Notulen raadsvergadering 2025-06-03

VERGADERING VAN DE GEMEENTERAAD VAN 's-HERTOGENBOSCH OP 3 JUNI 2025 AANVANG 14.00 UUR Voorzitter:

drs. J.M.L.N. Mikkers

Griffier:

drs. W.G. Amesz

Leden aanwezig:

drs. E.M.M.P. Altenburg-Collin, H.B. Bos (vanaf 14.15 uur), J. Broekmeulen (vanaf ca. 16.55 uur), O. Çifçi, M. Claessen, M. Craste bc, J.J.E.L. van Creij, mr. Y. Doğan, B. El Amraoui, F.G.F. van Genugten, J.J.M. Gersjes, W. de Groot MSc, F.J. van Haren, A.W.J.A. van Hattem LLB (vanaf ca. 16.40 uur), drs. J. Hendrickx, A. Hernández, W.B.G. Hoeben, F. Hoekstra-Wittebol, J.A.B. Huibers, mr. drs. N.M.C. Huijbrechts RO CIA, R.F. van der Kallen-van der Donk, drs. R.M.J. van den Kerkhof, H.J.M. Kitslaar, M.A.J.T. Korver-van Weegberg, J. Kouwenberg, mr. drs. R. Lipman, H.J.M. Mees, ir. V.P.T. Muller-Laumans, mr. S.J.M. Peters, M.C.J.M. Ploegmakers, M.G.H. van Rens, B.F.C. Roovers, E. Samshuijzen, A.C. van Silfhout, drs. ing. G.M.M. Verbruggen, C.K.J. Visscher en J.P.M. Welten-van Doremalen

Tevens aanwezig de wethouders: Afwezig:

ing. R.A.P. Geers, R.J.J. Geers, M.J.J. van der Geld MSc, P. Slikker, mr. M.A.B. van der Sloot en H.M.M. Vermin drs. P.E. Kagie en P.M. van der Krabben

1.

Vragenhalfuurtje

2.

Vaststellen agenda van de raadsvergadering

3.

Goedkeuring notulen van de openbare raadsvergaderingen van de gemeenteraad van 7, 8, 20 en 21 mei 2025

4.

Ingekomen stukken en mededelingen

DEBATSTUKKEN (C) 5.

Jaarstukken 2024

6.

Actualisatie begroting 2025

7.

Voorjaarsnota 2026

8.

Afvalstoffendienst verder op orde

ACTUELE MOTIES 9a.

Actuele motie Volle aandacht voor Israëlische gijzelaars en krachtig afstand nemen van Hamas

9b.

Actuele motie Aansluiten bij oproep aan kabinet inzake oorlogsmisdaden in Gaza

9c.

Actuele motie Uitspreken tegen schending van mensenrechten, oorlogsmisdaden en 1

ontmenselijking en oproep tot vrede en humanitaire bescherming De VOORZITTER: Dames en heren, van harte welkom allemaal bij deze gemeenteraadsvergadering. We zijn iets later begonnen dan gebruikelijk, waarvoor excuus. Voordat wij officieel met de vergadering beginnen, verzoek ik eerst een moment van stilte. Stilte De VOORZITTER: Dank u wel. Iedereen van harte welkom, leden van de gemeenteraad, leden van het college, mensen van de pers, mensen op de publieke tribune, mensen thuis, via YouTube of via de website. Ik zei al dat we iets later zijn begonnen, want ik heb net een petitie aangeboden gekregen als voorzitter van uw gemeenteraad. Die kunt u betrekken bij de behandeling van de moties over Gaza, het conflict in het Midden-Oosten. Daar is de petitie ook voor bedoeld, maar we vonden het recht doen aan de mensen die daar aanwezig waren om iets later daarmee de vergadering te laten beginnen. We hebben twee berichten van verhindering. Ik weet niet of het aan de voornaam ligt, maar de heer Paul van der Krabben en de heer Paul Kagie zijn allebei niet aanwezig. De heer Broekmeulen is later, de heer Van Hattem is later en ik zie ook dat de heer Bos in ieder geval later is. 1.

Vragenhalfuurtje Er zijn geen vragen ingediend.

2.

Vaststellen agenda van de raadsvergadering

De VOORZITTER: Ik ga over tot het vaststellen van de agenda van de raadsvergadering van vandaag. De heer VAN SILFHOUT: Even kort over de agenda, ik heb net op de valreep nog een motie verstuurd over de A2. Die staat nu wel op NotuBiz, maar dan weet iedereen dat ik hem ook aan de fractievoorzitters in de mail heb gestuurd. Dan weet iedereen dat die er is. 3.

Goedkeuring notulen van de openbare raadsvergaderingen van de gemeenteraad van 7, 8, 20 en 21 mei 2025

De notulen worden ongewijzigd vastgesteld. 4.

Ingekomen stukken en mededelingen

Lijst ingekomen stukken is conform voorgestelde afhandeling vastgesteld. DEBATSTUKKEN (C) 5.

Jaarstukken 2024

6.

Actualisatie begroting 2025

7.

Voorjaarsnota 2026

8.

Afvalstoffendienst verder op orde

De VOORZITTER: Dan hebben wij vandaag een viertal punten ter besluitvorming. Dat zijn de jaarstukken 2024, de actualisatie van de begroting 2025, de voorjaarsnota 2026 en Afvalstoffendienst verder op orde. Het voorstel is dat al deze vier thema's in uw eerste termijn van zes minuten voor het voetlicht komen. Voor de mensen op de tribune en de mensen thuis, we hebben al een vergaderweek gehad waarbij we drie dagen gesproken hebben over deze voorjaarsnota. Daar zijn door de verschillende raadsfracties ook beschouwingen gegeven op het verloop van de voorjaarsnota, wat ze ervan verwachten, en dat hebben ze vandaag vastgelegd in dan wel moties dan wel amendementen. Een amendement is een wijziging op een voorstel en een motie is een oproep om iets te gaan doen. Die zullen vandaag dan ook vooral centraal staan in de bijdragen zoals die door de raad worden uitgebracht. We doen dat op volgorde van grootte van de 2

partij, waarbij we beginnen bij de grootste oppositiepartij, daarna de grootste coalitiepartij, en zo alternerend. Dan krijgt die persoon zes minuten het woord. Eventuele interrupties gaan niet van de tijd af maar komen er indien nodig bij. Mevrouw HENDRICKX: Daar word je toch wel even stil van als je zo binnenkomt en een petitie in ontvangst neemt over de situatie in Gaza. Dat is toch even lastig schakelen naar wat wij hier vandaag in deze mooie zaal proberen te doen, Den Bosch een stukje mooier maken, terwijl aan de andere kant, volgens mij nog geen vijf uur met het vliegtuig, stap je uit in een totaal andere wereld. Ik vind het contrast enorm. Maar goed, we zitten hier vandaag voor de stad en we gaan het straks nog hebben over de situatie in Gaza en ik hoop dat we daar met elkaar vandaag een mooie uitspraak over kunnen doen. De voorjaarsnota. Ik zal in eerste instantie de aftrap doen, maar de heer Hoeben zal vanuit De Bossche Groenen iets doen over de Afvalstoffendienst, want dat is best een beetje een rare situatie, maar daar moeten we een knip zetten. Zoals gezegd is dit een moeilijke tijd. Het is een tijd van oorlog op ons continent, een groot woningtekort, mensen die worstelen om rond te komen. En daar komt vandaag nog als kers op de taart bij dat ook in Den Haag het fout is gegaan. Het kabinet is gevallen.

