Notulen raadsvergadering 2025-10-07

Dan het tweede punt, dat zijn de moties. De motie van zelf sociale schuldeiser kunnen wij van harte steunen. Het vergisrecht is ook iets wat ook landelijk in het hoofdlijnenakkoord en ook in het regeerakkoord is meegenomen en de nationale ombudsman pleit er bijvoorbeeld voor om in alle overheidsdiensten dus ook op lokaal niveau zoiets mee te nemen. Dus dit kunnen wij van harte steunen. De wijkloketten vinden we sympathiek en die zullen we steunen. De motie van Buy now, pay later, daar hebben we toch moeite mee om dat landelijk uit te rollen. Lokale initiatieven, dat onderdeel vinden we prima, maar dat landelijk oppakken zien we niet zo zitten. Oog voor kinderen is prima, en ten slotte de motie over de Weener XL en de privacy. Ik merk dat er discussie is tussen enerzijds wat de heer Gersjes naar voren brengt en ik neem aan dat het gewoon een terechte zorg is, en ik herken die zorg ook wel van andere overheidsloketten. Of het nu bij het politiebureau is maar ook bij onze eigen griffie, als we hier in het stadskantoor moeten zitten. Er is gewoon heel weinig privacy als er zaken besproken moeten worden. Dus ik zal deze motie steunen, maar dan wel vanuit de gedachte dat er gewoon breder aandacht moet zijn voor overheidsloketten en privacy.

De heer VAN CREIJ: Ik heb geen antwoord gehad op mijn vraag die ik in de eerste termijn stelde: het was te doen gebruikelijk dat we dit soort zaken in juni of juli tot ons kregen en nu zit er tijdsdruk op. Vanwaar is dat gekomen? Wethouder VAN DER SLOOT: Misschien om even terug te komen op de Rekenkamer. Mevrouw Hendrickx en ik hebben in die zin ook een gezamenlijk verleden, want we zijn allebei eens lid geweest van de Rekenkamer van de gemeente 's-Hertogenbosch, nog in andere tijden, toen er ook raadsleden lid waren van Rekenkamers. In die tijd heb ik ook geleerd hoe belangrijk het is dat je op een goede manier ook onderzoek kan doen naar wat er in de gemeente speelt. Dat mag ook absoluut schuren. Maar het is ook belangrijk dat dat op een zorgvuldige manier gebeurt. Daarom was ik ook groot voorstander van, dit kan nu niet meer, raadsleden in Rekenkamercommissies. Wat er nu is gebeurd, en dat is heel spijtig, en daar hebben we het in de commissie ook al over gehad, is 29

dat het aanvalsplan een voorstel is dat per 1 januari a.s. moet ingaan, waar je ook mensen voor moet werven, want we hebben meer geld, meer capaciteit nodig, dus dat vraagt ook een voorbereidingstijd. Ik had het erg graag samen behandeld met het Rekenkameronderzoek, maar dat is pas in december klaar, dus in die zin zitten we daar met een tussenperiode die ik ook niet kan overbruggen, en ik kan januari niet naar achteren schuiven, en december niet naar voren, dus dat is ook iets wat ik liever anders had gezien, dus dat zie ik volledig met u, en aan de andere kant zie ik het ook wel weer als een kans om met elkaar in december het gesprek te voeren, nogmaals het gesprek te voeren over dit belangrijke thema. Zoals ik hoor bent u daar ook allemaal op voorbereid, en dat lijkt me ook verstandig om dan met elkaar, maar dan wel op grond van het gehele rapport, volgens de afspraken die we daar met elkaar hebben, het goede gesprek te voeren. En als wij dan onze plannen, en dan heb ik het over onze armoederegelingen maar ook over het aanvalsplan, nog kunnen verbeteren, ik sta daar meer dan voor open, want hoe beter we het kunnen maken voor de mensen hoe liever. Dus dat is iets waar ik ook naar uitkijk maar we moeten nog even wachten. Dan de opmerking over de statushouders. Mijnheer Van Hattem, misschien zit uw discomfort ook in het woord ontzorgen.

Want wat wij doen is precies wat u aangeeft, namelijk wat er ook in de wet staat. In de wet staat dat je statushouders juist helpt met de inkomsten die ze hebben maar ook de kosten die gemaakt moeten worden. Dat doe je ook omdat er op een geven moment, wat ook al eerder werd aangegeven in het debat, ook een disbalans is tussen kosten terwijl de inkomsten er nog niet zijn. Daar springen we op in, maar vervolgens is het precies zoals u in het wetsartikel leest. Dat is wat we doen, waarbij we ook nog de wijziging van 6 april 2023 meenemen dat er ook nog maatwerk mogelijk is. Allemaal landelijke zaken die wel impact hebben op lokaal, maar die heel relevant zijn, ook voor de mensen zelf maar ook om de maatschappelijke kosten te drukken. De heer VAN HATTEM: Dan vind ik het toch heel onduidelijk, want we hebben het hier in de commissie over gehad. Toen is door de wethouder op dit punt ook niets aangegeven. Nu wordt gezegd: het ligt op basis van deze wettelijke verplichting. Die snap ik, maar zoals het nu in het stuk staat, is het een aanvalsplan voor schuldenproblematiek. Dit wetsartikel gaat niet over schulden. Dit gaat over betalingen vanuit de bijstand die direct door de gemeente worden gedaan.

