Notulen raadsvergadering 2026-03-30

VERGADERING VAN DE GEMEENTERAAD VAN 's-HERTOGENBOSCH OP 30 MAART 2026 AANVANG 20.00 UUR Voorzitter:

drs. J.M.L.N. Mikkers

Griffier:

drs. W.G. Amesz

Leden aanwezig:

drs. E.M.M.P. Altenburg-Collin, H.B. Bos, J. Broekmeulen, O. Çifçi, M. Claessen, J.J.E.L. van Creij, A.M. Cremers, mr. Y. Doğan, B. El Amraoui, S.J.A. Elders BA, J.J.M. Gersjes, W. de Groot MSc, F.J. van Haren, A.W.J.A. van Hattem LLB, drs. J. Hendrickx, A. Hernández, W.B.G. Hoeben, F. Hoekstra-Wittebol, J.A.B. Huibers, mr. drs. N.M.C. Huijbrechts RO CIA, drs. P.E. Kagie, R.F. van der Kallenvan der Donk, M.A.J.T. Korver-van Weegberg, J. Kouwenberg, W.M. van de Leemput, A.A.J. van der Leest, mr. drs. R. Lipman, H.J.M. Mees, ir. V.P.T. Muller-Laumans, mr. S.J.M. Peters, M.C.J.M. Ploegmakers, M.G.H. van Rens (vanaf 20.15 uur), B.F.C. Roovers, E. Samshuijzen, A.C. van Silfhout, drs. ing. G.M.M. Verbruggen, N.R. Verreijt, C.K.J. Visscher en J.P.M. Welten-van Doremalen

Tevens aanwezig de wethouders: Afwezig:

M. Craste bc, ing. R.A.P. Geers, R.J.J. Geers, P. Slikker, mr. M.A.B. van der Sloot en H.M.M. Vermin -

1.

Vaststellen agenda van de raadsvergadering

2.

Mededelingen

3.

Goedkeuring notulen van de openbare raadsvergaderingen van de gemeenteraad van 3 en 4 maart 2026

4.

Herstemming motie Stunt niet met klimaat & gezondheid, ban reclames uit de openbare ruimte

5.

Onderzoek geloofsbrieven en beslissing omtrent de toelating van de nieuwbenoemde leden van de gemeenteraad

6.

Afscheid van de vertrekkende leden van de gemeenteraad

Opening De VOORZITTER: Dames en heren, iedereen van harte welkom, ook de mensen op de publieke tribune, mensen van de pers en mensen thuis. Voordat wij een raadsvergadering beginnen nemen we eerst een moment van stilte, dus ik verzoek graag een moment van stilte. Stilte De VOORZITTER: Dank u wel. Welkom op deze raadsvergadering, waarin wij een aantal besluiten dienen te nemen en daarnaast terugblikken op de afgelopen periode en afscheid nemen van de verschillende rollen die de raadsleden hebben vervuld en ook afscheid nemen van de raadsleden die niet meer terugkomen in deze raad. Daar zullen we vanavond ook bij stilstaan. Fijn 1

dat er veel mensen op de publieke tribune zitten, om ook te laten zien dat de supportersclub van thuis ook aanwezig is om degenen die hier de afgelopen jaren de arena hebben gevuld, ook de ondersteuning te bieden die zij verdienen. Maar voordat wij overgaan naar de rest van de vergadering, wil ik even stilstaan bij een jubileum. Want vandaag vieren wij het festijn dat Sjef van Creij twintig jaar raadslid is. En Sjef, we hebben gehoord toen jij vijftien jaar raadslid was dat je er pas bij stil wilde staan als je 22 jaar raadslid was. Ik heb geen idee waar dat getal vandaan komt. De heer VAN CREIJ: Ikzelf wel. De VOORZITTER: Dan is het goed. Maar je wilde er even bij stilstaan, want je dacht: als ik nu misschien niet terugkom, maar je had er natuurlijk op gerekend dat je zeker terug zou komen, dan hebben we in ieder geval die twintig jaar gehad, en dan kunnen ze daarna gewoon afscheid nemen als je wilt. Maar we gaan nog geen afscheid nemen, maar ik wil je wel namens ons allen en namens de raad van harte feliciteren met je twintigjarig jubileum als raadslid. Ik heb voor jou een mooie bos bloemen en een mooi cadeau van Cor Unum. Dat is wel een bedrijf uit Den Bosch. Maar dat wil ik jou graag overhandigen. 1.

Vaststellen agenda van de raadsvergadering De VOORZITTER: Ik ga over naar de vaststelling van de agenda.

2.

Mededelingen De VOORZITTER: Mededelingen zijn er niet.

3.

Goedkeuring notulen van de openbare raadsvergaderingen van de gemeenteraad van 3 en 4 maart 2026

De VOORZITTER: De goedkeuring van de notulen van de openbare vergadering van de gemeenteraad van 3 en 4 maart 2026. Er zijn geen opmerkingen over ingediend, dus ik neem aan dat dat akkoord is. 4.

Herstemming motie Stunt niet met klimaat & gezondheid, ban reclames uit de openbare ruimte

De VOORZITTER: Dan gaan we over naar de herstemming van de motie Stunt niet met klimaat & gezondheid, ban reclames uit de openbare ruimte. Motie Stunt niet met klimaat & gezondheid, ban reclames uit de openbare ruimte, van PvdD, De Bossche Groenen en SP De heer PLOEGMAKERS (stemverklaring): In de vorige vergadering, en dan heb ik het over de commissie- en raadsvergadering, hebben wij al gezegd dat wij deze motie niet zullen ondersteunen. Wij vinden dat er meer nodig is dan het verbieden van fossiele reclames et cetera om tot gedragsverandering te komen en daarom zullen we ook vandaag tegenstemmen. De heer VAN CREIJ (stemverklaring): Ik zal tegenstemmen en ik zou een oproep willen doen aan degenen die voorstemmen dat ze goed beseffen welke financiële debacles we gaan aanrichten. Mevrouw HERNÁNDEZ (stemverklaring): Voor ons is heel belangrijk dat dit landelijk behandeld wordt en niet lokaal. Wij kunnen hier heel weinig aan doen, en inderdaad, ik denk dat jullie bij de volgende raad de kosten moeten meenemen die dit zou bevatten. Dus wij gaan tegenstemmen. De VOORZITTER: Er zijn 38 mensen aanwezig. De stemmen staken (19 voor en 19 tegen). Dit betekent dat de motie wordt verworpen.

De leden van de fracties van PvdD (Samshuijzen), De Bossche Groenen (Claessen, Hendrickx, Hoeben), SP (Roovers, Visscher), Volt (Van Silfhout), D66 (Cremers, El Amraoui, Elders, Muller, Verbruggen), PvdA (Çifçi, Hoekstra, Peters) en GroenLinks (Bos, Doğan, Huijbrechts, Korver) hebben voorgestemd. De leden van de fracties van VVD (Altenburg-Collin, Broekmeulen, De Groot, Van 2

Haren, Welten), Bosch Belang (Van de Leemput), CDA (Lipman, Ploegmakers, Van der Leest), Rosmalens Belang (Huibers, Van der Kallen, Kouwenberg, Verreijt), Leefbaar ’s-Hertogenbosch (Kagie, Mees), PVV (Van Hattem), 50PLUS (Hernández), gewoon ge-DREVEN (Van Creij) en VOOR Den Bosch (Gersjes) hebben tegengestemd. 5.

Onderzoek geloofsbrieven en beslissing omtrent de toelating van de nieuwbenoemde leden van de gemeenteraad

De VOORZITTER: Ik ga over naar het onderzoek geloofsbrieven en beslissing omtrent de toelating van de nieuwbenoemde leden van de gemeenteraad. Vorige week zijn er verkiezingen geweest, dat hebt u waarschijnlijk meegekregen. Met een opkomst van 53% mogen we als Den Bosch natuurlijk nooit tevreden zijn, maar als we kijken naar andere steden dan was het een goede opkomst. Er is een commissie geloofsbrieven ingesteld. De heer Verbruggen was de voorzitter hiervan, de andere leden waren de heer Van der Leest en de heer Mees. Zij hebben de zaken bekeken en ik geef graag de heer Verbruggen het woord. De heer VERBRUGGEN: De benoemingscommissie heeft de bescheiden zoals bedoeld in de Kieswet van de nieuw te benoemen raadsleden bestudeerd en in orde bevonden. De commissie adviseert tot toelating van alle benoemde leden als lid van de gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch. Mevrouw WELTEN: Toch even een vraag. Daar staat de heer Van Asch van Forum voor Democratie, die kennelijk toch drie keer geweldpleging heeft gepleegd. Hoe is dat getoetst door jullie? De heer VERBRUGGEN: De vraag die mevrouw Welten stelt is geen toetsingscriterium om toegelaten te worden tot de gemeenteraad. De VOORZITTER: Dan veronderstel ik dat ik bij acclamatie de nieuw te benoemen leden van de gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch voor de periode 2026-2030 mag accepteren. 6.