Maar goed, in al die moeilijkheid moeten we toch proberen met elkaar de positieve lichtpuntjes te vinden en laten we dat vandaag hier in deze zaal met elkaar doen. Zij komen er niet uit in Den Haag, maar laten wij vandaag met elkaar laten zien dat wij de problemen in onze stad wel kunnen oplossen. Er gaan namelijk heel veel dingen goed. Huis73 wordt gebouwd, er is extra geld voor armoedebestrijding, er zijn plannen voor woningen en we zijn stappen aan het zetten als het gaat om de klimaatneutraliteit in 2045. Voor De Bossche Groenen zien we altijd dingen die nog beter kunnen en vandaar dat wij vandaag komen met een aantal voorstellen. Voorstellen waarvan wij denken dat we Den Bosch nog een stukje mooier, beter en fijner kunnen maken voor onze inwoners. Dan kijk ik in eerste instantie naar het Sparrenburgbos. Wij dienen vandaag een motie in om te kijken of we het Sparrenburgbos, waar in deze raad natuurlijk al heel veel met elkaar over is gesproken, kunnen behouden voor onze stad. We zien dat de wethouder stappen aan het zetten is, maar we zouden graag zien dat wij dat bos kunnen veiligstellen, want de Bossche binnenstad heeft heel mooie parels, mooie stenen monumenten, maar Rosmalen heeft ook een aantal monumenten, en dat zijn met name groene monumenten. Laten we dus proberen om daar geld voor te vinden. Dan de Goededoelengids van de heer De Rond.

Je zal maar geld hebben en je zal het maar willen doneren. Dan is een Goededoelengids een handig middel voor de welgefortuneerden in onze samenleving of mensen die wat over hebben, dat kunnen geven aan een ander. Hij dreigt te verdwijnen en wij doen vandaag eigenlijk een oproep om met elkaar te zorgen dat we dat initiatief kunnen behouden, dus vandaar een motie. De heer VAN GENUGTEN: Ik ben ook blij dat De Bossche Groenen aandacht vraagt voor de goede doelen in onze gemeente, iets wat bij ons ook altijd op steun kan rekenen, al is het maar vanwege het feit dat je samen de samenleving bent. En als je het kunt dragen en anderen daarmee kunt helpen, is dat alleen maar mooi. Alleen het enige wat ik vind bij uw motie, en dat had ik eigenlijk ook al bij I&O aan de inspreker gevraagd, is welke plannen er nadrukkelijk liggen onder deze vraag van € 75.000? Dat heb ik niet zo concreet en niet helder, dus er ligt hier een verzoek voor € 75.000, maar welke plannen zouden daar onder zitten? Misschien moet ik die vraag ook niet aan u stellen, maar het is voor mijn afweging wel belangrijk. Mevrouw HENDRICKX: Richting het CDA, wat wij hebben begrepen is dat daar een soort Goededoelengids is, een soort bundeling van alle initiatieven waaraan je geld zou kunnen geven. Dat is gebundeld, dat is overzichtelijk.

En dat is voor mensen die iets te schenken hebben een eenvoudige manier om iets te geven. Dus zo heb ik het begrepen in de richting van het CDA, en dat is in deze tijd van verschraling en armoede en mensen die het gewoon moeilijk hebben een welkom hulpje. Mevrouw WELTEN: Er staat in de motie dat er gevraagd is om die € 75.000. Er staat niet in wat de reactie van het college was. Kunt u dat toelichten? Mevrouw HENDRICKX: We hebben de taken verdeeld in de fractie, en ik hoor dat dat een reservering is voor de Goededoelengids. Zo heb ik het begrepen, maar ik geef even het woord aan de heer Hoeben. De heer HOEBEN: Ik weet niet of dat zomaar kan, maar het is alleen een reservering. De toewijzing is uiteraard aan het college, maar we wilden graag die reservering wel vast in de 3

begroting opnemen. Anders is dat dadelijk een probleem. Mevrouw WELTEN: Dan toch, want u heeft het nu over een reservering, maar dat zal vast de reactie van het college niet zijn geweest. Wat was de reactie van het college op uw aanvraag? De heer HOEBEN: Dat weet ik nog niet. Volgens mij moet het gesprek nog plaatsvinden, maar de Stichting Goededoelengids heeft een brief geschreven, een verzoek. Ik neem aan dat het college reageert op dat verzoek om in ieder geval een gesprek aan te gaan. Dat heeft misschien wel een goede uitwerking, alleen zouden we wel iets moeten kunnen reserveren van tevoren, anders hebben we dadelijk het probleem, de raad moet het vaststellen. Dus vandaar hebben wij een verzoek gedaan middels een motie om dat op te nemen in de begroting. De VOORZITTER: U ziet het al in dit kleine debatje dat er ook de mogelijkheid voor anderen is om te interrumperen. Dat hebben we ook afgesproken aan de voorkant, dus voor de mensen op de publieke tribune, het is niet alleen de fractievoorzitter, maar iedereen mag interrumperen. En dan is het de taakverdeling in de fractie om ook de goede woordvoerder te gebruiken. Mevrouw HENDRICKX: Dat was het verhaal over het Sparrenburgbos en de Goededoelengids. We dienen vandaag ook een motie in over extra investeringen in de openbare ruimte.

We hebben allen kunnen zien dat in de binnenstad de afgelopen jaren heel veel geld is geïnvesteerd, in allerlei mooie gebouwen, in fraaie pleinen, in het theater, u heeft het allemaal kunnen zien. Dat is natuurlijk hartstikke mooi, maar wij vinden ook dat het tijd is voor de wijken en de dorpen en de buurten om daar ook een flinke upgrade te krijgen. Dat is iets waar wij al langer voor pleiten, dus vanavond opnieuw die hartenkreet. Er is geld over en laten we niet alles stoppen in een potje om nog meer mooie prestigeprojecten te betalen, maar ook kijken naar de dorpen en de wijken en de buurten die er op sommige plekken gewoon echt verschraald bij liggen. De heer ALTENBURG-COLLIN: U wilt daar nu extra geld voor reserveren. Ik begrijp dat er later dit jaar een extra notitie komt over het beheer van de openbare ruimte. Is het niet goed om die eerst af te wachten voordat u extra geld daarvoor gaat reserveren? Mevrouw HENDRICKX: Voor de afgelopen begroting hebben wij ook een motie ingediend om te zorgen dat er bij dat plan ook aandacht zou zijn voor de buurten en de wijken. Dat plan ligt er nog steeds niet en het is inmiddels het tweede kwartaal. Maar ik onderschrijf uw verhaal, er komt een plan aan, maar ook u en ik weten natuurlijk wel dat het gaat om geld. Dus dan denk ik: de begroting komt eraan.