Dus kan de wethouder uitsluiten dat dit stuk uit het aanvalsplan schuldenproblematiek gebruikt wordt om ook schulden aan te pakken bij statushouders? Wethouder VAN DER SLOOT: Nee, dat kan ik niet en dat wil ik niet. De heer VAN HATTEM: Dan strekt dat verder dan het gegeven dat in de wet staat en moet ik mijn amendement toch in stemming brengen. Wethouder VAN DER SLOOT: En dan blijf ik het ontraden. En verder, privacy in overheidsgebouwen en rondom de griffie, daar gaat u zelf over. Het lijkt me ook een interessante discussie, maar daar kan ik in het kader van het aanvalsplan weinig over zeggen. De VOORZITTER: En de vraag van de heer Van Creij waarom dit voorstel er niet in juli lag. Wethouder VAN DER SLOOT: Wellicht kijkt u naar vier jaar geleden. Toen was het in juli behandeld, Dan had ik toch een betere voorganger dan dat ik zelf ben, die was een maand eerder klaar. Sorry, dus van mij krijgt u het pas in oktober. Amendement 1, Statushouder niet "ontzorgen", van PVV Mevrouw DOĞAN: Wij zijn tegen, want statushouders zijn inwoners van onze gemeente. Het uitsluiten van een specifieke groep bij schuldhulp kan en mag niet. Schulden bestrijden doe je namelijk voor iedereen die hulp nodig heeft, zonder uitsluiting. Het amendement wordt verworpen. Het lid van de fractie van PVV (Van Hattem) heeft voorgestemd.

Motie 1, De gemeente Den Bosch: zelf een sociale schuldeiser zijn, van PvdA, GroenLinks, SP, CDA, De Bossche Groenen, D66 en Leefbaar 's-Hertogenbosch, wordt aangenomen. De leden van de fracties van VVD (Altenburg-Collin, Broekmeulen, Van Haren, Welten) en Rosmalens Belang (Huibers, Van der Kallen, Kouwenberg, Verreijt) hebben tegengestemd. Motie 2, Toegankelijke wijkloketten voor uitvoering Aanvalsplan Schuldenvrij, van gewoon ge30

DREVEN, Leefbaar 's-Hertogenbosch en SP, wordt aangenomen. De leden van de fractie van VVD (Altenburg-Collin, Broekmeulen, Van Haren, Welten) hebben tegengestemd. Motie 3, Bescherm jongeren tegen schulden door Buy Now, Pay Later-diensten, van PvdD, SP, De Bossche Groenen, D66 en Leefbaar 's-Hertogenbosch, wordt aangenomen. Het lid van de fractie van PVV (Van Hattem) heeft tegengestemd. Motie 5, Oog voor kinderen met ouders in schuldhulpverlening van SP, D66, PvdA, GroenLinks, PvdD, De Bossche Groenen, Leefbaar 's-Hertogenbosch, VOOR Den Bosch en 50PLUS, wordt met algemene stemmen aangenomen. Motie 6, Privacy bij behandeling aanvraag schuldhulpverlening bij Weener XL, van VOOR Den Bosch De heer VAN CREIJ (stemverklaring): Ik kan de basishouding snappen. Echter, de uitleg van de wethouder geeft dat wij tegen zullen stemmen. Mevrouw VISSCHER (stemverklaring): Wij worstelen er een beetje mee, want wij vinden die privacy wel heel belangrijk. Met het antwoord van de wethouder weet ik het ook niet allemaal, maar ik hoop dat we met de andere plekken, de wijkcentra, de privacy nog beter kunnen waarborgen. Dus wij zullen tegenstemmen. Mevrouw VAN DE LEEMPUT (stemverklaring): Wij zullen tegenstemmen, omdat toch is aangegeven dat er meerdere plekken zijn. Wij worstelen er wel mee, is dat zo of is het niet zo.

Dat maakt het voor mij heel moeilijk om daarin nu echt een standpunt in te nemen. Ik hoop dat we erachter komen dat het wel geregeld is, waardoor we die plekken niet nodig hebben, want anders kom ik er ook graag op terug. Mevrouw HENDRICKX (stemverklaring): We sluiten ons aan bij de stemverklaring van de SP en het werkbezoek komt er binnenkort aan, dus dan kunnen we even gaan kijken hoe het staat met die loketten. Mevrouw SAMSHUIJZEN (stemverklaring): Wij zullen ook tegenstemmen en we sluiten ons aan bij hetgeen wat hiervoor gezegd is, dat wij op dit moment niet de noodzaak zien en anders bij het werkbezoek graag willen zien waar het probleem zit, waar het knelt. De heer GERSJES (stemverklaring): Een stemverklaring, ik vind het jammer dat collega's… De VOORZITTER: Het is een eigen motie. Ik neem aan dat u voor bent. De heer GERSJES: omdat… De VOORZITTER: Dat staat in de motie. Dat gaan we niet doen. De heer GERSJES: Bij een werkbezoek is de privacy helemaal niet gegarandeerd, tot slot. De motie wordt verworpen. De leden van de fracties van VOOR Den Bosch (Gersjes) en PVV (Van Hattem) hebben voorgestemd. Aanvalsplan 's-Hertogenbosch Schuldenvrij 2026 en verder De heer VAN HATTEM (stemverklaring): Met het verwerpen van het amendement zal ik tegen het aanvalsplan stemmen, hoewel ik het inhoudelijk voor de rest kan steunen.

Mevrouw HENDRICKX (stemverklaring): We hebben de wethouder gehoord met de reactie op de vraag naar de Rekenkamer. We doen eigenlijk bij dezen een beroep op het presidium om voortaan bij de agendering van onderzoeken goed te kijken naar het zwaluwstaarten van het een en het ander zodat we daar ook aan de voorkant in de agendering van de stukken wellicht dingen nog scherper kunnen doen.

