Notulen raadsvergadering 2025-12-09

VERGADERING VAN DE GEMEENTERAAD VAN 's-HERTOGENBOSCH OP 9 DECEMBER 2025 AANVANG 19.00 UUR Voorzitter:

drs. J.M.L.N. Mikkers

Griffier:

drs. W.G. Amesz

Leden aanwezig:

drs. E.M.M.P. Altenburg-Collin, H.B. Bos, J. Broekmeulen, O. Çifçi, M. Claessen, J.J.E.L. van Creij, A.M. Cremers, mr. Y. Doğan, B. El Amraoui, S.J.A. Elders BA, J.J.M. Gersjes, F.J. van Haren, A.W.J.A. van Hattem LLB, A. Hernández, W.B.G. Hoeben, F. Hoekstra-Wittebol, J.A.B. Huibers, mr. drs. N.M.C. Huijbrechts RO CIA, drs. P.E. Kagie, R.F. van der Kallen-van der Donk, M.A.J.T. Korver-van Weegberg, J. Kouwenberg, W.M. van de Leemput, A.A.J. van der Leest, mr. drs. R. Lipman, H.J.M. Mees, ir. V.P.T. Muller-Laumans, mr. S.J.M. Peters, M.C.J.M. Ploegmakers, M.G.H. van Rens, B.F.C. Roovers (vanaf 19.35 uur), E. Samshuijzen, A.C. van Silfhout, drs. ing. G.M.M. Verbruggen, N.R. Verreijt, C.K.J. Visscher en J.P.M. Welten-van Doremalen

Tevens aanwezig de wethouders: Afwezig:

M. Craste bc, ing. R.A.P. Geers, R.J.J. Geers, P. Slikker, mr. M.A.B. van der Sloot en H.M.M. Vermin W. de Groot MSc en drs. J. Hendrickx

1.

Vragenhalfuurtje

2.

Vaststellen agenda van de raadsvergadering

3.

Goedkeuring notulen van de openbare raadsvergaderingen van de gemeenteraad van 13 november 2025

4.

Ingekomen stukken en mededelingen

STUKKEN WAAROVER GEEN DISCUSSIE MEER WORDT VERWACHT (A) 5.

Project Archiefbewaarplaats naar uitvoeringsfase Structuurfonds

6.

Wijziging centrumregeling regio Meierij Wmo 2026

7.

Managementrapportage 2025

LICHTE BESPREEKSTUKKEN (B) 8.

Ontwikkelkader Innovatie Kwartier Den Bosch

9.

Buitenplanse Omgevingsplancapaciteit (BOPA) zonnevelden Dungense Polder en Kloosterstraat

10.

Rekenkameronderzoek Armoedebeleid gemeente ’s-Hertogenbosch

11.

Wijziging Algemene Subsidieverordening ’s-Hertogenbosch 2021

DEBATSTUKKEN (C) 1

12.

Wijziging belastingverordeningen 2026

13.

Verkeersmaatregelen korte termijn De Groote Wielen

14.

Mobiliteitspakket Oostzijde ’s-Hertogenbosch (MOsH)

15.

Herijking gebiedsontwikkeling Citadelpoort

ACTUELE MOTIES – BESPROKEN IN COMMISSIE 16. Vrienden op de Fiets 16.a Actuele motie Vrienden op de Fiets – betaalbare omgevingsvergunning 16.b Actuele motie Vrienden op de Fiets omgevingsvergunningsvrij 17.

Actuele motie Concrete actie ter bestrijding onveiligheid en straatintimidatie

18.

Actuele motie Voorkom verdrinkingsgevaar voor dieren in Bossche wateren

Opening De VOORZITTER: Dames en heren, ik verzoek u allen plaats te nemen. Voordat wij officieel met de raadsvergadering beginnen, verzoek ik eerst een moment van stilte. Stilte De VOORZITTER: Dank u wel. Dames en heren, bij de start van vergadering toch wel een momentje. Deze ambtsketen die ik draag is zestig jaar oud. Die was de afgelopen jaren veelvuldig bij de reparateur, zoals dat zo mooi heet. Er is ook aangegeven dat hij weinig verbinding had met de kernen van onze gemeente. Er is een werkgroep aan de slag gegaan bestaande uit mevrouw Lipman, de heer Gersjes en ondergetekende om tot een nieuwe ambtsketen voor ’s-Hertogenbosch te komen en dat is gelukt. We gaan naar een filmpje kijken om een toelichting te krijgen over de nieuwe ambtsketen. [filmpje] De VOORZITTER: U heeft het begin van het filmpje gemist, maar hij heeft er 450 werkuren in zitten en dit is zijn legacy aan ’s-Hertogenbosch. Het is het magnum opus van zijn levenswerk. Dit is het laatste werk dat hij gemaakt heeft en privé heeft hij de afgelopen anderhalf jaar veel zorgen gehad rondom zijn vrouw en toch zijn ze erin geslaagd om een heel mooie ambtsketen af te ronden. Een project waar we denk ik als gemeente trots op mogen zijn maar zeker ik als voornaamste drager. Ik kijk even naar de loco, want zij heeft ook al geprobeerd of hij stond en hij stond goed.

Ik wil mevrouw Lipman vragen of ze deze wil afnemen en mijnheer Gersjes of hij de nieuwe om wil hangen. (Applaus). Hij is veel mooier hè? De heer GERSJES: Heel even kort. In eerste instantie hartelijk dank dat Rachna en ikzelf door jullie in het presidium zijn aangewezen om de hele begeleiding richting het product dat er nu is, de mooie ambtsketen te mogen doen, met ondersteuning van Suzan van Iersel en Jan de Wit van het kabinet en de burgemeester en natuurlijk niet te vergeten René van Tol, de goudsmid, samen met zijn vrouw Beverley, hebben we vanaf augustus 2023 aan dit project gewerkt. We hebben dat in de avonduren gedaan op de kamer van de burgemeester. Ik moet zeggen dat het een ontzettend mooi product is geworden, een mooie ambtsketen waar we inderdaad heel lang mee vooruit kunnen. Mede namens Rachna en mijzelf dank dat jullie dit hebben gedaan voor ons en dat wij samen met de burgemeester en al die anderen dit mooie product hebben opgeleverd. Dank u wel. De VOORZITTER: Dan hebben we bericht van verhindering van mevrouw Hendrickx. De heer Roovers is wat later en mevrouw De Groot is ook wat later. 1.

Vragenhalfuurtje 2

Er zijn geen vragen ingediend. 2.

Vaststellen agenda van de raadsvergadering

De VOORZITTER: Dan het vaststellen van de agenda van de raadsvergadering van deze dagen. We hebben al eerder aangekondigd dat we uitgaan van twee raadsavonden gezien de agenda. Het voorstel is dan ook om het voorstel rondom Herijking gebiedsontwikkeling Citadelpoort in ieder geval op 10 december te behandelen, dus morgen. Dus mochten we vanavond om 21.00 uur klaar zijn, dan kan dat, maar dan gaan we morgen pas door met de Citadelpoort. Mevrouw CLAESSEN: Ik heb een ordevoorstel vanuit de fractie van De Bossche Groenen om het onderwerp over Vrienden op de Fiets morgenavond te behandelen. De VOORZITTER: Akkoord, dan doen we dat morgen. Dan is het raadsvoorstel Managementrapportage als A-stuk ingedeeld, maar hier zijn amendementen op ingediend dus dat wordt automatisch een B-stuk. Voor degenen op de tribune: een A-stuk is een stuk waarover we hameren en een B-stuk is een korte toelichting van de indiener van de motie of het amendement, waarna besluitvorming plaatsvindt na advisering vanuit het college. Dan zijn in de commissie de voorstellen Verkeersmaatregelen korte termijn Groote Wielen en Mobiliteitspakket Oostzijde ’sHertogenbosch gezamenlijk ingediend. Het voorstel is om dat nu weer te doen. De heer VAN CREIJ: Daar ben ik het eigenlijk niet mee eens, heb ik al via de mail laten weten aan de fractievoorzitters.