Willen wij nu komend jaar nog iets doen, dan zullen we daar in deze begroting echt een bedrag voor moeten reserveren omdat het anders gewoon niet lukt. De heer ALTENBURG-COLLIN: Een korte vervolgvraag, ik begrijp dat u geld wilt, maar kunnen we niet beter zeggen: we maken eerst de plannen en daarna kunnen we altijd nog geld regelen in de begroting voor 2026? Mevrouw HENDRICKX: Nogmaals, ik snap uw verhaal, een plan is mooi, maar u weet ook dat we in Den Bosch heel veel plannen maken maar dat het geld vaak het probleem is. Ik wil aan de voorkant een potje met geld, ik draai het een keer om. Laten we met elkaar een bedrag reserveren om iets extra's mee te doen en vervolgens kunnen we kijken wat we ermee gaan doen. Want uiteindelijk weten we met zijn allen, ook in de richting van de VVD en andere partijen, dat het gaat om de middelen. Als we die niet hebben wordt het heel moeilijk om iets voor de buurten en de wijken en onze inwoners te doen. De heer KOUWENBERG: Wij hebben deze motie ook met aandacht bestudeerd want wij zitten natuurlijk ook op dit onderwerp samen met u denk ik. Met dictum 1 zijn we heel blij, daar leest u actualisatie van het beleidsplan, inzichtelijk maken wat nodig is, prima denk ik. Maar we hebben ook nog in het achterhoofd uw oproep om niet onnodige moties te maken, en als ik dan dictum punt 2 en punt 3 ga lezen, dan krijg ik toch wel dat gevoel.

Gaan we dan niet op de feiten vooruitlopen? Ik neem aan dat het college ook nog met wensen en bedenkingen komt. We hebben ook gelezen dat de capaciteit niet beschikbaar was om dat geld op te maken, dus het geld is er. Kunnen we niet beter wachten op die wensen en bedenkingen zodat we dan ons punt kunnen maken en dat u ook dan geen onnodige motie indient?

4

Mevrouw HENDRICKX: Het gaat mij niet om de motie, ik probeer het te agenderen als belangrijk punt. En ik ben heel blij dat u aangeeft vanuit Rosmalens Belang, en zo ken ik u ook, dat u ook geld wilt voor andere buurten en wijken en ook voor Rosmalen, dus dat plan kan wat mij betreft er gewoon komen. Het enige wat ik hiermee probeer aan te geven is: laten we ook wat reserveren aan middelen om wat extra's te kunnen doen. Maar misschien als de wethouder straks tegen ons kan zeggen: luister eens, ik zie dat dat plan eraan komt en ik ben bereid om te zoeken naar extra middelen in de begroting, want ik weet dat het meer gaat kosten, dan is deze motie wat mij betreft van tafel. Het doel staat wat mij betreft voorop. Het gaat erom, vindt u dit belangrijk? Dan kan de wethouder daar misschien straks iets over zeggen. Dan kunnen we wat mij betreft die motie van tafel halen. Maar het gaat wel om centjes, in de richting van Rosmalens Belang. Dan hebben we nog een motie over de Tramkade. Daar ligt een groot punt van zorg. We hebben daar een bespreeknotitie afgelopen december in de commissie gehad. Wij spreken daar ondernemers die zeggen: wij weten nog steeds waar we aan toe zijn. Nu komt het derde kwartaal weer iets. Het wordt heel ver vooruitgeschoven in de tijd en we zien bijvoorbeeld dat Buro Kade is vertrokken. Conceptenbouwers is daar weg.

Loop daar rond, de graffiti neemt de overhand, de verloedering is aan de orde van de dag, mensen hebben behoefte aan duidelijkheid. Mevrouw MULLER: De motie vraagt om informatie die het college al heeft toegezegd in kwartaal drie. Is deze motie dan eigenlijk niet overbodig omdat het college die informatie al aan het voorbereiden is? Mevrouw HENDRICKX: Wat ik heb begrepen van de wethouder twee weken geleden is dat in het derde kwartaal er voor de ondernemers meer duidelijk komt, dus wat u heeft gehoord heb ik zo duidelijk niet gehoord. Maar wat wij belangrijk vinden is dat de raad meer wordt meegenomen in het proces. Wij zien eigenlijk helemaal niet wat er gebeurt en ik zou graag willen weten wat er nu gebeurt, welke duidelijkheid komt er, en blijft het allemaal betaalbaar? Want ik maak me heel grote zorgen over de betaalbaarheid van die gebouwen die er gaan komen. Want ik hoor al mensen die spreken over vierkantemeterprijzen waarvan ik denk: die doeners en die makers kunnen daar niet terecht. Mevrouw MULLER: Ik lees het in uw motie dat toegezegd is dat het college in het derde kwartaal met informatie komt. Maar is een zekere mate van onzekerheid niet onvermijdelijk in een complex herontwikkelingsproject? Mevrouw HENDRICKX: Ik erken dat het een complex herontwikkelingsproject is, maar het duurt allemaal wel heel erg lang. Het zou een tienjarig experiment zijn.

We hebben daar nu een verlenging van anderhalf jaar aan vastgeplakt. Daar zitten heel dure projectmanagers op, die heel veel vragen per uur om dat daar allemaal te managen. Dat is allemaal mooi, maar het moet uiteindelijk wel tot iets leiden, en als ik zie dat daar een leegloop ontstaat als gevolg van onduidelijkheid, dat signaal leg ik hier vandaag neer, dan vind ik dat wij als raad scherper op de bal moeten gaan zitten, gaan kijken: wat gebeurt daar nu, en wat gaat het allemaal kosten? En kunnen de dingen die we daar willen als raad, want volgens mij zijn we het daarover eens, maar kan het daar straks ook landen? Mevrouw MULLER: Die leegstand en afname van de levendigheid, op welke objectieve bronnen is die constatering gebaseerd? Mevrouw HENDRICKX: U heeft twee weken geleden in de krant kunnen lezen dat Buro Kade, een heel gerenommeerd architectenbureau, dat ook allerlei ontwerpen maakt voor onze stad, is vertrokken. De Conceptenbouwers, niet de minste, zijn daar weg. Die zijn vertrokken. Ik heb contact gehad met die bedrijven. Die hebben dat Annakerkje gekocht in Hintham. De wijk is daar blij mee, maar ik ben daar natuurlijk niet blij mee, want ik zie dat die ontwikkeling daar doorgang moet vinden en niet dat we straks een mooie plek hebben gecreëerd maar er gewoon geen huurders zijn.

