Notulen raadsvergadering 2026-03-04

VERGADERING VAN DE GEMEENTERAAD VAN 's-HERTOGENBOSCH OP 4 MAART 2026 AANVANG 19.00 UUR Voorzitter:

drs. J.M.L.N. Mikkers

Griffier:

drs. W.G. Amesz

Leden aanwezig:

drs. E.M.M.P. Altenburg-Collin, H.B. Bos, J. Broekmeulen (vanaf 19.30 uur), O. Çifçi, M. Claessen, J.J.E.L. van Creij, A.M. Cremers, mr. Y. Doğan, B. El Amraoui, S.J.A. Elders BA, J.J.M. Gersjes, W. de Groot MSc, F.J. van Haren, A.W.J.A. van Hattem LLB, drs. J. Hendrickx, A. Hernández, W.B.G. Hoeben, F. Hoekstra-Wittebol, J.A.B. Huibers, mr. drs. N.M.C. Huijbrechts RO CIA (vanaf 19.15 uur), drs. P.E. Kagie, R.F. van der Kallen-van der Donk, M.A.J.T. Korver-van Weegberg, J. Kouwenberg, W.M. van de Leemput, A.A.J. van der Leest, mr. drs. R. Lipman, H.J.M. Mees, ir. V.P.T. Muller-Laumans, mr. S.J.M. Peters, M.C.J.M. Ploegmakers, M.G.H. van Rens, B.F.C. Roovers, E. Samshuijzen, A.C. van Silfhout (vanaf 19.30 uur), drs. ing. G.M.M. Verbruggen, N.R. Verreijt en C.K.J. Visscher

Tevens aanwezig de wethouders:

M. Craste bc, ing. R.A.P. Geers, R.J.J. Geers, P. Slikker en H.M.M. Vermin

Afwezig:

J.P.M. Welten-van Doremalen

ACTUELE MOTIES – BESPROKEN IN COMMISSIE 20.

Actuele motie Een weerbare samenleving begint bij een weerbare leefomgeving

21.

Actuele motie Geen extra opvang asielzoekers

22.

Actuele motie Verkenning van een eerlijke uitbreiding van het Dierentehuis

23.

Actuele motie Parkeerproblematiek en verkeersveiligheid sportcomplex CHC

24.

Hardrijden Koningsweg en Binnenstadsring 24.a Actuele motie Koningsweg 24.b Actuele motie Inzet technische mogelijkheden OV in Den Bosch als toonaangevende datastad

25.

Actuele motie Toekomstbomen

Heropening De VOORZITTER: Dames en heren, iedereen van harte welkom bij het tweede deel van de vergadering. We hebben gisteravond een intensieve vergadering gehad met een aantal agendapunten. We hebben nog een aantal moties die actueel zijn, die wel besproken zijn in de commissie. We waren bij motie 20, de motie over de weerbare samenleving. Mijn verzoek is om die te behandelen na motie 23 omdat de heer Van Silfhout wat later is. Dat had hij gisteren al aangekondigd en dan kan mevrouw Hendrickx ook twee agendapunten achter elkaar voorzitten. Dan raakt u er wat meer aan gewend dan al die wisselende contacten. Mevrouw Welten is afwezig en de heer Broekmeulen en mevrouw Huijbrechts zijn wat later.

1

ACTUELE MOTIES – BESPROKEN IN COMMISSIE DEBATSTUKKEN (C) 21.

Actuele motie Geen extra opvang asielzoekers

De heer VAN HATTEM: Deze actuele motie is inderdaad het resultaat van de discussienotitie die ik ingebracht heb in de commissie Bestuur van 15 januari jl. en het gaat er uiteindelijk om dat we als PVV willen voorkomen dat er extra asielopvang in onze gemeente gaat plaatsvinden. Het liefst willen we natuurlijk het bestaande asielzoekerscentrum gaan sluiten en de geplande ook voorkomen, maar we hebben afgelopen week ook nog het gegeven gekregen dat op basis van de Spreidingswet de minister van Asiel en Migratie een besluit heeft genomen waarbij er een indicatie ligt dat er 809 plaatsen in onze gemeente zouden moeten landen en 52 plaatsen voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen. Dat heeft nogal wat impact en daar zitten wij als PVV duidelijk niet op te wachten. Daar hebben we nog een aantal punten bij aangegeven. Voor het Kruithoorn-terrein is de vergunning verleend, maar die staat nog tot 22 maart a.s. open voor bezwaar en beroep. Maar ik zag dat er inmiddels al egalisatiewerkzaamheden plaatsvonden op het terrein dat ook leefgebied is van de steenmarter. Het is dus maar de vraag of dat allemaal maar zo kan, dus de oproep ook bij deze motie is om dat te stoppen en de omwonenden ook de kans te geven om serieus in bezwaar en beroep te gaan voordat er onomkeerbare stappen worden genomen.

Ook naar de leefbaarheid en de veiligheid in het gebied is eigenlijk al twee jaar lang niet meer gekeken. Dus daar zou gewoon geactualiseerd moeten worden en met de omwonenden gesproken moeten worden wat er moet gebeuren om de veiligheid in het gebied te verbeteren en de omgeving leefbaar te houden. Wat ons betreft komt er sowieso geen azc en verdwijnt het, maar als het er komt moet dit wel met prioriteit vooropstaan. Met deze motie zeggen we eigenlijk: wij vinden een azc in onze gemeente onwenselijk, maar we roepen het college wel op om geen toezeggingen te doen voor extra opvangplaatsen voor asielzoekers naar aanleiding van het besluit rond de Spreidingswet. Daar moet in regionaal verband nog over gesproken worden en dan moet wel de insteek zijn dat we niet nog meer erbij gaan krijgen, en dat de voorbereidingswerkzaamheden op het Kruithoorn-terrein gaan stoppen zolang de bezwaar- en beroepsprocedure nog openstaat en de veiligheids- en leefbaarheidsplannen met de omwonenden in overleg worden vastgesteld. De heer VAN CREIJ: Een korte bijdrage vanuit onze kant. Wij zullen de motie zoals die voorligt steunen. Wij vinden het ongepast dat de werkzaamheden eigenlijk, en ik hoor dadelijk van graag de wethouder of het zo is, of die daadwerkelijk ook gestart zijn. Een burger mag niet starten met werkzaamheden voordat het vergunningentraject afgelopen is.

Dus dat horen wij dadelijk graag. Voor ons tweede punt is het jammer dat de wethouder van Sport er nu niet is. In hoeverre is het verplaatsen van de habitat van de marter dadelijk een belemmering voor BLC om eventueel door te kunnen groeien omdat die marters eigenlijk richting BLC gaan verhuizen. In hoeverre is dat voor BLC een beletsel voor de uitbreiding? De heer VAN HATTEM: BLC heb ik hier niet in meegenomen want dat lag een beetje buiten de strekking van de motie, maar het is op zich wel een terecht punt. Ik heb toch een vraag aan de heer Van Creij, hij zegt dat hij de motie wil steunen, ik ben blij om dat te horen. Maar de motie heeft ook een 'spreekt uit' dat de vestiging van asielzoekerscentra in onze gemeente onwenselijk is. En ik heb afgelopen november een soortgelijke motie van die strekking ingediend en die heeft de heer Van Creij toen niet gesteund. Dus dan vraag ik me toch af wat het standpunt van gewoon geDREVEN is ten aanzien van de vestiging van asielzoekerscentra in onze gemeente. De heer VAN CREIJ: Dan ga ik specifiek in op het verzoek aan het college, en daar kunnen wij volledig achter staan, het verzoek aan het college om te kijken wat voor mogelijkheden er zijn. Het 'spreekt uit' spreekt ons minder aan, maar ik zeg al, het verzoek aan het college is voor ons leidend geweest.

