Notulen raadsvergadering 2026-03-03

VERGADERING VAN DE GEMEENTERAAD VAN 's-HERTOGENBOSCH OP 3 MAART 2026 AANVANG 19.00 UUR Voorzitter:

drs. J.M.L.N. Mikkers

Griffier:

drs. W.G. Amesz

Leden aanwezig:

drs. E.M.M.P. Altenburg-Collin, H.B. Bos, J. Broekmeulen, O. Çifçi, M. Claessen, J.J.E.L. van Creij, A.M. Cremers, mr. Y. Doğan, B. El Amraoui, S.J.A. Elders BA, J.J.M. Gersjes, W. de Groot MSc, F.J. van Haren, A.W.J.A. van Hattem LLB, drs. J. Hendrickx, A. Hernández, W.B.G. Hoeben, F. Hoekstra-Wittebol (tot 21.00 uur), J.A.B. Huibers, mr. drs. N.M.C. Huijbrechts RO CIA, drs. P.E. Kagie, R.F. van der Kallen-van der Donk, M.A.J.T. Korver-van Weegberg, J. Kouwenberg, W.M. van de Leemput, A.A.J. van der Leest, mr. drs. R. Lipman, H.J.M. Mees, ir. V.P.T. Muller-Laumans, mr. S.J.M. Peters, M.C.J.M. Ploegmakers, M.G.H. van Rens, B.F.C. Roovers, E. Samshuijzen, A.C. van Silfhout, drs. ing. G.M.M. Verbruggen, N.R. Verreijt, C.K.J. Visscher en J.P.M. Welten-van Doremalen

Tevens aanwezig de wethouders: Afwezig:

M. Craste bc, ing. R.A.P. Geers, R.J.J. Geers, P. Slikker, mr. M.A.B. van der Sloot en H.M.M. Vermin -

1.

Vragenhalfuurtje

2.

Vaststellen agenda van de raadsvergadering

3.

Goedkeuring notulen van de openbare raadsvergaderingen van de gemeenteraad van 27 en 28 januari 2026

4.

Ingekomen stukken en mededelingen

5.

Ontslag lid Rekenkamer 's-Hertogenbosch

6.

Herstemming motie Mogelijkheid raadgevend referendum voor onze inwoners

STUKKEN WAAROVER GEEN DISCUSSIE MEER WORDT VERWACHT (A) 7.

Wensen en bedenkingen oprichting coöperatieve vereniging Klein Gevaarlijk Afval (KGA)

8.

Zienswijze Kadernota 2027 Omgevingsdienst Brabant Noord ODBN

9.

Wijziging omgevingsplan 'TAM-omgevingsplan hoofdstuk 22a Verwijderen mogelijkheid verkoop en opslag LPG Jan Heijmanslaan 92'

10.

Bestemmingsplan Ertveldplas Noord

11.

Verordening jeugdhulp 's-Hertogenbosch 2026

12.

Toestemming tot het vaststellen van de centrumregeling regio Meierij Wmo 2026 1

13.

Uitbreiding rendabel krediet blaashal

14.

Zienswijze Kaderbrief 2027 Veiligheidsregio Brabant-Noord VRBN

LICHTE BESPREEKSTUKKEN (B) 15.

Startnotitie Beter benutten bestaande woningen

16.

Zienswijze kaderbrief 2027 GGD Hart voor Brabant

DEBATSTUKKEN (C) 17.

Financieringsafspraken Knooppuntontwikkeling Bosch Centraal

ACTUELE MOTIES – BESPROKEN IN COMMISSIE 18.

Actuele motie Vroegtijdige ondersteuning bij scheidingen met kinderen

19.

Actuele motie Stunt niet met klimaat & gezondheid, ban reclames uit de openbare ruimte

20.

Actuele motie Een weerbare samenleving begint bij een weerbare leefomgeving

21.

Actuele motie Geen extra opvang asielzoekers

22.

Actuele motie Verkenning van een eerlijke uitbreiding van het Dierentehuis

23.

Actuele motie Parkeerproblematiek en verkeersveiligheid sportcomplex CHC

24.

Hardrijden Koningsweg en Binnenstadsring 24.a Actuele motie Koningsweg 24.b Actuele motie Inzet technische mogelijkheden OV in Den Bosch als toonaangevende datastad

25.

Actuele motie Toekomstbomen

Opening De VOORZITTER: Dames en heren, iedereen van harte welkom bij deze raadsvergadering op 3 maart 2026. Voordat wij de vergadering verder gaan voortzetten, verzoek ik eerst een moment van stilte. Stilte De VOORZITTER: Dank u wel. Nogmaals iedereen van harte welkom, ook iedereen op de publieke tribune, de mensen van de pers en de mensen thuis die het online aanschouwen. Toch een apart moment, mogelijk de laatste raadsvergadering van deze bestuursperiode. Ik moet dan zeggen: ijs en weder dienende, want je weet nooit wat er kan gebeuren en misschien komen we morgenavond ook terug, afhankelijk van de loop van de vergadering. Maar ik heet ieder in ieder geval van harte welkom. In de raadsvergadering van 30 maart a.s. neemt de gemeenteraad een besluit op grond van de Kieswet over de samenstelling van de gemeenteraad vanaf 1 april. Daarvoor is een commissie in het leven geroepen die de commissie Geloofsbrieven heet en die zal bestaan uit de heren Verbruggen, Van der Leest en Mees, en de heer Verbruggen is aangewezen als voorzitter van deze belangrijke commissie. Dus mijn advies: houd hem te vriend als u terug wilt komen. 1.

Vragenhalfuurtje

De VOORZITTER: Er zijn twee vragen binnengekomen voor het vragenhalfuurtje. Allereerst vragen van de VVD over de deelname aan de landelijke pilot Noodsteunpunten en als tweede de bloembakken in de Sint Jorisstraat. De vragen van mevrouw Welten van de VVD zijn aan mij gericht 2

dus ik verzoek mevrouw Hendrickx om het voorzitterschap even over te nemen. De PLV. VOORZITTER: Omwille van de tijd ga ik even als de heer Jack Mikkers u voorzitten, want het voorzitterspasje ligt er niet, maar u ziet mij allemaal, ik ben Jack niet, dus volgens mij gaat dat prima lukken. Mevrouw WELTEN: Wij houden van efficiënt vergaderen. U heeft allemaal de tekst kunnen lezen. Het gaat over het al dan niet deelnemen aan de landelijke pilot Noodsteunpunten en ook de vragen heeft u tot zich kunnen nemen, dus ik ben benieuwd naar de reactie van de burgemeester. Portefeuillehouder MIKKERS: Dank voor de vragen en goed dat u de vragen ook stelt, ook naar aanleiding van de discussie die we gehad hebben in de commissie Bestuur van afgelopen maand. Wij nemen als 's-Hertogenbosch via de Veiligheidsregio Brabant-Noord wel deel aan de landelijke pilot Noodsteunpunten. In deze Veiligheidsregio is ervoor gekozen om een locatie in Oss en een locatie in Bernheze te starten als de twee pilotlocaties in ons gebied. De hele pilotfase gaat sec over het openen van mogelijke pilots verspreid over heel Nederland, bij grote steden, kleine steden, dorpen, wijken et cetera en er wordt gekeken wat we daarvan kunnen leren als land.

Er zijn zeventig pilots en op die manier willen wij leren van elkaar zodat het rijk daarmee tot maatregelen komt en tot een soort handelingsperspectief, waaraan de noodsteunpunten in Nederland moeten gaan voldoen. Het is dus niet zo dat de pilots er zijn om een gemeente of een veiligheidsregio te helpen. Het gaat erom dat dat het rijk helpt om te kijken wat het best kan werken, op welke manier en welke randvoorwaarden daaraan gekoppeld zijn. En die ene randvoorwaarde die daarbij belangrijk is, is onder andere de pecunia oftewel het geld. We hebben ervoor gekozen om in deze regio dus voor de twee pilots te kiezen zoals ik ze net genoemd heb en wij kiezen daarbij voor een programmatische aanpak. Dat betekent dus dat we ook met de andere gemeenten leren van de pilots in Oss en Bernheze en wij zijn ook aangesloten bij een netwerk voor wat grotere steden om te kijken hoe ze het daar geregeld hebben, om daarmee ook lessen te leren voor 's-Hertogenbosch. Het is dus niet zo dat er specifiek geld is naar die gemeenten en dat ze voor lange termijn die noodsteunpunten kunnen uitrollen. Het is puur voor de pilotfase dat ze geld hebben gekregen en dat geld hebben we op deze manier benut ten gunste van de achttien miljoen Nederlanders die we inmiddels hebben. Mevrouw WELTEN: Toch nog even, u heeft het over twee fysieke plekken, dat is ook de bedoeling.