31

Mevrouw DOĞAN (stemverklaring): Wij zijn voor het voorstel, fijn dat er een aanvalsplan ligt. Schulden raken mensen diep. Ze zorgen voor stress, gezondheidsproblemen, onzekerheid, sociaal isolement en ook helaas kinderen voelen die effecten, thuis maar ook op school. In december praten we verder, onder andere aan de hand van het Rekenkamerrapport, maar laten we nu alvast duidelijke stappen zetten. Het Aanvalsplan 's-Hertogenbosch Schuldenvrij 2026 en verder wordt door de gemeenteraad aangenomen. Het lid van de fractie van PVV (Van Hattem) heeft tegengestemd. ACTUELE MOTIES - BESPROKEN IN COMMISSIE 12.

Voetgangersgebied Driesprong Rosmalen

De VOORZITTER: We gaan over naar de actuele moties. Met de indieners is afgesproken dat het B-stukken zijn. We beginnen met een korte toelichting van de indiener. Daarna beantwoording van de portefeuillehouder en daarna de mogelijkheid tot een stemverklaring. De heer VAN CREIJ: Vandaag, 7 oktober 2025 is een memorabele dag, om het zo maar even te noemen, want we nemen het historische besluit om de Driesprong in Rosmalen tot voetgangersgebied te benoemen. Dan ga ik even terug naar de vorige raadsvergadering, van 10 september. Toen hebben we al uitvoerig gesproken over de invoering van een voetgangersgebied in het Rosmalense. Toen kwam er een tweede motie aan, toen hebben we alle twee de moties teruggenomen. Die zijn in elkaar gevloeid in goede harmonie, en vandaar nu deze motie. Die is uitvoerig besproken in de commissie Omgeving en daar wil ik het even bij laten maar ik wil iedereen danken voor de steun. De VOORZITTER: Het is een motie hè, geen besluit. Het is een uitspraak van uw raad. Wethouder ROY GEERS: Uit de motie blijkt in ieder geval een zeer heldere wens en ik ken uw raad ook als raad die de participatie van groot belang acht.

Uw motie loopt wel wat vooruit op de oplossing die voor het probleem genoemd wordt, maar het college heeft geen bezwaar tegen uw motie, met de kanttekening natuurlijk dat wij dit als een mogelijke oplossing in de gesprekken gaan benoemen en ook samen met de belanghebbenden verder gaan kijken welke mogelijkheden daarvoor zijn. Dus daarmee hebben wij geen bezwaar tegen deze motie. Motie 12, Voetgangersgebied Driesprong Rosmalen, van gewoon ge-DREVEN, Rosmalens Belang, VVD, VOOR Den Bosch, CDA, PVV, Leefbaar 's-Hertogenbosch, PvdD, De Bossche Groenen, 50PLUS, SP en Bosch Belang De heer VAN RENS (stemverklaring): Wij zullen voor deze motie stemmen, met de kanttekening dat het wat ons betreft geen opmaat is naar ook een verbod op fietsen op de markt. De heer KOUWENBERG (stemverklaring): Het zal u verbazen maar wij gaan natuurlijk voorstemmen bij deze motie. Blij dat er met alle stakeholders wordt gekeken naar een goede oplossing en het wordt tijd dat de fiets hier even aan de kant mag, zodat de voetgangers weer voorrang krijgen. De heer VAN SILFHOUT (stemverklaring): Wij zullen voorstemmen met de wetenschap dat gewoon ge-DREVEN in de commissie heeft gezegd dat deze motie maximaal tot venstertijden leidt en niet tot een volledige afsluiting en dat de wethouder hem ook zo moet lezen. De heer BROEKMEULEN (stemverklaring): Wij zijn blij dat er inderdaad naar gekeken wordt.

Met de kanttekeningen die de wethouder plaatste en de opmerking dat iedereen meegenomen wordt stemmen wij voor. De heer VAN HATTEM: Een klein puntje van orde, want ik hoor nu allemaal mede-indieners van de motie waar ik zelf onder sta, stemverklaringen bij de eigen motie doen, dus we moeten wel even strak zijn. De VOORZITTER: Ik denk dat we gewoon geen stemverklaringen moeten hebben over moties die men zelf indient. Volgens mij hebben we dat ook afgesproken. Dus niet alleen de 32

hoofdindiener maar ook de andere partijen, ook bij B-stukken. Ik ben het ermee eens en dat ga ik doen. Dank u wel. De heer Van der Leest dan als laatste. De heer VAN DER LEEST (stemverklaring): Heel kort, wij steunen deze motie natuurlijk, maar we willen graag de ervaringen die we opdoen in dit proces ook gebruiken elders in Den Bosch in andere winkelgebieden waar soortgelijke problemen zich voordoen. De motie wordt door de gemeenteraad met algemene stemmen aangenomen. 13.

Toekomstbestendige Bossche bedrijventerreinen

De heer ALTENBURG-COLLIN: We hebben een uitgebreide discussie gevoerd in de commissie. Een discussienotitie die wij samen met het CDA hebben uitgebracht over bedrijventerreinen. We vragen daar aandacht voor want onze bedrijventerreinen zijn verouderd, gedateerd en vol. Zittende bedrijven kunnen niet uitbreiden en nieuwe bedrijven moeten uitwijken naar elders en dit kost werkgelegenheid in 's-Hertogenbosch. Daarom dienen wij onze bedrijventerreinen aan te pakken, toekomstbestendig te maken en dat gaan we doen door te vergroenen, verduurzamen en ook in de hoogte te gaan bouwen. Daarnaast dienen uiteraard de bedrijventerreinen goed bereikbaar te blijven per auto, fiets en ov. Daarbij is uiteraard samenwerking nodig met andere partijen, ondernemers, provincie en rijk. Dus we verzoeken het college om met een plan van aanpak te komen met betrekking tot de verduurzaming en herinrichting, actief de samenwerking te zoeken en tot slot nog deze raadsperiode te komen met een kostenindicatie. Wethouder RALPH GEERS: Deze motie geeft richting aan hetgeen we met het bedrijventerreinkader willen gaan doen, dus daarmee heeft de motie geen bezwaar, wel met één nuance, dat het laatste dictumpunt, het kostenplaatje ook afhankelijk is van de ambities en het traject dat uiteindelijk in dit kader terechtkomt.