Het zijn twee heel belangrijke onderwerpen en het is te belangrijk om het even af te raffelen, dus ik wil eigenlijk gewoon de punten afzonderlijk behandeld hebben. De VOORZITTER: Volgens mij zijn alle stukken die wij behandelen belangrijk, dus daar wil ik geen strijd over hebben. U doet een ander ordevoorstel? De heer VAN CREIJ: Ik doe het ordevoorstel om de agendapunten 13 en 14 apart te behandelen. De VOORZITTER: Oké. Het voorstel van het presidium om het voorstel gezamenlijk te behandelen. Wie is akkoord met dat voorstel? We gaan digitaal stemmen. Ik open de stemming. Het ordevoorstel is gezamenlijk behandelen. Bent u voor het voorstel van de heer Van Creij, dan bent u tegen het ordevoorstel. Het ordevoorstel wordt door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fracties van VVD (Broekmeulen, Welten, Van Haren, Altenburg-Collin), Volt (Van Silfhout), De Bossche Groenen (Hoeben, Claessen), PVV (Van Hattem), PvdD (Samshuijzen), 50PLUS (Hernández), gewoon geDREVEN (Van Creij), Leefbaar ’s-Hertogenbosch (Kagie, Mees) en lid Ploegmakers van CDA hebben tegengestemd. De VOORZITTER: Dan bij het IKDB, agendapunt 8, zijn geen moties of amendementen ingediend, dus dat wordt derhalve een A-stuk.

Dan is het voorstel van het presidium om het aantal interrupties bij debatstukken vast te stellen op acht tijdens de eerste en tweede termijn van de raad en acht interrupties richting het college en we zullen u daarvan ook op de hoogte stellen. De heer VAN HATTEM: Voor de agenda nog een actuele motie, die nog later wordt toegevoegd, de griffier is er inmiddels mee bekend, over de nota Ruimte, die komt dan als het goed is morgen op de agenda te staan. De VOORZITTER: Prima. Als u hem eerder af heeft, zorgt u voor verspreiding via de griffie naar de andere raadsleden? De heer VAN HATTEM: Dat zal gebeuren. De VOORZITTER: Oké, dank u wel. Dan de behandeling van de actuele moties heb ik net al genoemd. Vrienden op de Fiets gaat dus sowieso naar morgen. Dat is een B-stuk. Straatintimidatie en veiligheid als een C-stuk en Verdrinkingsgevaar dieren ook als een C-stuk op verzoek van de indieners. Dan is er bij de Citadelpoort na de deadline nog een motie binnengekomen van Rosmalens Belang. 3

De heer HUIBERS: Excuus voorzitter, per abuis ging ik ervan uit dat ik het tot vandaag mocht inleveren, aangezien we het pas morgen behandelen, maar de deadline bleek toch gisteren te zijn. Daarvoor mijn excuus. De VOORZITTER: Oké, hij wordt nu gepubliceerd en dan kunnen we hem morgen vaststellen. De heer KAGIE: Bij agendapunt 12, de belastingvoorstellen, trek ik het amendement ꞌNu niet besluiten over grafrechtenꞌ in. De agenda wordt vastgesteld met inachtneming van de wijzigingen. 3.

Goedkeuring notulen van de openbare raadsvergaderingen van de gemeenteraad van 13 november 2025

De notulen worden ongewijzigd vastgesteld. 4.

Ingekomen stukken en mededelingen

De lijst ingekomen stukken is voor het overige conform voorgestelde afhandeling vastgesteld. STUKKEN WAAROVER GEEN DISCUSSIE MEER WORDT VERWACHT (A) 5.

Project Archiefbewaarplaats naar uitvoeringsfase Structuurfonds

Zonder beraadslagingen besluit de raad in overeenstemming met het bovengenoemde voorstel van burgemeester en wethouders. 6.

Wijziging centrumregeling regio Meierij Wmo 2026

Zonder beraadslagingen besluit de raad in overeenstemming met het bovengenoemde voorstel van burgemeester en wethouders. LICHTE BESPREEKSTUKKEN (B) 7.

Managementrapportage 2025

De VOORZITTER: Dan gaan we over naar de Managementrapportage 2025. Dat wordt een B-stuk. Er zijn twee amendementen ingediend en één motie, alle drie van de heer Van Hattem. De heer VAN HATTEM: Bij deze managementrapportage heb ik twee amendementen en een motie. Allereerst het amendement ꞌGeen investeringsuitgaven voor opvang van ongedocumenteerdenꞌ. Er is nu € 970.000 uitgetrokken voor opvang van illegale vreemdelingen, om een pand daarvoor te verbouwen aan de Parallelweg. Die investeringsopgave die hiervoor wordt vrijgemaakt vinden wij niet acceptabel, dus deze willen wij uit de managementrapportage halen. Dit amendement wordt mede ingediend door mevrouw Welten van de VVD. Dan kom ik bij het tweede amendement, ꞌGeen nieuwe reserve grafrechten voor onbepaalde tijdꞌ. In de managementrapportage is al een mogelijkheid gecreëerd om de financiële dekking te organiseren voor de grafrechten voor onbepaalde tijd. Dit vinden we een onwenselijke ontwikkeling, gelet ook op de discussie die we zo meteen nog gaan voeren. Daarom hebben we een amendement opgesteld om het beslispunt toe te voegen: ꞌgeen nieuwe reserve voor grafrechten voor onbepaalde tijd toe te voegen aan de bijlage met gesloten circuitsꞌ, zoals het ook letterlijk in het stuk staat vermeld, eruit te halen. Dit amendement is ook mede ingediend door mevrouw Welten van de VVD. Dan heb ik tot slot nog een motie.

In de managementrapportage is ook nog een stuk opgenomen in bijlage 1 over de inzet van gemeentelijke middelen voor het azc op het Pettelaarpark, om daar te werken samen met het COA aan een zachte landing, ook voor het nieuwe azc Kruithoorn. Dat heeft meer gekost dan verwacht. Die voorbereidingskosten vinden wij als PVV-fractie onacceptabel en we willen dat daar niet opnieuw een beroep wordt gedaan op de reserves, of om in ieder geval wat nu onttrokken is aan deze reserve niet opnieuw aan te vullen, en daartoe een motie. Wethouder RALPH GEERS: Voor mij amendement 2. Uw raad heeft al het principebesluit genomen dat we graven voor onbepaalde tijd mogelijk maken. Dit is de uitwerking daarvan. En 4

ongeacht het tarief dat u vandaag al dan niet vaststelt hebben we zo’n reserve nodig, dus we ontraden het amendement. Wethouder SLIKKER: Allereerst het amendement over de noodopvang. Die hebben wij al vele jaren. Sinds 2019 ontvangen we daarvoor een rijksbijdrage. Het zijn mannen, vrouwen en kinderen die nergens anders heen kunnen, aangewezen zijn op deze plek. Vorig jaar bij een inspectie bleek er sprake van asbest, loden leidingen, brandonveiligheid. Mensen zijn tijdelijk uitgeplaatst naar de Hervensebaan. Uw raad is in week 51 vorig jaar geïnformeerd over die situatie en ook over de noodzaak om het pand op te knappen daar waar mensen in onze zorg verblijven. Als in de toekomst uw raad zou besluiten dat wij geen noodopvang voor ongedocumenteerden meer zouden wensen, wat wij in de basis onverstandig vinden, of als het rijk een andere oplossing zou hebben, dan kan dat pand ook aangewend worden voor andere groepen met spoedzoekers die er helaas ook nog te veel zijn. Dus daarmee ontraden we dit amendement. Als tweede de motie over het beschikbaar stellen van middelen uit de reserve voor de opvang voor de realisatie, tenminste de aanloop naar de realisatie van het azc op de Kruithoorn. Mede op verzoek van uw raad rondom die Bossche plus, is extra geïnvesteerd in de leefbaarheid, in omgevingsmanagement, de veiligheid in de buurt met de inwoners daar zelf.

Dat doen wij uit die reserve opvang waarvan uw raad heeft gezegd: als u extra middelen overhoudt bijvoorbeeld uit de post Oekraïneopvang, besteed dat dan aan de groep voor vluchtelingen en die Bossche plus voor onze inwoners. Dus daarmee ontraden we ook deze motie. Amendement 1, Geen investeringsuitgaven voor opvang ongedocumenteerden, van PVV en VVD De heer VAN SILFHOUT (stemverklaring): De wethouder legt het goed uit. Een opvang voor ongedocumenteerden is een plek voor mensen die nergens anders terechtkunnen. Wij als Den Bosch doen dat wel en dat is een nobele taak, en het is goed dat de gemeente dat ook goed wil doen, dus wij zijn tegen dit amendement. Het amendement wordt door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van PVV (Van Hattem), VVD (Altenburg-Collin, Broekmeulen, Van Haren, Welten) en Leefbaar ’s-Hertogenbosch (Kagie, Mees) hebben voorgestemd. Amendement 2, Geen nieuwe reserve grafrechten voor onbepaalde tijd, van PVV en VVD Het amendement wordt door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van PVV (Van Hattem), VVD (Altenburg-Collin, Broekmeulen, Van Haren, Welten), Bosch Belang (Van de Leemput), gewoon ge-DREVEN (Van Creij) en Leefbaar ’s-Hertogenbosch (Kagie, Mees) hebben voorgestemd. Motie 1, De geldkraan dicht voor azc Kruithoorn, van PVV De motie wordt door de gemeenteraad verworpen.