Ik hoor u zeggen: het gaat erom dat wij vooral landelijk kijken met elkaar wat we van elkaar kunnen leren. Belangrijk in dezen is in onze beleving toch de burger dadelijk. We willen een noodpakket, dat vinden wij belangrijk. Wat nu als morgen die drone valt en waar kunnen we dan heen? Want dat is dan toch wel een beetje: gaan we dan naar Oss of naar Bernheze? Portefeuillehouder MIKKERS: Nee, het is zo dat we in de huidige crisisorganisatie noodopvanglocaties zouden hebben, denk aan sporthallen. In onze stad is dat onder andere de Maaspoort, Schutskamp als sporthal, het voetbalstadion van FC Den Bosch, als voorbeelden van locaties waar we eventueel mensen kunnen opvangen als dat noodzakelijk zou zijn. Dat is dus nu al geregeld als er iets zou gebeuren. Waarover we alleen nadenken is, gezien de onvoorstelbare crisis die mogelijk op ons pad komt de komende jaren, is er nagedacht of we met noodsteunpunten dingen beter kunnen inregelen, daarmee ook selectiever kunnen zijn waar we de stroomvoorziening naartoe laten gaan. Dat is de reden van de noodsteunpunten en de bedoeling is eigenlijk dat ze in 2028, 2029 operationeel zijn in heel Nederland en daarvoor willen we leren in 2026. De VOORZITTER: Dank u wel en ik beloof u, mevrouw Hendrickx komt nog terug op deze plek, een aantal keren vanavond, dus vrees niet.

Dan zijn er nog vragen gesteld over de bloembakken in de Sint Jorisstraat door de heer Gersjes. Alleen de vragen zijn voldoende mijnheer Gersjes, aan u. De heer GERSJES: We kregen vandaag vanuit onze inwoners een vraag over waarom de bloembakken in de Sint Jorisstraat die daar ooit zijn gezet in 2021 om het verkeer af te remmen omdat er geracet werd, ineens weg zijn zonder overleg met de inwoners, bewoners en omwonenden. Wat is er aan de hand? Waarom zijn ze weggehaald? Wat gaat ervoor terugkomen? Wat is het relaas hier met betrekking tot dit voorval? Wethouder ROY GEERS: Dank voor de vragen. De antwoorden zijn eigenlijk vrij eenvoudig. 3

Er zijn bouwwerkzaamheden in de straat en daarvoor moet een torenkraan worden geplaatst op een van de binnenplaatsen van de gebouwen aan deze straat. Daarvoor is een takelwagen nodig en zijn wat vrachtwagens nodig om de torenkraan aan te voeren. Op het moment dat de torenkraan staat, worden de bloembakken ook weer teruggeplaatst. Bewoners worden of zijn daarover geïnformeerd. De heer GERSJES: Het verrast mij en het zal ook de bewoners verrassen dat daar een kraan komt, maar er zijn al wekenlang geen bloembakken meer. Het is toch, op het moment dat je weet wanneer die kraan komt, dat je dan op dat moment actie onderneemt of moet je hier echt tijden, weken van tevoren al actie ondernemen om die bloembakken weg te halen? En de bewoners waren niet geïnformeerd op het moment dat ik de vragen kreeg. De VOORZITTER: Dat is geen vraag, dat is volgens mij een opmerking. De heer GERSJES: Weet u daarvan? Wethouder ROY GEERS: Het plaatsen van zo'n kraan is ook afhankelijk van weersomstandigheden. De datum is daarin niet exact te plannen. Daarom is er ook gekozen om de bloembakken een korte periode weg te halen zodat de kraan ook geplaatst kan worden in overleg met bewoners. 2.

Vaststellen agenda van de raadsvergadering

De VOORZITTER: Dan ga ik over naar de vaststelling van de agenda voor vandaag. Onder de stukken waarover geen discussie meer wordt verwacht is onder agendapunt 10 het bestemmingsplan Ertveldplas Noord een motie ingediend door de heer Van Hattem, als een B-stuk. Daarin willen we graag bewilligen, dus dat betekent dat agendapunt 10 na de hamerstukken behandeld wordt en ik heb al gehoord van de heer Verbruggen dat hij dan vanwege de omstandigheden van zijn werk niet deelneemt aan de beraadslagingen en aan de stemming. Dan ga ik over naar de lichte bespreekstukken, agendapunten 15 en 16. Er is een motie ingediend en een amendement, dus die kunnen gewoon als B-stuk opgepakt worden. Dan de C-stukken, één stuk als raadsvoorstel, de Financieringsafspraken Knooppuntontwikkeling Bosch Centraal. Even voor de mensen op de publieke tribune, dat betekent dat daarover debat kan plaatsvinden. Een B-stuk betekent alleen een korte toelichting van de indiener van de motie en daarna reflectie van de portefeuillehouder en daarna stemming. Dan de actuele moties, Vroegtijdige ondersteuning bij scheidingen met kinderen is een B-stuk. De actuele motie Stunt niet met klimaat & gezondheid, ban reclames uit de openbare ruimte als een C-stuk en ik heb begrepen dat die motie net is aangepast in NotuBiz. De actuele motie Een weerbare samenleving, onder voorzitterschap van mevrouw Hendrickx, is een C-stuk.

De actuele motie Geen extra opvang asielzoekers is een C-stuk. Dan de actuele motie Verkenning van een eerlijke uitbreiding van het Dierentehuis als een B-stuk. Parkeerproblematiek en verkeersveiligheid sportcomplex CHC als een C-stuk. Mevrouw MULLER: Zou het stuk over de scheidingen een C-stuk kunnen worden? Ik wil namelijk een aantal vragen stellen en anders kan dat niet. De VOORZITTER: Ja dat klopt, dan wordt het een C-stuk. Dan gaan we naar Hardrijden Koningsweg en Binnenstadsring, motie 24.a is mijn portefeuille. Mijn voorstel is om het hele agendapunt te laten voorzitten door mevrouw Hendrickx. Motie 24.b is voor wethouder Geers, maar het hele stuk wordt dan voorgezeten door mevrouw Hendrickx. En over de actuele motie Toekomstbomen wil mevrouw Hendrickx nog een ordevoorstel doen. Mevrouw HENDRICKX: Wij hebben in de commissie een bespreeknotitie gemaakt rondom de toekomstbomen. Naar aanleiding daarvan hebben we deze motie opgesteld. We hebben voorafgaand aan vandaag nog even contact gehad met de portefeuillehouder over deze motie en die wist ons te vertellen dat hij ermee aan de slag gaat. Daar zijn we heel erg verheugd over, over het feit dat er een pilot gestart gaat worden en met deze toezegging trekken wij deze motie dan ook in want die is overbodig. De heer VAN HATTEM: Mij was niet duidelijk of de motie over de Koningsweg nu een C- of een B-stuk werd.

De VOORZITTER: Dat is een C-stuk. Het voorstel van het presidium is net als bij de vorige 4

vergadering: acht interrupties bij de eerste en tweede termijn van de raad bij de C-stukken en acht interrupties bij het college. 3.

Goedkeuring notulen van de openbare raadsvergaderingen van de gemeenteraad van 27 en 28 januari 2026

De notulen worden ongewijzigd vastgesteld. 4.

Ingekomen stukken en mededelingen

De VOORZITTER: Wat betreft de brief van 28 januari over de overlast op de Kooikersweg zou de fractie van de SP graag reactie van het college daarop ontvangen. Die kan ik toezeggen. De lijst ingekomen stukken is conform voorgestelde afhandeling vastgesteld. 5.

Ontslag lid Rekenkamer 's-Hertogenbosch

De VOORZITTER: Wij nemen niet alleen mensen aan, maar we ontslaan ook mensen. Dat klinkt harder dan het is. Wij bedanken de heer Van der Horst dan ook hartelijk voor zijn inzet bij de Rekenkamer van 's-Hertogenbosch en wensen hem veel succes in zijn volgende stappen. 6.

Herstemming motie Mogelijkheid raadgevend referendum voor onze inwoners

De VOORZITTER: Dan herstemming over de motie Mogelijkheid raadgevend referendum voor onze inwoners. Daarover staakten vorige keer de stemmen. Dat betekent dat wij opnieuw alleen de stemming hebben. Mocht er een gewijzigde opvatting zijn rondom de stemming dan kan er nog een stemverklaring komen, anders gaan we uit van de stemverklaring zoals die de vorige keer is geuit en vindt alleen de technische stemming plaats. Motie Mogelijkheid raadgevend referendum voor onze inwoners, van PVV, wordt door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van Bosch Belang (Van de Leemput), GroenLinks (Bos, Doğan, Huijbrechts, Korver), PvdA (Çifçi, Hoekstra, Peters), De Bossche Groenen (Claessen, Hendrickx, Hoeben), SP (Roovers, Visscher), PVV (Van Hattem), 50PLUS (Hernández), gewoon ge-DREVEN (Van Creij), VOOR Den Bosch (Gersjes) en PvdD (Samshuijzen) hebben voorgestemd. STUKKEN WAAROVER GEEN DISCUSSIE MEER WORDT VERWACHT (A) 7.