Dus het zal hoogstens een kosteninschatting op basis van verschillende scenario's zijn, omdat de besluitvorming over wat de ambitie is, leidend is voor het uiteindelijke plaatje. Motie 13, Toekomstbestendige Bossche bedrijventerreinen, van VVD, CDA, GroenLinks, PvdA, Rosmalens Belang, Bosch Belang, VOOR Den Bosch en gewoon ge-DREVEN Mevrouw SAMSHUIJZEN (stemverklaring): Wij hebben de wethoudersbrief hierover aandachtig gelezen. Die wordt besloten met: zodoende wordt al voldaan aan de insteek van de motie. Wij vinden verduurzaming van bedrijventerreinen belangrijk, maar wanneer dit al wordt uitgevoerd en de eigen wethouder van deze fractie dan toezegt dat het al gedaan wordt, vraagt mijn fractie zich af: waar gaat het dan mis? Wij zien dus geen toevoeging in de motie en stemmen daarom tegen. De heer VAN HATTEM (stemverklaring): De PVV-fractie zal ook tegen deze motie stemmen. Hoewel revitalisering van bedrijventerreinen op zich nuttig is, zet deze motie gewoon veel te veel in op verduurzaming, op de energietransitie met onder andere zonnepanelen en energiehubs. Daar kunnen we niet in meegaan, dus wij zullen tegen deze motie stemmen. Mevrouw CLAESSEN (stemverklaring): Deze motie bevestigt wat wij al jarenlang belangrijk vinden, vergroenen, dus wij onderschrijven wat er in de motie staat en zijn blij dat het nieuws ook geland is bij de VVD en het CDA.

We zijn wel benieuwd naar het vervolg en verwachten ook dat het college nu wel regie pakt op dit onderwerp. De motie wordt door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fracties van PVV (Van Hattem) en PvdD (Samshuijzen) hebben tegengestemd. 14. 14.a 14.b 14.c 14.d

Toiletvriendelijkheidsbeleid gemeente 's-Hertogenbosch Naar een toiletvriendelijker 's-Hertogenbosch Een gratis toegankelijk en openbaar toilet bij het centraal Toiletvriendelijke gemeente Directe stappen naar een toiletvriendelijker 's-Hertogenbosch De VOORZITTER: Er zijn vier moties ingediend.

33

Mevrouw HENDRICKX: Mag ik een punt van orde maken? Nu hebben wij twee weken geleden met alle fractievoorzitters in zo'n hok gezeten, boven op de derde etage, en ik kan me nog herinneren dat het de VVD was die eigenlijk het voortouw nam, van: hoe hebben we toch al die verschillende moties, twee vorige keer, over hetzelfde onderwerp in kunnen dienen? En nu moet het mij toch van het hart dat het mij ernstig verbaast dat we vandaag vier verschillende moties op één onderwerp hebben. Dan denk ik echt: wat heeft daar plaatsgevonden? Wat hebben wij daar op de derde etage met elkaar zitten doen? Want dan vraag ik me wel af in de richting van de voorzitter, want u bent ook voorzitter van deze raad, wat hebben die overleggen nu voor waarde of zin op het moment dat we die afspraken met elkaar de eerste de beste vergadering gewoon met voeten treden? Dus graag een reactie. Ik zie de VVD knikken. Misschien dat anderen even vooraf kunnen zeggen, waarom vier verschillende moties. Achteraf kan ook, maar goed, het verbaast mij wel. De VOORZITTER: U was me voor. Mijn inleiding zou zijn, er is in de commissie veel besproken en kennelijk bent u er niet in geslaagd om tot een eenduidige motie te komen. Dat is verbazingwekkend, maar dat is wel een constatering van mijn kant. Dus dat zou mijn inleiding zijn geweest.

De heer GERSJES: Op wat mevrouw Hendrickx zegt moet ik toch een toevoeging geven, want we hebben ook afspraken gemaakt in de voorlichting van de verkiezingen, hoe we omgaan met de verkiezingsborden. De VOORZITTER: Dat gaan we niet doen. De heer ROOVERS: Voorzitter, dit heeft toch niets meer met een ordedebat te maken? De VOORZITTER: Wil iemand nog iets over de orde? De heer EL AMRAOUI: Ja voorzitter, misschien een verzoekje aan de indieners of we wellicht tot twee moties kunnen komen met elkaar, dat we nu even twee, drie minuten schorsen en even kijken of we de moties kunnen samenvoegen? (Er wordt buiten de microfoon gesproken.) Helaas. De VOORZITTER: Oké, dan is het een korte behandeling en dan gaan we gewoon stemmen. De heer ALTENBURG-COLLIN: Ik heb uiteraard geprobeerd om tot één motie te komen en ik heb contact gezocht met alle partijen en het is helaas niet gelukt. Dat wil ik even vooraf zeggen. Maar ik heb in ieder geval één motie vanuit de coalitie voor elkaar gekregen. Meer zat er helaas niet in. In onze gemeente is het slecht gesteld met de wc-voorzieningen en de druk neemt alleen maar toe met het aantal toegenomen reizigers en inwoners in de stad. Bewegwijzering en de HogeNood app zijn nuttige instrumenten om onze inwoners en bezoekers wegwijs te maken naar beschikbare wc's.