Dat zou ik doodzonde vinden, dus vandaar dat ik zeg: geef nu eens aan wat die vierkantemeterprijs gaat doen, en kunnen we daar en zijn we daar de dingen aan het realiseren die we als raad willen? Ik heb nog geen voorstellen gezien. Ik wil scherper aan de bal, ik maak me zorgen. De heer VAN CREIJ: Dan toch even een beetje voortbordurend op wat D66 net inbrengt, want de Tramkade was volgens mij nu net bedoeld als een tijdelijke invulling en dat de ondernemers een kans kregen om eventueel door te groeien. Dat is toch precies wat er nu gebeurt? Deelt u dat? 5

Mevrouw HENDRICKX: Nou, dat is precies niet wat er gebeurt, in de richting van de heer Van Creij. Wij zien leegloop. De gedachte was natuurlijk dat mensen die daar zitten en die daar een mooie plek van hebben gemaakt, zich daar ook permanent kunnen gaan vestigen. Daarvoor moeten ze weten wat de voorwaarden zijn waarop ze kunnen intekenen en voor welke vierkantemeterprijs het straks te huur komt. Die duidelijkheid duurt te lang. De heer VAN CREIJ: Toch even aanvullend, alles wat daar gebeurde was toch altijd als tijdelijke invulling, of zie ik dat verkeerd? Mevrouw HENDRICKX: Dit is heel mooi illustratief voor wat er nu eigenlijk speelt. Iedereen heeft zo zijn eigen beeld bij dat gebied. En hoe komt dat nu? Omdat wij niet voldoende worden geïnformeerd. Wij hebben daar contacten in het gebied. Ik heb ook met de projectontwikkelaar gesproken. Daar spreek ik al twee jaar mee en continu wordt er een stip op de horizon gezet, maar die horizon lijkt wel steeds verder af te drijven in plaats van dichterbij te komen. Daarom zeg ik: we hebben die discussienotitie gemaakt, de wethouder is volgens mij hartstikke goed bezig, daar gaat dit helemaal niet om, maar op de een of andere manier lijkt het alsmaar verder van ons af te drijven met het gevolg dat ondernemers zeggen: ik ga niet meer investeren want ik weet niet of ik hier kan blijven. Ik wil langjarig zekerheid en continuïteit hebben.

De plek verloedert, graffiti overal. Laten we die parel nu met elkaar koesteren. Laten we nu investeren en proberen om ondernemers te behouden. Mevrouw HERNÁNDEZ: Mevrouw Hendrickx, in het derde punt van het dictum zegt u letterlijk: inzichtelijk te maken hoe de gemeente borgt dat ook niet-commerciële en culturele partijen kunnen blijven deelnemen in het gebied. Begrijp ik dat u bij dezen verzoekt dat de gemeente al moet borgen dat die mensen daar moeten of kunnen blijven? Mevrouw HENDRICKX: De gedachte voor dat gebied is, maar ook dat is iets wat volgens mij heel mooi in een plan aan onze raad gepresenteerd zou kunnen gaan worden, dat daar commerciële en niet-commerciële initiatieven kunnen landen, dus ook gewoon mensen die een atelier willen beginnen, mensen die creatief zijn, die niet meteen de hoofdprijs kunnen vragen voor hun werk maar wel een belangrijke toevoeging kunnen leveren in dat gebied. Het moet een speels gebied worden, waar creativiteit de ruimte krijgt, waar cultuur de ruimte krijgt, maar ook wonen en bedrijvigheid. Die mix willen we daar. Ik maak me zorgen over de vierkantemeterprijzen. Ik krijg signalen dat het heel erg duur gaat worden. De VOORZITTER: U wilt duidelijkheid middels de motie. Mevrouw HENDRICKX: Exact. Laten we nu met elkaar daarnaar kijken. Dat is eigenlijk heel simpel wat ik vraag.

Er zijn ook een aantal heel goede voorstellen van collega's die ik nog even kort wil aanstippen. Want wij doen altijd mee met goede plannen en die zien wij hier vandaag ook landen. Ik noem bijvoorbeeld het voedselbossenverhaal van GroenLinks, complimenten, een mooi voorstel, daar doen wij heel graag aan mee. Het initiatief van mevrouw Korver rondom complexe projecten, ook een heel mooi voorbeeld hoe we als raad in control kunnen komen als het gaat om die second opinion, ons beter laten informeren, dus ook daar zijn wij hartstikke voor. Dan geef ik het stokje door aan mijn collega Hoeben over de Afvalstoffendienst. De heer HOEBEN: De Afvalstoffendienst, goed dat die weg naar verbetering gevonden is, een compliment daarvoor aan de wethouder. Wij denken ook dat het de juiste weg is, maar moeten we nu al die kosten die daarmee gemoeid zijn verhalen middels de afvalstoffenheffing? Wij denken van niet. In de basis zijn wij er natuurlijk voor dat de vervuiler betaalt, echter, is het hier nu echt aan de orde dat de vervuiler moet betalen? Want elektrificatie van het wagenpark is een wens van ons hier, van de raad. Zou het nu niet logisch zijn om die wens van de raad niet bij de vervuiler, via de afvalstoffenheffing, te innen, maar ernaar te kijken: we hebben jarenlang ook afdracht gedaan vanuit de afvalstoffenheffing naar de algemene middelen, ook de jaren dat het niet kon.

Kunnen we nu niet iets terugdoen en die meerkosten van de elektrificatie, want daar hebben we het expliciet over, uit de algemene middelen betalen? Onze wens is om dat uit die pot te betalen. Dan hebben we meer mogelijkheden, dan doen we volgens mij ook het juiste wat we moeten doen. Dus vandaar dit voorstel, met speciale dank overigens aan mevrouw Klerks. We doen deze motie samen met Volt, de SP, de PvdD en Leefbaar 's-Hertogenbosch. 6

De VOORZITTER: Dat is motie 25. Mevrouw HERNÁNDEZ: Mijn directe vraag is: waarom neemt u niet in overweging dat het geld ook uit het duurzaamheidsbudget komt? De heer HOEBEN: Mevrouw Hernández haalt me de woorden uit de mond, want ik had in het vervolg de motie van 50PLUS staan. Ik heb u nog getracht te bellen maar dat is helaas niet gelukt, want uw motie is terecht. Echter, wij denken niet dat je dat uit de duurzaamheidsmiddelen moet halen, maar uit de algemene middelen. Ik wilde u eigenlijk voorstellen om dat niet te doen, want de reservering die we voor de duurzaamheidsmiddelen gemaakt hebben is juist ontzettend belangrijk om alle ambities die we hebben nog waar te maken. En dit is echt iets waarvan je zou kunnen zeggen: dat is verduurzaming, dat klopt, maar dit is wel een ander potje. En we hebben afgedragen aan de algemene middelen, laten we het daar ook weer uit halen. We hebben nooit geïnvesteerd in de Afvalstoffendienst, maar het eruit gehaald. De heer PLOEGMAKERS: Mijnheer Hoeben, ik hoor u zeggen: laat dit uit de algemene middelen betaald worden. Aan de andere kant halen wij ook vuil op voor andere gemeenten.