Wensen en bedenkingen oprichting coöperatieve vereniging Klein Gevaarlijk Afval (KGA)

Zonder beraadslagingen besluit de raad in overeenstemming met het bovengenoemde voorstel van burgemeester en wethouders. 8.

Zienswijze Kadernota 2027 Omgevingsdienst Brabant Noord ODBN

Zonder beraadslagingen besluit de raad in overeenstemming met het bovengenoemde voorstel van burgemeester en wethouders. 9.

Wijziging omgevingsplan 'TAM-omgevingsplan hoofdstuk 22a Verwijderen mogelijkheid verkoop en opslag LPG Jan Heijmanslaan 92'

Zonder beraadslagingen besluit de raad in overeenstemming met het bovengenoemde voorstel van burgemeester en wethouders. 11.

Verordening jeugdhulp 's-Hertogenbosch 2026

Zonder beraadslagingen besluit de raad in overeenstemming met het bovengenoemde voorstel van burgemeester en wethouders. 12.

Toestemming tot het vaststellen van de centrumregeling regio Meierij Wmo 2026

Zonder beraadslagingen besluit de raad in overeenstemming met het bovengenoemde voorstel van 5

burgemeester en wethouders. 13.

Uitbreiding rendabel krediet blaashal

Zonder beraadslagingen besluit de raad in overeenstemming met het bovengenoemde voorstel van burgemeester en wethouders. 14.

Zienswijze Kaderbrief 2027 Veiligheidsregio Brabant-Noord VRBN

Zonder beraadslagingen besluit de raad in overeenstemming met het bovengenoemde voorstel van burgemeester en wethouders. LICHTE BESPREEKSTUKKEN (B) 10.

Bestemmingsplan Ertveldplas Noord

De VOORZITTER: Er is een motie ingediend door de heer Van Hattem, Geef óók sportvissers hun plek op de Ertveldplas. (Raadslid Verbruggen (D66) verlaat de zaal en neemt niet deel aan debat en stemming.) De heer VAN HATTEM: Er wordt in deze bestemmingsplanwijziging gekeken naar de woonboten en daar wordt eigenlijk van gezegd dat die er liggen zonder vergunning en er wordt op deze manier een oplossing voor gevonden. Aan de andere kant van de Ertveldplas, om precies te zijn bij de industriehaven, liggen de vissersboten van de sportvissers. Die liggen er al meer dan veertig jaar, ook zonder vergunning, maar al die tijd gewoon keurig gedoogd. Ik heb er laatst ook raadsvragen over gesteld om hun plekje mogelijk te maken. Daarvan is eigenlijk gezegd in de beantwoording van de raadsvragen: dat kunnen we niet doen en er zal op gehandhaafd worden. Er zal wel een gesprek worden gevoerd over eventuele mogelijkheden, maar ik heb er nog niets over gehoord dat daar ook echt een oplossing voor gevonden is. Als die er wel is hoor ik het ook graag van de wethouder, maar ik heb er nog niets over vernomen. Ik denk: als we dan toch naar de Ertveldplas kijken, dan gelijke monniken, gelijke kappen.

Dan moeten zowel de woonbootbewoners als de sportvissers die ook een belangrijke rol hebben op de Ertveldplas omdat ze de boel ook onderhouden, de zaak schoonhouden, afval uit het water halen et cetera, ook hun plekje daar kunnen houden. Want zij zitten niemand in de weg, sterker nog, ze hebben altijd een goede samenwerking gehad met boa's en iedereen om daar hun mooie hobby uit te kunnen oefenen. Wethouder SLIKKER: De heer Van Hattem zegt het eigenlijk zelf al: dit bestemmingsplan gaat na vele jaren over een ordentelijke plek te geven voor de bewoners van de woonboten. Op de locatie waar deze woonboten liggen hebben de sportvissers nooit gelegen. Die lagen onder andere in de industriehaven. U verwijst zelf al naar uw vragen van 27 november vorig jaar. Collega Geers voert het goede gesprek met de sportvissers om te kijken hoe we hen ergens in kunnen passen, dat ze kunnen blijven vissen daar op de Ertveldplas, maar het maakt geen onderdeel uit van het bestemmingsplan, dus we ontraden uw motie. Motie 1, Geef óók sportvissers hun plek op de Ertveldplas, van PVV, wordt door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van Leefbaar 's-Hertogenbosch (Kagie, Mees), PVV (Van Hattem), 50PLUS (Hernández), VOOR Den Bosch (Gersjes) en gewoon ge-DREVEN (Van Creij) hebben voorgestemd.

Raadsvoorstel Bestemmingsplan Ertveldplas Noord wordt met algemene stemmen door de gemeenteraad aangenomen. 15.

Startnotitie Beter benutten bestaande woningen

De VOORZITTER: Naar aanleiding van behandeling in de commissie is het raadsvoorstel aangepast op verzoek van uw commissie. Er is alsnog een motie ingediend, Volkshuisvestingsfonds voor volkshuisvesting, door de SP, Volt, De Bossche Groenen, PvdD, PVV en 50PLUS. De heer ROOVERS: Geld voor volkshuisvesting wil mijn partij graag uitgeven aan volkshuisvesting en niet zozeer aan dure particuliere verhuur. Mijn partij is niet principieel tegen het splitsen van woningen, zeker niet in een tijd waarin de samenstelling van gezinnen nogal verandert. 6

Maar zoals in de commissie ook al duidelijk werd, is het splitsen van woningen iets wat bij corporaties op zich al goed gebeurt en is dit geld ook vooral bedoeld voor particuliere verhuur. Mijn partij en de mede-indieners zouden het onwenselijk vinden als wij de € 1,5 miljoen van het Volkshuisvestingsfonds volledig gaan uitgeven op zo'n manier dat dat alleen maar resulteert in meer particuliere verhuur en dat het ook misbruikgevoelig is op het moment dat particuliere verhuurders dit gebruiken om hun huuropbrengsten te vergroten. Wij vinden dat er onvoldoende waarborgen in het voorstel zitten. Vandaar de motie die wel om die waarborgen vraagt. Wethouder SLIKKER: De heer Roovers en anderen hebben een motie ingediend met twee dictumpunten, een rondom de subsidies, te kijken dat het niet leidt tot verhoging van de huuropbrengsten en twee, om de helft van de middelen aan te wenden met een specifiek doel. Op die doelen zijn we het denk ik eens. Het splitsen van woningen, wat in het voorstel ook staat, we mikken op het verhogen van het aantal toevoegingen in de bestaande voorraad van 100 tot 150 per jaar. Met de corporaties hebben we ook de expliciete afspraak dat dat aantal ook moet groeien tot 75.

Het dedicated team dat met dit voorstel zijn werk gaat doen, doet dat zowel voor de particuliere voorraad alsook voor de corporaties, dus echt voor beide, dus dat doel staat onverminderd overeind. Als het gaat over die subsidies, daar ontvangt u gewoon nog een raadsinformatiebrief over, waarbij het oogmerk bij die subsidies natuurlijk het toevoegen van woningen is en niet specifiek het verhogen van huuropbrengsten, want dat was niet het doel van dit raadsvoorstel. Verder vraagt u om het budget van dat Volkshuisvestingsfonds, dat € 5 miljoen was, voor de helft in te zetten voor het doel: het extra toevoegen van sociale huur. Maar van die € 5 miljoen heeft uw raad zelf al € 1 miljoen in 2024 uitgegeven voor de Verkenning toekomstige woningbouwlocaties en € 2 miljoen al uitgegeven voor de startersleningen, kortom over de helft zijn we al heen, dus ik kan hem ook om die reden nu niet uitvoeren. Die andere twee punten nemen we gewoon keurig mee in het dashboard, is de aard van het voorstel en daarmee ontraden we de motie. De heer ROOVERS: Mag ik even een verduidelijking geven? Het voorstel zegt natuurlijk om de resterende € 1,5 miljoen die nog in het Volkshuisvestingsfonds zit uit te geven aan dit doel.

Dat is in ieder geval het dictum zoals u dat zelf in uw raadsvoorstel heeft opgeschreven, dus het gaat over het resterende Volkshuisvestingsfonds dat u nu in dit raadsvoorstel alloceert. Als ik hem zo uitleg, kunt u hem dan wel op deze manier uitvoeren? Wethouder SLIKKER: Maar dan vraagt uw motie nog steeds specifiek om dat geld in te zetten voor het alleen of voor de helft te resulteren in de sociale voorraad. Dan noemt u er ook nog eens een keer verduurzaming bij. Daar is het dan ook weer echt nog niet op gericht, dus dan is de motie echt ongericht. U kunt van mij aannemen: het doel dat u erin heeft staan, rapporteer ik u bij het Dashboard Wonen. De volgende raad komt de volgende wethouder er bij u op terug. Hoeveel woningen voegen we toe? Hoeveel zitten er in de sociale huur, hoeveel zitten er in de particuliere categorie? En via een raadsinformatiebrief ontvangt u separaat nog de uiteindelijke subsidieregeling. Maar daarmee is het nog steeds een motie waarvan wij denken dat die weinig toevoegt als u dat eruit haalt, en daarom ontraden we de motie. Motie 1, Volkshuisvestingfonds voor volkshuisvesting, van SP, Volt, De Bossche Groenen, PvdD, PVV en 50PLUS De heer VAN CREIJ (stemverklaring): Wij zullen tegen de motie stemmen.

Punt 2 van het besluit, splitsing, is altijd positief voor woningzoekenden, of het nu door de woningbouwstichting is of door particulieren, dus vandaar dat wij tegen zullen stemmen. De motie wordt door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van Bosch Belang (Van de Leemput), De Bossche Groenen (Claessen, Hendrickx, Hoeben), SP (Roovers, Visscher), PVV (Van Hattem), 50PLUS (Hernández), Volt (Van Silfhout) en PvdD (Samshuijzen) hebben voorgestemd. Raadsvoorstel Startnotitie Beter benutten bestaande woningen De heer ROOVERS (stemverklaring): Met het verwerpen van deze motie hebben wij dus te weinig waarborgen op het feit dat dit Volkshuisvestingsfonds dan ook echt aan volkshuisvesting wordt uitgegeven, behalve dat wij deze wethouder daarop zouden moeten vertrouwen. Dat vinden wij op dit moment niet voldoende, dus wij zullen tegen het voorstel stemmen. 7

De heer VAN HATTEM (stemverklaring): Ik ben wel een voorstander van het maximaal benutten van de woningvoorraad, alleen is splitsen ook vaak kannibaliseren van bestaande woningen, en zeker als er nog extra subsidiegeld bij moet vanuit een Volkshuisvestingsfonds, dat ook weer dat fonds kannibaliseert. Dus in die zin vinden wij het eigenlijk geen goed uitgewerkte oplossing, dus we zullen tegen het voorstel stemmen. De heer VAN SILFHOUT (stemverklaring): Ik ben blij dat het voorstel gewijzigd is, waardoor nu wel het geld ook voor die leningen beschikbaar gesteld kan worden. Daarnaast blijft het natuurlijk eeuwig zonde dat er al € 2 miljoen is uitgegeven aan startersleningen. Dat hadden we veel beter voor dit doel kunnen gebruiken. Het voorstel wordt door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fracties van SP (Roovers, Visscher), PVV (Van Hattem) en 50PLUS (Hernández) hebben tegengestemd. 16.

Zienswijze kaderbrief 2027 GGD Hart voor Brabant

De VOORZITTER: Ik ga over naar de Zienswijze kaderbrief 2027 GGD Hart voor Brabant. Daar is een amendement op ingediend door de PVV-fractie en ik geef de heer Van Hattem graag het woord. De heer VAN HATTEM: Zoals aangegeven in de commissie hebben wij er moeite mee dat er sprake is van een verhoging van de inwonerbijdrage en dat tegelijkertijd de GGD extra gaat inzetten op het gebied van duurzaamheid en tegengaan van klimaatverandering. Dan zeggen wij: dan moet daar geen geld aan verspild worden en dan zien we liever dat er eindelijk eens een keer een lagere inwonerbijdrage komt, dat die in ieder geval niet verhoogd hoeft te worden, dus laat deze ambitie varen. Dat zien we graag in de zienswijze opgenomen met dit amendement. Wethouder VERMIN: De verhoging komt niet door deze ambities maar door de indexering, de reiskosten, de cao en de Wet op de lijkbezorging. Een gezonde leefomgeving is een kerntaak van de GGD. In de duurzaamheidsparagraaf van dit raadsvoorstel gaat het ook over schone lucht en groen en valt het dus binnen deze wettelijke taak, niet optioneel maar een kerntaak, dus wij ontraden deze motie.

Amendement 1, Zienswijze kaderbrief GGD, van PVV De heer VAN HAREN (stemverklaring): Ook wij zien de bijdrage aan de GGD graag dalen, maar zoals de wethouder terecht zei is een gezonde leefomgeving wel degelijk een taak van de GGD, dus wij zoeken het graag niet in dezen en gaan om die reden tegen het amendement stemmen. Het amendement wordt door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van PVV (Van Hattem, Leefbaar 's-Hertogenbosch (Kagie, Mees), 50PLUS (Hernández) en gewoon ge-DREVEN (Van Creij) hebben voorgestemd. Raadsvoorstel Zienswijze kaderbrief 2027 GGD Hart voor Brabant De heer VAN HATTEM (stemverklaring): Met het verwerpen van het amendement is er dus sprake van ook het verhogen van de inwonerbijdrage, zonder dat dat in de zienswijze wordt meegenomen, dus wij zullen tegen het voorstel stemmen. Het voorstel wordt door de gemeenteraad aangenomen. Het lid van de fractie van PVV (Van Hattem) heeft tegengestemd. DEBATSTUKKEN (C) 17.

Financieringsafspraken Knooppuntontwikkeling Bosch Centraal

De VOORZITTER: Dan ga ik over naar de Financieringsafspraken Knooppuntontwikkeling Bosch Centraal. Daarover is een uitgebreide discussie geweest in de commissie heb ik begrepen. Er zijn uiteindelijk drie moties ingediend. Het is een C-stuk, dat betekent voor iedereen de mogelijkheid 8

om in eerste termijn te reageren. De indieners van de moties krijgen eerst het woord. Allereerst de heer Van Hattem, dan de heer Hoeben. De heer VAN HATTEM: Er ligt een ambitieus plan om het centraal station van onze stad te gaan verbouwen en als we ernaar kijken dat daar toch de honderden miljoenen tegen de plinten aan klotsen, dan is het ook wel een behoorlijk grote ingreep. Dan mag er ook wel gewoon goed en kritisch gekeken worden naar waar wij ons geld aan uitgeven en ook de vraag stellen of het allemaal wel efficiënt besteed wordt en of het misschien op een bepaalde manier efficiënter kan. Ik zie wel één puntje, het is misschien een kleine toevoeging, maar ik denk dat je altijd moet kijken naar wat er al is en het bestaande goed benutten. En een van de dingen die er al is, al sinds de jaren vijftig, is de tunnel bij de Christiaan Huygensweg, die onder de rails doorloopt, die West ook verbindt met het centrum, en waar in het verleden, tot midden jaren negentig heb ik begrepen, ook een mogelijkheid was om vanaf het perron met een trap die tunnel te bereiken. En op die manier kun je dus ook een kleine doorloop krijgen vanaf de perrons, waardoor ook de richting van het EKP-terrein waar natuurlijk een grote ontwikkeling gaat plaatsvinden, makkelijker toegankelijk wordt.

Vanuit West wordt het makkelijker toegankelijk om naar het station te komen en je kunt daar ook ter plekke gewoon alle voorzieningen aantreffen zoals de incheckpoortjes en dat soort zaken, om mensen op een veilige manier het station te kunnen laten bereiken. Een ander voordeel is: de stationstunnel wordt nu door veel mensen toch ook als onveilig ervaren. Als je daar iets meer reuring hebt, meer mensen die daar passeren vanaf het station, kun je daar ook zorgen dat er wat meer sociale controle is. Dus in die zin denk ik dat het goed is om te onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om die openingen daar weer aan te brengen en bij de destijds nieuwgebouwde en nog nieuw te bouwen perrons ook daar openingen te maken. Dus ik zou dit graag in de verkenning willen meenemen om er eens naar te kijken wat dat kan opleveren. Ook een andere motie hebben wij mee ingediend over het betrekken van de inwoners bij het uiterlijk. Die zal ik aan de andere collega's laten om die toe te lichten als eerste indiener, maar wij vinden het wel belangrijk, bij zo'n grote ingreep, bij een gebouw dat toch een van de visitekaartjes is van onze stad, dat onze inwoners daar ook over mee kunnen praten. Wat ik tot nu toe heb gezien zijn heel veel dertien-uit-een-dozijn-ontwerpen, en het zou mooi zijn als er toch iets komt waar de bevolking zichzelf ook in herkent en waar men hier ook lokaal echt trots op is.

Daarbij denk ik dat er ook nog heel veel mogelijkheden zijn om het nog beter te benutten dan er nu gebeurt, want we hebben nu een passerelle die een beetje wordt aangepast. Maar je kunt ook kijken: moeten misschien de winkeltjes daar weg, wat zaken opschuiven, dan kun je al een heel eind komen, die bijvoorbeeld verplaatsen naar een gedeelte beneden, waar je dan wat meer winkelgebied creëert, maar ook de bereikbaarheid van het busstation. Ik zie in de plannen nog heel weinig terug om bijvoorbeeld te voorkomen dat reizigersstromen die nu de busstromen moeten kruisen, bijvoorbeeld een wat verhoogd deel, want je gaat toch op een hoogte zitten met de passerelle die je nu bouwt, op een of andere manier te laten doorlopen naar het busstation, zodat mensen daar ook de bussen niet hoeven te kruisen. In Eindhoven gaan ze nu bijvoorbeeld een ondergronds busstation maken om die reden. Als we dan toch bovengronds gaan werken op hoogte, kun je ook kijken of daar meer mogelijkheden zijn. Tot slot, als we dan toch zoveel geld uitgeven, ik denk dat we op sommige dingen wel kunnen besparen, dan zie ik liever dat er van dat geld een deel naar station Maaspoort gaat, dat daar een oplossing wordt gevonden, in plaats van dat we alleen maar honderden miljoenen stukslaan op dit centrale station.

Wij staan er heel kritisch in ten aanzien van de miljoenen die worden uitgegeven en ik hoor graag van de wethouder hoe hij tegenover de verschillende voorstellen staat voordat wij als PVV goedkeuring kunnen geven aan deze financiering. De heer HOEBEN: Met de deur in huis, natuurlijk steunen wij de plannen rondom het station. We begrijpen de noodzaak. Wat ons echter verbaast is het gemak waarmee de redenering naar dekking vanuit het Structuurfonds gegaan is. Het kan niet waar zijn dat we de volgende raad al vleugellam maken door de toekomstige bijdrage aan het Structuurfonds alvast voor hen te labelen. Dat gaat echt nog wel aan bod komen tijdens de overdracht naar de nieuwe raad. Maar dan, punt 3 van het dictum spreekt over de MIRT-planuitwerking Knooppuntontwikkeling 's-Hertogenbosch Centraal en dus is het eindelijk zover. De reservering uit 2018 op het EKP-Zuid-terrein als duurzaam mobiliteitshuis krijgt vorm. Destijds duidelijk geplot als onderdeel van de knooppuntontwikkeling van het Centraal Station. Want, zegt NS Vastgoed BV samen met de gemeente, wij denken daarbij aan voorzieningen en faciliteiten voor openbaar vervoer. U begrijpt dan ook dat wij hoogst verbaasd waren dat in dit schema bouwstenen, de verplotting waar de heer Kagie het over had, geen verbinding staat naar het EKP-Zuid-terrein.

Het kan niet waar zijn dat dit nu zomaar verdwenen is en dat de wethouder EKP-Zuid bagatelliseert tot een fietsenstalling voor deelfietsen. Daar hebben wij 9

ook op begrepen uit de wandelgangen dat daar naar voren komt dat het idee een beetje losgelaten is, maar zo werkt dat niet. Het is een kader en dat hebben wij vastgesteld, in 2018 weliswaar, maar dat hebben we vastgesteld als raad en daar is nooit maar dan ook nooit iets gerapporteerd over dat het niet door zou gaan of dat de plannen of ideeën gewijzigd zijn. Sterker nog, het is al een tijdje geleden maar de heer Van Rooij, een PvdA-commissielid, had in detail omschreven welke mogelijkheden hij zag om het busstation op niveau 1 te maken boven de Magistratenlaan. Dat hebben we losgelaten, want de wethouder heeft het ontraden omwille van die andere mogelijkheden die er nog allemaal zijn, zoals onder andere EKP-Zuid. Goochelen met een omschrijving als mobiliteitshub of mobiliteitshuis of regionale mobiliteitshub, is allemaal niet interessant. De wens van de raad en de belofte is altijd geweest dat busvervoer evenredig verdeeld zou worden tussen oost en west. Ik kan me overigens nog heel goed herinneren dat er een keer een discussie is geweest met D66 over busvervoer en daar hadden ze het bij het juiste eind, want het moet geen eindstation zijn. Je moet eigenlijk continu in een ring rijden, en ze haalden zelfs Station 's-Hertogenbosch Oost erbij. Met die redenering is er ruimte genoeg. Dus het kan wel degelijk, een verdeling tussen oost en west. Het kan wel.

Vandaar dus de motie om dit eerder vastgestelde kader uit de ov-hub aan de westzijde, tot op heden geplot op het EKP-Zuid-terrein, nogmaals te bekrachtigen en de wethouder op het hart te drukken dat de raad daarover gaat. En als het niet kan, in elk geval met een reden te komen waarom niet en met alternatieve scenario's te komen tot de gewenste verdeling tussen oost en west. Deze motie dienen we in samen met Leefbaar 's-Hertogenbosch, PvdD en SP. Dan motie 2. Met zo'n groot project en met zoveel impact waar zoveel Bosschenaren ideeën bij hebben is het wenselijk, nee eigenlijk noodzakelijk dat ook Bosschenaren hun mening kunnen geven en hun ideeën kunnen inbrengen. En wij, De Bossche Groenen, Leefbaar 's-Hertogenbosch, SP, VOOR Den Bosch en de PVV vinden het dan niet meer dan normaal dat het college met een voorstel komt voor hoe we de Bosschenaren gaan betrekken in de keuze met betrekking tot de uiterlijke vormgeving van het nieuwe Den Bosch Centraal. Laten we met z'n allen de overstapdrukte, wat het noodzakelijk maakt, er ook vooral naar streven om het een station voor alle Bosschenaren te maken. En wat betreft motie 1, daar gaan wij in mee, dat vinden wij een prima idee. De heer BROEKMEULEN: Als Bossche VVD willen wij beginnen met het college en de ambtelijke organisatie een groot compliment te maken.

Gezien de ambitie van 's-Hertogenbosch om te groeien richting 200.000 inwoners en daarbij een bereikbare gemeente te blijven, is een nieuw station voor ons een onmisbare toevoeging aan onze gemeente. Omdat een nieuw station veel geld kost, is daarbij cofinanciering nodig van het rijk en de provincie alsook van ProRail en de NS. Dat het gelukt is om bij de BO-MIRT hier commitment voor te krijgen kost veel tijd en inzet en verdient daarom wat ons betreft dus een groot compliment. Tijdens het commissiedebat bleek er wat onduidelijkheid te zijn over welk besluit hier met dit raadsvoorstel voorligt. De MIRT-systematiek vraagt voorafgaand aan het traject financieel commitment van de deelnemende partijen, waaronder de gemeente. Zonder dat commitment is er geen cofinanciering en dus geen station. Daarom is het raadsvoorstel dat hier voorligt heel simpel. Willen wij een nieuw station of niet? Die € 350 miljoen van cofinanciering is een cadeautje en zo moeten we dat hier ook zien. Tegen dit voorstel stemmen is wat ons betreft onverantwoordelijk richting onze inwoners. Dat wil niet zeggen dat een aantal zorgen geuit in de commissie niet terecht zijn. Het klopt natuurlijk dat hier een groot financieel offer van ons als gemeentebestuur gevraagd wordt.

Wat betekent dit voor het Structuurfonds en de andere projecten die erin opgenomen zijn? Dat is waar wat ons betreft wel degelijk een discussie over moet komen. Het Structuurfonds moet een fonds zijn dat grote ruimtelijke projecten in onze gemeente mogelijk maakt en niet slechts een wensenlijstje wordt met projecten die we niet kunnen betalen. We kunnen als gemeenteraad hierbij grofweg aan drie knoppen draaien om meer financiële middelen naar het Structuurfonds te doen komen. De eerste optie is het zoeken naar extra middelen binnen de bestaande begroting. Momenteel storten we vanuit de begroting elk jaar € 8 miljoen in het Structuurfonds, maar we zouden natuurlijk de keuze kunnen maken om ergens anders te bezuinigen en meer geld in het Structuurfonds te storten. Een tweede optie is het verhogen van de ozb. Het moge duidelijk zijn dat dit niet de voorkeur heeft van de Bossche VVD, maar het is wel degelijk een optie. De laatste optie is wat de Bossche VVD betreft het meest kansrijk. Een aanpassing in de woningmix bij grootschalige gebiedsontwikkelingen. Hoe meer vrije sector, hoe minder sociale huur, hoe meer we als gemeente overhouden aan de grondexploitatie en dus kunnen laten terugvloeien naar het Structuurfonds. Daar zouden wij als Bossche VVD voor willen pleiten.

Niet iedereen zal het hiermee eens zijn, maar gratis bouwen bestaat niet en besturen is ook moeilijke keuzes maken. We zullen offers moeten maken om het station te kunnen realiseren. De Bossche VVD is bereid deze keuzes te maken en hiervoor te gaan staan.

10

De VOORZITTER: De heer Roovers, het is geen verkiezingsdebat hè. De heer ROOVERS: Dat probeer ik er ook zeker niet van te maken. Ik weet niet hoe mijnheer Broekmeulen erin zit, maar ik vind het wel mooi, want ik heb de vorige commissievergadering werkelijk de hele avond geprobeerd: wat voor plannen heeft de coalitie en het college nu met het Structuurfonds? Want we leggen eigenlijk gewoon een grote claim daarop, zonder dat daar een dekkingsvoorstel onder zit, maar dit is dus inderdaad waar ik vanavond ja tegen zeg. Op het moment dat ik voor dit voorstel stem, dan gaat de VVD zich dus inzetten, om dat te betalen gaan wij nog minder sociale huurwoningen bouwen dan we nu al doen. Dat begrijp ik dus goed? De heer BROEKMEULEN: Als je hem heel platslaat dan is het antwoord ja. Maar ik denk dat dat ook te maken heeft met wat de heer Roovers ziet als nog minder sociale huurwoningen bouwen. Als je kijkt naar wat we deze periode aan plannen hebben vastgesteld qua woningbouw, dan kom je op 42, 43% sociale huur uit. Dat is ruim boven de norm die we gesteld hebben met z'n allen, dus wat ons betreft kan dat best iets minder om dan iets meer te investeren in deze infrastructurele projecten zoals het station. De heer ROOVERS: De wachtlijst is nog steeds twaalf jaar en groeiende, dat even terzijde.

Maar wat ik nu jammer vind, ik vind het in ieder geval heel dapper van de heer Broekmeulen dat hij wel gewoon kleur bekent, in tegenstelling tot heel veel partijen tijdens de commissie, maar vindt de heer Broekmeulen dan ook niet gewoon dat op het moment dat zo'n bedrag van ons gevraagd wordt dat het college en/of de coalitiepartijen daar in principe gewoon een dekkingsvoorstel bij zouden moeten doen, dat er nu helemaal niet is? De heer BROEKMEULEN: Ik snap wel waar de heer Roovers vandaan komt. Ik denk wat dat betreft dat dit ook wel een beetje te maken heeft met hoe de systematiek van zo'n BO-MIRT werkt en dat we inderdaad ook in het tijdpad zitten. Die cofinanciering vanuit het rijk ligt er nu, maar daar moet commitment op komen. Dus ik snap ook wel qua timing dat het niet ideaal is, want idealiter zou je er lang over willen kunnen doen. Zo werkt de wereld nu eenmaal niet altijd. Ik ben het er wel mee eens dat waar wij als gemeenteraad dan over gaan, is over de dekking die wij moeten zoeken. Daarom zeg ik: die knoppen waaraan je kunt draaien, want op dit moment, als we nu puur ja hiertegen zeggen zonder dat we vervolgens keuzes gaan maken binnen onze begroting of de grondexploitatie waar ik het net over had, dan wordt het inderdaad een wensenlijstje in plaats van een daadwerkelijke keuze om het ook te gaan financieren. Dus in die zin snap ik wel wat de heer Roovers zegt.

Maar wij zeggen dus op dit moment ja tegen dit voorstel, en wel degelijk inderdaad een discussie over hoe we met dat Structuurfonds omgaan om dat te vullen. De heer VAN SILFHOUT: Ik wil hem toch iets scherper aanzetten. Vier jaar lang heeft de VVD natuurlijk goed op het huishoudboekje gelet, daar gaan ze altijd prat op. Nu wordt eigenlijk gewoon de schatkist geplunderd voor de komende vier jaar. Hoe kijkt de VVD daarnaar? De heer BROEKMEULEN: Ik ga het even heel platslaan. Ik zou willen dat ik een fraaiere boodschap voor de heer Van Silfhout had, maar zoals ik eigenlijk in mijn bijdrage al zei, het is hier een kwestie van cofinanciering en je kunt het aannemen of niet. Bij het BO-MIRT komen tientallen zo niet honderden projecten vanuit heel Nederland twee keer per jaar bij de minister, dat wordt in ongeveer anderhalf uur afgetikt. Iedereen wil daar iets krijgen. Wij krijgen hier voor het station middelen toebedeeld. Daar moeten we zelf ook een offer voor brengen. Dat is ook wat ik zei in mijn bijdrage, dat zul je moeten maken. Als je nu nee zegt, krijg je gewoon geen cofinanciering en kom je de komende keer ook niet aan de beurt. Dat zei de wethouder vorige keer ook, dan sta ik niet voor de gevolgen in. Daarom geven we als Bossche VVD ook aan dat je dus een gesprek moet voeren over hoe je dat Structuurfonds vult.

De enige vraag die hier wat ons betreft voorligt is: wil je een nieuw station ja of nee, want de cofinanciering ligt nu op tafel. Die ligt volgend jaar niet meer op tafel. En die knoppen waaraan je wilt draaien is waar de gemeenteraad het gesprek over moet voeren en daarin maken wij een duidelijke keuze. Die heb ik net uitgelegd. De heer VAN SILFHOUT: Waar voor mij de schoen wringt, is dat wij vier jaar lang niet over de ozb hebben mogen praten, omdat de VVD in het bestuursakkoord had geregeld dat die niet meer mocht stijgen. En nu ineens, in de laatste maand van het bestaan van de VVD in deze raadssamenstelling geven ze al dit geld nog even gemakkelijk uit. En dat baart mij zorgen richting een volgende raadsperiode met het financiële huishoudboekje dat de VVD voor zich ziet. 11

De heer BROEKMEULEN: Hier neemt de heer Van Silfhout wat dat betreft een beetje een loopje met de realiteit en heeft hij ook niet zo vreselijk goed geluisterd naar ons verhaal. Want wat ik heb gezegd is: wat ons betreft willen we inderdaad de ozb ook helemaal niet omhoog. Daarom noemde ik drie knoppen. Die andere zijn voor ons wel bespreekbaar, dus binnen de begroting zoeken naar andere middelen of, wat onze voorkeur heeft, iets minder sociaal en iets meer vrije sector te bouwen. Dat heeft onze voorkeur, om meer middelen te verdienen. Ik snap best dat het een flinke som is die hier gevraagd wordt, maar we hebben nog tijd om daar dekking voor te zoeken en wij maken daar duidelijke keuzes in. Dat kan de heer Van Silfhout wel niet leuk vinden, maar besturen is ook het oneens zijn en dan moeilijke keuzes maken en wij doen dat. De heer VAN RENS: In de commissie hebben we het er uiteindelijk best wel lang over gehad en lang bij stilgestaan en ik wil vanavond beginnen met een compliment aan het college voor het verkrijgen van de cofinanciering. Want het wordt een dure avond, maar ook een noodzakelijke avond. We hebben een nieuw station nodig, we hebben daar financiering voor nodig en vandaag kunnen wij die financiering ook geven, dus D66 zal daarmee instemmen. Dan zijn er drie moties die ik kort even zal nalopen. De eerste van de PVV over de bestaande stationstunnel.

Wat D66 betreft is dat niet de beste oplossing om die tunnel eventueel veiliger te maken en voorzien we dat dat gewoon een stuk duurder gaat worden, dus wij zullen die motie niet steunen. De tweede motie, het betrekken van de inwoners bij de ruimtelijke omgeving van Bosch Centraal, klinkt sympathiek, dan weet u waarschijnlijk al wat ik ga zeggen, maar wij zullen die motie ook niet steunen. Hij is zeker sympathiek, maar wij hebben hier vandaag het voorstel om geld te reserveren voor het station en daar heel veel mensen met heel veel verstand van mee bezig te laten gaan. Er ligt een ontzettend belangrijke opgave om op een heel klein oppervlak heel veel voorzieningen te plaatsen, dus vandaar dat wij deze motie niet steunen. En de derde, de bus en de knooppuntontwikkeling Den Bosch Centraal. Met het verzoek daarvan worstelt mijn fractie wel. We hebben in het verleden ook contact gehad met de bewoners daar, dat de bussen niet alleen maar over de Koningsweg hoeven te rijden. Maar deze motie voorziet eigenlijk in het plaatsen van de ov-hub aan de west- of de oostzijde. Ook wij zien dat de ruimte aan de westzijde van het station vrij beperkt is.

Ik zou aan de wethouder ook een reactie op die motie willen vragen en vooral of het mogelijk is dat de bussen niet alleen maar over de oostzijde de Koningsweg rijden, maar dat ze wel vanaf daar beginnen, met een route richting de westzijde van het station. De heer HOEBEN: D66 doet nu alsof het een keuze is die we nu inbrengen. Is D66 zich er wel bewust van dat die keuze allang gemaakt is dat we daarnaar zouden gaan kijken, dat dat een van de kaders is die we afgesproken hebben bij het aannemen van de voorstellen rondom het EKP-terrein? De heer VAN RENS: We hebben het vandaag niet over het EKP-terrein, maar we hebben het over de financiering voor het station. Daarin maakt mijn fractie een heldere keuze. Maar als dit de uitleg is dan zullen wij ook tegen deze motie stemmen, maar dan blijft wel de vraag aan de wethouder of hij zou kunnen onderzoeken of in de toekomst de bussen ook door de tunnel naar de westkant van de stad geleid kunnen worden en dat ze alleen aan de oostzijde over de Koningsweg rijden. De heer HOEBEN: Richting D66, wij sloegen aan omdat in het blokkenschema geen kleurtje is aangegeven richting EKP-Zuid. Daarop sloegen wij aan, dus daarom bevestigen wij nog een keer: luister, het is echt een afspraak die al langer bestaat.

Is D66 nu niet van het goede bestuur en dat je dus een betrouwbare overheid moet zijn en dat je dus gewoon moet vasthouden aan die kaders die we al eerder meegegeven hebben? De heer VAN RENS: Ik hoor geen nieuwe vraag ten opzichte van die net gesteld is dus mijn antwoord blijft staan. Ik ben benieuwd naar de reactie van de wethouder hierop. Mijn fractie kijkt er vooral naar uit dat we voortvarend aan de slag kunnen, dat er een nieuw station ligt en dat de Bosschenaar ook in de toekomst naar andere plekken kan rijden, maar vooral dat mensen op een duurzame manier naar onze mooie stad kunnen komen om daar te wonen, te werken en te genieten. Mevrouw VAN DE LEEMPUT: Ook wij danken de wethouder voor de onderhandelingen waarin het geld is gevonden en uiteraard zien wij als Bosch Belang de voordelen van een uitbreiding van het station. Maar onze zorgen zijn tijdens de commissie niet weggenomen. De wethouder zou mogelijk nog terugkomen met een deadline of we mogelijk nog uitstel kunnen krijgen. Mogelijk heb ik 12

die informatie gemist, maar die deadline hebben we nog niet gekregen. De wethouder geeft aan ons niet met de rug tegen de muur te willen zetten, geen pistool tegen het hoofd te willen drukken. Voor ons voelt dat nog niet zo. In het betreffende stuk staat heel duidelijk dat het niet met zekerheid te zeggen is dat het project binnen het huidige budget blijft. Voor elke euro moet er teruggegaan worden naar de raad. Mooi gezegd, maar dit is een project waar we de stekker niet uit kunnen trekken zoals bij het Design Museum en dat baart ons zorgen. Elke euro extra komt ten koste van andere projecten/onze inwoners. Landelijk zijn er grote bezuinigingen op de zorg voorspeld. Eigen risico voor de zorgverzekering wordt hoger, onrust in het Midden-Oosten, wat iets doet met gas- en benzineprijzen, kortom veel onzekerheid op komst, juist voor onze inwoners. Als Bosch Belang vinden wij dat wij aan de vooravond staan van een te groot besluit en wij vinden het nu nog niet verantwoord om hier nu een antwoord op te geven. Ik kom daar later nog op terug. Qua moties, wij vinden het een heel goed plan om de tunnel via de oude wegen toegankelijk te maken. De heer BROEKMEULEN: Even een vraag, want mevrouw Van de Leemput geeft aan dat ze er op een later moment op terug wil komen.

Op welke termijn denkt ze erop terug te willen komen en denkt ze dat het op dat moment nog mogelijk is? Mevrouw VAN DE LEEMPUT: Vanavond. Ik denk dat we daar vanavond voor bij elkaar zitten, het komt allemaal goed. Ik wil graag van de wethouder horen of hij er verder nog wat op te zeggen heeft. De motie van het plan van de tunnel, zoals gezegd vinden wij dat een goed plan. Houd daarbij wel rekening met goede verlichting om de veiligheid te borgen in deze tunnel. De tweede motie, natuurlijk willen wij de inwoners betrekken en de derde motie, we zijn er zeker voor om die bussen te verdelen en de druk ook daarbij te verdelen. De heer BOS: Toen we een jaar geleden over Bosch Centraal spraken, was de teneur pessimistisch, want het was een flinke kluif om de nodige financiering binnen te halen. Maar het is gelukt en daar mogen we trots op zijn. Met deze investering maken we het mogelijk om een extra spoor aan te leggen, perron 6-7 te verbreden, de fietsvoorzieningen fors uit te breiden en de belangrijke verbinding tussen Den Bosch-West en het centrum te behouden. De deal die nu voorligt is een unieke kans om samen met financiering van het rijk, de provincie en ProRail en NS iets moois neer te zetten voor onze inwoners. GroenLinks en PvdA zullen dus ook voor het raadsvoorstel stemmen. Ik ga niet heel de commissie overdoen en daarom behandel ik kort de drie voorliggende moties.

GroenLinks en PvdA stemmen tegen de motie van de PVV en de motie van De Bossche Groenen over de bussen, die beide vragen om aanvullende maatregelen die niet zijn meegenomen in de visie van het stationsgebied. De heer HOEBEN: Ik wil de PvdA- en GroenLinksfractie er toch op wijzen dat een mobiliteitshub altijd onderdeel is geweest van die stationsvisie en dat die namelijk al aangewezen is voor waar die mogelijk zou kunnen komen, op het EKP-Zuid-terrein, zoals we het in 2018 aangenomen hebben. Het is dus geen nieuwe toevoeging. Is de heer Bos zich daarvan bewust? De heer BOS: Volgens mij verzoekt de motie om de bussen te verdelen over de oost- en westzijde van het station. Ik zie aan de ene zijde van het station vrij weinig ruimte om daar een half busstation neer te zetten, dus ik zie de ruimte gewoon technisch niet inpasbaar, nog los van de ontwikkeling op het EKP-terrein. De heer HOEBEN: Volgens mij hebben we het hier over het geld en de middelen en de uitgangspunten en niet over waar en hoe we het nu precies moeten doen. We zijn al vanaf 2018 aan het nadenken over hoe dat dan zou moeten. Wij gaan daar niet over, daar zijn allemaal knappe koppen mee bezig. Daar hoeven wij hier geen besluit over te nemen. Het gaat wel over de kaders die we meegegeven hebben, dus houdt de heer Bos vast aan de kaders zoals we die vastgesteld hebben? De heer BOS: Ja, dat doe ik.

Dan de tweede motie van De Bossche Groenen over participatie. Natuurlijk een heel belangrijk onderwerp, maar ik kan me niet voorstellen dat het college helemaal niets aan participatie doet. De wethouder heeft in de commissie al deels iets uitgelegd over hoe de participatie vormgegeven kan worden, dus mijn fractie is zoekende naar de toegevoegde waarde op het geheel. Wat vraagt deze motie nu precies naast dat participatie belangrijk is? Tot slot, in de commissie vroegen we de wethouder naar de mogelijkheid om het station te hernoemen naar Den Bosch Centraal. In een reactie zei de wethouder toe dit mee te nemen in het projectteam. Daar zijn 13

GroenLinks en PvdA zeer blij mee, maar zou de wethouder iets concreter kunnen toezeggen wanneer hierover een terugkoppeling kan komen? De heer KAGIE: Op 3 juli 2021 werd in dit huis unaniem ingestemd met de uitvoering van het raadsvoorstel Knooppuntontwikkeling station 's-Hertogenbosch. Unaniem, na een indringend en vruchtbaar beraad in de commissie. De impact van de opgave van de doorontwikkeling van het station werd scherp benoemd. De vraag was: hoe doorbreken we de krapte waarin het station nu verkeert? Met eroverheen de verwachte enorme groei van het aantal reizigers van een kleine 50.000 naar 70.000 à 80.000 de komende jaren. De groeiende wringende verkeersafwikkeling, bus, auto, fiets rond het station, was ook zo'n opgave, zo'n kwestie van krapte, en hoe doorbreken we dat? Vooral aan de westzijde van het station. Want als je daar met de auto landt dan vraag je je weleens af: hoe moet dat allemaal verkeren aldaar? Ter illustratie over de ruimte die gecreëerd moest worden, de bijlage in 2021, en dan ziet u de Van Lanschot-toren, en dan komt het station frontaal massief het Leonardo da Vinciplein op. Dat was de bedoeling. Er was de constatering in het debat, en de heer Verbruggen en anderen weten zich het nog te herinneren, dat de Van Lanschot-toren feitelijk in de weg stond.

De projectwethouder Kâhya gaf aan dat als het om ruimte scheppen gaat er op voorhand geen taboes zijn. Waar staan we nu met deze opgave wat betreft de benodigde investering, in 2021 € 180 miljoen en nu in 2026 € 393 miljoen. Aan de gemeente € 58 miljoen, in 2021 € 12 miljoen. Als onderbouwing moeten we het doen met dit bouwstenenplaatje, mooi kleurrijk ingericht. Dit is de concretisering. En de financiële vertaling van de bouwstenen is niet beschikbaar. De concretisering, toezegging van de heer Kâhya uit 2021 van de verkenning-visualisatie van 2021 ontbreekt. Het college heeft verzuimd de dilemma's met betrekking tot de worsteling om ruimte te scheppen voor het station van morgen aan ons voor te leggen, en heeft verzuimd om de financiële vertaling aan ons voor te leggen. Wij waren en zijn overtuigd van de opgave waarvoor we staan met betrekking tot project Bosch Centraal. Maar op zo'n dun verhaal zoals het nu voorligt € 58 miljoen ophalen, daar gaan wij niet in mee. Wij hebben de dure plicht om de dilemma's die onder dit verhaal moeten liggen rondom het ruimte creëren, de keuzes en de euro's expliciet op tafel te krijgen. De heer BROEKMEULEN: Even een eenvoudige vraag aan de heer Kagie. Wil hij wel of geen nieuw station? De heer KAGIE: Daar heeft u me zojuist over gehoord. Geen misverstand, wij gingen met de heer Kâhya in 2021 voorop.

Dat station zal er moeten komen, een van de belangrijkste functies naast het theater, voor stad en ommelanden. De heer BROEKMEULEN: Ik had het inderdaad gehoord, maar ik wilde het wel even expliciet horen, omdat ik dan ook wel benieuwd was van de heer Kagie dat als hij tegen dit voorstel gaat stemmen, hoe hij dan dacht het voor elkaar te krijgen om een nieuw station te krijgen. De heer KAGIE: Met die redenering kun je je altijd in het pak laten naaien. Daar zijn we de afgelopen jaren goed in geweest. Ons voorstel is: leg de komende maanden aan de raad de varianten voor, bijvoorbeeld de varianten maatvoering van het Leonardo da Vinciplein. De minimale variant. Of een royalere variant, waarbij ook de Van Lanschot-toren aan snee komt. Leg die scenario's voor. De heer BROEKMEULEN: Ik merk dat de heer Kagie volgens mij niet helemaal goed begrijpt hoe de systematiek werkt. Kijk, het is hartstikke mooi dat we over een paar maanden met die scenario's moeten komen, maar dan is er dus geen dekking meer. Dus daarom was mijn vraag: de heer Kagie denkt dat heel de wereld hier op de gemeente Den Bosch zit te wachten, maar dat is gewoon niet zo. Er zijn zat andere mensen die ook een nieuw station willen en dat geld van het rijk willen.

Dus mijn vraag is: denkt de heer Kagie dat hij dan, over een aantal maanden, met die scenario's nog steeds die dekking heeft? De heer KAGIE: Als je zo redeneert dan gaat Hoogezand-Sappemeer waarschijnlijk voor. Ik heb goed genoteerd, ik lees hier antwoord op de vraag van de heer Kagie, fractiegenoot van mij, wil de wethouder voor de raadsvergadering de harde deadline voor zijn ja richting het rijk aan ons doorgeven, mevrouw Van de Leemput had het er ook over. We hebben niets vernomen. Maar ik heb wel genoteerd: wethouder Vermin geeft aan dat er geen harde deadline is. Het kan niet anders dan dat wij de komende maanden van de sector Stadsontwikkeling onder leiding van de wethouder te horen krijgen in welke maatvoering wij de belangrijkste bouwstenen en knelpunten die aan de orde 14

zijn, in welke maatvoering spreken we over die oplossingen, bijvoorbeeld dat plein aan het Paleiskwartier en aan de Magistratenlaan. In welke maatvoering, letterlijk qua vierkante meters en in welke maatvoering van bedragen denken we? Ik wilde een punt plaatsen. Ik ga ervan uit dat dit college de dure plicht oppakt om alsnog in die onderbouwing te voorzien in varianten om deze kans serieus te nemen, niet alleen in Den Haag maar ook naar de eigen achterban, raad en burgerij. De heer VAN CREIJ: Er ligt hier een beetje het kip-en-eiverhaal voor. Als ik net de heer Kagie hoor, die wil eerst helemaal uitgekristalliseerd hebben hoe het plan eruit komt te zien. De vraag ligt gewoon voor: hebben we het geld ervoor over of hebben we het er niet voor over? Als je het heel platslaat is dat gewoon de vraag. Wij hebben gewoon zoiets, het Structuurfonds gaan we nu korten met pak hem beet € 60 miljoen, even afgerond. Wij zeggen gewoon: wij hebben het geld ervoor over en laat dan maar een uitgewerkt plan komen om te kijken hoe alles eruitziet. Ze weten nu de budgettaire poolshoogte. We kunnen natuurlijk ook het principe van het Design Museum nagaan, dat je eerst zegt: we willen iets en dat dan het geld erbij gehaald moet worden. Wij vinden dit de juiste weg.

Maar ik had het net over de Structuurfonds, de oostelijke ontsluitingsweg is voor ons natuurlijk prioriteit nummer 1 en als wij moeten kiezen tussen de oostelijke ontsluitingsweg aanleggen of het station, dan is duidelijk waar wij voor kiezen. Dan de moties. Wij zullen ze in principe alle drie steunen, maar dan wel even richting De Bossche Groenen. Die willen eigenlijk alleen de Bosschenaren vragen hoe ze het willen hebben, maar ik neem aan dat het de bewoners zijn. (Er wordt buiten de microfoon gesproken.) Juist, maar dat staat er niet. De heer VAN DER LEEST: Dan toch weer een ander geluid van het CDA. Het CDA is blij dat wij vandaag een besluit gaan nemen voor een belangrijke investering, samen met het rijk, de provincie, de Nederlandse Spoorwegen en ProRail. Ondanks de opgenomen prijsindexatie en risicoreservering voor dit meerjarenproject nemen deze vijf partijen de verantwoording voor de start van dit project, met mogelijk flinke vertragingen en verregaande prijsophogingen door de geopolitieke ontwikkelingen in de komende jaren. Maar voor ons als stad gaat deze investering nog veel meer opleveren. Het is een win-winsituatie voor de verdere ontwikkeling van 's-Hertogenbosch als belangrijk ov-knooppunt in Nederland en van 's-Hertogenbosch als de hoofdstad van dit mooie Noord-Brabant.

Door het nieuwe Den Bosch Centraal wordt 's-Hertogenbosch aantrekkelijk voor het vestigen van bedrijven, trekt het studenten en toeristen aan en is het bovenal aantrekkelijk voor de inwoners van deze stad en de omliggende dorpen. De binnenstad krijgt hierdoor een nieuwe impuls. Voor onze middenstand, theater, musea, horeca, duurzaamheid en vergroening. De Binnenstadsring wordt nadrukkelijk onderdeel van het centrum, waar bestemmingsverkeer toegang heeft en doorgaand verkeer wordt geweerd. Vervolgens volgen aanvullende investeringen voor woningen, de infrastructuur en voorzieningen aan beide zijden van het station die onze hoofdstad en omliggende dorpen verder ontwikkelen en economisch laten groeien en niet alleen laten bruisen maar ook schitteren. En voor nu en in de toekomst zeggen wij: 's-Hertogenbosch, the place to be. Een stad waar het heerlijk is om te zijn en waar je mag zijn wie je bent. Ter afsluiting, vanaf deze plaats bedanken wij wethouder Vermin en het college en de ambtelijke organisatie voor dit behaalde resultaat. De heer VAN SILFHOUT: De meerwaarde van dit station staat voor ons buiten kijf. Dat is niet de discussie waard. Dat er wat foutjes worden gemaakt met de kaders, dat we even vergeten zijn een busstation op west in te kleuren, dat is een bedrijfsongelukje zullen we maar zeggen, dat gaan we vandaag rechtzetten. Maar die financiering is wel een probleem.