En meer deelname door ondernemers in onze gemeente aan de HogeNood app kan de beschikbaarheid van toiletten snel vergroten. Wel dient de informatie in de app uiteraard actueel te worden gehouden. Daarom verzoeken we het college om het toiletnetwerk in kaart te brengen, te kijken hoe we met de ondernemers en maatschappelijke instellingen het aanbod van wc's snel kunnen vergroten en toiletten beter bereikbaar te maken met bewegwijzering en in de planontwikkeling van Bosch Centraal rekening te houden met voldoende goed toegankelijke wc's, gebaseerd op de toekomstige reizigersaantallen. Mevrouw VISSCHER: In de commissie is dit onderwerp inderdaad al uitgebreid besproken en was ook iedereen opvallend eensgezind. Onze gastvrije stad die volgens het onderzoek van de Toiletalliantie zo slecht scoort, dat is onacceptabel en moet worden aangepakt. Helaas is het dus niet gelukt om tot één motie daarover te komen. We hebben wel als initiatiefnemer bij de commissie daar het voortouw voor genomen, maar dat is helaas niet gelukt. Ook het Gehandicaptenplatform zegt al jaren dat onze binnenstad voor mensen met een handicap slecht scoort qua toegankelijke toiletten. Het verbaast ons dan ook zeer dat er nu een motie ligt om weer onderzoek te gaan doen en een apart kader voor toiletbezoek op te tuigen.

Volgens de SP ligt er genoeg onderzoek en is er alleen nog onderzoek nodig naar kosten en mogelijkheden waar een nieuw openbaar toilet geplaatst zou kunnen worden. Dit hoort gewoon goed geregeld te zijn in een gastvrije stad. Daar hebben we ook allerlei visies over en daar hoort het wat ons betreft gewoon bij. Vandaar dat wij twee moties indienen. Eentje waarbij wij het college verzoeken om de kosten en exacte locatie van een gratis, toegankelijk en openbaar toilet in het gebied rond het centraal station in kaart te brengen, waarbij 34

ook rekening wordt gehouden met mindervalide mensen en daarmee zo snel mogelijk met een voorstel te komen. Die wordt ook ingediend namens Volt en De Bossche Groenen. En in de tweede motie verzoeken wij om in gesprek te gaan met NS en ProRail over het langer openstellen van de toiletten en het verlagen van de huidige prijs op de toiletten en ook te kijken in de tussentijd naar de verbouwing, hoe het dan gaat. En de HogeNood app te promoten onder de Bossche horecaondernemers en bij evenementen als carnaval er zorg voor te dragen dat vrouwen evenredig toegang hebben tot gratis toiletvoorzieningen als mannen. Dat kunnen we gewoon meteen doen. Die onderzoeken zijn er dat dit niet goed geregeld is. Deze motie is ook met Volt en De Bossche Groenen. Overigens hoorden wij na het indienen van deze motie dat de Toiletalliantie zelf op 18 of 19 november ook met een niet-commerciële app zal komen en dat is dus ook een mogelijkheid. Als u wilt pas ik de motie daarop aan, dan doe ik dat, maar u mag het ook gewoon zo lezen, dus HogeNood app of die andere. De heer MEES: Eerst even het boetekleed aantrekken. Ik was te laat, dus dat mag u mij verwijten, maar wij wilden met deze motie tempo maken zodat we onmiddellijk, met twee d's en twee l'en heb ik altijd geleerd, van start kunnen gaan, daarmee een rol voor het binnenstadsmanagement, en de eerste hoge nood snel te lenigen.

Wethouder RALPH GEERS: Terecht dat in de commissie en ook met de petitie daarstraks de aandacht gegeven wordt aan dit belangrijke onderwerp. Want wil je dat iedereen mee kan doen in de samenleving dan vraagt dat ook dat mensen goed en op tijd naar het toilet kunnen, zowel gewoon als als je daar vanwege omstandigheden extra noodzaak toe hebt. Vandaar dat wij eigenlijk zo blij zijn dat wij in onze Bossche binnenstad voldoen aan openbaar toilet binnen 500 meter. En ja, een 4,9 is relatief laag. Als we straks beleid maken scoren we alweer punten. Dus uw raad heeft bijvoorbeeld vragen gesteld, daarmee scoort u oranje. Nu door een motie wordt het geel. En zo zitten er wel een aantal afwegingen die misschien minder met een individueel toilet te maken hebben maar wel met de aandacht die ervoor is. De vier moties bekijk ik dan ook in het licht van hoe zij bijdragen aan concrete en snelle oplossingen en ik zal binnen de grenzen van het B-stuk daar iets over vinden. Motie 1 over het kader maken en daarbij ook te kijken hoe we dat actueel houden, heeft voor ons geen bezwaar, dat we daarmee ook tot een coherent verhaal komen en ook goed kunnen kijken hoe we wijkvoorzieningen et cetera daarvoor gebruiken. Motie 2 gaat over de al dan niet tijdelijke toiletvoorziening rond het centraal station. Die moeten wij ontraden.

Enerzijds omdat bijvoorbeeld het station en het stationsplein niet van de gemeente zijn en dat het dan lastig is en dat we ook zeker niet in die tijdstelling en zonder daarvoor gereserveerd budget daar iets kunnen realiseren dat ook dan nog eens gratis moet zijn. Daarom ontraden wij die motie. Motie 3 vraagt eigenlijk drie elementen naast elkaar. Ook de motie van de SP, De Bossche Groenen en Volt, in gesprek te gaan met de NS en ProRail. Ja, dat gesprek willen wij aangaan, dus dat zeker. De HogeNood app promoten doen we op dit moment al, vandaar dat we nu ook een actueel overzicht binnen de HogeNood app hebben. Punt 3 is wel hetgeen waarom ik de motie zou ontraden. Omdat even met die zin, het heeft een enorme impact op evenementenorganisatoren, op kosten et cetera, die met deze motie niet zo te overzien en in te vullen zijn. Dus binnen de grenzen van het B-stuk, ik zou wel een toezegging op punt 1 willen doen, maar de motie zelf zou ik moeten ontraden. Mevrouw VISSCHER: Voorzitter, mag ik daarop reageren? De VOORZITTER: Nee. Gaat u verder. Wethouder RALPH GEERS: Dan tot slot motie 4. Daar ook binnen het B-stuk eenzelfde construct. De motie ontraden, want het construct van Den Bosch Partners is nu eenmaal dat wij geen opdrachten geven. Het is een onafhankelijke organisatie, wel financieel gesteund door meerdere partners, daarom heet het ook zo.