Vindt u dan niet dat de Bosschenaren, want uiteindelijk zijn de algemene middelen van alle Bosschenaren, dan mee gaan betalen aan het vuil dat wij in andere gemeenten ophalen? De heer HOEBEN: Richting het CDA, we hebben jaren op rij € 1 miljoen per jaar uit de afvalstoffenheffingen gehaald en gestort in de algemene middelen. Dat was in feite geld, dat waren middelen bij de Afvalstoffendienst die verdiend waren met ook het afval ophalen in onze buurgemeenten, in de contracten. Het is dus ook logisch dat we nu, als wij de wens hebben dat alles elektrisch gaat rijden, ook dat deel daaruit halen. Dan hebben we toch eigenlijk een investering gedaan in de Afvalstoffendienst die terecht daar eigenlijk al had moeten liggen. Dan hadden ze het zelf kunnen betalen. Mevrouw CRASTE: Twee weken geleden spraken we in deze zelfde zaal over de koers en vandaag gaat het over de keuzes. Als D66 blijven we het herhalen, als we het doen dan doen we het goed en dan doen we het ook samen, voor iedereen. We zien in deze voorjaarsnota een gemeente die blijft bouwen aan een groene, verbonden en leefbare stad en een stad waar niet gestuurd wordt op koppen maar op koers. Dat verdient waardering en D66 vindt ook dat we dat goed doen. Daar willen we als raad natuurlijk met een aantal moties en amendementen ook wat richting aan geven. Wij gaan het laatste jaar in van deze bestuursperiode.

Een jaar waarin het college nog een keer vol aan de bak gaat, niet om het uit te zitten maar om het af te maken, zodat we volgend jaar met overtuiging een strik kunnen leggen om een heel mooi bestuursakkoord, een bestuursakkoord waarin is geleverd wat er beloofd is. En het belooft een jaar te worden met een spannende campagne, zowel lokaal als landelijk, maar vandaag zijn we nog gewoon hard aan het werk voor onze stad en dorpen. Den Bosch telt ruim 30.000 studenten, maar een echte studentenstad, daar hebben we het twee weken geleden ook over gehad, zo voelt het nog niet helemaal. Een van de bouwstenen voor die studentenstad is een goede introductieperiode. Met het wegvallen van het Introfestival komt er € 15.000 subsidie vrij. Die subsidie willen we niet terug naar de algemene middelen, maar willen we teruggeven aan studenten via een regeling waarmee ze zelf initiatieven kunnen starten, met dank aan collega Elders voor de uitwerking en Rosmalens Belang, GroenLinks, PvdA, De Bossche Groenen, SP, CDA en Volt, voor het indienen. De heer VAN HAREN: De VVD begrijpt het verzoek van D66 om dit geld niet terug te laten vloeien naar de algemene middelen. Voor ons zit de twijfel er alleen in dat dit ook een kans biedt om deze middelen wat breder te trekken dan enkel de doelgroep studenten.

Hier hebben we voor deze vergadering contact over gehad, maar ik hoor ook graag van mevrouw Craste hoe ze er nu over denkt. Mevrouw CRASTE: Omdat het specifiek middelen zijn die voor studenten zijn, veel jongeren zijn studenten, op het mbo, het hbo en het JADS, dus heel veel jongeren gaan hiervan profiteren. Maar omdat er een label aan zit en omdat we graag willen dat die studentenstad groter en breder en beter wordt, hebben wij ervoor gekozen, ook omdat het makkelijker was, om deze motie op studenten te richten. Ik heb de moties en amendementen die we mee indienen even geclusterd en die zijn gericht op de koers die D66 kiest. Als het dan gaat om sturing en financiën, vinden we het 7

belangrijk om koers te houden, om realistisch te blijven en om de raad in positie te zetten. Daarom dienen we amendement 2 in, ꞌBudget Second Opinion Complexe projectenꞌ, van GroenLinks. Dit amendement zorgt ervoor dat we als raad goed geïnformeerd blijven en goede besluiten kunnen nemen over ingewikkelde dossiers en dat vinden we als D66 heel belangrijk, met een waarborg voor die zorgvuldigheid. Ook dienen we motie 24 in over realistische begrotingskeuzes, omdat die motie ons helpt om ook uitvoerbare keuzes te maken, met oog voor de externe factoren die ons allemaal bezighouden, zoals netcongestie en stikstof. En koers houden begint met weten wat er kan. Ook dienen we motie 2 in, ꞌGebiedsgericht werken in wijken zoals De Hambakenꞌ, omdat het ook de financiering waarborgt in de wijkenaanpak. Op het gebied van inclusie, gezondheid en gemeenschap dienen we amendement 1 mee in, voor het supportershome van FC Den Bosch. We steunen dit voorstel omdat het juist over meer gaat dan alleen voetbal. Het supportershome biedt ontmoeting, sociale samenhang en veiligheid, juist in een wijk die volop in ontwikkeling is. We dienen ook motie 11 in, over post-COVID en Q-koorts, omdat er voor langdurig of chronisch zieke mensen vaak maatwerk nodig is. Op het gebied van groen en leefomgeving dienen we motie 13 in, over de buurtvoedselbossen.

En voor ons is motie 22 een belangrijke motie, om de intensieve bollenteelt te stoppen. Die motie raakt ons, want wij schrikken ook van alle signalen die er komen over directe gezondheidsrisico's. Huisartsen luiden inmiddels de noodklok en in meerdere gemeenten hebben artsen aandacht gevraagd voor zorgwekkende gezondheidsproblemen, dus dank aan de PvdD voor deze motie. Dan jongeren en talentontwikkeling. Naast dus onze eigen motie voor jongeren en voor studenten, dienen we motie 21 over het versterken van het jongerenwerk in. We steunen deze motie omdat jongeren vandaag de dag zowel offline als online heel erg aanwezig zijn en omdat we graag willen dat zichtbaarheid en verbinding loont. Dan zijn er nog een aantal moties waarbij we de beantwoording van het college afwachten, omdat we bijvoorbeeld nog zorgen hebben over uitvoerbaarheid, timing of omdat het beleid wat ons betreft al in gang is gezet, dus dat ze wellicht overbodig zijn. We hebben nog een jaar te gaan, een jaar waarin we samen met deze raad, het college en de stad de schouders eronder zetten. Met vertrouwen, met energie en met overtuiging, want als we het doen, doen we het goed en doen we het ook samen. De heer MEES: Wij, Leefbaar 's-Hertogenbosch hebben samen met uw raad vorige week uitgebreid gesproken over de voorjaarsnota en aanverwante zaken.