Wethouder SLIKKER: De heer Van Hattem schrijft het zelf al op in de motie, er ligt geen nieuw verdeelbesluit van het rijk, er ligt een nieuwe indicatieve capaciteitsraming voor provincie en gemeente. De systematiek kent u. Dat betekent dat provincie en gemeente met elkaar in overleg gaan over hoe ze bij die indicatieve capaciteitsraming in de buurt kunnen komen, waarbij het zo is dat de gemeente 's-Hertogenbosch al een grote stap voorwaarts heeft gezet, samen met het COA dat overeenkomsten heeft gesloten voor eerst Pettelaarpark, straks de Kruithoorn en op termijn dat permanente azc van hoge kwaliteit op Groot-Meerendonk, en dat er geen enkele behoefte noch 2

wens leeft om daar anders naar te gaan kijken in de komende periode, dus op dit punt kan ik u geruststellen. Over het leefbaarheidsplan ook. We zijn voortdurend in de wijk en in overleg en als het leefbaarheidsplan op die basis geactualiseerd moet worden dan doen we dat ook, dus dat zullen we binnenkort ook nog wel eens een keertje doen. Vervolgens zegt u eigenlijk: laten we alsjeblieft stoppen met alle werkzaamheden bij de Kruithoorn en überhaupt stoppen met een azc daar. Dat punt moeten we natuurlijk ontraden. Er worden daar echt nog geen bouwwerkzaamheden gepleegd. Het leefgebied van de steenmarter moet inderdaad verlegd worden. Daar is overigens overleg over geweest met BLC, maar op het punt in de motie dat er gezegd wordt: stop met de voorbereidingen voor de Kruithoorn ontraden wij deze motie. De heer VAN HATTEM: Ik sloeg van de week toch met verbazing gaande dat er daar tractoren op het terrein bezig waren de boel te egaliseren, af te graven en te doen, terwijl nog niets concreets duidelijk is dat de steenmarter zich ook verplaatst heeft naar het nieuw ingerichte leefgebied. En daarbij, dit is ook een punt waarop omwonenden nog bezwaar en beroep kunnen aantekenen. Dan hoor ik dus toch graag van de wethouder hoe het kan dat er nu al die werkzaamheden plaatsvinden en hoe onomkeerbaar die zijn. Wethouder SLIKKER: Twee dingen mogen wij gewoon doen.

Een, het verplaatsen van het leefgebied van de steenmarter, waarin de steenmarter inderdaad zelf zijn trek moet maken naar het nieuwe leefgebied. Die wordt niet gedwongen van het ene plekje naar het andere plekje gebracht. En twee, grondwerkzaamheden mogen wij al doen. Wat we niet doen is bouwwerkzaamheden starten alvorens de vergunning definitief is. De heer VAN HATTEM: Kan de wethouder dan ook uitsluiten dat met die grondwerkzaamheden het bestaande leefgebied van de steenmarter verstoord wordt? Wethouder SLIKKER: Daarom hebben we nu juist in overleg ervoor gezorgd dat wij een nieuw leefgebied inrichten voor de steenmarter. De steenmarter moet die trek maken. Dat is de verplichting waaraan wij moeten voldoen en dat hebben we keurig gedaan. De heer VAN CREIJ: Dan toch even over de steenmarter om daar maar op door te gaan. U zegt dat er overleg is geweest met BLC. Dat er overleg is geweest is heel mooi, maar mijn vraag was eigenlijk of het dadelijk een beletsel is. We hebben twee, tweeënhalve maand geleden hier een inspreker gehad van BLC dat ze graag willen uitbreiden. In hoeverre is dat een beletsel in het verhuizen van de steenmarter? Wethouder SLIKKER: Hier staat niet de wethouder van Sport. Ik heb vanuit mijn hoedanigheid gezorgd dat er overleg is gepleegd over dat herinrichten van het leefgebied en daar gaat BLC akkoord mee.

Ik weet wel: in de toekomst van Groot-Meerendonk kijken we natuurlijk sowieso naar de inpassing van de sportvoorzieningen. Dat geldt zowel voor de voetbalclub als voor de golfbaan die daar gesitueerd is. Mevrouw LIPMAN: Heb ik het goed begrepen dat de veiligheids- en leefbaarheidsplannen in overleg met de omwonenden worden geactualiseerd? Wethouder SLIKKER: We hebben een leefbaarheids- en veiligheidsplan opgesteld met de buurt en we zijn voortdurend in overleg met die buurt en actief in die buurt en als er aanleiding is om dat leefbaarheids- en veiligheidsplan bij te stellen, doen we dat. Dat is ook de toezegging die ik gedaan heb bij de zienswijzenprocedure in uw raad op verzoek van de motie van de VVD. Mevrouw HENDRICKX: Het mag duidelijk zijn dat wij voor de opvang van vluchtelingen zijn. Daar hebben we ons al vaak over uitgesproken, maar tegelijkertijd vinden we het wel belangrijk dat we ook goed kijken naar kwetsbare diersoorten. Ik vind het goed dat u zegt: ik ben opnieuw aan het kijken of die kan verhuizen, maar is het niet zo dat we ook eerst moeten kijken of die daadwerkelijk verhuisd is alvorens we starten met allerlei werkzaamheden? Dus alleen het aanleggen van een verplaatsplek is volgens mij niet voldoende. Volgens mij moeten we ook checken of die daar ook zit voordat je die werkzaamheden start. Maar weet u dat want anders vraag ik dat technisch uit.

Wethouder SLIKKER: Dat doe ik u even technisch nakomen. Bij mijn weten is het echt dat we een nieuw leefgebied moeten inrichten en zorgen dat het beest in de gelegenheid is om zich 3

daarnaartoe te verplaatsen. Die mogelijkheid moet er uiteraard zijn, maar het is niet zo dat als het beest niet verplaatst dat je niets meer mag doen. Maar ik laat hem technisch nog even nakomen voor u. De VOORZITTER: Is er nog behoefte aan een tweede termijn? De heer Van Hattem. De heer VAN HATTEM: Dank aan de wethouder voor de reactie op deze motie. Er zijn toch een paar dingen die ik me nog blijf afvragen. Hij zegt wel heel duidelijk: we houden het in de overleggen bij de inspanning die er nu al ligt. Die inspanning zou er wat de PVV betreft al niet hoeven te liggen, maar kan de wethouder ook nog een keer extra benadrukken dat dat ook na de verkiezingen nog zo blijft, of dat er dan misschien opeens in overleggen alsnog wordt gezegd: de druk is zo groot, wij nemen onze verantwoordelijkheid. Dus ik heb daar toch graag nog een heel duidelijke reactie op van de wethouder. Dan over de steenmarter. De vraag van De Bossche Groenen was zeer terecht. Volgens mij is het zo dat een leefgebied niet verstoord mag worden. Het dier moet in zijn leefgebied zitten en moet zelf naar een nieuw leefgebied toegaan. Dus het dier mag niet gedwongen worden om daar te vertrekken of überhaupt mag er niets plaatsvinden wat het leven daar verstoort.

Dus ik hoor toch graag, goed dat het technisch wordt uitgevraagd, maar dit moet wel heel duidelijk zijn en dat de omwonenden ook gewoon vol in de gelegenheid worden gesteld om bezwaar en beroep aan te tekenen en niet dat er nu een voldongen feit ligt dat het gebied toch al verstoord is. Want dan is de gemeente misschien wel in strijd aan het handelen met natuurwetgeving, wat een heel kwalijke zaak zou zijn. Dan tot slot over de veiligheidsplannen. Ik hoor de wethouder eerder in zijn reactie zeggen: de leefbaarheidsplannen worden bijgesteld, maar ik heb ook specifiek om de veiligheidsplannen gevraagd en dan zou ik toch graag meer duidelijkheid willen hebben wat er nu gedaan wordt aan veiligheid. Kan er ook duidelijkheid worden gegeven hoeveel, welke maatregelen er worden getroffen, bijvoorbeeld hoeveel extra boa's, met wie er in overleg wordt getreden, of het alleen maar de usual suspects uit de wijk zijn of een bredere bewonersgroep en wanneer we die geactualiseerde veiligheidsplannen tegemoet kunnen zien? Gaat dat gebeuren voor de eventuele, ik hoop het niet, oplevering van het azc, of wordt er pas daarna werk van gemaakt? Dus ik hoor toch graag van de wethouder hoe hij ermee om wil gaan. Tot slot, de PVV Den Bosch is heel duidelijk: geen azc in onze gemeente en ik hoop dat deze motie daaraan bijdraagt.