Dus wij kunnen niet deze eisen en opdrachten zo eenop-een daarheen leggen. Daarvoor geldt hetzelfde als bij de vorige motie. Ja, ik wil wel toezeggen met Den Bosch Partners in gesprek te gaan welke rol zij kunnen spelen in het beter toegankelijk maken en beter wegwijs maken rond de toiletten in de binnenstad en u daar ook uiteraard over informeren. De VOORZITTER: Leidt dat tot aanpassingen in de moties of behoefte aan een schorsing? Nee? Dan gaan we stemmen. De heer VAN SILFHOUT: Zou u misschien coulant kunnen zijn met de stemverklaringen? Dat 35

we dat even voor alle vier doen om het makkelijk te houden? Dat ik iets langer mag maar ze dan alle vier in één keer kan behandelen? De VOORZITTER: Gewoon vijftien seconden per motie. Dan is het gewoon nu een stemverklaring voor alle vier de moties. De heer VAN SILFHOUT (stemverklaring): Het is jammer dat we hier nu met best wel uiteenlopende moties zitten, terwijl we ook hadden kunnen aftikken dat we gezamenlijk gewoon een visie zouden formuleren op toiletgebruik in de gemeente. Dat doen we nu niet. In januari had er een onderzoek gelegen waarin zou blijken wat daadwerkelijk in het buitengebied ook moet gebeuren. Daardoor zijn de kaders daarover in al deze moties eigenlijk niet goed genoeg. Wij zijn wel blij met de brede oproep aan het college dat het beter moet. Nu weet ik van het college zelf dat het deze boodschap al lang had ontvangen, want vorig jaar stonden we honderd plekken lager. Ze zijn dus al lang aan de slag en wij steunen die inzet van harte en zien het plan tegemoet waar de wethouder mee gaat komen. De VOORZITTER: Maar dan wil ik wel weten wat u stemt. Alle vier voor. Mevrouw SAMSHUIJZEN (stemverklaring): Ook over alle vier de moties in één keer. Wij zien dat er hoge nood is aan goed toiletbeleid en daar heeft in de commissie iedereen een plasje over gedaan en dat levert dan deze diarree aan moties op, dus ja er is hoge nood.

Er is een dringende boodschap, dus geen gezeik en wij steunen daarom alle vier de moties. De heer VAN HATTEM (stemverklaring): Omdat we eigenlijk motie 1 te algemeen vonden hebben we zelf nog mede motie 4 ingediend, maar we zullen motie 1 en de andere twee moties ook gewoon steunen, want we vinden het allemaal nuttige zaken, of het nu hoog over is of hoge nood, het moet gewoon gebeuren. Mevrouw HENDRICKX (stemverklaring): Het was in 2021 dat De Bossche Groenen al vragen stelde over de HogeNood app. Het is inmiddels 2025. Er lag toen eigenlijk al een toezegging van het college om daarmee aan de slag te gaan. Het is echt de hoogste tijd. De tijd dringt. Dus daarom stemmen wij voor de motie 2 en 3. De heer GERSJES (stemverklaring): Ik ben blij dat door het stellen van onze schriftelijke vragen de afgelopen jaren duidelijkheid is gekomen waarin ook hier punten staan die inmiddels zijn gerealiseerd, dus wij zullen op de motie van het station na de moties steunen. Mevrouw VISSCHER (stemverklaring): Alleen over motie 1. Wij zullen die motie steunen, ook al roept het vragen op, liever langzaam dan niet. Mevrouw VAN DE LEEMPUT (stemverklaring): Wij zullen alle moties steunen behalve de tweede over het gratis toilet, omdat wij denken dat ProRail en NS daar iets mee zouden kunnen.

Motie 14.a, Naar een toiletvriendelijker 's-Hertogenbosch, van VVD, GroenLinks, PvdA, CDA, Rosmalens Belang, Leefbaar 's-Hertogenbosch, Bosch Belang, 50PLUS, D66 en VOOR Den Bosch, wordt door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fractie van De Bossche Groenen (Claessen, Hendrickx, Hoeben) hebben tegengestemd. Motie 14.b, Een gratis toegankelijk en openbaar toilet bij het centraal, van SP, De Bossche Groenen en Volt De heer VAN CREIJ (stemverklaring): Voor niets gaat de zon op. Het gratis toilet zien wij niet zitten. De motie wordt door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van SP (Roovers, Visscher), Leefbaar 's-Hertogenbosch (Kagie, Mees), De Bossche Groenen (Claessen, Hendrickx, Hoeben), PVV (Van Hattem), Volt (Van Silfhout) en PvdD (Samshuijzen) hebben voorgestemd. Motie 14.c, Toiletvriendelijke gemeente, van SP, De Bossche Groenen en Volt, wordt door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van De Bossche Groenen (Claessen, Hendrickx, 36