Over de wijkmonitor, de lagere scores daarin en de noodzaak om gebiedsgericht, wijkgericht te gaan werken, waarbij professionals samenwerken, durven aan te spreken en op te bouwen. Daar horen goede voorzieningen bij en de wijken en buurten horen op orde te zijn. Tot zover deze korte inleiding van onze kant, want vandaag kijken we naar de voorgestelde aanvullingen en wijzigingen. Ik ga eerst in op die waaronder onze naam is opgetekend en een aantal andere moties. Niet allemaal, omdat we ook in een aantal gevallen de reactie van het college willen horen. Ik begin bij het amendement Supportershome FC Den Bosch. Op 6 september 1951 zien we in onze krant, die toen nog goed gevuld werd door de sportredactie, een trotse burgemeester Loef, de grote kracht om sportpark De Vliert van de grond te krijgen. Hij is met recht trots, en dat geldt voor de hele stad, op het mooiste sportpark van Nederland, met het derde grootste stadion van Nederland. En als we naar de huidige staat kijken dan is de urgentie naar verbetering wel duidelijk. De Oosttribune, het ontbreken van een supportershome et cetera. Goed dat Rosmalens Belang dit amendement heeft gemaakt om een bijdrage te leveren en hopelijk volgen er nog meer goede initiatieven tot verbeteringen. Mijn partijgenoot praat altijd in het Duits, ik doe het nu iets anders. Ik zou zeggen: make stadion De Vliert great again.

En als dit gebied in de toekomst gaat bruisen met de nieuwe bewoners, dan mag het stadion ook wel meegaan in verbeteringen. Kortom, een goede wijziging. Amendement 2, ꞌBudget second opinion complexe projectenꞌ. Een logisch voorstel waarvoor dank aan de werkgroep Complexe projecten. Immers, wil de raad zijn werk goed kunnen doen, dan moeten instrumenten ook ten volle ingezet kunnen worden en dan mag het zeker bij complexe projecten niet verstoord worden door discussies over benodigde budgetten. Dan kom ik bij motie 20, ꞌBeperk externe inhuur tot landelijk gemiddeldeꞌ. De afgelopen vijf jaar zien we een groei van 256 fte, 15%, en een overheadstijging van € 16,2 miljoen naar € 53,8 miljoen, een stijging van 43%. Het apparaat groeit als kool en daarbij ook de kosten voor inhuur. Nu hebben we de nodige ambities en taken erbij gekregen, maar het zou ook goed zijn om scherper te gaan acteren op de benodigde omvang en met name op de hoge kosten van inhuur. Vandaar onze steun aan het voorstel van de SP. Dan motie 24, ꞌZicht op randvoorwaarden voor realistische begrotingskeuzesꞌ. We gaan even terug in de tijd. Mevrouw HERNÁNDEZ: Ik heb een vraag over externe inhuur. Ik ben het ermee eens, maar ik vraag mij af: hoe doen we dat met alle plekken die wij normaliter niet kunnen invullen met vast 8

personeel, wat wel essentiële activiteiten zijn voor onze gemeente? De heer MEES: Zonder dat ik me nu HR-kwaliteiten toedicht, denk ik dat de gemeente een aantrekkelijke werkgever moet zijn, en haar werk zo hoort te organiseren dat mensen met veel plezier hier werken en vooral, personeel zien vast te houden. Want ik weet wel uit eigen ervaring en heb het ook begrepen uit gesprekken dat personeel tegenwoordig erg vluchtig is. Met andere woorden, ze hoppen van de ene naar de andere baan en dat is een stevige uitdaging die op het bordje van het college ligt, maar dit zijn een paar gratis tips op basis van mijn boerenverstand. Motie 24, ꞌZicht op randvoorwaarden voor realistische begrotingskeuzesꞌ. We gaan even terug in de tijd. Aan het begin van deze periode lazen we dat de gemeentesecretaris ons erop wees om bij alle ambities rekening te houden met de uitvoering en dat niet altijd alles kan. Deze motie die nu voorligt moet inzicht geven over de stand van zaken, de uitvoerbaarheid en de financiën, zodat er bij de begroting verantwoorde keuzes gemaakt kunnen worden. Daar staan wij volledig achter en we willen deze raadsperiode natuurlijk goed en verantwoord afsluiten. Ik verwacht dat collega Van Genugten in zijn bijdrage de motie verder zal expliciteren. Dan motie 25, ꞌVerhoging afvalstoffenheffing beperken, van De Bossche Groenen en andere partijen.

In de commissie Bedrijvigheid hebben wij erkend dat er investeringen nodig zijn om de Afvalstoffendienst op orde te brengen. Het doel is een goede en veilige werkomgeving voor de mensen en goede dienstverlening voor onze inwoners en ook als we die buiten de gemeente leveren, aan andere gemeenten. Waar we nu staan is ons niet zozeer overkomen, maar het gevolg van mismanagement en niet in control zijn. Om dan de rekening een-op-een bij de burger neer te leggen door de tarieven te verhogen is voor ons niet acceptabel. Vandaar dat wij meedoen met de motie van De Bossche Groenen om de meerkosten uit de algemene middelen te dekken. Dan heb ik nog een aantal andere moties. Ik blijf even bij de voorjaarsnota. Motie 1, ꞌBereikbaarheid en mobiliteit ouderen bij grote ingrepen in de stadꞌ. Die kunnen wij steunen. Het aantal ouderen neemt rap toe en we willen dat ze actief kunnen blijven participeren, dus bij ingrijpende maatregelen is het goed om naar dit soort aspecten te kijken. Motie 2, ꞌGebiedsgericht werken in wijken zoals De Hambakenꞌ. Wij staan ook heel erg voor gebiedsgericht werken in de wijken en buurten, dus die motie steunen wij ook. Dan motie 5, ꞌFinanciering Afvalstoffendienst uit het duurzaamheidsbudgetꞌ. Ik heb net al aangegeven dat wij de motie van De Bossche Groenen steunen.

Op zich zijn wij voor het principe om de tarieven niet te verhogen, maar onze voorkeur blijft dekking uit de algemene middelen. Dan motie 11, over flexibele en mensgerichte ondersteuning voor inwoners met post-COVID en Q-koorts. Het gaat hier om de chronisch zieken en de wijze waarop we goed georganiseerd met onze instrumenten een bijdrage kunnen leveren en het is goed dat het CDA dit hier aankaart. Wij kunnen dit van harte ondersteunen. Dan motie 12. Daar is net al even een debatje over geweest, ꞌEenmalige bijdrage Lokale Goededoelengidsꞌ. Wij zien dit als dat je met een kleine bijdrage, een investering, kunt bijdragen aan een mooie opbrengst voor onze samenleving. Hoe mooi kan het zijn, dit kunnen we niet laten lopen en daarom steunen we van harte deze motie van De Bossche Groenen. Motie 14, ꞌExtra investeringen in de openbare ruimteꞌ, van De Bossche Groenen en de PvdD, kunnen wij ook ondersteunen. Wij zijn heel erg voor het weer goed op orde brengen van de wijken en buurten en in de nodige wijken en buurten mag best iets meer gaan gebeuren. Dan de Tramkade. Er moeten meters gemaakt worden en daar is duidelijkheid op korte termijn bij gebaat, zeker voor de partijen die nu al een relatie hebben met de Tramkade. En voor de overige moties wachten we de discussie hier af en de reactie van het college.