Wethouder SLIKKER: Nogmaals, er ligt noch de wens vanuit het college, noch een verzoek vanuit het COA om te gaan kijken naar andere aantallen voor de gemeente 's-Hertogenbosch omdat wij met de steun van uw raad na de participatie in goed overleg met het COA tot deze plannen zijn gekomen waar we in geloven, omdat langdurige opvang van kwaliteit is, zonder dat we steeds in de jojo extra plekken op en af moeten schalen. Er ligt ook geen nieuw verdeelbesluit, en één ding is natuurlijk zeker, verkiezingen doen ertoe, dus ik kan u niet garanderen wat een toekomstige raad of een toekomstig college besluit. Dat geldt denk ik voor ons allemaal vandaag in de zaal, sterker nog, ik mag hopen dat dat voor ons allemaal geldt, want volgens mij zitten wij hier in een huis vol democraten. Dus op dat punt zal ik u moeten teleurstellen. De heer VAN HATTEM: De wethouder heeft het over het verzoek van het COA, maar dit komt eigenlijk vanuit de minister. Dus kan de wethouder dan ook uitsluiten, dat als er een telefoontje komt van minister Van den Brink die zegt: sorry maar wij moeten echt mensen kwijt, gemeente 'sHertogenbosch neemt u uw verantwoordelijkheid, dat de wethouder dan ook gewoon keihard zegt: nee, dat gaan we niet doen. Wethouder SLIKKER: Ik heb u nogmaals net de systematiek uitgelegd zoals die geldt. Er komt een capaciteitsraming.

Vervolgens gaan provincies en gemeenten met elkaar in gesprek. Op basis daarvan komt er een verdeelbesluit van de minister. Die procedure gaat niet anders. Wij hebben zelf met het COA afgesproken dat we werken aan opvang van kwaliteit voor zeshonderd personen en juist niet meewerken aan op stel en sprong noodopvang, omdat we niet geloven in mensen opvangen in sporthallen. Dus ik blijf bij dat antwoord, dat is volgens mij een zeer duidelijk antwoord. Dan had u nog de vraag over de steenmarter. Ook daar blijf ik bij mijn antwoord. Het is in onze hoedanigheid verplicht om te zorgen dat er een nieuw leefgebied is voor de steenmarter dat we goed inrichten. De steenmarter moet uiteraard zonder knips en met goede aanwijssystemen van A naar B kunnen komen en daar zorgen we uiteraard ook voor. Zowel over het leefbaarheidsplan als het veiligheidsplan spreken we voortdurend met de buurt. Als er aanleiding toe is om dat aan te passen doen we dat. In de participatie spreken we breed. We spreken met mensen van het 4

woonwagenkamp uit de Gestelse buurt, uit de Meerendonk, de ondernemers van Pettelaarpark. Ik heb recent met de mensen van Defend Den Bosch om tafel gezeten, dus volgens mij kunt u niet zeggen dat we alleen maar eenstemmige stemmen hierover horen. Als er aanleiding toe is passen we het aan en dan krijgt u dat uiteraard ook gewoon te zien. De heer VAN HATTEM: Dan toch nog, die vraag had ik al gesteld, maar voor de eventuele opening van het azc, nogmaals, ik hoop het niet, dat we dat nog terug kunnen draaien, maar dat dan in ieder geval het veiligheidsplan wel wordt aangepast. Wethouder SLIKKER: Als er aanleiding is om voor de opening van het azc, grosso modo einde jaar, de veiligheids- en leefbaarheidsplannen aangepast hebben dan doen we dat uiteraard. Maar of het nu over de routing is, inrichting et cetera, voeren we voortdurend het gesprek en ik herhaal mijn antwoord. Als op basis van de gesprekken die wij met alle partners en de bewoners hebben er aanleiding is om aan te passen, dan doen we dat uiteraard. Motie 21, Geen extra opvang asielzoekers, van PVV De heer MEES (stemverklaring): Leefbaar 's-Hertogenbosch is er altijd heel helder over geweest, wij vinden de belasting voor Zuid met een azc daar een te grote belasting voor die wijk. Wij zijn meer voor spreiding over de stad.

In die zin kunnen wij ons ook vinden in de oproep aan het college in deze motie en zullen wij deze motie steunen. De heer VAN CREIJ (stemverklaring): Ik herhaal wat ik zojuist in mijn bijdrage gezegd heb. Wij staan niet achter het 'spreekt uit', maar wel achter het verzoek aan het college. De heer GERSJES (stemverklaring): Wij zullen deze motie niet steunen, want er staan een punt in waar wij niet achter staan. Dat is namelijk die voorbereidingswerkzaamheden te stoppen op het terrein waar we al mee bezig zijn, dus wij zullen tegenstemmen. De motie wordt door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van PVV (Van Hattem), Bosch Belang (Van de Leemput), Leefbaar 's-Hertogenbosch (Kagie, Mees), 50PLUS (Hernández) en gewoon ge-DREVEN (Van Creij) hebben voorgestemd. LICHTE BESPREEKSTUKKEN (B) 22.

Actuele motie Verkenning van een eerlijke uitbreiding van het Dierentehuis

De heer BOS: Elke dag zetten medewerkers en vrijwilligers van het Dierentehuis zich met hart en ziel in om te zorgen voor de dieren die zijn afgestaan of gedumpt. Ze bieden zorg, aandacht en rust en proberen voor zoveel mogelijk dieren een nieuw thuis te vinden, een plek waar ze niet alleen worden opgevangen, maar ook echt onderdeel zijn van een gezin. Mijn eigen kat, George, komt ook uit het asiel. Sinds hij er is, stellen mijn ouders mij een stuk minder de vraag wanneer ze weer eens kleinkinderen krijgen. Tegenwoordig vragen ze me vooral wanneer ze weer eens mogen oppassen op mijn kat. Maar achter al die mooie adoptieverhalen gaat ook een realiteit schuil. Het Dierentehuis in Den Bosch is toe aan uitbreiding, niet alleen om de groei van onze gemeente en regio bij te kunnen benen, maar ook om de zorg voor alle dieren te kunnen blijven garanderen. De huidige situatie brengt gezondheidsrisico's met zich mee, voor dieren, medewerkers en vrijwilligers. Daarnaast is meer privacy nodig bij adoptie- en afstandsgesprekken. Dat zijn geen luxewensen maar noodzakelijke voorwaarden voor een goede en verantwoorde opvang. In de commissie hebben we hiervoor een uitgebreide en goede, constructieve discussie gevoerd.

Breed werd het belang gedeeld van een dierentehuis dat meegroeit met onze gemeente en regio en dat heeft geleid tot de motie die vandaag voorligt, een motie die gelukkig breed gesteund wordt en door elf partijen mede wordt ingediend. Voor de administratie zou ik daar ook graag mevrouw Visscher van de SP aan willen toevoegen. Met deze stap brengen we een toekomstbestendig dierentehuis dichterbij. Zo bouwen we verder aan een Den Bosch waarin we niet alleen oog hebben voor elkaar, maar ook voor de dieren die van ons afhankelijk zijn. Wethouder RALPH GEERS: Wij delen met de indieners het belang van een goede huisvesting voor het Dierentehuis en alle vrijwilligers die daar actief zijn. Daarom waren we ook al in gesprek met het dierentehuis en deze motie geeft inderdaad die kaders mee daarvoor. Daar hebben we dan ook geen bezwaar tegen. Ik vind het ook fijn dat de motie ook uitgaat van een goede rolverdeling. Want 5

het pand is uiteindelijk ook van het Dierentehuis zelf en met hen zijn we aan het kijken wat de beste constructie is om hier vorm aan te geven, ook met de andere gemeenten erbij. Dus geen bezwaar tegen deze motie. Motie 22, Verkenning van een eerlijke uitbreiding van het Dierentehuis, van GroenLinks, PvdA, PvdD, VVD, CDA, 50PLUS, D66, PVV, VOOR Den Bosch en De Bossche Groenen De heer HUIBERS (stemverklaring): Wij zullen voor deze motie stemmen, ook al staan er een aantal punten in het dictum waar wij net iets anders over denken, maar wij wachten graag de uitkomsten van het onderzoek af zodat we daar nog eens het gesprek over kunnen voeren. De heer VAN CREIJ (stemverklaring): Een financiële tip, er is nog steeds een plus op de hondenbelasting en wellicht kan van deze plus een deel ingezet worden voor dit doel. Ik zal zo meteen voorstemmen. De heer MEES (stemverklaring): De motie komt overeen met de discussie in de commissie Sociaal. Wij vinden ook dat er goede voorzieningen moeten zijn en dat de gemeente daarin goed kan aanjagen, dus wij zullen voorstemmen. De motie wordt met algemene stemmen door de gemeenteraad aangenomen. DEBATSTUKKEN (C) 23.