Hoeben), SP (Roovers, Visscher), Bosch Belang (Van de Leemput), Leefbaar 's-Hertogenbosch (Kagie, Mees), PVV (Van Hattem), gewoon ge-DREVEN (Van Creij), VOOR Den Bosch (Gersjes), Volt (Van Silfhout) en PvdD (Samshuijzen) hebben voorgestemd. Motie 14.d, Directe stappen naar een toiletvriendelijker 's-Hertogenbosch van Leefbaar 'sHertogenbosch, PVV en PvdD Mevrouw HENDRICKX (stemverklaring): Wij zitten met een intern communicatieafstemmingsprobleem. We hoeven niet te schorsen, maar wij worden geacht voor alle moties die de toiletten dichterbij brengen te zullen stemmen. Bij motie 1 hebben we tegengestemd, maar daar stemmen we alsnog voor. En we zullen ook voor de laatste stemmen, om verwarring te voorkomen. De VOORZITTER: Dat betekent dat u aanpassing wilt … Mevrouw HENDRICKX: Exact, dat is mijn verzoek aan u. De VOORZITTER: Even voor de notulen. Bij motie 1 heeft De Bossche Groenen voor gestemd en daarmee is deze unaniem aangenomen. De motie wordt door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van Bosch Belang (Van de Leemput), De Bossche Groenen (Claessen, Hendrickx, Hoeben), SP (Roovers, Visscher), PVV (Van Hattem), gewoon ge-DREVEN (Van Creij), Volt (Van Silfhout), PvdD (Samshuijzen) en Leefbaar 's-Hertogenbosch (Kagie, Mees) hebben voorgestemd. 15. 15.a 15.b 15.c

Discussienotitie ontwikkeling nieuw Beleidsplan Beheer Openbare Ruimte Aanpassen maaifrequentie Plaatsen bladkorven Een aantrekkelijke openbare ruimte in al onze wijken

De VOORZITTER: De discussienotitie is besproken in de commissie en dat heeft geleid tot een drietal moties die ingediend zijn. Met de indieners is ook gesproken over het maken van een Bstuk. Dat betekent een korte pitch van de indiener, een kort antwoord van de portefeuillehouder en daarna stemming. Als eerste de heer Van Creij over het aanpassen van de maaifrequentie. De heer VAN CREIJ: Er is uitdrukkelijk gesproken in de commissie. Veel inwoners ervaren dat onze openbare ruimte er op dit moment onverzorgd bij ligt. Bermen groeien dicht, grasvelden ogen slordig en soms is de verkeersveiligheid in het geding. Natuurlijk is biodiversiteit heel belangrijk, maar soms is de balans zoek. Met deze motie vragen wij het college om het beleidsplan om meer te maaien, met name op plekken waar de leefbaarheid en de veiligheid vooropstaan en dat willen we vastleggen in een duidelijke maaikalender, dat iedereen weet waar hij aan toe is. Zo werken we toe naar een openbare ruimte die niet alleen groen maar ook netjes, veilig en prettig is voor al onze inwoners, ook voor de beestjes. De VOORZITTER: En u mag 15.b meteen ook doen, want die heeft u ook ingediend, over de bladkorven. De heer VAN CREIJ: Ja, ooit hadden wij 136 bladkorven in de gemeente en die zijn hoofdzakelijk bedoeld om gemeentelijk blad op te ruimen.

Hier ook weer, het is natuurlijk heel belangrijk voor de beestjes dat er blad blijft liggen, maar als er heel veel blad op het groen blijft liggen, sterft dat ook weer af. Er is dus vraag naar bladkorven en vandaar deze oproep om te kijken waar deze toch weer teruggeplaatst kunnen worden. De VOORZITTER: Dank u wel. Dan ga ik over naar motie 15.c, van de heer Peters van PvdA over een aantrekkelijke openbare ruimte in al onze wijken. De heer PETERS: In de commissie benoemden we al de ongelijkheid die we zien tussen onze wijken. Vergelijk bijvoorbeeld de Hambaken of Kruiskamp met De Buitenpepers en je merkt grote verschillen in de staat van de openbare ruimte. Zeker op het gebied van vergroening. Dit zien we ook terug in onze wijk- en buurtmonitor en horen we vaak in gesprek met inwoners. Hoewel de staat van de groenvoorziening in sommige wijken in technische zin voldoet, wordt deze door inwoners als 37

sleets, saai en schraal ervaren. Niet verwonderlijk, want in ons vorige beleidsplan Beheer Openbare Ruimte lag de nadruk op soberheid en doelmatigheid. Als we de openbare ruimte in al onze wijken aantrekkelijk willen maken, vraagt dat dus om een koerswijziging. Daarom komen we met een breed gesteunde motie om maatwerk een van de uitgangspunten te maken van het nieuwe beleidsplan en juist in die buurten waar de openbare ruimte als ruim benedengemiddeld wordt ervaren een verbetering te realiseren in de beeldkwaliteit. Zo dichten we de kloof en werken we actief aan een aantrekkelijke openbare ruimte in al onze wijken. Wethouder RALPH GEERS: Uw commissie en uw raad kan hiermee richting geven aan het nieuwe beleidsplan beheer openbare ruimte en dat levert een goede discussie op. Drie moties, te beginnen met de eerste over de maaifrequentie. Dat is een redelijk lastig uitvoerbare motie, het klinkt bijna heel inclusief, over hoe een stuk groen zich identificeert, als speelgebied of als berm en hoe gaan we dat maaien? Dat maakt hem voor ons onuitvoerbaar om daar tot een eenduidig verhaal te komen en daarom ontraden wij die eerste motie. De tweede motie over de bladkorven brengt me eigenlijk wel bij een dilemma.

Want twee jaar geleden heeft de heer Van Creij bij de voorjaarsnota ook een motie ingediend over de bladkorven en toen heb ik hem toegezegd dat ik best wel onderzoek wilde doen naar de mogelijkheden. Hij heeft toen zijn motie in stand gehouden die het niet gehaald heeft, waarmee ook die toezegging verviel. En eigenlijk blijft nu ongeveer hetzelfde. Ik wil best toezeggen om richting het Beleidsplan Beheer Openbare Ruimte in kaart te brengen wat de mogelijkheden zijn en hoe we bladkorven zouden kunnen doen, maar het uitgangspunt om nu al op te nemen, dat moet ik op dit moment ontraden. Dus ik ben benieuwd hoe dat doorwerkt. Dan tot slot motie 3. Ik ben blij met hoe de stellers die hebben neergezet. Hij geeft richting ook richting waardegestuurd ontwikkelen. En ik ben blij dat ten opzichte van de commissie de indieners ook zeggen dat er geen sprake is van achterstallig onderhoud maar dat er gewoon sprake is van andere inrichtingsplannen en belevingskwaliteit waarmee we aan de slag moeten en die heeft als richtinggevende vraag dan ook geen bezwaar, zodat we ook de termen die gebruikt worden over als ruim benedengemiddeld ervaren en verbetering beeldkwaliteit kunnen operationaliseren in het Beheerplan Openbare Ruimte. Dus met die ruimte heeft hij geen bezwaar. De heer VAN CREIJ: Dank voorzitter. Motie bladkorven trek ik in, gelet op hetgeen de wethouder heeft ingebracht.

De VOORZITTER: Met de toezegging van de wethouder of sowieso? De heer VAN CREIJ: Met de toezegging van de wethouder. Motie 15.a, Aanpassen maaifrequentie, van gewoon ge-DREVEN, Leefbaar 's-Hertogenbosch, 50PLUS en VOOR Den Bosch De heer VAN HATTEM (stemverklaring): De motie zal de PVV-fractie van harte steunen. We hadden hem zelfs eventueel in kunnen dienen, maar bij één overweging wil ik wel een kanttekening maken, dat is dat er staat dat er een balans moet zijn tussen ecologische doelen en leefbaarheid voor onze inwoners. Wat de PVV betreft moet de leefbaarheid voor inwoners altijd vooropstaan in plaats van de ecologische balans. Desalniettemin voor deze motie. De heer KOUWENBERG (stemverklaring): Wij vinden dat op sommige plekken zeker meer gemaaid moet kunnen worden, maar op sommige plekken ook minder, dus er moet ruimte zijn voor maatwerk. Daarom zullen wij tegen deze motie stemmen. De heer ALTENBURG-COLLIN (stemverklaring): Wij willen toch een signaal afgeven dat wij toch vinden dat er wat vaker gemaaid moet worden, dus we zijn het eens met de heer Van Creij, dus we zullen voor de motie stemmen. De motie wordt door de gemeenteraad verworpen.

De leden van de fracties van gewoon geDREVEN (Van Creij), VVD (Altenburg-Collin, Broekmeulen, Van Haren, Welten), Leefbaar 'sHertogenbosch (Kagie, Mees), Bosch Belang (Van de Leemput), PVV (Van Hattem) en VOOR Den Bosch (Gersjes) hebben voorgestemd. Motie 15.c, Een aantrekkelijke openbare ruimte in al onze wijken, van PvdA, GroenLinks, Rosmalens Belang, CDA, Leefbaar 's-Hertogenbosch, Bosch Belang, De Bossche Groenen, SP en PvdD 38

Mevrouw SAMSHUIJZEN (stemverklaring): Wij vinden het heel mooi dat deze motie onderstreept dat voor een gelijk speelveld ongelijk investeren soms gewoon nodig is. Daarom dienen we hem ook mee in, dus het is een beetje illegaal, deze stemverklaring, maar ik wilde het toch even meegeven. De VOORZITTER: Volgens mij ben ik dan af, want ik geef mevrouw Samshuijzen het woord. De heer VAN HATTEM (stemverklaring): Ik had hier ook wel in een termijn nog iets over willen vragen. Dat is ook wel de reden dat ik tegen moet stemmen bij deze motie, want ik vind hem bijzonder vaag. Het is helemaal niet duidelijk wat er dan precies moet gebeuren in die wijken om ze wel aantrekkelijk te maken. Het is voor heel veel interpretatie vatbaar. Bij zulk soort vage moties waar eigenlijk geen touw aan vast te knopen is, ga ik niet instemmen, dus we zullen tegen deze motie stemmen. De heer GERSJES (stemverklaring): Wij staan niet op deze motie dus ik kan een stemverklaring geven. Ik ben blij dat er nu eindelijk eens een keer echt actie wordt ondernomen richting het college om te zorgen voor betere, schonere en openbare ruimtes die al heel erg lang niet voldoen aan de kwaliteit en waar de inwoners heel blij mee zullen zijn, dus wij zullen voor deze motie stemmen.

De heer VAN CREIJ (stemverklaring): In tegenstelling tot wat de heer Gersjes zegt, vinden wij deze motie veel te vaag, veel te veelomvattend en eigenlijk zegt hij ook weer niets. Ik zal dus tegen stemmen. De motie wordt door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fracties van PVV (Van Hattem) en gewoon ge-DREVEN (Van Creij) hebben tegengestemd. Sluiting De VOORZITTER: Dames en heren, ik sluit de vergadering. Ik wens u een prettige herfstvakantie en ik hoop dat u de komende dagen een keer gaat genieten van de Bossche beeldenstorm hier op het stadhuis. Ik adviseer om daarnaar toe te gaan, een toeristische tip. Ik sluit de vergadering. Sluiting 22.18 uur Vastgesteld in de vergadering van de gemeenteraad d.d. 13 november 2025

39