Mevrouw WELTEN: Zoals al eerder aangegeven is de Bossche VVD zeer content over de financiële huishouding, die degelijkheid en stabiliteit uitstraalt. Tegelijkertijd kunnen we om deze mooie posities te behouden zeker niet achteroverleunen. Als stad moet je ambitieus zijn en blijven en de wil om te vernieuwen helpt daarbij. Stilstaan is achteruitgaan en kosten gaan voor de baat. Maar we zetten ook de tering naar de nering. We houden de ontwikkelingen in Den Haag scherp in de gaten en daarmee ook de eventuele financiële gevolgen voor ons als gemeente Den Bosch. Vinger aan de pols en daar waar nodig bijsturen. Naast de kortetermijnvisie ook oog houden voor de langere termijn. Zonder over ons graf te willen regeren, lijkt het ons verstandig om in de komende begrotingsbehandeling, de laatste voor de nieuwe raadstermijn, al wat inzicht te hebben of we eventuele risico's prioritering Structuurfonds en de financiële haalbaarheid van zaken, welke in motie 24 staan benoemd en wij zullen deze dan ook steunen. De opdrogende afdracht naar het Structuurfonds vanuit het Grondbedrijf baart ons zorgen en veel posten zijn nog niet gedekt, bijvoorbeeld de realisatie rondweg Groote Wielen, de bereikbaarheid oostelijke gemeente delen, de compensatie van bezoekersparkeren in de Tolbrug. Daarom zijn we er voorstander van om de € 7 miljoen incidentele middelen toe te voegen aan het Structuurfonds.

De economische levendigheid van dorpen en wijken verdient steun. Als wij ook naast onze mooie binnenstad de 9

omliggende gebieden voor bewoners maar ook voor de bezoekers aantrekkelijk willen maken, moeten we bereid zijn te investeren en wordt de wens van de VVD om € 250.000 daarvoor vrij te spelen door het college gehonoreerd. Dan kunnen zaken als uitbreiding sfeerverlichting, nieuwe evenementen, maar ook bestaande evenementen als Halloween in Rosmalen doorgaan en uitbreiden en worden hiermee ook de sociaal-maatschappelijke elementen versterkt, zodat alle doelgroepen, jong en oud, maar ook de wijken onderling, sterker met elkaar worden verbonden. Behoud van winkels in kleine kernen en mooie aantrekkelijke winkelcentra helpen daarbij. Mevrouw HENDRICKX: Ik hoor mevrouw Welten van de VVD veel projecten noemen die in het Structuurfonds zitten. Dat zijn vooral projecten die gaan over infrastructuur. U noemt de parkeergarage, u noemt nog meer wegen, asfalt. Ik zou me kunnen voorstellen dat we ook eens gaan kijken of we ook in groene projecten zouden kunnen investeren. Want voor mensen in Rosmalen is het Sparrenburgbos bijvoorbeeld ook een groene paal. Bent u bereid om ook eens te kijken of we dat Structuurfonds zouden kunnen inzetten om een slag te maken als het gaat om de groene kant van onze gemeente? Mevrouw WELTEN: Wat ons betreft vinden we dat toch een redelijk smalle benadering en als ik me goed herinner hebben we het regelmatig over het Sparrenburgbos gehad.

Er waren initiatieven die financiering wilden om dat bos te kopen. Daar zijn wij als VVD geen voorstander van. En ik zie ook dat in uw motie het al heeft over de begroting, dus het neigt er wel naartoe. Mevrouw HENDRICKX: Het gaat me niet alleen om het Sparrenburgbos. Dat is een voorbeeld van een groen project. Zo zijn er meer mooie groene buitengebieden. We willen veel doen als het gaat om die groene klimaatadaptieve wijken. Daar is veel geld voor nodig. Vindt u dat ook projecten die zouden kunnen landen in het Structuurfonds? Als we daar een slag mee willen maken, zijn daar ook middelen voor nodig. Is dat iets waar de VVD in mee wil denken? Mevrouw WELTEN: Ik weet niet of we daar meteen het Structuurfonds voor nodig hebben. Eerlijk gezegd zie ik dat recent de middelen voor openbareruimte-invulling behoorlijk zijn verhoogd. Tegelijkertijd zien wij dat er duizend bomen worden geplant. Tegelijkertijd ligt hier een motie, en daar kom ik straks nog even op terug, waarbij we het hebben over buurtvoedselbossen, waarvan wij zeggen: dat zijn leuke initiatieven. Vaak zijn het ook kleinere initiatieven, maar alles bij elkaar krijgen wij daardoor toch een mooiere groenere stad, dus of we daar nu meteen het Structuurfonds voor nodig hebben, dat denken wij niet. Mevrouw HENDRICKX: U heeft ook de brief van het college gezien.

Er is fors meer geld nodig om de wijken groen en klimaatbestendig te maken. Dan denk ik: als we dat met elkaar willen doen, gaat het om miljoenen. Hoe wilt u dat dan financieren op het moment dat we dat niet laten landen in het Structuurfonds? Het zijn toch ook projecten die langjarig veel geld nodig hebben. U hebt ze op papier staan in het bestuursakkoord, is dat iets dat we daar ook middelen aan gaan hangen? Mevrouw WELTEN: We hebben natuurlijk allemaal een klimaatdoel, dat is ook verwoord in ons bestuursakkoord. Daar zijn wij hard naar op weg. Er zijn onderdelen bij waar wat meer draagvlak voor is, er zijn onderdelen bij met wat minder draagvlak, maar ik denk toch, en ik hoor uw zorg, maar die delen wij niet, dat daar echt wel op kan worden ingezet. Verder zien wij aandacht en behoefte aan markten in dorpskernen. Die neemt toe. Daarom pleiten wij ervoor om op meerdere locaties dit ook te stimuleren. We geven initiatieven wat meer ruimte en een mooi begin zou zijn om een markt te zetten in Engelen bijvoorbeeld. Dan willen wij even een reactie geven op moties en amendementen die wij steunen of mee indienen. Amendement 1, FC Den Bosch. De heer VAN CREIJ: Even richting de VVD over de markten.