Afscheid van de vertrekkende leden van de gemeenteraad

De VOORZITTER: We gaan naar agendapunt 6 en ik neem plaats achter het spreekgestoelte. Het is toch een officieel moment, dus ik ga iedereen vanaf het spreekgestoelte toespreken, waarbij ik eerst inga op de afgelopen raadsperiode, daarna afscheid nemen van de diverse rollen die door uw raad zijn vervuld maar ook door de commissieleden. Daarna zal ik individueel afscheid nemen van de leden van de gemeenteraad die inderdaad afscheid nemen. Dat zal ik doen op basis van anciënniteit, dus u kunt ervan uitgaan dat de heer Kagie als laatste aan de beurt is, want ik heb begrepen dat hij toch het langst in deze gemeenteraad heeft gezeten. Dames en heren, welkom, raadsleden, commissieleden, collegeleden, leden van de Rekenkamer en natuurlijk alle familie en vrienden op de publieke tribune. We nemen vanavond afscheid van achttien leden van de gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch. Sommigen bewust; zij hebben ervoor gekozen om zich niet verkiesbaar te stellen dan wel op een onverkiesbare plaats te zetten. Andere onbewust. Zij hebben ervoor gestreden om lid te worden van de gemeenteraad voor 2026-2030, maar het is niet door de kiezer aan hen gegeven om terug te komen in de gemeenteraad. Achttien is veel, van de 39 leden die we hebben. Maar als ik kijk naar de afgelopen jaren, in 2022 achttien, in 2018 zestien, en in 2015 negentien.

Het is dus een beetje in dezelfde range als we de afgelopen jaren gehad hebben. Dan hoop ik dat ook voor de toekomst continuïteit en stabiliteit ook van de gemeenteraad van belang is en dat het geen tijdelijke klus is, maar dat het ook gevoed wordt op basis van ervaring, kennis en daarmee ook een rijkdom biedt aan de gemeenteraad van ’sHertogenbosch. Goed om een aantal mensen weer te laten vervangen en te vervangen, maar het is ook goed om stabiliteit te hebben in de gemeenteraad. Maar we nemen niet alleen afscheid van achttien individuele mensen, we nemen ook afscheid van drie partijen uit de gemeenteraad. Van de partij Volt, de vorige periode als nieuwkomer in de raad terechtgekomen en nu helaas na de verkiezingen niet terug in deze arena. VOOR Den Bosch, de partij VOOR Den Bosch Joep Gersjes volgens het stembiljet, neemt ook afscheid als partij, niet gekozen om dat afscheid te hebben, maar ik zal daar straks individueel bij jou op terugkomen Joep. En natuurlijk Bosch Belang. Na 103 jaar ervaring in de gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch heeft de kiezer aangegeven deze periode in ieder geval niet Bosch Belang in de gemeenteraad te zien. Dat is spijtig voor de geschiedenis, maar het geeft ook kansen voor de toekomst. En dat Bosch Belang misschien wel terugkomt, daarvan is de partij volgens mij aan het overwegen om dat op een bepaalde manier te doen, dus we zijn nog 3

niet van Bosch Belang af. En laten we allemaal het Bossche belang koesteren, en daar bedoel ik ook Rosmalen, Empel, Engelen mee, speciaal voor de heer Van Creij natuurlijk, om dat op een goede manier te doen. We nemen natuurlijk ook afscheid van GroenLinks en PvdA als twee afzonderlijke fracties. PRO Den Bosch, dat is Voor Den Bosch maar dan chiquer, dus ik ben benieuwd. Maar het duurt nog even voordat die naam gevoerd gaat worden, maar Joep, je geest blijft in deze raad met de naam Voor Den Bosch, dus die heb je heel goed gekozen. En het feit dat er landelijk nu voor een andere manier en een andere invulling is gekozen, maar dezelfde woorden op een andere manier geschreven is wel van belang. Uw raad had in de afgelopen periode 43 raadsvergaderingen, 143 commissievergaderingen, 37 informatiebijeenkomsten, en raadswerkgroepen, expertmeetings, hearings en werkbezoeken. En dan heb ik het nog niet over alle stukken die u heeft moeten lezen, telefoontjes die u onderling heeft gepleegd, appgroepen die u samen heeft. Ik ben blij dat ik in geen van die appgroepen zit, maar het heeft u veel energie, tijd en inzet gekost. Het feit dat die inzet getoond wordt, mag ook best wel meer gewaardeerd worden. Het doet mij pijn als ik zie hoe er over raadsleden en politici gesproken wordt. Wij zijn geen karikatuur en jullie zijn geen karikatuur.

Jullie zijn mensen die met passie en met hart en ziel je inzetten voor die samenleving. Niet als vrijwilliger bij een vereniging, maar juist in de inzet om dat op een andere manier te doen, om het algemeen belang te dienen. Het algemeen belang, het grootste belang dat er is. Niet mijn belang, niet jouw belang, maar het algemeen belang. En geen karikatuur. Dat betekent dus ook dat we een serieus vak hebben met elkaar. Deze raadsperiode begon met een verkiezing die in drie fasen was. Op 14, 15 en 16 maart waren er toen verkiezingen. En wat is er de afgelopen jaren veel gebeurd. De uitslag hoef ik u niet te duiden, maar het feit dat we met zestien fracties hier in de gemeenteraad startten; vier jaar geleden waren we de meest gedifferentieerde gemeenteraad van Nederland. Met zeven fracties met één zetel en zestien fracties, 23 mannen en 16 vrouwen, met een gemiddelde leeftijd van 45,4 jaar. Maar toen zat Paul van der Krabben er nog in, en dat bedoel ik positief. Ik zei al, met achttien nieuwe raadsleden, maar de meest gedifferentieerde raad, zo zijn we begonnen, maar zo zijn we niet geëindigd. Want wij hadden geen afsplitsingen de afgelopen vier jaar. Nu is dat bij een fractie van één zetel ook best lastig, maar toch, het feit dat wij dat hier in ’sHertogenbosch niet hadden geeft ook een bepaalde continuïteit aan.

Andere plaatsen hebben ons dan ook ingehaald, denk aan Almelo, Maastricht en nog een aantal andere. Maar met zestien partijen begonnen en met zestien partijen, met dezelfde namen geëindigd. Onder leiding van Alexander Pechtold vonden de formatiebesprekingen plaats en dat leidde uiteindelijk tot het bestuursakkoord Slagkracht en ambitie, met lef en energie de toekomst in. De zes wethouders werden benoemd en er werden nieuwe raadsleden gekozen. Mevrouw Lipman, mevrouw Volgers en de heren Broekmeulen, Kouwenberg, Van Rosmalen en Verbruggen werden toen raadslid. We hebben de eindstreep dus met elkaar gehaald als zestien partijen. Maar tussentijds was het toch wel een roerige raadsperiode, met ook vertrekkers binnen fracties en mensen die tijdelijk even ontslag moesten nemen van de gemeenteraad of een verlof hebben genomen, omdat de druk hoog is. Ik vind het ook een belangrijke taak voor de nieuwe raad om te kijken hoe we die druk zo goed mogelijk op kunnen pakken en ervoor kunnen zorgen dat het voor iedereen een baan is die erbij te doen is. In totaal hebben negen raadsleden en twee wethouders tussentijds hun raadszetel beschikbaar gesteld. De redenen waren verschillend. Een nieuwe baan, zoals gemeentesecretaris of naar Valkenswaard verhuizen, ik zag hem toevallig net op de publieke tribune zitten, of meer omstandigheden van persoonlijke aard.

Zelfs iemand die burgemeester is geworden en volgens mij woensdag jarig is, maar dat doe ik even uit het hoofd. Met zestien fracties was het ook wel zoeken met elkaar hoe we met elkaar om zouden gaan en wat dat betekent voor de omgang tijdens de raadsvergadering. Zo zijn we begonnen met een werkbezoek aan Leuven en Brussel om ook de onderlinge band goed te hebben. En hoe mooi was het dat we door het inspirerend verhaal van de collega in Leuven, Mohamed Ridouani, ingewijd werden in Leuven als de Europese hoofdstad van Innovatie. En hoe mooi was het dat we in 2023 een bezoek hebben gebracht aan Maastricht, gericht op de uitwisseling van ervaringen, en ik weet dat Geert nogal contact had met Kitty in de gemeenteraad van Maastricht. Ik zeg niets verkeerds, begrijp ik. Kitty komt niet terug in de gemeenteraad van Maastricht, ik heb het speciaal nog nagekeken. Ze heeft 26 jaar in de gemeenteraad van Maastricht gezeten, maar ze is niet gekozen. Maar niet alleen Leuven en Maastricht, we hebben ook gewerkt aan het werkplan. Een werkplan om samen te kijken, onder andere in Deurne, hoe we de stroomlijning van de vergadering op een goede manier kunnen doen, met diversiteit als kernkwaliteit. Zestien partijen leidt tot verschillende inzichten en leidt ook tot andere mogelijkheden. We hebben gekozen voor A-, B- en C-stukken. Een andere manier om te vergaderen rondom de commissie en de raad.

Het initiatief meer bij de raad en het college wat op de achterhand in de commissie. Voorstellen en moties vreemd die in de commissie behandeld werden, discussienotities die alleen met de raad besproken worden en niet met de wethouders. Het was dus 4

een andere debatstructuur en het feit dat we er de afgelopen vier jaar aan gewerkt hebben op een manier van: we waarderen elkaar zonder dat we meteen alles hoeven vast te leggen, maar we gaan eens kijken hoe het allemaal werkt, heeft ons geen windeieren gelegd. En dat nu in het nieuwe overdrachtsdocument dat ik, neem ik aan, straks overhandigd zal krijgen door de voorzitter van het presidium, staan maar liefst dertig aanbevelingen voor de nieuwe periode, waarbij er nog een aantal zaken uitgezocht moet worden, zoals het tijdstip van de vergaderingen, maar ook hoe we omgaan met de structuur van deze gemeenteraad. Een ander belangrijk punt dat we de afgelopen jaren veel besproken hebben is integriteit, omgangsvormen en veiligheid. Ik maak me zorgen, dat zei ik al, over de wijze waarop er over raadsleden gesproken wordt. Dat betekent dat wij hier in deze raadzaal ook het goede voorbeeld dienen te geven hoe we met elkaar omgaan. Als mensen zich onprettig of onveilig voelen, is dat geen goed signaal. En het is goed om met elkaar daarover te spreken en te kijken hoe we met elkaar een normstelling op dat punt kunnen afspreken. Niet een normstelling vanuit regels, maar om na te denken en rekening te houden met elkaar.

We zijn allemaal anders gebekt, we zitten er allemaal anders in, maar het is wel van belang dat we alle 39 stemmen in deze raad kunnen horen en dat ze ook de ruimte krijgen om in vrijheid dat te bespreken en uit te spreken wat ze graag willen zeggen. En dat we ook met elkaar een front vormen tegen de samenleving die er niets aan gelegen is om raadsleden juist op een andere manier te benaderen en dat we ook zeggen: dit past ons niet en dit past niet bij een collega-raadslid zoals we hier met elkaar zitten. Wij bepalen samen de norm. Het feit dat we dat de afgelopen jaren een paar keer besproken hebben, en ook daar hoop ik in het overdrachtsdocument, maar ook met de nieuwe raad, tot goede afspraken te kunnen komen. De hartstocht in het debat is goed aanwezig geweest de afgelopen jaren en ik moet zeggen: als voorzitter ben ik nog steeds blij dat er via de voorzitter gesproken wordt, dat we niet te veel op de persoon richten en dat we allemaal codes en afspraken hebben hoe we met elkaar omgaan. Niet om ze vast te leggen en te kijken of het een toetssteen is, maar te kijken hoe we met elkaar omgaan. En hoe mooi is het dat we dan na de vergadering nog steeds met elkaar dat pilsje, dat wijntje of dat frisje drinken.

Een goede sfeer, zeker hier in ’s-Hertogenbosch, is cruciaal en het is niet vanzelfsprekend in een arena van waarin je met verschillende perspectieven naar verschillende onderwerpen kijkt. Die sfeer vereist aandacht, alertheid en verwacht ook persoonlijke investering. Maar die ontwikkelingen zijn goed. En als we nu kijken naar de conclusies van het overdrachtsdocument zijn er een aantal punten die we nog moeten verder brengen. Dat is de ontwikkeling van die debatcultuur, de zelfbegrenzing van de werkbare raad en hoe we ervoor zorgen dat het werk te doen blijft en welke maatregelen hebben we daarvoor nodig? Dan op de inhoud. Er zijn veel dingen echt gerealiseerd. Een vrouwenopvang, een voedselbank, het theater is geopend, Huis73 bijna, de Bossche Pas is er, de omgevingsvisie. Maar ook zijn er dingen in de steigers gezet die de komende jaren hun uitwerking zullen krijgen, zoals het IKDB, het station, de verkeersstructuur, maar denk ook aan de steun voor het dierentehuis, het Verhaal van ’sHertogenbosch, het Warmtebedrijf, en ook het proces rondom de azc’s. Daar hoeft niet iedereen het mee eens te zijn, maar de wijze waarop het hier is gegaan verdient een compliment ook aan uw raad. Maar er is ook geleerd.

Onderwerpen als de Afvalstoffendienst, de Weener XL, Mijn uitspraak, de Rekenkamerrapporten, de werkgroep Grote Projecten, het zijn punten waarin we geleerd hebben van elkaar en van wat er is gebeurd. Daar zijn we als raad en als bestuur rijker van geworden en dat betekent dat we op basis van die ervaringen verder kunnen bouwen. Het feit dat uit de werkgroep de raad de grote projecten zelf heeft opgepakt, betekent dat er ook slagkracht is om daarmee op een goede manier verder te gaan. Daarmee is een Rekenkamerrapport niet een rapport dat in een kast verdwijnt, maar een rapport waar we ons voordeel mee kunnen doen. En er zijn nieuwe informatiemomenten gecreëerd. Ik denk aan Vrouw en veiligheid, de jongerenproblematiek rondom de zomer, waarin we op een andere manier met elkaar hebben gesproken, het bijpraten over de organisatieontwikkelingen, en ik weet dat veel van uw raadsleden hebben meegelopen met de boa’s om daar eens te kijken hoe dat speelt. Misschien een tip voor de volgende keer om te kijken of we op andere vlakken ook dat soort stages kunnen lopen. Kortom, als ik dat allemaal samenpak is er de afgelopen vier jaar veel gebeurd, en dat kan niet zonder de inzet die u allemaal daarin getoond heeft. We hebben twee vormen van stoffelijke dank. Het ene is de Jeroen Bosch-uil, de keramische uil, het vogelhuisje van Cor Unum.

Het is de Jeroen Bosch-uil en het maakt deel uit van de serie rondom vogelhuizen van Cor Unum. De vogel staat eigenlijk centraal voor het raadslid dat uitvliegt na een periode van betrokkenheid, besluitvorming en inzet voor de gemeenschap. En het vogelhuisje in de gedaante van een uil verbeeldt tijdelijk de beschutting en vertrek, reflectie en beweging, iets wat u als raadslid altijd doet. In de tijd van Jheronimus Bosch, maar dat is lang geleden, werd de uil vaak afgebeeld als symbool van onwetendheid of blindheid. Dat kan ik u niet duiden. Vandaag is een uil namelijk meer een beeld van wijsheid en scherp inzicht en die beide betekenissen passen bij het zijn van raadslid. Het zoeken naar een evenwicht tussen weten en 5

luisteren, tussen richting geven en ruimte laten. En met deze uil willen we jullie bedanken voor jullie inzet, jullie stem, jullie bijdrage en jullie persoonlijkheden die jullie hebben geleverd aan de lokale democratie. En we hebben nog een ander klein cadeautje en dat staat bij jullie allemaal op tafel, een Reglaze-beker. Het is een kleine beker van het Bosch Bakkie, en deze is speciaal voor jullie, voor alle raadsleden die lid zijn geweest van de raad van 2022-2026, met daarin de afbeelding van het bestuurscentrum, voor degenen die het gaan missen. Die is dus speciaal voor jullie allemaal. Dan ga ik nu over naar het bedanken van vele mensen. Ik wil beginnen met de commissieleden, niet-raadsleden. Ze hebben eigenlijk tijdens de commissie de rol vervuld van echte raadsleden met een volwaardig mandaat namens die fracties maar wel in de commissie. Het zijn de mensen die sleuren en trekken aan stukken en die zorgen dat de voorbereidingen goed lopen voor de raadsvergaderingen en voor de raadsleden. 24 wisselingen hebben we gehad en we hebben er 24 die de periode hebben volgemaakt, dus 48.

Voor de PvdA Boaz den Hartog en Rob Koolen, voor gewoon ge-DREVEN Henk-Jan Pennings en Jacques Verhoef, voor de PVV Lambert van Griensven, voor Rosmalens Belang Remco Kitslaar en Bart van der Kallen, voor de VVD Pieter Schuurmans, voor De Bossche Groenen Johan van Boxmeer en Niek Burg, voor Leefbaar ’sHertogenbosch Maarten Kagie en Luc Holterman, voor 50PLUS Jan van Hoek en Wim Plasmeijer, voor de SP René Dupuis en Bram van Boven, voor GroenLinks Daan Scholten, voor Bosch Belang Dorus Heijmans, voor het CDA Ed Rozenberg, voor VOOR Den Bosch Corine van den Wildenberg en Bart van den Hoven, voor Volt Marie-José Klerks en Jeroen Kanters en voor de PvdD Peter Romijn. Degenen die er zijn wil ik graag naar voren roepen om het cadeau en een cadeaubon in ontvangst te nemen, en met een groot applaus van de rest van het publiek. En u begrijpt dat degenen die er niet zijn hem wel krijgen, maar die krijgen hem thuisgestuurd. We hebben ook nog een aantal raadsleden die naast hun raadslidmaatschap nog een andere activiteit hebben volbracht en dat is onder andere lidmaatschap van het presidium.

Ik wil graag de leden van het presidium, Bram Roovers, Bilal El Amraoui, Wies Korver, Freek van Haren, Joep Gersjes en Johan Kouwenberg naar voren halen, de voorzitter, de vicevoorzitter, de voorzitter van de commissie Bedrijvigheid, de voorzitter van de commissie Sociaal, de voorzitter van de commissie Omgeving en de voorzitter van de commissie Bestuur. Dames en heren, ook een belangrijke functie en misschien wel omdat ik ook niet altijd aanwezig ben maar ook wel eens mijn eigen portefeuille moet doen, heb ik gelukkig Judith Hendrickx als vicevoorzitter van de gemeenteraad, plaatsvervanger. Het mooie was, ook al was het plotseling dat ze moest vervangen, kon ze dat. En als we vooraf belden, kwam het beste kleedje van stal. Dank voor je inzet en dank voor je passie om dat op een goede manier te doen en we hebben ook een bon voor jou. We zijn er bijna. De I&O-voorzitters, de voorzitters van Informeren en Ontmoeten, daarvoor hebben we gewerkt met aparte voorzitters en het was ook mooi om daar nieuwe mensen die ontwikkeling te zien doormaken als voorzitter. Eerst als voorzitter bij I&O, daarna eventueel voorzitter van een commissie, en daar hebben we dus al veel voorzitterstalent gezien. Ik wil graag naar voren halen Steven Elders, Maarten Kagie, Jacques Verhoef, Eddie Altenburg-Collin om hen ook te bedanken.

En dan hebben we de raadsleden bedankt, we hebben alle mensen die zich apart hebben ingezet bedankt, maar misschien moet het grootste applaus wel komen voor de mensen die ik nu ga bedanken, dat zijn namelijk de mensen van de griffie, de mensen van facilitair, de bodes, de notulisten en de mensen van de catering. Daar heb ik geen cadeau voor, maar ik denk een groot applaus. Dat zijn de stille krachten. Dan wil ik nu graag de voorzitter van het presidium uitnodigen om iets te vertellen over het overdrachtsdocument. De heer ROOVERS: Heel snel, want dit is niet de reden waarom de meesten hier vanavond zijn, maar wij sluiten hier vanavond een raadsperiode af en nemen daarbij afscheid van een groot aantal gewaardeerde raadsleden die zich de afgelopen vier jaar hard hebben ingezet voor de gemeenschap en voor de lokale democratie. Raadslid zijn is vaak hard werken en vaak ook offers brengen met betrekking tot het thuisfront en dat hoef ik hier waarschijnlijk niemand te vertellen. Democratie is dan ook niet bedoeld voor luie mensen en heeft ook de mensen nodig die bereid zijn om die offers te brengen en we mogen heel blij zijn dat die mensen er nog steeds zijn. Democratie vraagt ook om investeren en vernieuwen. Het werk in de raad moet aansluiten bij de behoeften van deze tijd, ook in de manier van werken.

In de afgelopen periode hebben we veel geëxperimenteerd met nieuwe werkvormen in het debat. Soms tot tevredenheid van de raad, soms ook zeker niet tot tevredenheid van de raad, en dan is dat ook een uitkomst. In totaal heeft dat proces geleid tot een boekwerk met dertig aanbevelingen en met dit overdrachtsdocument sluiten wij die periode af en doen we aanbevelingen aan de nieuwe raad. Het werk van verbeteren, investeren, vernieuwen en 6

offers brengen is nooit af, maar toch hopen wij daar een waardevolle bijdrage aan geleverd te hebben. Ik zou ook graag René van den Kerkhof willen bedanken, ik zie dat hij er is, die de afgelopen vier jaar voornamelijk het presidium geleid heeft, en ik mag eigenlijk slechts het resultaat presenteren van het harde werk dat hij heeft geleid. Ik bied het overdrachtsdocument aan de voorzitter van de raad aan. Het wordt ook uitgedeeld, er zijn exemplaren voor alle raadsleden, en het wordt bij de installatie van de nieuwe raad op 1 april a.s. aangeboden aan de nieuwe raad. Ons deel van de missie zit erop, en ik wens iedereen, of ze nu blijven of gaan, het allerbeste. De VOORZITTER: Ik zei al bij het vorige agendapunt dat we afscheid nemen van achttien mensen, sommige bewust en andere wat minder bewust, naar aanleiding van vorige week. Ik neem afscheid op basis van anciënniteit, dus we beginnen met degene die het kortst in de raad zit en we eindigen met de heer Kagie. Als eerste Wieke van de Leemput, raadslid sinds 7 oktober 2025 als opvolger van Paul van der Krabben, een instituut in de gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch, maar ik denk een instituut voor heel ’s-Hertogenbosch. Het was een zware taak voor jou om hem op te volgen als lid van de gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch.

Je was lid van de commissies Bestuur, Bedrijvigheid, Omgeving en Sociaal en als een ware allesvreter heb je jezelf ingezet om het belang van Bosch Belang op een goede manier neer te zetten. Het was bijna een onmogelijke taak om die fakkel op te nemen, zo kort voor de verkiezingen, maar je hebt het met verve gedaan, en complimenten hoe jij hem brandend hebt gehouden gedurende die maanden. En ook in de loop naar de verkiezingen toe, de wijze waarop je als niet heel ervaren raadslid je toch in het gedruis stortte van de debatten en op welke wijze je dat deed, verdient respect van ons allemaal. Je had een onmogelijke opdracht om met nieuwe mensen, met nieuwe geluiden een nieuwe partij op te starten met een oude naam. Een naam met heel veel historie, en een naam die ook wat meebracht voor de rest van de samenleving. Het is jammer dat na 103 jaar historie dat wegvalt, maar aan jouw energie heeft dat niet gelegen.

Ik denk dat we trots mogen zijn zoals je de afgelopen maanden je hier hebt ingezet om juist jouw geluid en dat geluid van de Bosschenaren op een goede manier te vertolken, en misschien komt er dan een voorlopig einde van Bosch Belang in de gemeenteraad en een voorlopig einde van Wieke van de Leemput in de gemeenteraad, maar ik hoop dat je voor de politiek, de samenleving van ’sHertogenbosch behouden blijft en dat je je blijft inzetten en dat je blijft luisteren naar de belangen van al die Bosschenaren. Wieke, hartelijk dank. Dan gaan we naar Arthur Cremers, gemeenteraadslid sinds 9 september 2025, als vervanger van Mariève Craste omdat zij wethouder werd en doorschoof naar aanleiding van het vertrek van Mike. Je werd lid van de commissie Bedrijvigheid en ondanks je korte zittingstijd straalde je rust en zekerheid uit alsof je al jaren in deze gemeenteraad zit. Nu was dat ook niet raar, want gezien je achtergrond als ambtenaar, zowel bij de gemeente als bij de provincie, ben je al lang actief in het publieke domein en ken je de rite wel zoals die hier speelt. Maar toch, voor jou ook een nieuwe rol als raadslid, en de wijze waarop je dat hebt gedaan, met vakkundigheid, met de insteek, maar ook met het duidelijk uitstralen van wat je wilde bereiken, heb je dat de afgelopen maanden op een keurige manier gedaan.

Ik was zelf wel onder de indruk van de wijze waarop je het dilemma van je fractie bijvoorbeeld hebt weergegeven rondom de reclamemotie. Je wilde transparant opereren, je durfde je twijfel te laten zien, en dat de weg van A naar B niet een rechte lijn hoeft te zijn, was daarin helder. Dat was jouw afweging zoals je daarmee het in de raad bracht, en ik denk dat dat respect verdient. Ik hoop dat je vanuit je kennis, ervaring niet verloren gaat voor D66 en voor de gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch. Misschien wel in de rol van raadslid, maar dat je wel actief blijft om het belang van die Bosschenaren en de inwoners van onze gemeente op een goede manier te vervullen. Arthur, heel hartelijk dank. Ton van der Leest, in diezelfde vergadering van 9 september 2025, vanwege het vertrek van Freek naar Nuenen, lag er voor jou een kans open om vanuit commissielid raadslid te worden hier in de gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch. Ik heb je een aantal jaren daarvoor al een keer heel lang toe mogen spreken, toen je een koninklijke onderscheiding kreeg, in het Vinkelse, voor je inzet voor het dorp, maar ook zeker voor de EHBO-vereniging in Vinkel. Je bent al heel lang actief binnen het CDA. Dat was ook een van de redenen waarom je toen een koninklijke onderscheiding kreeg. Maar uiteindelijk werd je dan in september 2025 lid van onze gemeenteraad.

Je was lid van de commissie Omgeving en je focus ligt natuurlijk op de dorpen. En ik zeg natuurlijk, want daar ligt je hart. Je ziet daarin het gemeenschapsgevoel heel helder naar voren komen en je hebt zelf het ritme van het dorp op een goede manier weerspiegeld, ook in deze gemeenteraad en ook in je partij. Maar de vraag is nu wie nu het meeste profiteert van het feit dat je afscheid gaat nemen van de gemeenteraad. Is dat het thuisfront, de EHBO-vereniging waar je bestuurslid bent of toch de Stichting Jeugdbelangen in Vinkel? Ik hoop in ieder geval dat je naast je raadslidmaatschap dat je hier vervuld hebt, wat een 7

extra ervaring is, en dat je dat motiveert om het goede te doen voor die samenleving. Wat ik toen al zei bij het uitreiken van de koninklijke onderscheiding, dat is nooit een eindprijs, maar een stimulans om met dat werk door te gaan en te laten zien dat het je inzetten voor een ander het meeste rendement oplevert als je dat blijft doen tot in lengte van jaren. En bij jou, gezien jouw grote bos krullen, is dat geen vergrijzing, maar een ware verzilvering. Ton, dank je wel. Dan gaan we naar de wat langer zittende raadsleden. Joris Broekmeulen, vanaf 31 mei 2022 lid van de gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch, toen Ralph wethouder werd en jij als eerste opvolger in de gemeenteraad kwam van ’s-Hertogenbosch. De commissie Omgeving was jouw ware thuis, en het woord verkeer zul je de afgelopen jaren veel gehoord hebben. Want rondom die verkeersstructuur was je zeer actief. Altijd casual gekleed, een beetje à la Klaas Dijkhoff, maar ik weet niet of je dezelfde rechtlijnigheid hebt als hij. Maar je hebt je wel hard gemaakt voor de VVD-standpunten in deze gemeenteraad ten aanzien van vooral verkeer en mobiliteit. We hebben je dilemma en je worsteling op die onderwerpen zeker gezien. Want het ging niet alleen om het principe, het ging voor jou ook om op welke manier jij je geluid kon laten horen in de gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch.

Voor jou gaat er nu een tijd aanbreken dat je meer tijd kunt besteden aan je gezin. Maar je gaat ook nog naar een nieuwe baan als programmamanager Mobiliteit in een gemeente waar GroenLinks nu de grootste partij is. En ik heb er zo’n gedachte achter, want dat was zo tot vorige week woensdag en ik heb echt het idee dat jij je druk hebt gemaakt over de verkiezingen in Helmond, over wie nu de grootste partij zou worden en wie daar dadelijk de portefeuille Verkeer gaat krijgen. Maar de lessen die je hier geleerd hebt in de gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch en je kennis vanuit het provinciale ambtenaarschap zul je nu gaan inzetten voor de belangen van de inwoners van Helmond. De meesten van ons volgen jou op LinkedIn, en we kregen net voor de vakantie altijd boekentips, welke boeken je moest lezen, waar we rijker van zouden worden en met rijker bedoel ik dan geestelijk rijker, en we hopen dat je daarmee blijft doorgaan en dat je ons boekentips blijft geven, want dat waren boeken om nog eens even na te denken, even te rusten en te relativeren, en te zien dat de wereld groter is dan Den Bosch, dan Brabant en Helmond en dat er veel meer te koop is, en daar heb je ons mee verblijd. Ik hoop dan ook dat je daarmee doorgaat en dat je de boekentips blijft geven, want het is mooi om dat te blijven lezen. Joris, dank voor jouw grote inzet voor ’sHertogenbosch.

Dan naar de bijna-buurman, Eddie Altenburg-Collin, raadslid vanaf 30 maart 2022, dus vier jaar geleden kwam je hier deze raadzaal binnen, vol bevlogenheid, en je bent lid geweest van de commissie Bedrijvigheid, waarbij je het ook centraal vond staan om de economie van ’sHertogenbosch handen en voeten te blijven geven en te zorgen dat je voor de ondernemers hier in de stad en in de dorpen opkomt. Niet alleen voor de grote ondernemers en de grote bedrijven, maar ook voor het mkb en de mensen van de markt. Je was voorzitter bij de I&O-bijeenkomsten, een beetje een relaxte voorzitter, die insprekers op hun gemak stelde en het van belang vond om ook een goede sfeer te hebben en niet alleen het zakelijk afdoen van de vergadering. En je was altijd bereid om in te springen als commissievoorzitter als iemand anders niet kon. Ik zei het al: in de raad had de economie in brede zin jouw voorkeur en de mkb-ondernemers hebben denk ik van jouw gedrevenheid, jouw passie om daarvoor goed op te komen, zeker geprofiteerd.

Je bent actief op social media, waarbij je een combi maakt van werk, raadswerk en privé, en waarbij het wel eens zoeken was van: wat is nu privé, wat is raadswerk en wat is het werk? Maar het feit dat je overgestapt bent van het commerciële bedrijfsleven naar het ministerie van Financiën is toch wel een mooie taak die je nu volbrengt, en ik hoop dat het publieke domein je gegrepen heeft en dat je daarin verder wilt, en als lid van de raadswerkgroep Complexe Projecten heb je ook vanuit jouw kennis daar een invulling aan gegeven hoe dat precies financieel zit en wat dat betekent voor het inzicht voor raadsleden. Daar wil ik je hartelijk voor bedanken, houd de passie vast voor het publieke domein, want talenten zoals jij kunnen we niet missen. Dank je wel Eddie. Bij de VVD zitten de wisselingen er deze periode wel in, want Wendy de Groot, we nemen nu afscheid van jou, ook raadslid geworden op 30 maart 2022. Je zat in de commissie Bedrijvigheid. Jouw leven is wel veranderd in die afgelopen vier jaar. Niet alleen hier in de raadzaal maar ook in de privésfeer, want je werd van vrouw in één keer ook moeder en dat is toch een andere rol die je gaat vervullen. We hebben dat meegekregen.

En daarnaast een heel drukke en belangrijke baan bij de provincie, waarbij ik me wel eens afvraag: hoe krijg je het allemaal gecombineerd om zo’n baan met die ambitie in te vullen, het raadslidmaatschap met volle passie en daarnaast ook nog het thuisfront op een bepaalde manier het comfort geven dat daarbij hoort. De energietransitie was voor jou een belangrijk thema, waarbij je het belangrijk vond dat mensen bleven profiteren en dat er ook zicht was op het eindresultaat. Denk aan de financiële participatie van mensen en hoe ze ook het voordeel kunnen halen uit die energietransitie en niet alleen maar vanuit basis van: dit willen we bereiken, maar ook: wat betekent dat dan voor de individuele inwoners van ’s-Hertogenbosch en hoe krijgen 8

we ze daar ook goed in mee? Ook lid van de werkgroep Klimaat Impact Analyse, om dat op een goede manier te doen en te kijken: we kunnen wel doelstellingen hebben voor over twintig jaar, maar wat betekent dat voor vandaag en wat betekent dat voor morgen? En in de periode ben je ook nog verhuisd naar Rosmalen. Hé Sjef, goed gedaan hè? Wendy, ik waardeer je kort-en-bondigheid in je bijdragen. Sommige mensen zouden dat beschrijven als to the point, scherp, maar wel heel duidelijk en we wisten precies wat we aan je hadden en dat is een gave die je erbij hebt. Ik denk dat dat ook de zakelijke inslag is die je ook op je werk invult. Blijf dat vasthouden en dank dat je de afgelopen vier jaar in die combinatie van al die rollen deze rol wilde vervullen als gemeenteraadslid van ’sHertogenbosch. Heel hartelijk dank. Mevrouw DE GROOT: Ik had het niet aangemeld, dus daarvoor ging het iets chaotischer dan we van de burgemeester gewend zijn. Dank u wel, beste aanwezigen en lieve collega’s. Na twee perioden waarvan een als commissielid en een als raadslid is het vanavond tijd om afscheid te nemen. Maar voordat ik daaraan begin deel ik met u graag een heel korte reflectie en een woord van dank. We zijn met elkaar als raad en college uitstekend in staat om te praten. Dat doen we soms kort en krachtig, maar meestal iets langer en vaak ook wat onduidelijk.

En juist als gemeenteraad, als eerste aanspreekpunt namens de overheid voor onze inwoners is het aan ons en daarmee ook aan de aankomende raadsleden om toegankelijk en duidelijk te zijn. Een onderschatte waarde in de politiek die we onze inwoners maar vooral ook elkaar nog te weinig echt gunnen is echt te luisteren. Niet om daarop te kunnen reageren, maar om echt gehoord te hebben wat de ander heeft willen overbrengen. Ik wens onze inwoners en de volgende gemeenteraad daarom vooral dat toe. Laten we wat beter naar elkaar gaan luisteren. Ik kijk terug op waardevolle jaren op inhoud en op resultaat, maar ik kijk vooral terug op waardevolle jaren met heel mooie mensen. Ik maak daarom graag gebruik van dit moment om vooral hen hierbij in het zonnetje te zetten. Het zijn namelijk de mensen die dit werk zo waanzinnig mooi maken iedere dag. Ik spreek dan ook graag aan mijn hartelijke dank uit aan alle insprekers, aan alle inwoners, de initiatiefnemers, de ondernemers, de bodes, de griffie, onze collegeleden, maar in het bijzonder ook onze coalitiegenoten en de twee fracties waar ik deel van heb mogen uitmaken. Het is een vak dat we onder bijzondere omstandigheden uitvoeren en dat ik altijd met ontzettend veel liefde en plezier heb gedaan. Ik dank als laatste mijn man voor alle ruimte en tijd die ik heb ontvangen om dit altijd mogelijk te maken. Dat is niet niks.

Rest mij nog de nieuwe raadsleden en in het bijzonder de gloednieuwe VVD-fractie ontzettend veel plezier te wensen en ik neem vandaag afscheid met: graag tot ziens. De VOORZITTER: Ik kreeg een praktisch verzoek, of degenen die ik toespreek hun microfoon aan willen zetten, want dan zijn ze ook in beeld. Als u dat niet wilt, houdt u hem gewoon uit. Maar er zijn mensen die u graag in beeld willen zien als u toegesproken wordt, dus vandaar. Freek van Haren, ook raadslid vanaf 30 maart 2022. De commissie Sociaal was natuurlijk jouw domein en jouw habitat en je was ook lid van het presidium en voorzitter van de commissie Omgeving waar je, ik denk geheel terecht, een groot applaus kreeg bij je laatste vergadering die je als voorzitter daar hebt gedaan. Het is niet de meest makkelijke commissie van deze periode en ik denk dat jij de meeste commissievergaderingen hebt geleid, want de commissie Omgeving was vaak verdeeld over twee avonden. De vraag was of dat lag aan de voorzitter of aan de leden van de commissie. Ik hoef daar geen antwoord op te geven, maar het was wel meestal twee avonden, met een grote agenda. Het sociaal-maatschappelijk zijn zit eigenlijk in jouw DNA en in jouw persoonlijkheid.

Ik herinner me nog dat we samen een keer door het buitengebied liepen toen we kennismaakten met elkaar en toen zei je met welke passie jij het raadswerk en zeker rondom het sociale op een goede manier wil neerzetten. Jij wilt mensen een sociale basis bieden en je vindt dat de gemeente daar een belangrijke rol in heeft te vervullen. Niet na mij de zondvloed of na ons de zondvloed. Hoe zorgen we ervoor dat iedereen een basis krijgt en op basis van die basis dan ook verder kan bouwen en dat laat het ware sociale hart van jou zien. Je bent ooit in de gemeente Heumen begonnen als fan van de politiek en uiteindelijk opgepikt om daarmee je talent als raadslid op een goede manier te gaan vervullen en uiteindelijk is dat beloond met het raadslidmaatschap hier in ’s-Hertogenbosch. Het is niet jouw keuze om vandaag afscheid te nemen. Laten we daar ook helder in zijn. Je was doorgegaan in je nieuwe fractie, om daarmee met anderen het VVD-geluid te laten horen. Maar de kiezer heeft bepaald, eerst de leden en daarna de kiezer, en die hebben aangegeven dat de VVD-fractie er anders uit gaat zien de komende periode. Voor de griffie is dat wel een bepaalde geruststelling kan ik zeggen, want dan hoeven ze jou geen kledingadvies meer te geven.

Want je bent ooit met korte broek naar een vergadering gekomen, en je kreeg toen advies van de griffie om terug naar huis te gaan, een lange broek aan te trekken en terug te komen. We hebben je daarna ook nooit meer in korte broek gezien. En de griffie is er zeer tevreden over dat je 9

het advies van de griffie ook op een bepaalde manier hebt opgevolgd. Ik zei het al, je had graag door gewild als raadslid, maar dat ziet er anders uit, maar ik hoop dat je je wel blijft inzetten voor de partij, voor de samenleving van ’s-Hertogenbosch, want ’s-Hertogenbosch verdient mensen met een sociaal hart, en jouw inzicht en kennis is daarbij van onschatbare waarde. Je kunt nu wel wat meer met de trein Europa in, dat zal zeker gaan gebeuren, om andere steden te leren ontdekken en die kennis mee te nemen hier naar ’s-Hertogenbosch terug. Ik denk dat bij jou geldt: tot ziens Freek. Dank je wel. Nicole Huijbrechts, je wilde net aan de thee, helaas. Nicole, vier jaar raadslid, in de eerste periode. En tijdelijk ben je toen teruggetreden om moverende redenen, maar gelukkig kwam je terug om het geluid van GroenLinks hier in deze gemeenteraad te versterken. Lid van de commissie Bedrijvigheid, en vooral duurzaamheid en energie hebben je grote interesse. Een druk leven, een gezin met jonge kinderen en nog een baan als toezichthouder bij De Nederlandsche Bank is geen sinecure, en dan ook nog een volkstuin, waarbij je met passie, dat heb ik zelf gezien, je inzet om het groen in ’sHertogenbosch niet alleen vanuit de beleidskant in te vullen, maar juist ook gewoon met de handjes, met een kruiwagen en de gereedschappen die daarbij horen.

Je hebt duurzaamheid hoog in het vaandel staan, zei ik al, en je bent mede-initiatiefnemer en organisator van de hearings over bijvoorbeeld de eiwittransitie en over duurzaam gedrag en van het werkbezoek duurzaam bouwen, circulair en biobased. Dat geeft wel aan met welke bril en met welke blik en met welk perspectief jij belangrijk vindt dat de toekomstige generaties ook kunnen blijven genieten van deze aarde, maar zeker ook van onze mooie stad. En van jou is wel bekend dat je wat ongeduldig bent, dat de duurzaamheid en de duurzame samenleving best wat sneller mag dan het tempo dat wij hier in ’sHertogenbosch aangaan. En om ons dan elke keer daarop te wijzen is alleen maar jouw kracht en het geeft aan met welke passie en met welke bewogenheid je dit raadslidmaatschap vervult. Want je staat zo ook in het leven. Gedreven, met volle inzet en te laten zien dat je samen met anderen de verbinding wil aangaan om het te doen. Je bent niet voor niets alleen woonachtig in de leukste buurt van Nederland, want daar zijn jullie toe gekozen als inwoner van de Maijweg. En hoewel je werkt bij De Nederlandsche Bank vond je de stroperigheid van onze gemeentelijke besluitvorming wel ooit eens irritant. Je hebt aan het stuur gezeten, je hebt aan de knoppen gezeten en je hebt ook gezien denk ik dat het niet altijd makkelijk is om dat op een goede manier te doen.

Ik zal in het Frans van jou afscheid nemen, want waar ik bij Freek zei: tot ziens, zeg ik bij jou: Adieu. Thijs van Rens. Vier jaar raadslid, ook vanaf 30 maart 2022 en helaas ook een korte tijd teruggetreden, ook om moverende redenen. De commissie Omgeving was jouw domein en je bent eigenlijk een fulltime D66’er, zowel overdag voor de landelijke partij... Met jouw partij gaat het goed, dus dat betekent dat het werk op je afkomt denk ik. Je hoeft niet meer te kiezen. Ik weet nog dat je in het begin van de periode dat je hier raadslid was zei: het is best onzeker bij ons in de partij. We zijn natuurlijk niet meer zo groot en het is maar afwachten wat er gaat gebeuren. En inmiddels ben je de grootste partij en heb je daar een andere verantwoordelijkheid in te vullen om dat op een bepaalde manier te doen. Voor jou was mobiliteit ook een van je belangrijkste punten, en misschien dat je later op een bepaald moment aan een open haard met misschien wel twee sigaren en een goed glas wijn samen met Joris kan schakelen over de verkeersproblematiek in ’s-Hertogenbosch, Helmond en de wereld. Ik zie het helemaal voor me. Je hield het college scherp ten aanzien van de planning voor raadsvoorstellen.

Je zei: afspraak is afspraak en we hoeven niet meer automatisch te volgen wat het college vindt, het gaat erom dat wij als raad zelf de regie houden over de agenda en ook dat we strak houden dat de moties op een goede manier afgedaan worden. Je neemt nu afscheid van de raad en misschien is er dan wat meer tijd voor de nieuwe eredivisionist, namelijk FC Den Bosch, want die gaan natuurlijk promoveren. Reizen en duiken zijn jouw grote hobby’s. Bij het raadswerk heb je echt wel gedoken in de stukken en niet gedoken voor het debat. Je bent stevig en reëel, goed voorbereid met kennis van zaken, en die kennis ga je nu in het dagelijks leven blijven inzetten voor D66, maar ik denk dat je op de achtergrond nog zeer actief blijft voor de partij, ook hier in het lokale. Daar wil ik je hartelijk voor bedanken. Thijs, bedankt. Arjen van Silfhout. Vier jaar raadslid, vanaf 30 maart 2022. Lid van de commissie Bestuur, Omgeving en Sociaal en je hebt Volt in de gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch gebracht en daarmee ook een Europees geluid. Ik herinner me nog de eerste vergaderingen waar je zat, dat de naam Wenen vaak is gebruikt, en dan Wenen als naam van een stad en niet op basis van de emoties. Maar het was vooral het volkshuisvestingsbeleid van de stad Wenen dat jouw voorbeeld was en dat jouw passie had gestolen.

Je bent militair bij de Koninklijke Luchtmacht, werkzaam als officier communicatie- en informatiesystemen. Zeker in een tijd die eraan komt is het van belang dat Defensie natuurlijk op een goede manier vervuld blijft worden en heb jij de keuze gemaakt om daar vooral je focus op te leggen en dat betekent natuurlijk afscheid nemen van het raadslidmaatschap. Jouw opvolgster als lijsttrekker heeft het keurig gedaan, ook in de debatten en in het profileren van Volt, maar de kiezer 10

heeft dat niet beloond met een zetel, dus Volt zal ook niet terugkomen in de komende gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch. Jouw motivatie is zeer persoonlijk van aard. Hoe je als raadslid acteert, je hebt een heel principieel kompas, een heel duidelijk kompas wat je als mens vindt, en het is denk ik heel goed om dat te hebben. Tijdens de commissie Bestuur op 22 september 2022, het is al een tijd geleden maar ik herinner me die nog zeer goed, was je zichtbaar geraakt maar je zei toen: ik ben er trots op dat ik deug. Dat geeft aan wat je belangrijk vindt en met welk persoonlijk kompas je invulling hebt gegeven aan de gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch. Jong, met geen kader vanuit je partij, als een van de 39, heb je jezelf verrijkt maar zeker ook in de relatie met andere raadsleden versterkt, door niet alleen als Volt hier te zitten, maar juist te kijken op welke manier je verbinding kon maken en het geluid van Volt op een goede manier kon laten verwoorden. We hebben het wel eens samen met de griffie over Arjen-momenten. Dat zijn van die momenten waarin je de discussie even buigt, net even op een andere manier trekt of op een ander level wil verder discussiëren en daarmee het debat op een andere manier invulling geeft. Jouw accent komt de komende tijd meer op het militaire werk te liggen. Dat is ook van belang voor de samenleving en voor de weerbaarheid van ons land.

Daar wens ik je veel succes mee en ik hoop dat je je principes nooit verloochent en dat je blijft deugen, want het is voor elk mens goed om te deugen. Dank je wel Arjen. De heer VAN SILFHOUT: Ja, nog één keer dank voorzitter voor het woord. Hij zei het al: Wenen, wonen als in Wenen. Maar ook, na vier jaar Volt keren we niet terug. Niet voor mij een moment om te wenen, maar wel een moment om even te markeren waarom we hier vier jaar in de raad hebben gezeten. Vier jaar geleden stonden we als Volt voor onze eerste gemeenteraadsverkiezingen. We deden in tien gemeenten mee, acht gemeenten waar heel veel studenten waren. Maar ook een gemeente als Den Bosch, waar dat een stuk minder is. Waar wij een soort Gallië waren binnen Volt, waar we het wel probeerden en het hebben gered. En dat heeft ons vier heel mooie jaren in de raad opgeleverd. Ik zit zelf midden in een verhuizing, daarom heb ik wat steekwoorden hier op een stukje verhuisdoos geschreven, omdat ik thuis geen papier meer had. En vier jaar geleden, ik weet niet of Pieter Paul het nog weet, kwam ik inderdaad met die slogan Wonen als in Wenen, en ik had nog allemaal andere voorbeelden. En toen zei Pieter Paul: maar wat is er nu mooi aan Den Bosch? O ja, daar had ik toen nog niet helemaal over nagedacht. Ik kwam toen met stoplichten als in Den Bosch. Je weet wel, die drie-twee-een aftellen en je mag gaan.

Ondertussen heb ik geleerd dat Den Bosch zoveel meer is. Het is Serious Request zoals in Den Bosch, het is de Vuelta zoals in Den Bosch, het is naar elkaar omkijken zoals in Den Bosch, het is het verenigingsleven zoals in Den Bosch, het is even over de Binnendieze varen zoals in Den Bosch, het is eigenlijk alles wat een stad een echt mooie stad maakt, en dat heeft mij vier jaar aan het denken gezet. Dus daar wil ik Pieter Paul als een van de mensen, het ging er al over, het morele kompas, een van de mensen in wie ik mijn morele kompas ook herken, wil ik daar hartelijk voor bedanken, voor die vier jaar. En als het dan toch over moreel kompas gaat kijk ik ook vooruit naar wat hier de komende vier jaar gaat gebeuren met de coalitieonderhandeling. Er staan twee mensen in de lead, Pieter Paul Slikker en Mariève Craste, en dat zijn wel de twee mensen in wie ik dat morele kompas dat ik had ook heel erg terugzie. Dus ik kijk met goede moed de komende vier jaar ook tegemoet. Dat we een mooi college gaan vormen en een mooie tijd tegemoet gaan. Ik wil ook nog één raadslid eruit halen waar ik heel veel van heb geleerd in de afgelopen vier jaar en dat is Bram Roovers. Een van de sterkhouders in deze raad, van wie ik echt heb geleerd hoe je een goed debat voert, waar je accenten op moet leggen, hoe je goed je punt verwoordt.

Ik heb er echt heel veel respect voor hoe dat is gegaan de afgelopen vier jaar en ik wil dat hier nog even kenbaar maken richting Bram. Dank je wel daarvoor. En voorzitter, één ding is misschien nog wel leuk, vier jaar geleden kreeg ik de vraag bij een podcast: carnaval of Jazz in Duketown? En toen zei ik: Jazz in Duketown. En ik weet hoe teleurgesteld Jacques altijd nog in mij is geweest. Maar ja, ik ben protestants opgevoed, nooit carnaval gevierd, ik kwam hier in deze gemeente en ik moest ineens carnaval gaan vieren. En ik houd gewoon niet zo van mensenmassa’s. Daarom vind ik het best een mooie dat we de afgelopen jaren daar een kentering hebben gemaakt en dat we nu weer teruggaan naar die originele carnaval, waardoor ik kan zeggen: carnaval of Jazz in Duketown? We gaan het zien de komende tijd. Voorzitter, ik wil ook de commissieleden van onze fractie heel hartelijk bedanken, die zich keihard hebben ingezet. Marie-José, Jeroen, Inge aan het begin en ook Rianne voor de tijd die ze heeft geïnvesteerd om eigenlijk ons weer in deze raad te brengen. Dat is net niet gelukt, het was een lastige tijd, maar we kunnen trots zijn op al die inzet van al die vrijwilligers die zich keihard voor die campagne hebben ingespannen, die er wilden staan en die Volt weer terug in die raad wilden brengen.

In het bijzonder wil ik nog één iemand bedanken en dat is mijn vriendin Anne, want het werd al door iemand gezegd, Wendy, dat het raadswerk niet alleen veel vraagt van jezelf, maar vooral ook heel veel van het thuisfront. En waar mijn agenda altijd leidend was voor de 11

agenda van ons beiden, wordt dat nu hopelijk een mooiere balans, waarbij we allebei wat te zeggen hebben over welke avonden ik wel of niet wat leuks kan doen. Dus ik kijk uit naar die tijd voor de komende vier jaar. En voorzitter, als we dan toch steeds vier jaar terugblikken, wil ik ook graag vier jaar vooruitblikken. Want ik weet zeker dat met de energie die er in Volt zit, we over vier jaar gewoon weer aan die poort staan te rammelen, dat we er gewoon weer bij zijn, en dat deze raad echt niet van Volt af is. Dank u wel. De VOORZITTER: Dank je wel. Ninja Verreijt, raadslid vanaf 30 maart 2022, vier jaar raadslid, de eerste periode. En ik weet nog dat we de eerste keer samen een gesprek hadden en dat je zei: ik vind het allemaal best spannend wat er allemaal gaat gebeuren. Ik heb me aangemeld bij Rosmalens Belang om me actief te stellen, maar nu ben ik ineens raadslid en nu moet ik er in een keer al gaan zitten. Het kwam voor jou iets sneller dan je zelf verwacht had en je was zelf een beetje verbaasd met de hoogte van de plek die je toen op de lijst kreeg, maar zeker ook dat je in één keer dat raadslidmaatschap en die verantwoordelijkheid ook kreeg. Ik heb toen tegen je gezegd: je bent net zoveel raadslid als al die andere raadsleden die hier al jaren hier zitten en jouw bijdrage doet er net zoveel toe als al die andere.

Dus bereid je goed voor en laat merken waarvoor je staat. De commissie Omgeving was de commissie waarin je zat, maar ik heb gemerkt, en zeker de laatste maanden met het initiatiefvoorstel rondom de woonsituatie van gescheiden ouders, dat dat je eigenlijke passie was. Het gaat wel om huizen, maar het gaat veel meer over mensen en hoe ze dan hun woonsituatie en die problematiek oplossen. Daar heb je met een initiatiefvoorstel een rol in vervuld om dat voor elkaar te krijgen. Hoe mooi was het dan dat in je laatste vergadering dat voorstel dan ook aangenomen wordt en dat we daarop verder moeten gaan letterlijk bouwen om op dat uitgangspunt verder te gaan. Voor jou is daarmee ook denk ik een cirkel rond. Misschien wat verlegen in het begin, meer inzet getoond gedurende de afgelopen jaren. We zien dat je op je eigen kompas kunt varen en weet wat je belangrijk vindt voor die samenleving en waar je echt je hart voor laat kloppen dan ook laat gelden, en dat met een initiatiefvoorstel beloond ziet worden met het voorstel zoals dat in de laatste raad is gegaan. Dat geeft aan met welke passie je dat hebt gedaan. Ik denk dat dit een afscheid is van misschien wel korte duur, maar dat we je zeker een keer terugzien in de gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch.

Maar blijf actief voor die samenleving en laat gelden waar je sociale hart zo hard voor klopt en laat andere mensen merken dat met jouw inzet en jouw passie je de samenleving echt verder kunt brengen en dat je de juiste stenen kunt verleggen. Ninja, dank je wel. Marcel Ploegmakers, helemaal in pak hè. Raadslid vanaf 2 juli 2019, daarvoor was je al commissielid. Lid van de commissie Bedrijvigheid en Sociaal. Ondernemer en dat hebben we ook vaak gemerkt, want daar ging je hart toch harder voor kloppen als je kijkt naar wat je wilde betekenen voor het mkb, de Bossche middenstand, en op welke manier je als kind van de binnenstad dat toch op een goede manier wilde doen. Je bent telg uit een politiek geslacht, mag ik wel noemen, met een opa en een moeder, je moeder zeker, die heel lang raadslid zijn geweest in ’sHertogenbosch. En het mooie was dat die lijn eigenlijk wel doorgetrokken gaat worden, heb ik het idee. Want als je kleindochter nu al een brief schrijft aan de wethouder om voor een speeltuintje op te komen. En volgens mij had niet opa die brief geschreven maar had ze dat zelf gedaan, om aan te geven waarom ze het belangrijk vond dat er in Rosmalen toch een speelterrein zou komen, dan heeft ze wel de juiste genen.

En dat heb jij mede door opvoeding van jouw kinderen meegegeven, dat het opkomen voor je zaak en laten zien wat je belangrijk vindt, van groot belang is, ook al ben je nog heel jong. Een jaar of tien denk ik dat ze nu is, dus het is mooi dat je daar voor opkomt. Ik zei het al, het mkb en de warenmarkten zijn echt speerpunten voor jou binnen jouw portefeuille, maar je hebt je ook ingezet voor de realisatie van een of meerdere speeltuinen. En nu vraag ik me af: wie begon er nu eerst, de kleindochter of jij, om over speeltuinen te spreken? Maar dat laat ik even in het midden. Voor jou is gemeenschapszin en wat daarmee samenhangt, de coöperatieve gedachte, zeker vanuit het CDA, een belangrijke waarde waarom jij de politiek in bent gegaan en waarom je die drijfveer op een goede manier hebt vervuld. Ook jij hebt er niet voor gekozen om vandaag afscheid te nemen, je was liever doorgegaan als raadslid en daarmee, samen met Rachna toch het ervaren spectrum binnen jullie partij voor elkaar invulling in te geven. De kiezer heeft anders besloten en dat betekent dat je niet terugkomt in deze raad. Ik ga wel een aantal dingen missen, het continu corrigeren van mij dat je toch via de voorzitter moest praten. Het feit dat je heel stellig begon, je intonatie is onmiskenbaar, en dat gaan we toch wel een beetje missen.

Dus Marcel, blijf actief en blijf met je hart je blijvend inzetten voor de samenleving van ’s-Hertogenbosch. Daar worden we allemaal een stukje rijker van. Marcel, dank je wel. Geert Verbruggen. Geert, ik neem nu voor de tweede keer afscheid van jou, dus ik had de speech kunnen doen van vier jaar geleden, maar dat gaan we niet doen, want je bent bijna acht jaar 12