Actuele motie Parkeerproblematiek en verkeersveiligheid sportcomplex CHC

De heer KAGIE: De motie Parkeerproblematiek en verkeersveiligheid sportcomplex Kooikersweg-CHC. Een overzichtelijk vraagstuk, dat in de laatste maanden van dit college op te lossen moet zijn. Het gaat goed met voetbalvereniging CHC. Komende zaterdag spelen er maar liefst veertien jeugdteams thuis, een bloeiende vereniging en dat is wel eens anders geweest. Je kunt spreken over pure maatschappelijke winst, te noemen, te ervaren op West. En nu wreekt het zich dat het parkeerterrein nabij het sportcomplex enthousiast gebruikt wordt door onder andere werkers uit de Spoorzone, van het JBZ tot Grasso. Het parkeerterrein bij het sportpark is namelijk gratis en dan willen mensen nog wel eens een stukje wandelen. JBZ, sportterrein, gratis parkeerplaats, 700 meter, Grasso, we kennen de afstanden. In de rest van West geldt het parkeerregime van de gemeente 's-Hertogenbosch en voor de JBZ-personeelsgarage moet je € 1,50 per dag betalen. Het resultaat: het parkeerterrein van het sportpark is dwars door de week bezet, maar dan ook dwars door de week, van maandag tot en met zondag en bezoekende teams kunnen niet gefaciliteerd worden. Dit probleem wordt onderkend door de gemeente en is al anderhalf jaar onderwerp van beraad tussen de club en de gemeente.

Met deze motie willen we bevorderen dat dit overzichtelijke vraagstuk wordt opgelost en dat moet de komende maanden nog kunnen, onder leiding van wethouder Roy Geers. De motie Parkeerproblematiek en verkeersveiligheid sportcomplex CHC verzoekt het college voortvarend en met prioriteit aan de slag te gaan met het oplossen van de parkeerproblematiek rondom het sportcomplex van CHC, daarbij te onderzoeken welke maatregelen op korte termijn effectief kunnen bijdragen, waaronder in ieder geval eventueel de realisatie van extra parkeerplaatsen in of nabij het sportcomplex en/of het reserveren van de 110 parkeerplaatsen nabij het sportpark voor bezoekers van CHC, dat noemden ze vroeger de RKJVVparkeerplaatsen, en de raad voor de zomer van 2026 te informeren over de uitkomsten. De heer HOEBEN: Ik heb hier toch wel een vraag over, want we hadden een heel goed debat in de commissie hierover. Daar is de blauwe zone regelmatig naar voren gekomen als mogelijke oplossing. Die zie ik nu niet staan bij die quick wins die u noemt. Wat is uw overweging geweest om dat niet mee te nemen? De heer KAGIE: Op het moment dat we daar de blauwe zone gaan invoeren, gaan we de regulering weer verder uitbouwen.

Het zou een variant kunnen zijn, in plaats van het reserveren van de 110 parkeerplaatsen nabij het sportpark de blauwe zone hanteren in relatie tot het sportpark, maar ik hoor daar graag de wethouder over. Wij horen graag voor de zomer van 2026 de uitkomst van het onderzoek waarbij wij ervan uitgaan dat die oriëntatie, dat onderzoek de facto al heeft plaatsgevonden. De heer VAN RENS: Ik heb ook nog één interruptie hierop, want eigenlijk is de oplossing die 6

collega Kagie aandraagt het aanleggen van extra parkeerplaatsen in plaats van het reguleren, zoals collega Hoeben net ook zegt. Waarom is het een oplossing om meer parkeerplaatsen aan te leggen die ook gratis zijn in plaats van te reguleren? De heer KAGIE: Ik vrees dat u wel eens gelijk zou kunnen hebben en ik hoor graag de wethouder erover, maar ik twijfel met u over bullet 1 onder 2. De heer VAN RENS: Stel dat de wethouder bevestigt dat de vrees dat ik misschien gelijk heb bewaarheid zou kunnen worden, wat gaat de heer Kagie dan doen? De heer KAGIE: Als de wethouder dat bevestigt, nogmaals ik twijfel daarover, dan zullen wij bullet 1 onder 2 laten vallen. De heer KOUWENBERG: Ik kan me toch wel grotendeels aansluiten bij het verhaal van de heer Kagie, want CHC is natuurlijk een prachtige vereniging. Die groeit en dat ondersteunen wij van harte. Maar zij ervaren natuurlijk nu wel parkeerdruk. Maar dan moeten we ook wel eerlijk zijn over die oorzaak daarvan, en dat zijn we ook wel, want die wordt voor een groot deel veroorzaakt door de langparkeerders, die het terrein gebruiken als gratis alternatief voor het ziekenhuis, kantoren of het station of misschien wel de stad.

En wij zien, net als de heer Hoeben net aangaf, de oplossing dan ook eerder in regulering, bijvoorbeeld met een blauwe zone, en daarmee zorgen we dat de parkeerplaatsen nog beschikbaar blijven voor de sporters op dat moment, bijvoorbeeld een aantal uur, drie uur bijvoorbeeld. Maar die motie stuurt, maar de heer Kagie heeft het gras al bijna voor de voeten weggemaaid, in het dictum dus echter wel nadrukkelijk op die extra parkeerplaatsen en dan geef je het eigenlijk al een soort lading die wij niet willen, want wij denken dat extra parkeerplaatsen ook weer worden opgevuld met gratis parkeerders daar. Dat zien we niet als de oplossing, dus we hopen dat er nog iets anders uit kan komen. De heer VAN HATTEM: Dank aan de heer Kagie voor deze motie die wat mij betreft ook zeer terecht is. Maar ik denk dat we de problematiek nog iets breder kunnen trekken, want in heel de wijk West spelen deze problemen. Ik hoor ook van bewoners uit De Schutskamp bijvoorbeeld dat daar gewoon heel veel parkeerdruk is. Ook van busjes die daar in de wijk geparkeerd worden door mensen die voor bezorgdiensten ergens gaan werken of voor andere werkzaamheden.

Het is dus een probleem dat echt in de wijk West een zeer urgente kwestie is, dus ik hoor ook wel graag van de wethouder of niet alleen gekeken kan worden naar het parkeerterrein bij CHC, maar ook de iets bredere context van de parkeerproblemen in West, en of bijvoorbeeld ook gekeken kan worden naar bepaalde plantsoentjes die op dit moment eigenlijk een beetje verrommeld zijn, om daar misschien extra parkeerplaatsen te maken in de wijk, zodat er voor de bewoners ook voldoende plek blijft en niet alleen maar voor mensen die met busjes en dergelijke daar een gratis plekje zoeken. Wethouder ROY GEERS: Ik vrees dat ik de heer Van Rens gelijk moet geven, want het is inderdaad zo dat het aanleggen van extra parkeerplaatsen leidt tot een nieuwe toename van parkeerdruk omdat we het langparkeren op die manier faciliteren op deze locatie. En juist het langparkeren door mensen die eigenlijk niet in de directe omgeving hoeven te zijn, zorgt ervoor dat de parkeerdruk voor onder andere de voetbalclub maar ook voor andere functies in de omgeving, zoals ook bijvoorbeeld de atletiekvereniging maar ook bijvoorbeeld de onderwijsfunctie hoog is. U heeft daar eerder artikel 71-vragen over gesteld en in die beantwoording hebben wij ook aangegeven dat de mogelijkheid voor het invoeren van een blauwe zone ook de oplossing is, omdat we op die manier het kortparkeren faciliteren.

En juist bij de sportverenigingen is het kortparkeren relevant en ligt daar ook de oplossing, dus niet in het realiseren van extra parkeerplaatsen, want dat heeft een aantrekkende werking en daarmee lossen we het probleem niet op. Maar ook niet met het reserveren van bestaande parkeerplaatsen voor bezoekers van CHC want je kan wel bij een parkeerplaats een bordje neerzetten: bestemd voor bezoekers van CHC. Maar onze handhaver weet natuurlijk niet of dat kenteken bij de voetbalclub hoort en dus kan er ook niet op gehandhaafd worden. In dat opzicht gaan wij voortvarend aan de slag, dus voor wat betreft dictumpunt 1 is dat zonder gevolg, maar wel op een andere manier, althans dat is ons voorstel. Wij ontraden de motie op de oplossingsrichtingen die hier liggen, omdat die onvoldoende positieve uitwerking hebben maar wij gaan wel voortvarend aan de slag, in gesprek met CHC om juist te kijken of we een gereguleerde zone voor een deel van die parkeerplaatsen kunnen invoeren. De heer HOEBEN: De laatste zin was eigenlijk mijn vraag, want zegt u nu in feite toe dat u 7

voornemens bent om daar te kijken om er een blauwe zone van te maken? Wethouder ROY GEERS: Ja, dat is de strekking van het verhaal. De heer KAGIE: Maar als we daar een blauwe zone realiseren is dat een vorm van reservering voor de bezoekers van het sportpark. Hoe ziet u dat voor zich? Wethouder ROY GEERS: Het invoeren van gereguleerd parkeren met een digitale zone is geen vorm van reservering van parkeerplaatsen voor de voetbalvereniging, maar is het beschikbaar stellen voor parkeerplaatsen voor mensen die voor een kortere periode willen parkeren. En mensen die een langere periode parkeren, bijvoorbeeld een forens of een werknemer op een plek elders, blijft daar langer staan en kan daarmee dus niet voldoen aan die kortere termijn die geldt. En daardoor blijft er ruimte voor kortparkeerders en dus ook ruimte voor bezoekers van sportverenigingen. De heer KAGIE: Even als het gaat over kort. Er komen aanstaande zaterdag veertien teams, uit Werkendam, uit Zaltbommel naar de vereniging. En die verblijven dan drie, drieënhalf uur aldaar, want die brengen teams daarnaartoe. Heeft u het met kort over dat type tijdsbestek? Wethouder ROY GEERS: Ik denk dat het nu te ver gaat om het parkeerregime dat daar zou kunnen gaan landen helemaal tot in detail uit te werken.