U zegt dat u daar meer wilt, maar moet dat nu niet van onderaf komen om daar een succes van te maken? U kunt dat wel willen dat u het gaat faciliteren in Engelen, maar er moet eerst een vraag zijn van bewoners en van marktkooplui zelf. En mijn tweede vraag aan u is: zou dat nu niet net de keerzijde zijn wat u hier in de Bossche binnenstad heeft gedaan, omdat u daar de marktkooplui weg heeft gestuurd, het succes van de buurtmarkten? Mevrouw WELTEN: Mijnheer Van Creij trekt meteen die twee dingen samen. De zero-emissie op de markt en de marktgroei, eigenlijk buiten onze kern om. Dat hoeft helemaal niet met elkaar te maken te hebben. Ik ken de cijfers niet waar een-op-een het een het gevolg is van het ander. Wat wij 10

vooral bepleiten, en dat zegt u terecht: geef de ondernemer ruimte om elders op de markt te staan. Wat kleinere markten helpt ook qua saamhorigheid, helpt ook tegen de eenzaamheid, want het is ook bekend dat op markten mensen elkaar tegenkomen, met elkaar praten, dus daar zijn wij groot voorstander van. Amendement 1, FC Den Bosch dienen wij mee in, heeft ook een maatschappelijke functie. En zij zijn ook bereid om zelf geld te gaan werven, dus wij achten het verantwoordelijk om daarin mee te gaan. Amendement 2 dienen wij ook mee in. Wij vinden het belangrijk richting de begrotingsbehandeling om nu eens wat meer inzicht te hebben in risico's, in prioritering ten aanzien van het Structuurfonds. Dan gaan wij naar motie 2 van GroenLinks, ꞌGebiedsgericht werken in wijken zoals De Hambakenꞌ, die wij mee in zullen dienen. Dan gaan wij naar motie 6 van de PVV, ꞌLaat onze inwoners zich weer veilig voelen in hun wijkꞌ. Veiligheid doet wat met de VVD. Veiligheid is een recht van onze Bossche burger, dus wij zullen deze dan ook graag mee indienen. Dan hebben we motie 11 van het CDA, waarbij we spreken over de verzorging van mensen die te maken hebben met post-COVID en Q-koorts. Dat zijn belangrijke aspecten waarvan wij vinden dat die aandacht verdienen en maatwerk in de zorg, want niet bij iedereen heeft COVID dezelfde effecten.

Dan motie 13, ꞌBuurtvoedselbossenꞌ, ik heb er daarstraks heel even over gesproken. Dat is ook voor de vergroening, ook voor de saamhorigheid, die zullen wij zeker mee indienen. Dan motie 21 van de PvdA, ꞌVersterk jongerenwerk online en op straatꞌ. In die motie zit ook een soort zorg, dat we oog houden op wat online doet met onze jongeren. Dat kan zomaar negatieve effecten hebben, dus wij vinden dat een goede zaak en wij zullen deze ook steunen. Motie 24 van het CDA heb ik zojuist al benoemd, dat wij die zullen steunen. Vervolgens motie 27, ꞌNoodvoorzieningen bij crisisꞌ van 50PLUS. Daar zullen wij voor stemmen, zeker in het verlengde van de vragen die wij hebben gesteld, artikel 71-vragen over wat mensen moeten doen en welke informatie hebben deze mensen nodig om zich in onveilige situaties in veiligheid te brengen? De heer ALTENBURG-COLLIN: Nog even in reactie op de heer Van Creij, er zijn juist ondernemers in Engelen die erover nadenken om daar een markt te starten, dus vandaar dat voorbeeld van mevrouw Welten. De Afvalstoffendienst. Er is al een hoop over gezegd de afgelopen weken en we hebben toen ook al onze steun uitgesproken als VVD dat het goed is dat er een integraal verbeterplan komt voor de Afvalstoffendienst, met de veiligheid voor onze medewerkers duidelijk voorop.

De VVD mist echter een integrale projectplanning voor de uitvoeringsplanning en daarom hebben wij een motie ingediend, samen met een negental andere partijen, waarin wij vragen om een duidelijk stappen- en faseringsplan, om dat duidelijk te beschrijven, afhankelijkheden inzichtelijk te maken en ook te managen en tot slot om te komen tot een realistische tijdsplanning. Met betrekking tot de moties van de andere partijen over de Afvalstoffendienst, dienen wij ook de motie van GroenLinks om de lasten te verdelen over andere gemeenten mee in. De heer HOEBEN: Toch nog een vraag. De motie van GroenLinks snap ik, maar we hebben het voorstel gedaan om juist de lasten wat te verlichten. Dat zou u toch aan moeten spreken, dat we de afvalstoffenheffing iets lager maken door die investering uit de algemene middelen te halen. Hoe kijkt de VVD daartegen aan? De heer ALTENBURG-COLLIN: De VVD steunt dat voorstel niet. De reden daarvoor is dat het meest zuiver is om gewoon dit te betalen uit de afvalstoffenheffing. Dat doen we eigenlijk altijd al. De afvalstoffenheffing dient kostendekkend te zijn, dus ook in dit geval. Dit is het meest zuivere om te doen en we blijven toch een van de goedkoopste gemeenten qua afvalstoffenheffing in Nederland, dus wat dat betreft vindt de VVD het goed verdedigbaar om het zo op deze manier te financieren.

De heer HOEBEN: Maar dan toch, u zegt dat we de goedkoopste zijn of een van de goedkopere. Dat is allemaal mooi gezegd, maar de lasten gaan omhoog voor de inwoners. Dat komt mede doordat we dus altijd de afdracht hebben gedaan naar de algemene middelen vanuit de afvalstoffenheffing. Jaren op rij, ondanks dat het soms niet ging. Dat zou u toch aan moeten spreken dat we nu juist dat terug moeten geven aan de Afvalstoffendienst om die investering te kunnen doen. De heer ALTENBURG-COLLIN: Dit is een beetje het verhaal zoals in winkels: koop nu, betaal later. We hebben misschien in het verleden op iets te grote voet geleefd en dat moeten we nu terugbetalen. Als VVD accepteren wij dat. Mevrouw HERNÁNDEZ: Ik herhaal mijn vraag aan onze andere collega. Wat denkt u over de mogelijkheid om het geld uit het duurzaamheidsbudget te halen? In mijn beleving is dit een ambitie van ons en niet een behoefte waarvoor de inwoners moeten betalen. 11

De heer ALTENBURG-COLLIN: Wat ik uit de motie opmaak, u verwijst naar een duurzaamheidsbudget. Ik ken dat duurzaamheidsbudget niet en als ik de motie lees, is dat eigenlijk hetzelfde als wat de heer Hoeben zegt. We betalen het uiteindelijk uit de algemene middelen en daar is de VVD niet voor. Mevrouw HERNÁNDEZ: Maar vindt u niet dat als dit een duurzaamheidsbeslissing is, dat wij het uit het duurzaamheidsbudget moeten halen? De heer ALTENBURG-COLLIN: We verduurzamen de Afvalstoffendienst, daar ben ik het volledig mee eens, en we gaan over tot elektrificatie. Dat is ook een stap die we meteen maken. Maar ook daar is heel goed over nagedacht en we gaan nu meteen die stap maken. Er is nu ruimte op het net om dat te doen. Ten tweede, we kunnen het goedkoper doen, nu op deze manier een korte klap, maar uiteindelijk zullen we toch die stap moeten zetten. Dus die investering halen we inderdaad naar voren. Maar we gaan er ook van uit dat de lasten voor de baten uitgaan, dus dat ook een stuk zal worden terugverdiend in de toekomst. De heer GERSJES: Ik heb nog een vraag over afval. Ik wil aan de heer Altenburg-Collin vragen of hij nog een relatie ziet met onze motie over die campagne om die afvalboetes terug te dringen, want het afval moet opgehaald worden, het is een grote bende in de stad overal bij containers. