), ontwikkelaars en aanbieders om partijen te verbinden; bijvoorbeeld binnen ruimtelijke projecten om deelmobiliteit te integreren in ruimtelijke ontwikkelingen.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Hoogachtend Burgemeester en wethouders van ‘s-Hertogenbosch, De gemeentesecretaris,

De burgemeester,

drs. B. van der Ploeg

drs. J.M.L.N. Mikkers

Bijlagen

1.

Aanpak Deelmobiliteit

Registratienummer

11754328

Collegevergadering Bevoegdheid college Portefeuillehouder Afdeling

12 oktober 2021 informatie verstrekken aan raad Kâhya SO/LEEFOMGEVING www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Inlichtingen

R. Bos / r.bos@s-hertogenbosch.nl / (073) 615 3044

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704