Wij werken daarin zoals u van ons gewend bent conform het proces waar wij in gesprek gaan met de belanghebbenden voor het parkeren en op basis daarvan ook ervoor zorgen dat de juiste vorm van parkeren ook gerealiseerd kan worden. Dus wij gaan conform onze uitspraak in de beantwoording van uw artikel 71-vragen in gesprek met de belanghebbenden, waaronder de sportverenigingen, om de juiste vorm van kortparkeren op deze plek te realiseren. De heer KAGIE: Een duiding van de wethouder met betrekking tot het tijdsbestek, want dat is essentieel. De dynamiek van zo'n voetbalvereniging, het bezoek en het komen en gaan. Dat is niet een kwestie van een team daar uit Zaltbommel droppen en dan weer weggaan. Wethouder ROY GEERS: Volgens mij heb ik zojuist aangegeven dat we daarbij aansluiten bij de behoefte van de sportverenigingen. Dus als die behoefte zoals u zegt drieënhalf uur is, dan gaan wij die natuurlijk niet beperken tot een termijn van twee uur. De heer VAN HATTEM: Dat is inderdaad wel een probleem, want als de club zelf uit gaat spelen zetten mensen ook daar de auto neer en gaan dan gezamenlijk naar elders, en dan ben je ook een groot gedeelte van de dag weg. Dus het probleem zit wel daarin. Ik zie in andere gemeenten in Nederland, daar heb je bijvoorbeeld voetbalvelden die door de week bijvoorbeeld worden gebruikt voor toeristische bezoekers.

En dan staat er een bordje: op zaterdag alleen voor de voetbalvereniging. En op een of andere manier hebben ze het dan wel zo georganiseerd dat men ook weet welke wagens bij de voetbalvereniging horen. Is daar een systeem voor te bedenken? Het hoeft niet heel ingewikkeld te zijn, om dat hier ook in te kunnen voeren en die kennis op te halen bij de desbetreffende gemeenten. Wethouder ROY GEERS: U beschrijft volgens mij punt 2 onder dictumpunt 2. Daarvan heb ik aangegeven dat we dat systeem niet kunnen handhaven, want wij weten niet welk kenteken bij de voetbalclub hoort en daarmee kunnen we wel een bordje plaatsen bij een parkeerplaats, maar is het niet handhaafbaar en kan in de praktijk dus nog steeds iedereen daar staan. Dus dat heeft niet onze voorkeur en zoals zojuist aangegeven, gaan wij graag in gesprek met de sportverenigingen om vooral te kijken welke passende oplossingen denkbaar zijn. De heer VAN HATTEM: Daar zijn oplossingen voor denkbaar. Je kunt de vereniging zelf parkeerkaarten uit laten geven voor mensen die bij de club horen met een kenteken erop, dus dat is niet onmogelijk. Dat hoeft niet heel ingewikkeld te zijn, me dunkt. Maar ik had nog een andere vraag gesteld over De Schutskamp en de parkeerproblematiek daar in heel de bredere wijk.

Kan de wethouder daar ook nog op ingaan? Wethouder ROY GEERS: Ik wilde net die vraag ook gaan beantwoorden, want het is inderdaad zo dat we in De Schutskamp enige tijd geleden het gereguleerd parkeren rondom de 8

Boschmeersingel hebben uitgebreid. Dat hebben we uiteraard ook gedaan in overleg met bewoners en ook gekeken met welke begrenzing we dat gaan doen. Daarbij hebben bewoners die nu buiten die zone vallen aangegeven dat ze ook buiten die zone willen blijven en inmiddels zijn we ook weer met die partijen in gesprek om te kijken hoe we daar nu mee omgaan en in welke mate zij een extra parkeerdruk ervaren en of er inderdaad ook behoefte is om die zone ook bij hen in te voeren. Dus op die manier werken wij continu vanuit het gereguleerd parkeren om ervoor te zorgen dat in ieder geval onze bewoners een plek hebben om met de auto bij hun woning te komen. De VOORZITTER: De heer Kagie, blijft de motie in stand? De heer KAGIE: Onder 2, eerste bullet, de realisatie van extra parkeerplaatsen, schrappen we. Onder bullet 2, van 2, het volgende: het reserveren tussen aanhalingstekens van de 110 parkeerplaatsen nabij het sportpark voor bezoekers van CHC, handhaven we, want wij zien de uitwerking die de wethouder wil bevorderen, een vorm van reservering met een blauwe zone, met een tijdsbestek reëel in relatie tot het bezoek van de bezoekende clubs. Voorzitter, wij houden hem in die zin in stand. De VOORZITTER: Dan wil ik toch nog een advies van de portefeuillehouder, want dan is de motie dus aangepast, dat betekent het reserveren van 110 parkeerplaatsen voor bezoekers van CHC.

Wethouder ROY GEERS: Dan blijven wij de motie ontraden. Wij zijn van mening dat het reserveren van parkeerplaatsen niet de juiste variant is en dat het invoeren van een mogelijkheid van kortparkeren wel de variant is, dus wij ontraden de motie. De heer KAGIE: Ik wil toch even de wethouder vragen, als er onder tussen aanhalingstekens reserveren verstaan wordt de 'blauwe zone-variant' waar u het zelf over heeft, corresponderend met het tijdsbesef dat nodig is in de afstemming met de club, dan is dat toch een invulling van punt 2 onder 2, waar u mee moet kunnen werken? Wethouder ROY GEERS: Daar zitten in terminologie verschillen in. U benoemt tevens 110 parkeerplaatsen en ik vind dat wij in gesprek met de sportvereniging, met de belanghebbenden moeten kijken wat daar passend is en op basis daarvan de juiste maatregelen nemen. Dus we blijven de motie ontraden. Motie 23. Parkeerproblematiek en verkeersveiligheid sportcomplex CHC, van Leefbaar 'sHertogenbosch De heer VAN RENS (stemverklaring): Met de toelichting van de wethouder en hoe hij hiermee omgaat en het gesprek dat hij gaat voeren, stemmen wij tegen deze motie. De heer KOUWENBERG (stemverklaring): Helaas kunnen wij ook niet met deze motie mee stemmen. We zijn wel blij met de oplossing die de wethouder gaat doen, dus jammer dat die motie in stand blijft, maar we stemmen dus tegen.

Mevrouw SAMSHUIJZEN (stemverklaring): Daar kan ik me bij aansluiten. Wij zijn voor een oplossing, maar we volgen de lijn die al gezegd is. De heer BROEKMEULEN (stemverklaring): Daar sluit ik me ook bij aan. De heer HOEBEN (stemverklaring): Wij dachten toch dat de wethouder hier een aardige geste deed en ik vind het jammer dat we dat niet gewoon letterlijk in de motie schrijven of de motie intrekken op basis van de toezegging, dus stemmen wij tegen deze motie. De VOORZITTER: We zijn inmiddels met 38. Welkom aan mevrouw Huijbrechts en de heer Van Silfhout. De motie wordt door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van Leefbaar 'sHertogenbosch (Kagie, Mees), SP (Roovers, Visscher), PVV (Van Hattem) en gewoon ge-DREVEN (Van Creij) hebben voorgestemd. 9

20.