De leden van de fracties van PVV (Van Hattem) en Leefbaar ’s-Hertogenbosch (Kagie, Mees) hebben voorgestemd. Managementrapportage 2025 De heer VAN HATTEM (stemverklaring): Nu de middelen voor de islamitische eeuwigdurende grafrust of grafrust voor onbepaalde tijd in de managementrapportage is meegenomen en ook het geld voor het azc en voor de illegalenopvang zullen wij als PVV tegen deze managementrapportage stemmen. De managementrapportage wordt door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fracties van PVV (Van Hattem) en Leefbaar ’s-Hertogenbosch (Kagie, Mees) hebben tegen gestemd. STUKKEN WAAROVER GEEN DISCUSSIE MEER WORDT VERWACHT (A) 8.

Ontwikkelkader Innovatie Kwartier Den Bosch

Mevrouw SAMSHUIJZEN (stemverklaring): Wat ons betreft hoeven we niet te faciliteren dat ondernemers met enkel commerciële motieven gehuisvest worden. Wanneer ondernemers alleen maar geld willen verdienen hoeft daar niets mis mee te zijn, maar dan hoeft de gemeente niet haar nek uit te steken met belastinggeld. Als de bedoelingen zuiver maatschappelijk zijn, dan zouden 5

daar ook kaders aan gesteld moeten worden waar dat uit blijkt. Dat is niet het geval, dus daarom stemt mijn fractie tegen. De VOORZITTER: Met die kanttekening tegen of zijn er nog anderen? De heer VAN HATTEM (stemverklaring): De PVV-fractie zal tegen dit voorstel stemmen. Bij dit gemeentelijke plan is ook sprake van een voorrang voor huisvesting van werknemers van specifiek dit project. Een dergelijke voorrangsregeling met gemeentelijke betrokkenheid vinden wij onacceptabel dus zullen we tegen dit voorstel stemmen. Mevrouw VISSCHER (stemverklaring): Wij zijn nooit een fan geweest van het Innovatie Kwartier, ook niet van deze ruimtelijke invulling ervan. Er is te weinig sociale huur en er zijn te weinig buurtvoorzieningen. Wij zullen dus tegen stemmen. Het voorstel wordt door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fracties van SP (Visscher), PVV (Van Hattem) en PvdD (Samshuijzen) hebben tegengestemd. De heer GERSJES: Ik vergis me, ik ben voor. LICHTE BESPREEKSTUKKEN (B) 9.

Buitenplanse Omgevingsplancapaciteit (BOPA) zonnevelden Dungense Polder en Kloosterstraat

De VOORZITTER: Er zijn twee moties ingediend, een door de heer Van Hattem en een door de heer Roovers, die door mevrouw Visscher wordt ingediend. Het is een B-stuk, dus een korte toelichting op de motie, daarna reactie van de portefeuillehouder en daarna de stemming. De heer VAN HATTEM: Van dit voorstel voor een zonnepark op bestaande groene weidevelden is het probleem dat daar op dit moment zwanen leven. Het is een foerageer-, een leefgebied voor knobbelzwanen. Die hebben daar gewoon een vaste plek waar ze grazen in het gras en daar wordt door het college heel gemakkelijk aan voorbijgegaan. Er wordt gezegd: dan kunnen ze makkelijk een andere plek in de buurt zoeken, maar deze beschermde diersoort heeft daar gewoon zijn leefgebied. Als we dan zien dat daar zonnepanelen worden geplaatst met een argument erbij dat dat er eigenlijk op neerkomt: we moeten de provinciale zonneladder ontwijken want daar wordt nu een spoedprocedure voor bedacht, vinden we dat eigenlijk onacceptabel. Dus daarom heb ik een motie ingediend samen met de heer Gersjes voor het behoud van het leefgebied van de knobbelzwaan in dit gebied, dat deze prachtige dieren hier gewoon hun thuis kunnen houden en niet verjaagd worden door van die verschrikkelijke onnodige zonnepanelen die ook nog voor extra netcongestie zorgen. Daarom deze motie om het leefgebied van de zwanen in de Dungense Polder niet aan te tasten.

Mevrouw VISSCHER: De SP staat vanzelfsprekend achter de energietransitie en dat betekent ook dat je soms grond moet opgeven voor zonnevelden. Maar het is logischer om eerst naar de daken te kijken. Het college gaf aan dat we met dit zonneveld ook gaan leveren voor bedrijven in Pettelaarpark en Brand. Een snelle blik op recente luchtfoto’s op Google Maps laat zien dat veel gebouwen nog geen zonnepanelen hebben. Gezien de problemen met netcongestie is dat heel raar, daarom onze motie. Moet ik hem voorlezen of alleen het verzoek? Of geloof je het wel? De VOORZITTER: Hoe goedgelovig zie ik eruit? U mag de kern even benoemen, dat is misschien wel goed ook voor de mensen thuis. Mevrouw VISSCHER: Wij verzoeken het college om het initiatief te nemen om te komen tot maximaal en zeker meer dan nu, bedekken van gebouwen en parkeerterreinen met zonnepanelen zoals onder andere bedrijven en instanties op de Brand, de Pettelaar en het provinciehuis. Wethouder CRASTE: Twee moties. ꞌBehoud leefgebied van zwanen in de Dungense Polderꞌ ontraadt het college. Met de ontwikkeling van die twee zonneparken blijft er in de Dungense Polder voldoende ruimte voor de knobbelzwaan om te foerageren. Zoals ook aangegeven in de wethoudersbrief hebben de zonnevelden nauwelijks invloed op het leefgebied van de zwanen en door het aanleggen van natuurvriendelijke oevers worden nest- en foerageergebieden juist 6

bevorderd. Motie 2, ꞌMeer zonnepanelen op daken en parkeerterreinenꞌ, dank u wel voor de motie. Die krijgt het advies geen bezwaar. We zijn ook al in gesprek over verduurzaming op de bedrijventerreinen die mevrouw Visscher net noemde en met de provincie. We zien deze motie als een ondersteuning. Er komt dus meer dan nu zon op dak, maar we doen ook wel maximaal ons best, willen we nog meer dan zullen er ook middelen en capaciteit bij moeten komen. Dus geen bezwaar tegen de motie. Motie 1, Behoud leefgebied van zwanen in de Dungense Polder, van PVV en VOOR Den Bosch De heer VAN CREIJ (stemverklaring): Wij zullen voor deze motie stemmen, want dit geeft echt een precedentwerking. Als we daar nu in deze polder mee omgaan, in de Duurzame Polder is ook een foerageergebied. Als we hier nu makkelijk mee omgaan zal het daar dadelijk ook gebeuren. Mevrouw SAMSHUIJZEN (stemverklaring): Wij zullen tegen deze motie stemmen. Wij vinden het leefgebied van dieren heel erg belangrijk, maar we kunnen niet de parallel trekken met de Duurzame Polder. Dat is echt een heel andere kwestie. Daarbij vinden we het toch ook wel belangrijk dat wanneer partijen zeggen op te komen voor dieren dat het niet alleen op dit soort moties is, maar dat we dat dan in de breedte doen, dus daar wil ik u toe aanmoedigen. De VOORZITTER: De reactie op de stemverklaring is dat het gaat over uw eigen stemverklaring.

De heer HOEBEN (stemverklaring): Ik sluit me daar volledig bij aan. De VOORZITTER: Behalve met de laatste zin natuurlijk. De heer HOEBEN (stemverklaring): Behalve met de laatste zin. De motie wordt door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van Bosch Belang (Van de Leemput), PVV (Van Hattem), 50PLUS (Hernández), gewoon ge-DREVEN (Van Creij), VOOR Den Bosch (Gersjes) en lid Hoeben van De Bossche Groenen hebben voorgestemd. Na stemming heeft raadslid Hoeben aangegeven per abuis voor te hebben gestemd. Voor het verslag zij vermeld dat hij tegen heeft gestemd. Motie 2, Meer zonnepanelen op daken en parkeerterreinen, van SP De heer VAN HATTEM (stemverklaring): Ik zal voor deze motie stemmen, want eigenlijk had de gemeente al in lijn met de Provinciale Zonneladder eerst die daken moeten vol leggen voordat er landbouwgrond gebruikt wordt. Dus deze motie komt eigenlijk als mosterd na de maaltijd, maar dit zou eerst moeten worden toegepast voor deze grond wordt aangetast. Dus voor deze motie. De heer VAN SILFHOUT (stemverklaring): Wij hadden eigenlijk hetzelfde punt maar dan andersom beredeneerd. Namelijk dit staat al op de zonneladder als eerste optie, dus in die zin leek het ons zonder gevolg, maar we volgen ook het verhaal van de wethouder dat er dan geld bij moet, dus we zijn benieuwd wanneer de wethouder dat geld gaat vinden, maar een goed initiatief dus, deze motie.

De motie wordt met algemene stemmen door de gemeenteraad aangenomen. Raadsvoorstel Buitenplanse Omgevingsplancapaciteit (BOPA) zonnevelden Dungense Polder en Kloosterstraat De heer VAN CREIJ (stemverklaring): In lijn met wat net gezegd is: geen zonnepanelen op vruchtbare grond, dus wij zullen tegenstemmen. De heer VAN HATTEM (stemverklaring): Nu het amendement verworpen is, wordt het leefgebied van die arme zwanen aangetast, alleen maar voor die ellendige zonnepanelen, dat het nieuwe asbest is voor onze samenleving. Dus we zullen tegen dit voorstel stemmen. Weg met die zonnevelden. 7

Het voorstel wordt door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fracties van Bosch Belang (Van de Leemput), PVV (Van Hattem), 50PLUS (Hernández), gewoon ge-DREVEN (Van Creij) en VOOR Den Bosch (Gersjes) hebben tegengestemd. 10.

Rekenkameronderzoek Armoedebeleid gemeente ’s-Hertogenbosch

De VOORZITTER: Er is één amendement ingediend en twee moties. Een B-stuk, dus korte behandeling van het amendement en de moties, een korte toelichting. De heer VAN HATTEM: Heel kort, de Rekenkamer heeft duidelijk een conclusie getrokken dat de gemeente werkt voor een heldere visie op armoede maar dat de doelstellingen niet concreet zijn uitgewerkt. Dat heeft natuurlijk gevolgen voor het te voeren armoedebeleid. Alleen is deze conclusie niet doorvertaald in de aanbevelingen. Het lijkt me juist heel verstandig om tot een goed armoedebeleid te komen dat je ook deze conclusie doorvertaalt in de aanbevelingen, dus het ontwerpbesluit wil ik graag aanvullen met het punt: ꞌde gemeentelijke doelstellingen op armoedebeleid ook concreet uit te werkenꞌ. De heer VAN HAREN: Goed dat de Bossche Pas na een zorgvuldig proces volgende maand wordt gelanceerd. Zoals wij bij het raadsvoorstel in 2023 al zeiden, we hebben maar één kans om het instrument goed neer te zetten voor de doelgroep en dit Rekenkamerrapport leert ons waar het knelt in het armoedebeleid. Achterblijvende dienstverlening, verstikkende bureaucratie, onvoldoende vroegsignalering en niet-gebruik van regelingen. Laten we ervoor zorgen dat de pas in de uitvoering juist op die punten wordt ingezet en na twee jaar bij de eerste evaluatie ook wordt getoetst.

Laten we dan ook als raad zelf terughoudend zijn in het opstapelen van aanvullende politieke wensen. Daarom hebben wij samen met een groot aantal fracties, waarvoor onze dank, de motie ꞌFocus en zorgvuldigheid bij uitvoering Bossche Pasꞌ ingediend. Mevrouw DOĞAN: Menselijk armoedebeleid begint met vertrouwen. Daarom dienen wij vanuit GroenLinks en PvdA samen met D66, De Bossche Groenen, SP en Volt de motie ꞌOntzorgen en vertrouwen: minder bewijs, meer bereikꞌ in. Wij weten dat niet-gebruik allang niet alleen ontstaat door onbekendheid met regelingen, maar juist doordat mensen afhaken omdat ze de overheid niet meer durven te benaderen. Het voortdurend moeten bewijzen dat je arm bent, wakkert wantrouwen aan en houdt mensen weg bij ondersteuning waar ze recht op hebben. Andere gemeenten laten zien dat het wel anders kan, zoals Wageningen en Nijmegen. Daarom vragen wij het college te onderzoeken hoe de bewijslast verder omlaag kan, zodra daar wettelijke ruimte voor is, met een concreet voorstel naar de raad te komen, zodat inwoners niet onnodig worden belast en de gemeente doet wat echt werkt. En eenvoud bieden, drempels verlagen en mensen ondersteunen vanuit vertrouwen in plaats van wantrouwen. We hopen dat de overige partijen onze motie ook steunen. Wethouder VAN DER SLOOT: Het tempo zit er lekker in vanavond, dus dat is hartstikke mooi.

Dat wil ik overigens ook vasthouden, dus maakt u zich geen zorgen. Ik zal eerst beginnen met de moties. De eerste motie gaat over de zorgvuldigheid bij de uitvoering van de Bossche Pas en ook de uitvoering van de evaluatie. We hebben al eventjes met elkaar gesproken, de Bossche Pas is natuurlijk een middel dat we vanaf januari gaan inzetten, ook juist om het niet-gebruik tegen te gaan. Ook een aantal zaken die juist in het Rekenkameronderzoek zijn genoemd proberen we ook door middel van die Bossche Pas op te vangen. Alleen maatwerk an sich is iets wat we met de Bossche Pas niet kunnen leveren, omdat de Bossche Pas natuurlijk een generieke maatregel is. Maar zoals ik u ook hoor met het indienen, we kunnen natuurlijk wel kijken hoe we naast de Bossche Pas maatwerk kunnen laten bestaan, dat we binnen wat we kunnen aanbieden wel duidelijke aandacht hebben voor maatwerk. Dus als ik het zo mag uitleggen, heeft deze motie geen bezwaar. Dat geldt ook voor de volgende motie, ꞌMinder bewijs, meer bereikꞌ.

Op dit moment benutten we wel echt de maximale wettelijke ruimte die er is om zo min mogelijk bewijsstukken op te vragen, maar natuurlijk komt er een nieuw tijdperk aan, althans dat verwachten we, en we gaan u dan ook in Q2 volgend jaar informeren of we daar op dat moment als er andere regelingen zijn ook meer ruimte in kunnen bieden, omdat we het ook belangrijk vinden dat we het voor de mensen die het betreft zo eenvoudig als mogelijk houden. Dus die heeft ook geen bezwaar. Dan hebben we het amendement. Dat gaat over doelstellingen armoedebeleid. Ik merk, ik vind het ook een beetje lastig, want was het maar waar dat wij helemaal konden meten op armoedebeleid, want dan zou het zijn dat we of als gemeente daar volledig over gingen, of dat het rijk het volledig en ook op een goede manier in 8

handen had. Maar het is heel erg samenspel tussen gemeente en rijk, dus als u wilt meten hoe het staat met de mensen in armoede, kunnen wij dat niet als gemeente alleen doen. Althans, wij hebben daar niet in ons eentje alle invloed op. Daar heeft ook altijd het rijk een grote verantwoordelijkheid in als het gaat over het sociaal minimum. Wat we wel doen, en dat ziet u ook ieder jaar in de P&Ccyclus, is dat we op een aantal doelstellingen rapporteren, zoals de doorlooptijd, mensen die aangeven, gewoon Bossche mensen, mensen uit onze gemeente, of ze beperkt worden door de financiële situatie, het percentage kinderen in armoede, dus over dat soort zaken rapporteren we ook. Plus daarnaast hebben we ook een toezegging gedaan dat we met uw raad nog in gesprek gaan, ook in de nieuwe periode, om te kijken hoe we er nu voor kunnen zorgen dat u betere knoppen heeft om aan te draaien. Dat alles maakt dat ik dit amendement moet ontraden, maar de gedachte van wat u ermee wilt bereiken, snap ik wel. Maar met alles wat en is toegezegd en ook de situatie zoals het is ingericht, moet ik het toch ontraden. Amendement 1, Concreet uitgewerkte doelstellingen armoedebeleid, van PVV en VOOR Den Bosch Het amendement wordt door de gemeenteraad verworpen.

De leden van de fracties van PVV (Van Hattem), VOOR Den Bosch (Gersjes), Leefbaar ’s-Hertogenbosch (Kagie, Mees), gewoon geDREVEN (Van Creij) en 50PLUS (Hernández) hebben voorgestemd. Motie 1, Focus en zorgvuldigheid bij uitvoering Bossche Pas, van VVD, D66, Rosmalens Belang, gewoon ge-DREVEN, VOOR Den Bosch, GroenLinks, PvdA, Bosch Belang, PVV en Volt De motie wordt met algemene stemmen door de gemeenteraad aangenomen. Motie 2, Ontzorgen en vertrouwen: minder bewijs, meer bereik, van GroenLinks, PvdA, D66, De Bossche Groenen, SP en Volt De heer VAN CREIJ (stemverklaring): Wij zullen tegenstemmen, dit zet wat ons betreft de deur eigenlijk te ver open voor misbruik van de regelingen. De motie wordt door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fracties van PVV (Van Hattem) en gewoon ge-DREVEN (Van Creij) hebben tegen gestemd. Raadsvoorstel Rekenkameronderzoek Armoedebeleid gemeente ‘s-Hertogenbosch wordt met algemene stemmen door de gemeenteraad aangenomen. 11.

Wijziging Algemene Subsidieverordening ’s-Hertogenbosch 2021

De VOORZITTER: Mevrouw Hendrickx is er niet, dus dan vragen we de nestor van de raad om het voorzitterschap over te nemen en dat is de heer Kagie. De PLV. VOORZITTER: Dames en heren, het was november 1989 dat ik het laatst de vergadering van de raad voorzat. Dat is alweer een tijdje geleden. Dat was in november 1989 en ik hoor net dat wethouder Ralph Geers in dat jaar geboren is. Hoe snel kan het gaan? Agendapunt 11, Wijziging Algemene Subsidieverordening ’s-Hertogenbosch 2021. Het amendement ꞌRapportagegrens niet verlagenꞌ, van PVV en VOOR Den Bosch. De heer VAN HATTEM: De laatste keer dat de heer Kagie voorzat viel de Berlijnse Muur, dus wie weet wat er vandaag nog allemaal gebeurt. Ik heb een amendement ingediend bij de Algemene Subsidieverordening, want er wordt in het raadsvoorstel gezegd: het sluit niet meer aan bij de dagelijkse praktijk en daarom moet het geactualiseerd worden. Dan vraag je je af: is die dagelijkse praktijk dan opeens leidend geworden en wordt er dan opeens allemaal afgeweken van de subsidieverordening? In algemene zin wordt gezegd: we gaan uit van vertrouwen, en dat vinden we niet zo heel verstandig. Je kunt toch nog steekproefsgewijs controleren en voortgangsgesprekken lijken ons wat naïef, dus we hebben een amendement ingediend met de bedoeling om de drempelbedragen gewoon op de huidige bedragen te houden.

Daarmee zijn de artikelen bedoeld die genoemd zijn in het amendement, om die ongewijzigd te laten, evenals de wijziging in de nieuwe Algemene Subsidieverordening, om daar ook die bedragen terug te brengen naar de oorspronkelijke niveaus, om toch de controle te kunnen houden op de uitgave van subsidies en om dat wat beter in te kunnen dekken.

9

Portefeuillehouder MIKKERS: Ik zou toch namens het college de motie willen ontraden. Wat we hebben gepoogd met de Algemene Subsidieverordening en de aanpassing is juist om partijen die subsidie krijgen vanuit de gemeente te ontzorgen. Dat betekent dat we de drempelbedragen die sinds 2011 niet meer waren aangepast, met de huidige stand van zaken in overeenstemming brengen. Dat betekent om aan kleinere subsidiebedragen, want daar gaat het in eerste aanleg over, minder zware rapportageverplichtingen te koppelen, en daarmee ook meer vertrouwen te geven aan de verenigingen en instellingen die subsidie verzoeken. De rechtmatigheid hoeft geen probleem te zijn, want er zijn voldoende toetsingsmogelijkheden tussen vertrouwen en verantwoording, om dat op een bepaalde manier te doen. Dat zal voornamelijk zijn via het controleprotocol en de beleidsregels die we vastleggen bij de subsidieregeling, maar we vonden een jaarrekening et cetera voor wat kleinere bedragen niet meer noodzakelijk en daar hebben we de subsidieverordening op aangepast. Dus een kwestie van vertrouwen en dat zouden we graag in willen zetten, dus daarom ontraden we dit amendement. Amendement 1, Rapportagegrens niet verlagen, van PVV en VOOR Den Bosch, wordt door de gemeenteraad verworpen.

De leden van de fracties van PVV (Van Hattem), gewoon ge-DREVEN (Van Creij), VOOR Den Bosch (Gersjes) en lid Kagie van Leefbaar ’s-Hertogenbosch hebben voorgestemd. Na stemming heeft raadslid Mees aangegeven per abuis tegen te hebben gestemd. Voor het verslag zij vermeld dat hij voor heeft gestemd. Voorstel tot Wijziging Algemene Subsidieverordening ’s-Hertogenbosch 2021 Mevrouw WELTEN (stemverklaring): De VVD is voor vermindering van regelgeving en bureaucratie en dit is al een aardig eindje in de richting. Het voorstel wordt door de gemeenteraad aangenomen. Het lid van de fractie van PVV (Van Hattem) heeft tegengestemd. DEBATSTUKKEN (C) 12.

Wijziging belastingverordeningen 2026

De VOORZITTER: In 2061 is de heer Kagie weer aan de beurt om de vergadering voor te zitten. Ik ga over naar de debatstukken, de wijziging voor de belastingverordeningen. Daar hebt u een intensief debat over gehad tijdens de commissie Bestuur, vooral geënt op de grafrechten voor onbepaalde tijd. Er is één amendement over ingediend. Het is een C-stuk, dat betekent dat we de mogelijkheid geven om via het spreekgestoelte uw betoog te houden. Het amendement is ingediend door de fractie van GroenLinks, PvdA, D66, VOOR Den Bosch, Volt, SP en PvdD. Mevrouw Doğan is de eerste indiener, dus ik neem aan dat zij het eerst het woord neemt. Mevrouw DOĞAN: Vanavond wil ik beginnen met het benoemen van iets wat voor mij zeer wezenlijk is. Als raadslid heb ik een controlerende taak en die neem ik zeer serieus. Dat bleek ook in het dossier nodig, want we hebben de afgelopen tijd drie verschillende bedragen van het college voorbij zien komen. Eerst € 34.500, daarna € 21.000 en afgelopen donderdag € 18.000. Ik ga niet eens meer uitweiden over het allereerste voorstel, maar ook het voorstel van € 21.000 was volgens ons niet kloppend. Dat hebben wij hier in deze zaal geuit en dat is later ook bevestigd door het college. Er is namelijk een externe partij ingeschakeld om de berekeningen nogmaals door te rekenen. En toen is de rekenfout ook daadwerkelijk aan het licht gekomen.

Ik ben blij dat wij kritisch zijn geweest, maar ik ben ook blij dat het college de moeite heeft genomen om die fout te herstellen. Dat waarderen wij oprecht. Nu rest nog één punt dat voor ons belangrijk is, het rentepercentage. Het college kiest in dit voorstel voor een rentepercentage van 1%, vanuit een zeer voorzichtig risicomanagement. Maar uit dezelfde systematiek blijkt dat 1,5% wordt gezien als solide en nog steeds voorzichtig, 2% als neutraal en alles daarboven als optimistisch. Wij hebben gekeken naar de keuzes van andere gemeenten en zien dat de meeste zelfs voor de optimistische keuze kiezen. Maar wij pleiten daar niet voor. Voor ons staat maar één ding centraal, namelijk dat het tarief betaalbaar, redelijk en verzekerbaar moet zijn. Wanneer we kijken naar de landelijke vergelijkingen en het tarief baseren op 1,5% rente komen wij uit op een bedrag dat betaalbaar, verzekerbaar en volledig kostendekkend blijft. Daarmee doen wij recht aan de situatie, houden we de drempels laag en zorgen we ervoor dat alle Bosschenaren die de wens hebben zich voor onbepaalde tijd in onze 10

gemeente te laten begraven, zich ook daadwerkelijk in onze gemeente kunnen laten begraven en niet hoeven uit te wijken naar andere gemeenten. Daarom dienen wij, GroenLinks, PvdA, samen met D66, VOOR Den Bosch, Volt, SP en PvdD het voorstel in om het rentepercentage vast te stellen op 1,5%. Solide en nog steeds voorzichtig. Ik hoop van harte dat de raad, de overige partijen ons hierbij verder kunnen steunen. De heer VAN HATTEM: Het mag duidelijk zijn dat wij als PVV Den Bosch hier absoluut niet achter staan en ook totaal verbaasd zijn over hoe hier met het college alsof we op een bazaar staan in een of ander Arabisch land te dealen valt over het tarief van grafrechten. Eerst is het ruim € 34.000, dan wordt het weer verder verlaagd, nu nog verder verlaagd en nu is het nog niet goed genoeg voor de islamitische gemeenschap waar een aantal partijen hier in de raad, zoals GroenLinks, PvdA en D66 en VOOR Den Bosch het specifiek voor opnemen, hun belangen proberen te zoeken, hun achterban proberen in te dekken, en dat is eigenlijk gewoon een heel kwalijke zaak, ook voor de rekening van andere Bosschenaren. Het is gewoon te gek voor woorden dat er op deze manier te dealen valt voor het college en het college hier ook voor openstaat, dat het college zich laat gebruiken voor handjeklap, voor afdingen, voor deze islamitische koehandel.

Wat de PVV betreft zullen we dit amendement dus ook absoluut niet gaan steunen. We willen überhaupt geen islamitische begraafplaats met grafrechten voor onbepaalde tijd, eeuwigdurende grafrust. De heer VAN SILFHOUT: De superlatieven van de PVV kennen we ondertussen wel. Het woord afdingen wordt hier gebruikt, terwijl het college gewoon zegt: we hebben een rekenfout gemaakt. Het is toch gewoon een rekenfout die ze hebben gemaakt, vraag ik aan de PVV. De heer VAN HATTEM: Het wordt nu afgedaan als een rekenfout, maar het is gewoon een smoesje. Ze hebben gewoon een ander percentage gepakt, ze zijn op een andere manier gaan rekenen, dit is gewoon gedaan om de coalitiepartijen GroenLinks, PvdA, D66 ter wille te zijn, want deze drammerij van het moet en het zal gebeuren, want anders is het discriminatie. Mevrouw Doğan heeft bij eerdere vergaderingen hier het woord moslimdiscriminatie in de mond genomen vanwege te hoge islamitische grafrechten. De heer VAN SILFHOUT: Ik zou toch graag even willen vragen, want ik pik hieruit op dat de PVV eigenlijk zegt dat ze liegt als ze haar beweegredenen vertelt. Dat zou ik toch even graag bevestigd krijgen.

De heer VAN HATTEM: Ik heb inderdaad geen vertrouwen in de beweegredenen van dit college, als zij eerder met een heel stellig antwoord komen en tot twee keer toe op hun schreden moeten terugkomen, dan lijkt het me dat ze gewoon onder druk zijn gezet door deze coalitiepartijen die hier een beetje af lopen te dingen op deze Arabische bazaar van grafrechtentarieven en daar moeten we niet in meegaan. Deze kosten worden afgewenteld op andere belastingbetalende Bosschenaren, door dat tarief naar beneden te brengen. Want iemand moet het betalen. En bovendien, mensen die gewoon voor grafrechten voor bepaalde tijd betalen, dus gewoon voor tien of twintig jaar, die krijgen geen lager tarief. De heer GERSJES: Mijnheer Van Hattem, ik hoor u zojuist zeggen dat islamieten eigenlijk helemaal niet begraven mogen worden. Waar moeten we dan met die mensen heen? Kunt u dat uitleggen? De heer VAN HATTEM: De heer Gersjes van VOOR Den Bosch legt mij woorden in de mond die ik niet gebruik. Ik zeg alleen: geen eeuwigdurende grafrust. Dat is wat anders. Ze kunnen gewoon van alle voorzieningen gebruikmaken die voor iedere andere inwoner van deze gemeente beschikbaar zijn. En als zij de grafrechten voor bepaalde tijd steeds willen verlengen, is het ook prima. Alleen als het voor onbepaalde tijd is, die eeuwigdurende grafrust legt een claim, niet alleen op de ruimte maar ook op de onderhoudskosten.

Daar zijn wij pertinent op tegen. De heer GERSJES: Maar volgens mij zit er ook nog een verschil tussen eeuwigdurend en onbepaalde tijd. Bent u het daarmee eens? De heer VAN HATTEM: Hier wordt de eeuwigdurende connectie als onbepaalde tijd ingevuld. En dit wordt eigenlijk gewoon afgekocht voor honderd jaar. Maar daarmee wordt eigenlijk niet gezegd dat die na honderd jaar ook verdwijnt. Dus er wordt eigenlijk van uitgegaan dat het een 11

principe is dat het graf niet geruimd gaat worden. En ja, als we honderd jaar verder zijn heb je wel al die tijd onderhoud gehad en een claim op de schaarse ruimte. De heer EL AMRAOUI: Er wordt vooruitbetaald voor honderd jaar, met inflatiecorrectie. Daar wordt ook nog rente bij gerekend, want je betaalt het vooruit. En de heer Van Hattem was bijna bij een epifaan moment, want het wordt vastgelegd voor honderd jaar, dat is onbepaalde tijd. Vervallen die rechten dan niet van rechtswege daarna? De heer VAN HATTEM: Dat is maar zeer de vraag, want als we kijken naar hoe drammerig de brief is geweest van de islamitische organisaties, waaronder al die salafistenclubjes van verschillende moskeeën hier. De VOORZITTER: Mijnheer Van Hattem, volgens mij gaat het niet om de waarde van de afzender. U kunt aangeven dat een brief van een bepaalde afzender afkomstig is, dat vind ik prima, maar om daar een kwalificatie aan te richten terwijl die mensen zich niet kunnen verdedigen, vind ik niet terecht. Dus zou u zich willen richten op gewoon de afzender van de brief, dat is voldoende. De heer VAN HATTEM: De afzender van de brief waaronder de islamitische moskee Attakwa die bekendstaat als salafistisch. Dat kan ik wel zeggen, en alle andere organisaties die daarmee samenwerken, stellen: het is een religieuze verplichting. Het moet en het zal gebeuren.

Dus dit college laat zich chanteren door die islamitische drammerij, door met die lagere tarieven te komen. Ik kan er lang of kort over zijn, maar dit is gewoon iets wat we niet moeten willen en ik vind het schandalig dat het college hierin meegaat, dat het college zich eigenlijk gewoon op deze manier in zijn hemd laat zetten door een aantal raadsfracties die het nodig vinden om op deze manier die drammerij van we moeten en we zullen lagere tarieven hebben, om dit als een soort handjeklap op de bazaar te organiseren. Kortom, we zullen tegen het amendement stemmen en uiteraard ook tegen het voorstel. De heer ÇIFÇI: Net als bij de commissie Bestuur wil ik het hebben over mensen. Niet over cijfers, rente of rekensystemen, maar over mensen. Over Bosschenaren die hun hele leven hebben bijgedragen aan onze stad, die onze economie draaiende hielden. Weet u nog, bij Michelin, de oude Verkadefabriek, Grasso, de Kruithoorn, Willem II, fabrieken, werkplaatsen waar generaties keihard hebben gewerkt. Een van de zwaarste, vuilste en minst gewaardeerde banen deden zonder ooit te klagen. Mensen die met hun handen hun kracht en hun liefde voor hun gezin en deze stad hebben gemaakt tot wat zij vandaag is. Voor deze mensen en voor alle Bosschenaren moeten wij iets heel eenvoudigs maar diep menselijks goed regelen: betaalbare, toegankelijke en waardige grafrust.

En het gaat hierbij niet alleen om een plek na het leven, het gaat hier om erkenning voor een leven lang bijdragen. Om een laatste rustplek waar families in vrede kunnen blijven komen, gewoon in je eigen stad. Ik weet dat er Bosschenaren zijn die uiteindelijk in Nuenen zijn begraven, de stad van burgemeester Freek van Genugten, oud-fractievoorzitter van het CDA. Daar is het goed en betaalbaar geregeld. Prachtig. Maar het houdt ons ook een spiegel voor. Als het daar betaalbaar kan, waarom hier niet? Een heel simpele vraag voor ons allemaal. Vandaar dat er een amendement tot stand is gekomen dat het betaalbaar en verzekerbaar gaat maken voor de Bosschenaar. Voorzitter, beste collega’s, we kunnen dit. En belangrijker, we moeten dit doen voor iedereen die een bijdrage levert aan onze stad. De heer KAGIE: Het raadsvoorstel Wijzigingsvoorstellen ozb en begraafplaatsrechten, wij kunnen instemmen met punt 1 betreffende de ozb. Met punt 2, de eerste wijzigingsverordening begraafplaatsrechten, kunnen wij niet instemmen. Een dossier met vier voorstellen, en ik beperk me even tot het tarief en dat klinkt zo zakelijk voor een enkel particulier graf, raadsvoorstel 25 februari 2025, tarief € 34.503. Raadsvoorstel 9 december 2025, tarief € 21.000, collegebrief 4 december, correctie rekenfout op raadsvoorstel 9 december, tarief € 18.000.

En gisteren ontvingen we van collega Doğan, Gersjes en anderen een amendement op raadsvoorstel 9 december 2025, tarief € 13.000. Voorzitter, in het raadsvoorstel zoals het nu voorligt, staat: dit tarief, het oorspronkelijke tarief van € 21.000 en later € 18.000, achten wij het maximaal haalbare, gelet op de balans tussen gevolgen voor rechthebbenden en de lasten voor de gemeente. In al die voorstellen wordt dan onder de streep, moeten we vaststellen, elke keer kom je dat weer tegen, de voorstellen voldoen aan de kostendekkendheidtoets. Welke zakjapanners gebruiken we hier in dit huis? Dat kan echt niet. Deze grote verschillen in tien maanden tijd. Van € 34.503 naar € 21.000 naar € 18.000 naar € 13.000. Dit dossier overziende is het niet meer te volgen en niet meer uit te leggen. Dat kan niet en wij zullen 12

tegenstemmen. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Toch nog een vraag aan collega Kagie. Hij heeft het over het rekenwerk en dat dat de reden is om tegen te stemmen. Maar dan vraag ik me af: gaat het dan om de motie of gaat het er eigenlijk om dat, u noemt de rekenmachines die schijnbaar niet helemaal goed ingesteld staan. Is het dan niet bewonderenswaardig dat raadsleden die hier werk van maken, zich vastbijten, hier achteraan blijven gaan, dat in de gaten hebben en dit willen rechttrekken? Waarom bent u dan tegen die motie? De heer KAGIE: Op 8 oktober 2024 werd aangenomen, gesproken over het begraafplaatsenbeleidsplan 2024 en toen werd het amendement aangenomen om grafrechten voor onbepaalde tijd mogelijk te maken. Als er dan een degelijk voorstel ligt dan ben je, ook al ben je daar geen voorstander van, want wij waren er geen voorstander van, gewoon verplicht om je controlerende werk te doen, te wegen, een meerderheid van de raad heeft zich uitgesproken: ligt hier nu een aannemelijke onderbouwing voor een bepaald tarief? En als ik dan op 25 februari een tarief tegenkom van € 34.503 en op 9 december eerst € 21.000 en vervolgens op 4 december een brief met € 18.000, dan wil ik dat toch de categorie 'zakjapanner rekenfouten maken' geven. Maar het grote verschil tussen februari en nu, en vervolgens het verschil van € 18.000 naar € 13.000, daar kunnen wij niet in meegaan.

Wij hebben overwogen om te vragen: doe uw huiswerk opnieuw, maar dat is geen heilzame weg. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Is het dan niet juist straks wellicht de vraag aan het college hoe het toch zo kan dat het zo loopt en om onder de kerstboom van het stadhuis een rekenmachine te leggen om herhaling te voorkomen? Maar dat hoeft toch niet gelijk dit amendement zo af te doen? Is het niet een heel terechte vraag die u stelt, voor het college? De heer KAGIE: Het verschil is te groot en het gemodder en het gerommel is te groot. En dan kunnen we onder druk van een deel van de raad zeggen: en het zal en het moet die € 13.000 zijn. Maar dat vind ik geen waarachtige uitweg. De heer EL AMRAOUI: Het verschil is te groot volgens de heer Kagie. Het verschil tussen € 34.500, het initiële voorstel, en het landelijk gemiddelde is ook gigantisch. Waarom gingen uw voelsprieten toen niet tintelen? De heer KAGIE: Het gaat even over de weg die wij hier in Den Bosch zijn gegaan van het eerste voorstel tot nu het laatste voorstel dat gistermiddag in onze brievenbus terechtkwam en dat is onwaarachtig. De heer GERSJES: Vandaag sta ik hier niet alleen als uw collega-raadslid, maar ook als medeburger die geraakt door een diepmenselijk en essentieel vraagstuk. De laatste eer die we onze dierbaren willen bewijzen.

Het gaat over een onderwerp dat in het hart van onze diverse gemeenschap ligt, namelijk de toegang tot een waardige en een betaalbare begrafenis voor onze islamitische Nederlanders met inachtneming van hun religieuze verplichting tot eeuwigdurende grafrust. De huidige kosten van € 18.000 voor een graf voor onbepaalde tijd op onze gemeentelijke begraafplaatsen zijn simpelweg onhoudbaar en onfatsoenlijk hoog. Dit bedrag staat in schril contrast met de kosten elders in het land, waar prijzen voor eeuwigdurende grafrust vaak tussen de € 2.500 en € 8.000 liggen, en in sommige gevallen maximaal € 10.000 bedragen. De heer VAN HATTEM: Ik hoor de heer Gersjes van VOOR Den Bosch nu spreken over dat die kosten onfatsoenlijk hoog liggen, maar vindt de heer Gersjes het dan wel fatsoenlijk dat andere Bosschenaren extra moeten betalen, die extra belastingen moeten betalen vanuit de ozb om dit verschil te moeten ophoesten? En dat die eigenlijk ook korting krijgen op graven voor bepaalde tijd? De heer GERSJES: Het enige wat ik kan zeggen op de vraag van de heer Van Hattem, ik ben katholiek, als ik begraven wil worden kan ik kiezen voor twintig jaar. Dan betaal ik € 10.000 en € 67. Als ik dat reken over vijf keer twintig jaar en ik zou ook voor die tijd kiezen, van honderd jaar, zit ik op dik € 10.000, bijna € 13.000, waar nu ook om wordt gevraagd.

En ik heb ook een beetje respect voor de mensen die te maken hebben met een overledene. Daar gaat het ook om. Het gaat hier niet alleen om geld, het gaat ook om het gevoel en medeleven van mensen die het al zo moeilijk hebben wanneer iemand in hun familie overlijdt. Dat is wat ik erover wil zeggen. 13

De heer VAN HATTEM: Nu doet de heer Gersjes alsof hij het fatsoen volledig aan zijn zijde heeft, maar hoe fatsoenlijk is het richting mensen die hun dierbare willen begraven maar ook tegen een hoog bedrag aanlopen voor bepaalde tijd? Of mensen die hun rekeningen niet kunnen betalen omdat de gemeentelijke lasten al heel hoog zijn? Waarom moeten deze douceurtjes aan de islamitische gemeenschap worden gegeven, van de heer Gersjes van VOOR Den Bosch? De heer GERSJES: De heer Gersjes van VOOR Den Bosch kan hier het volgende op zeggen, er wordt nu eenmaal betaald voor grafrechten, voor u, voor mij, voor welke groepen dan ook. Ik maak geen onderscheid. Het is nu eenmaal zo geregeld dat er geklungeld is, ik noem het maar geklungel, met de bedragen. Dat is een ander onderwerp. Het gaat er hier om dat mensen gewoon goed hun rust kunnen vinden en dat tegen acceptabele bedragen. Dat geldt ook voor ons, wij kunnen ook voor € 10.000 tot € 12.000 op honderd jaar gewoon onze grafrust hebben en onze grafrechten daarvoor betalen. Ik zal u zeggen, ik betaal nu nog, samen met mijn broer en zus, voor mijn ouders die in 1984 en in 1992 zijn overleden, waar grafrechten voor zijn betaald. De VOORZITTER: Mijnheer Gersjes, wilt u zich richten op het beantwoorden van de vraag? De heer GERSJES: En dat doe ik met diep respect.

Het raakt mij voorzitter, want het zijn vragen die er eigenlijk gewoon helemaal niet toe doen. Ik ga verder. Binnen de islamitische traditie is de wens voor onbepaalde grafrust een essentieel religieus voorschrift. Het graf mag zonder noodzakelijke reden niet verstoord of geruimd worden. Dit is geen luxe maar een fundamenteel recht dat wij als open en inclusieve gemeente moeten garanderen. Het is onze collectieve verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen dat elke inwoner in onze gemeente ongeacht religieuze of culturele achtergrond op een respectvolle manier begraven kan worden. Een overlijden brengt al genoeg emotionele en logistieke uitdagen met zich mee. Laten we daar niet ook nog onoverkomelijke financiële zorgen aan toevoegen. Mijn oproep aan u, collega’s, is om menselijkheid binnen bureaucratie te plaatsen. Laten we de kosten voor een graf voor onbepaalde tijd verlagen naar een maatschappelijk aanvaardbaar en redelijk bedrag, zoals de voorgestelde € 13.000. Dit is nog steeds aan de hoge kant in vergelijking met andere gemeenten, maar het is een stap in de goede richting. Laten we een signaal van empathie en inclusiviteit afgeven en laten we samen bouwen aan een gemeente waar iedereen tot in de laatste rustplaats gelijk behandeld en gerespecteerd wordt en ik reken op uw steun voor dit broodnodige en rechtvaardige voorstel. De heer VAN CREIJ: Geen heel uitgebreid betoog.

Op 8 oktober 2024 hebben wij al tegen het amendement gestemd voor grafrechten voor onbepaalde tijd. Het is al een paar keer gezegd, het lijkt wel de handel in Marrakesh, maar ik heb hier staan: koehandel, zoals er eigenlijk met die getallen deze keer is omgegaan. Maar wij gaan de rekening van dit voorstel niet neerleggen bij onze kinderen. Het is wat ons betreft een vrijwillige keuze, de grafrechten voor onbepaalde of bepaalde tijd. Wij zullen niet instemmen met het amendement en in navolging van wat de heer Gersjes net zei over zijn ouders, wij betalen nog steeds voor onze oma die in 1944 begraven is, dus dat kunnen ze ook gewoon blijven doen en dan komen we ook aan de honderd jaar, om het zo maar te zeggen. Dan heb ik één vraag aan de wethouder, want er wordt een paar keer gezegd: het moet verzekerbaar zijn en dergelijke. Ik neem aan dat als dit voorstel eventueel aangenomen wordt, het niet zo is dat mensen kunnen aankloppen bij de gemeente om een betalingsregeling of zo te treffen. Dat zou ik helemaal uit den boze vinden. Mevrouw DOĞAN: Ik snapte de laatste opmerking niet zo goed. Wat bedoelt u daarmee? De heer VAN CREIJ: Stel dat we dadelijk op die € 18.000 uitkomen en er is een paar keer gezegd: het moet verzekerbaar zijn. Maar voor de eerste 25, 30 jaar, als je nu een verzekering af gaat sluiten, gaat dat niet meer lukken gezien een bepaalde leeftijd.

De mensen die nu 70 of 80 jaar zijn, kunnen geen verzekering meer afsluiten op zulk soort bedragen. En waar wordt er dan aangeklopt? Dat er niet bij de gemeentelijke verzekeringsmaatschappij of zo ergens een betalingsregeling getroffen kan worden. Is het zo duidelijk? Mevrouw WELTEN: We hebben tijdens de commissiebehandeling verscheidene redenen aangedragen waarom wij als VVD geen voorstander zijn van een dergelijk recht. Met alle respect voor de religieuze overtuiging, maar eeuwig bestaat niet. En als honderd jaar voor u heilig is, staat dat gelijk met vijf maal twintig jaar grafrechten verlengen. Dat is de wijze die hier gebruikelijk is. Wij 14

dienen nog eens te benoemen dat wij als gemeente ’s-Hertogenbosch een degelijk financieel beleid hebben. Wat de VVD betreft blijft dat zo en geen gerommel in de marge. De indieners van het amendement willen naar een lager bedrag en daar kom je door met een hogere rente te werken, van 1% naar 1,5%, ook met meer risico. Hiermee wordt onze financiële degelijkheid op een glijdende schaal gezet. De heer EL AMRAOUI: Kan mevrouw Welten het risico duiden? Kan ze een inschatting maken hoe groot dat risico is, of hoe zwaar die last eventueel voor de Bossche gemeenschap kan worden onder 1,5%? Heeft u daar een beeld van? Mevrouw WELTEN: Met alle respect, maar dat is minder relevant. Waar het over gaat, en dat is de opmerking die wij plaatsen, dat wij 1% hanteren is bij ons normaal. Dat hanteren wij altijd. U doet een voorstel met 1,5% en dat is wat ons betreft een groter risico en dat willen wij niet. En of dat nu € 2.000, € 3.000 of € 1.500 is, dat maakt verder niet uit. De heer EL AMRAOUI: Waar was die 1% bij het allereerste voorstel zou ik mevrouw Welten willen vragen. Want daar rekenen we altijd mee, geeft mevrouw Welten aan. Waar was dat bij het eerste voorstel? Mevrouw WELTEN: Sorry, ik snap uw vraag even niet. De heer EL AMRAOUI: Mevrouw Welten gaf aan dat we altijd met die 1% rekenen, dat is gewoon hoe we het doen, was het statement.

En ik vraag me dus af waar die 1% was bij het allereerste voorstel. Daar was namelijk geen 1% aanwezig in de berekening, hoe kan dat? Mevrouw WELTEN: Maar er is ook een nieuw voorstel gedaan, dus ik weet niet waar u heen wilt, maar er ligt nu een voorstel en u doet een ander voorstel middels een amendement en dat recht heeft u overigens. Maar wij zijn het daar niet mee eens en ik probeer u uit te leggen waarom dat zo is. Het zal duidelijk zijn dat wij tegen het amendement zijn en in het verlengde daarvan tegen dictum 2 zullen stemmen, want ik begrijp, en ik doe nog even een beroep op de voorzitter, dat wij twee besluiten gaan nemen in het kader van het voorstel dat hier voorligt. Het is ook maar de vraag of het bedrag dat wordt berekend in de toekomst toereikend zal zijn. En wij als VVD willen niet dat onze achterkleinkinderen opgezadeld gaan worden met kosten voor het onderhoud voor deze eeuwige graven. En dan is er eigenlijk nog even een zorg. Wij zijn hier volksvertegenwoordigers en niemand zit hier voor zichzelf. Ik zou een beroep willen doen op de integriteit en dat degenen die zelf een direct belang hierbij hebben dan ook niet het woord voeren. De heer VAN SILFHOUT: Dan ben ik blij dat ik de wens van mevrouw Welten gelijk kan inwilligen, dat ik als niet direct belanghebbende hier ook een uitgesproken mening over heb.

Het is heel goed dat er nu eindelijk een concreet voorstel ligt en het is heel goed dat collega Doğan na al die jaren eindelijk dat voorstel ook ziet en kan beoordelen dat het nog steeds te duur is. Het amendement dat er ligt is gewoon heel simpel, het is te duur zoals het nu op papier stond. Dat moet wat goedkoper en eigenlijk kan ik me aansluiten bij wat de heer Gersjes heeft gezegd, dat dit iets is wat waarde heeft voor bepaalde mensen, dat dit belangrijk is voor bepaalde mensen, dat eeuwigdurende grafrust voor sommigen een recht zou moeten zijn. Daar kunnen wij helemaal in meegaan dat dat belangrijk is en dat willen we dan ook hier kenbaar maken. We steunen van harte het initiatief dat door deze partijen is ingediend. Wij denken eigenlijk om dan ook maar even op mevrouw Welten in te gaan, dat we daarmee niet meer risico nemen. Wij denken vooral dat we daarmee realistischer kijken naar het bedrag dat het kost. Eigenlijk was het voorstel dat er eerst lag al betrekkelijk arbitrair. Het voorstel dat erna kwam was betrekkelijk arbitrair. Toen hadden we een voorstel met een rekenfout en nu zijn we eindelijk zover dat we een realistisch bedrag hebben in het amendement van GroenLinks. Daarbij wil ik wel even benoemen dat de superlatieven die hier soms in de raad ons om de oren vliegen niet de schoonste kant van deze raad is.

Dat hier de integriteit van het bestuur in twijfel wordt getrokken, dat hier de integriteit van mederaadsleden in twijfel wordt getrokken als het erover gaat dat zij dit college voor hun karretje spannen om het belang van een bepaalde groep in de stad te dienen, dan vind ik dat echt een dieptriest niveau. Daar kan ik ook niet in meegaan. We kennen het van de PVV, maar ik zou toch voorstellen dat we het in de toekomst niet meer doen. Voorzitter, het is een goed voorstel en zeker als het amendement wordt aangenomen. De heer EL AMRAOUI: Vandaag gaan we een langslepend dossier eindelijk volledig afsluiten. 15

Met het vaststellen van de prijs voor grafrechten voor onbepaalde tijd maken we een langgekoesterde wens van onze Bosschenaren eindelijk echt mogelijk. Met het amendement van GroenLinks stellen we een prijs vast die redelijk, veilig en verzekerbaar is, een prijs waar de belangen van de gemeente en die van de Bosschenaar zorgvuldig zijn afgewogen en een gepaste balans is gevonden. We dienen het amendement daarom ook met veel plezier in en zijn ook verheugd over het feit dat zoveel partijen uit deze raad het mee indienen. Maar er moet mij ook wat van het hart. Want hoe partijen hier in deze raad een karikatuur maken van de gerechtvaardigde belangen van onze inwoners en het sterke en doortastende controleerwerk van leden van deze raad ridiculiseren, is ronduit verwerpelijk. Met een verzonnen handjeklap, special prices op toeristische markten hier ver vandaan, dreven zij de spot met de wensen van Bosschenaren, de allerlaatste wens. Ze kozen voor luide woorden voor de bühne, voor een orkest van hondenfluitjes, en dat is onacceptabel en zonde, want nogmaals voorzitter, het gaat hier om de gerechtvaardigde belangen van onze inwoners, van Bosschenaren zoals u en Bosschenaren zoals ik.