Actuele motie Een weerbare samenleving begint bij een weerbare leefomgeving

De VOORZITTER: Dan ga ik over naar het voorzitterschap van mevrouw Hendrickx en we beginnen met agendapunt 20. De PLV. VOORZITTER: Agendapunt 20, een motie van Volt. U krijgt de gelegenheid om hem toe te lichten en daarna gaan we even kijken wie er allemaal op wil reageren. De heer VAN SILFHOUT: Er zijn van die momenten dat je een motie schrijft en een week later als de raadsvergadering begint, je denkt: oeh, die komt niet meer zo goed uit. Er zijn ook weken als deze dat je in de raadsvergadering komt en dat je ziet wat er gebeurt in het Midden-Oosten en dat je denkt: oef, ik ben blij dat die motie er ligt. Want we zien dat het gewoon heel onvoorspelbaar is wat er in een regio gebeurt op het moment dat er oorlog uitbreekt. We zien dat Iran een hele regio in de hens aan het zetten is onder het geweld van Amerika en Israël dat daar nu plaatsvindt. Zonder daar een oordeel over te vellen hoe dat zit, we zien hoe snel zoiets kan escaleren en hoe snel de vlam in de pan kan slaan. We zien dat zelfs het Europees grondgebied al beschermd moet worden door wat daar gebeurt. En ik hoor in de commissie nog gezegd worden dat wij niet bang moeten zijn dat in Europa en hier misschien wel bommen komen. Maar we denken wel dat dat iets is waar we, en dan ga ik naar het mantra 'hope for the best, plan for the worst', wel over na moeten denken.

We hebben een goed debat gehad over de sociale weerbaarheid van onze samenleving. Maar als het gaat over de fysieke weerbaarheid van onze samenleving dan heeft Nederland wel een achterstand. Denk aan zaken als zorgen dat er voldoende plekken zijn om te schuilen. Denk aan dat stroomnetten dubbel worden uitgevoerd zodat op het moment dat één verbinding wegvalt een pand nog steeds stroom heeft. Denk aan klimaatsystemen op plekken waar je ze misschien niet zou willen hebben maar waar je ze misschien ooit wel nodig hebt. Dat is waar onze motie om vraagt, om dat stuk ook mee te gaan nemen. Want als je daar nu aanpassingen aan doet, dan heb je het resultaat misschien over vijf of tien jaar. En die luxe hebben we eigenlijk niet, maar als je het niet doet, heb je het over vijf à tien jaar nog steeds niet. Dus we weten dat we misschien wat voorbarig zijn en dat er mogelijk al zaken spelen die dit op termijn op gaan lossen. Wij willen graag bij de portefeuillehouder aangeven dat we dit proces graag versnellen.

Daarom vragen we, en ik spreek even uit wat er precies in het verzoek staat, om te onderzoeken welke rol parkeergarages en kelders in onze gemeente kunnen spelen wanneer deze nodig zijn om in te schuilen, om te onderzoeken of kleine aanpassingen, bijvoorbeeld eisen boven op het bouwen van nieuwe garages ervoor kunnen zorgen dat we meer veilige plekken in onze gemeente hebben in geval van nood, om hierbij passende bij het tweede scenario dat in de discussienotitie was, namelijk iets meer geld uitgeven als gemeente om ervoor te zorgen dat we bij het budget passen wat we al beoogd hebben, dus dat we geen heel dure dingen gaan doen, dat we vooral gaan kijken hoe we met weinig geld veel resultaat kunnen boeken. En om als er een positieve uitkomst uit die onderzoeken komt, met een voorstel te komen. Dus dat is wat wij vragen aan de portefeuillehouder, aan het college, omdat we denken dat het nodig is dat we met de fysieke weerbaarheid van onze leefomgeving aan de slag gaan. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Ik heb een vraag aan collega Van Silfhout. Wanneer het gaat over parkeergarages dan is dat een beperkte ruimte die beschikbaar is. Er wonen 162.000 mensen in Den Bosch en we groeien richting de 200.000.

Hoe wordt er dan mee omgegaan in het geval dat het als schuilplek ingezet wordt? Als er dus geschuild moet worden, wie mogen daar dan in en wie mogen er allemaal niet in? Daar worstelen wij een beetje met wat dit gaat doen. De heer VAN SILFHOUT: Dat is ook exact de worsteling die ik heb, dat er nu eigenlijk geen goed plan voor is en dat we vinden dat daar een plan moet komen: wat zet je nu in dat je al hebt? Hoe zou je dat inzetten in een noodscenario? Maar ook: hoe kun je, als dat te weinig blijkt te zijn ervoor zorgen dat daar misschien meer beschikbaar komt? Mevrouw SAMSHUIJZEN: Zegt Volt hiermee dan: we willen eigenlijk, 50PLUS heeft het eerder over schuilkelders gehad, een soort schuilplekken voor 162.000 tot 200.000 mensen, of wilt u een selectiecriterium wie er op een schuilplek mag verblijven? Even de denkrichting waar u op zit, kunt u dat verhelderen? De heer VAN SILFHOUT: Ik vind in die zin dat lastig te beantwoorden omdat ik het ook heel lastig vind om te doorgronden waar we nu staan. Wat kunnen we überhaupt als gemeente? Dat is gewoon niet helemaal duidelijk. We horen dat als er een kleine noodsituatie is, we sporthallen 10

hebben om mensen op te vangen. Dat is niet waar dit over gaat. Dus ik kijk ook echt naar de portefeuillehouder: waar staan we, waar wil hij heen, en kan het helpen om hem aan te jagen om dat te gaan doen? Dus ik heb dezelfde vragen als de PvdD. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Het gaat dan nu over sporthallen, maar ik lees in deze motie dat het gaat om schuilplekken en niet om noodpunten, nooduitgiftepunten of zo, maar echt schuilplekken, even om dat verschil duidelijk te hebben waar we het over hebben. De heer VAN SILFHOUT: Het gaat erom dat als er iets gebeurt, een situatie als oorlog, we geen echte schuilkelders hebben in Nederland. Er ligt er volgens mij nog eentje onder het provinciehuis, ik weet niet of die nog in gebruik is, maar we hebben ze eigenlijk niet. En dan ga je dus kijken voor een weerbare samenleving: wat kun je dan wel gebruiken? Dan kom je in Nederland dus uit bij parkeergarages, misschien bij verstevigde kelders en dat is de zoektocht die we volgens mij moeten inzetten: wat is er en wat kunnen we ermee? De heer GERSJES: Ik zit hier toch wel met een aantal vragen. Goed dat u dit te berde brengt en dat u onderzoek wilt en dat u er alles aan wilt doen om te voorkomen dat wij in gevaar komen en dat we daar plekken voor gaan zoeken. Maar we hebben het over een oorlog. Er valt een bom op een parkeergarage. Daar hebben we het dan over hè, in het uiterste geval.

Wat heeft het dan nog voor zin om in een parkeergarage te gaan schuilen? Kunt u mij dat uitleggen? De heer VAN SILFHOUT: Dit is dus precies het punt van de motie, als die parkeergarage niet boven het maaiveld ligt maar eronder en er staat een gebouw op, dan valt die dus niet op de parkeergarage. Dan is de vraag wat er met zo'n parkeergarage gebeurt als het gebouw daarboven instort, maar dan ben je waarschijnlijk veiliger dan erboven. Dus daar zit precies het vraagstuk dat ik ook beantwoord wil hebben: wat kunnen we nu doen om een klein stapje te zetten, even een stapje verder te gaan dan waar we nu staan? Dus ik heb dezelfde zoektocht als de heer Gersjes. De heer GERSJES: Maar wat ziet u dan voor een mogelijke aanpassing? Want ik kan wel vanuit de Genualaan, vanuit de Maaspoort richting een parkeergarage gaan naar Lokeren, maar moet ik dan daar onder gaan duiken en me achter een muur verschuilen? Hoe ziet u die aanpassing? De PLV. VOORZITTER: Volgens mij gaat de motie over verkenning van een aantal schuilplekken en het geschikt maken van plekken. U gaat wel erg ver, maar misschien kunt u daar kort even op reageren. De heer VAN SILFHOUT: Misschien kan ik een voorbeeld geven om de heer Gersjes te helpen. Als we bijvoorbeeld kijken naar de parkeergarage bij het Jeroen Bosch Ziekenhuis, die heeft gewoon geen muren aan de zijkant. Dat is niet zo handig als je erin wilt schuilen.

Dus dat soort dingen. Kun je nu niet zeggen met z'n allen, als wij een parkeergarage bouwen heeft die in ieder geval muren aan de zijkant. Dat zou al winst kunnen zijn die niet heel duur hoeft te zijn. Dus precies naar dat soort dingen zijn we op zoek. Mevrouw LIPMAN: Ik heb twee vragen. Allereerst hoor ik de heer Van Silfhout zeggen: ik ben benieuwd waar we staan, hoe zit het nu in onze gemeente? Dat lijkt mij een technische vraag die uitgevraagd kan worden. Dus ik was wel benieuwd of daar al antwoord op is gekomen. En ten tweede: begrijp ik het nu goed dat de heer Van Silfhout dus meer parkeergarages wil bouwen en dat ze dan dus gebruikt kunnen worden als schuilkelder? De heer VAN SILFHOUT: Die tweede is leuk. Het bizarre is dat het antwoord nog eigenlijk ja is ook, maar wel in de context van waar de wereld nu is en helaas is die waar die nu is. De eerste vraag was over… Mevrouw LIPMAN: Of u technisch uitgevraagd heeft waar we nu staan, en wat nu de situatie is in onze gemeente. De heer VAN SILFHOUT: Wat het lastige hieraan is natuurlijk, en dat is eigenlijk ook pijnlijk om te zien, dat het een schaakspel is rijk versus lokale overheid. Wie doet nu wat en dat we dan in polderland Nederland natuurlijk verzanden in toch een soort besluiteloosheid. Dus vandaar dat ik 11

eigenlijk op gemeenteniveau ook zeg: ga dat wat aanjagen, want als jij een onderzoek doet dan heb je ook weer munitie voor als je naar het rijk toe moet. Dus vandaar dat wij zeggen: begin nu met dat pad te bewandelen. Mevrouw LIPMAN: Begrijp ik het dan goed dat de informatie waar we staan nu niet beschikbaar is bij de gemeente? De heer VAN SILFHOUT: Nee, dat begrijpt u volgens mij niet goed, als in: ik heb wel een beetje een beeld van waar we staan en ik denk dat de portefeuillehouder dat zo meteen beter uit kan leggen dan ik dat hier kan. De heer VAN HATTEM: Dank aan de heer Van Silfhout voor dit initiatief. Ik denk dat het op zich interessant is om hierover na te denken, maar eerlijk gezegd is het denk ik meer een landelijke kwestie dan puur lokaal, want het zal in iedere gemeente in Nederland een vraagstuk zijn. Maar mijn vraag is eigenlijk: waartegen wil je beschermen? Want als je ziet wat tegenwoordig de impact is van projectielen. Het voorbeeld van Iran werd aangehaald, raketten van Iran kunnen tot halverwege Europa reiken, de meest verstrekkende varianten daarvan. Maar even ervan uitgaand dat zulk soort materiaal wordt ingezet, daar bescherm je een gemiddelde parkeergarage ook niet mee. En dan, luchtaanvallen en dergelijke.

We hebben niet meer dezelfde impact als bij wijze van spreken in de Tweede Wereldoorlog, dus wat is dan precies hetgeen waartegen je wilt beschermen? En dan het voorbeeld dat net aangehaald werd van parkeergarages. Ik zag van de week op televisie nog een stukje over de parkeergarage in Oss, die in 1986 is opgeleverd en toen werd er door Jan Marijnissen gezegd: er worden eigenlijk heel dikke deuren in geplaatst om het grootste deel van de bevolking buiten te houden, dus ga je inderdaad ook niet zo'n effect krijgen? De heer VAN SILFHOUT: Over de aard wil ik niet te veel gaan speculeren. Dat lijkt mij niet gepast als raadslid. We zien allemaal dat er een veranderde wereldsituatie is. Die realiteit is er gewoon. Om het dan te gaan hebben over precies wat, hoe, waar, ik verwijs dan echt naar het onderzoek waar ik om vraag. Maar het is wel algemeen bekend dat er landen in Europa zijn die dit anders hebben geregeld. In Zwitserland zit bijna in elk huis een bunker, in Finland is dat allemaal via eigenlijk het Bouwbesluit geregeld dat er plekken zijn om te schuilen. En dan is daar dus al bij de bouw van een pand over nagedacht. En dat is eigenlijk waar ik naar vraag, kunnen wij lokaal iets? Als het antwoord nee is, is dat ook een antwoord. Dan wordt de vervolgmotie Ga lobbyen in het rijk dat daar wat gebeurt, in Den Haag.

Want ik ben net zo zoekende als u, maar ik denk wel dat dit de richting is. Mevrouw HERNÁNDEZ: Bedankt voor de motie. Wij spreken hier al jaren onze zorg uit om de bevolking te beschermen. Het is natuurlijk een heel goede vraag van onze collega van de PVV: waarvoor? Dus het risico dat wij hier aangevallen worden is niet groter dan ergens anders, gelukkig maar. Ik vraag mij af of u erover nagedacht heeft op het moment dat u deze motie gemaakt heeft, dat wij niet zoveel mensen in de parkeergarages kunnen brengen, het maakt niet uit hoeveel wij er bouwen. En ook dat in het geval dat er een bombardement zou zijn, gaan we dan ook eigenlijk thuis veiliger zijn dan op straat? Denkt u niet dat dit meer een noodsteunpunt zou moeten voorstellen in plaats van schuilen bij parkeergarages waarin controlcentra opgebouwd worden bijvoorbeeld? De heer VAN SILFHOUT: Ja, dat is dus onderdeel van de discussie die we hebben gevoerd. Volgens mij is daar breed uitgekomen dat we als raad willen dat we in ieder geval scenario 2 gaan doen en daarin zit ook een stukje verkenning volgens mij van de noodsteunpunten. Maar daarvoor kijk ik naar de portefeuillehouder, want dat is niet echt het onderwerp van deze motie. Maar dat is de discussie die we hebben gevoerd, dus dat is ook zijn afdronk daarvan.

Het andere stuk, ik moet misschien even wat breder uitleggen wat ik onder weerbaarheid versta want ik proef dat het heel erg gaat over welk type bom, wanneer gaat hij vallen, maar het gaat mij erom, als je als samenleving weerbaar bent, dan is dat een afschrikkende werking naar buiten toe. Dan denken anderen… Laat ik het omdraaien: als jij niet weerbaar bent, kunnen andere landen denken: dat land is wel makkelijk. Die gaan niet zo lang vechten. Je moet dus als samenleving weerbaar zijn, en wij geloven er niet in dat het alleen maar kan door sociaal de samenleving te mobiliseren en te zeggen: u weet of u bij uw buurman terechtkan of niet. Maar dat gaat er ook gewoon om dat je de middelen hebt in je land om voortzettingsvermogen te hebben en daarin zijn juist plekken waar je wel terechtkan heel belangrijk. Dat je dus weerbaar bent als land, als samenleving, als Den Bosch.

12

Mevrouw LIPMAN: Dank aan Volt voor het indienen van de motie. Voor het CDA is maatschappelijke weerbaarheid ook belangrijk. Voor ons is de motie wel wat te beperkt, dat het enkel gaat om de schuilkelders. Wij vragen ons af of dat dadelijk echt het gevaar is waarop we ons moeten voorbereiden ten opzichte van het andere gevaar dat we zien, zeker ook als land Nederland zijn we natuurlijk al wel eens overlopen. Dan vraag ik me af of die schuilkelders dan zo'n zin hebben. Daarnaast vinden we hem wat te prematuur. We hebben natuurlijk de discussie gehad in de commissie en daar zou ook het raadsvoorstel uit komen met verschillende varianten en wij zouden daar liever op wachten in plaats dat we nu al gaan zeggen: ga je nu alleen richten op die schuilkelders. We vinden het wel een goed idee om meer parkeergarages te maken, zeker op de Binnenstadsring. Dat is natuurlijk wel een goede, maar we vinden hem hier te prematuur. Mevrouw HERNÁNDEZ: Wij maken ons ook zorgen over de maatschappelijke weerbaarheid, maar wij geloven op dit moment niet alleen in een schuilkelder of parkeergarages of sporthallen, maar wel in het voorbereiden van de maatschappij op wat kan gebeuren. Toen ik al denk ik vier jaar geleden bij een vergadering van de Veiligheidsregio aanwezig ben geweest, gewoon als bezoeker, ik had mijn vragen hierover en ik kreeg als antwoord: wij coördineren dat allemaal heel goed.

Ik heb gezegd: oké, maar wat gebeurt er met de maatschappij? Niemand weet wat we moeten doen in het geval dat er iets gebeurt en wij moeten daarvoor zorgen. Ik denk dat dat natuurlijk landelijk moet gecoördineerd worden, maar ook gemeentelijk kunnen wij heel veel doen. Dan wordt er gesproken over noodpakketten. Ik zou zeggen: het gaat niet alleen over weerbaar zijn voor 72 uur, maar het gaat ook over onze eigen documenten. Persoonlijke documenten moeten wij altijd bij ons hebben. Dus waarom wordt over dat soort dingen niet gesproken? Als jullie dat weten, bij de commissievergadering, degenen die aanwezig waren, mijn PVV-collega was aan de beurt met zijn bijdrage en mijn telefoon ging keihard. Ik weet niet of die mensen dat nog hebben onthouden. Dat was een alarm, dat kwam letterlijk vanuit Mexico. Dat alarm betekent dat veertig seconden later een zware aardbeving op Mexico-Stad zou komen. Mijn moeder woont alleen, ik ben meteen opgestaan, naar buiten, ik heb gebeld, en ik heb mijn moeder naar buiten het huis gepraat, telefonisch, en bij haar gebleven tijdens die aardbeving. Zij heeft het noodpakket gepakt, documenten gepakt, en juist nog, en daarbuiten gestaan, samen met mij aan de telefoon. De aardbeving was voorbij, ik heb opgehangen, gelukkig was alles goed, ik ben teruggekomen naar mijn vergadering.

Mijn moeder wist precies wat zij moest doen, maar zij is 85 jaar oud, dus ik heb haar gewoon gezelschap gehouden, dankzij een alarm. Daar gaat het mij om. Wij moeten onze maatschappij weerbaar maken, de technologie bestaat en het zijn kleine stapjes, wij moeten oefeningen doen. De heer MEES: Een boeiend verhaal, en mooi dat u zo goed in contact met uw moeder staat in Mexico. Heel mooi. Maar u heeft het over de technologie. En een van de gevaren die we lopen is dat de technologie verstoord wordt. En dan? Mevrouw HERNÁNDEZ: De technologie kan verstoord worden, maar wij hebben ook vorige week ons alarm gehoord. Wij waren thuis, ik vraag mij af wie van ons iets heeft gedaan wat wij eigenlijk behoren te doen als het alarm gaat. Niemand is naar binnen gegaan, niemand heeft de deuren dichtgedaan, niemand heeft de televisie of de radio aangezet, niemand heeft zijn noodpakket of zijn documenten gepakt. Omdat wij gewend zijn dat wij de eerste van de maand een geluidje krijgen dat een alarm is. Daaraan moeten wij gaan werken, daar is de formule om weerbaar te zijn. Dat kost niet zoveel geld, er is heel veel verlichting, en laten de specialisten van de Veiligheidsregio ons hier maar bij begeleiden. De PLV. VOORZITTER: Het gaat over de verkenning voor schuilkelders. Daar ging de motie over. Mevrouw HERNÁNDEZ: Inderdaad, ik ga gewoon terug naar de motie.

En eigenlijk ben ik zo begonnen, wij kunnen nu over parkeergarages spreken. Ik praat al jaren over de schuilkelders. De waarheid is dat de formule is: voorbereid zijn. Dus bij dezen gaan wij helaas tegen deze motie stemmen. Portefeuillehouder MIKKERS: Ik had nooit verwacht dat ik hier zou staan om een boodschap te geven over waar we het vandaag over hebben. Ik ben nu ruim twintig jaar lokaal bestuurder, maar ik heb me nooit zorgen hoeven te maken over oorlog, over grote rampen et cetera en het is wel een thema dat ook in uw raad aangevlogen wordt. Aan de ene kant is dat zorgelijk, omdat we met dit soort omstandigheden rekening hebben te houden. Aan de andere kant is het goed dat we daarover 13

het gesprek hebben. Wat ik wel wil voorkomen is dat wij in de operatie gaan zitten als gemeenteraad van 's-Hertogenbosch. En dat we het wel belangrijk vinden: waar gaan we voor en wat vinden we dan van belang. Dat is volgens mij het thema weerbaarheid waar we het al over gehad hebben tijdens de commissie van de vorige ronde. We hebben gezegd: wat is weerbaar, hoe zorgen we ervoor dat mensen elkaar kunnen helpen? Voor wie zijn we er? Zijn we er voor de mensen die hulpbehoevend zijn, de mensen die zelf actief kunnen zijn, doen we daar de andere zaken voor? En daar zit een opbouw in. Dat betekent dat we in Q3 van het komend jaar met een beleidsstuk zullen komen op basis van de discussie die we al gevoerd hebben en ook naar aanleiding van de impulsen zoals we die van het rijk en van de Veiligheidsregio krijgen, om met uw raad daarover in debat te gaan. Daar horen ook maatregelen bij en ik zou dan ook willen adviseren om de motie aan te houden, of dan wel dat ik de boodschap meeneem dat u zich zorgen maakt over de bescherming van mensen en hoe we dat geregeld hebben in het debat, en dat we dat terug laten komen bij de integrale afweging zoals die in Q3 gemaakt wordt. Want we hebben met verschillende ramptypen te maken en dan is het altijd risico maal kans wat uiteindelijk bepaalt waar je de keus in moet maken en waar je de financiën en de middelen voor gaat inzetten.

En als je dat hiervoor gaat inzetten betekent het dat je andere middelen niet kunt inzetten en misschien zou dat wel niet het goede rendement zijn of niet effectief. Maar laten we ook zorgen dat we als raad wel aangeven vanuit welke uitgangspunt we willen werken, in plaats van dat we op de operatie ingaan over: hoe moet het dan en hoe zit het dan et cetera. U mag die vragen best stellen, dat vind ik allemaal prima, maar ik denk dat het goed is dat u voornamelijk als raad richting geeft hoe we met de samenleving om willen gaan. Dus de motie moet ik nu ontraden en ik zou u willen adviseren om de motie te betrekken bij de discussie in Q3. De heer VAN SILFHOUT: Ik kan ook heel goed leven met eigenlijk het andere voorstel dat de portefeuillehouder deed en dat is eigenlijk zeggen dat het stukje fysieke leefomgeving nog iets meer meegenomen wordt in de aanzet die we in Q3 gaan krijgen, dus dat hij daar het in ieder geval ook meeneemt. In het debat dat we een paar weken geleden voerden leek dat nog wat minder te gebeuren. En als de portefeuillehouder die toezegging kan doen, dat de fysieke leefomgeving daar zeker een groot onderdeel van wordt, en welke oplossingen u daar dan het beste in vindt, dat laat ik bij het college, dan denk ik dat we elkaar daar kunnen vinden.

Dan wel één heel kleine vraag, want als het een PxQ-berekening wordt, dan is het enige waar mijn zorg zit en die zorg wil ik dan gelijk meegeven, dat we het heel erg economisch gaan uitdrukken. En het gaat niet alleen over de economische waarde of over de vraag: hoe besteden we geld en wat vangen we daarmee af? Maar dat het ook heel erg gaat over: waar staan we voor als samenleving? Dus die onderlegger wil ik dan nog wel meegeven aan de portefeuillehouder. Portefeuillehouder MIKKERS: Het is volgens mij geen economische afweging op korte termijn, maar een economische afweging op de lange termijn. Want als wij namelijk een stroomstoring hebben voor langere tijd is dat een gigantische economische situatie of een ontwrichtende situatie voor de samenleving. Dus ontwrichting is volgens mij een zwaar economische term en dat is niet financieel maar dat gaat over het ontwrichten van de samenleving. We hebben het gezien bij corona, de psychische weerbaarheid van jongeren, wat een probleem was. En dat is een van de knoppen waar we toen te weinig aan gedraaid hebben en waar we te weinig rekening mee hebben gehouden. Hadden we dat wel gedaan dan hadden we misschien andere keuzes gemaakt, dus in die zin moet u dat zien. De PLV. VOORZITTER: Nog even een vraag aan u. Het verzoek was een toezegging.

Komt u met die aanvulling in het plan, wat de heer Van Silfhout graag wil, die fysieke locaties, die vluchtbestemmingen eigenlijk? Die verkenning over die fysieke leefomgeving. De heer VAN SILFHOUT: Nee, ik nuanceer het even. Het gaat erom dat het stuk fysieke leefomgeving echt integraal onderdeel wordt van die uitwerking en als daar het woord in komt: wat gaan we met de parkeergarages doen, dan is dat wat mij betreft prima, maar het gaat me erom dat dat een integraal onderdeel wordt van de uitwerking. De PLV. VOORZITTER: Ja, die toezegging. Zegt u dat toe? Portefeuillehouder MIKKERS: Parkeergarages niet, dat we rekening houden met de fysieke leefomgeving, jazeker. De heer VAN SILFHOUT: Dan trek ik de motie in. 14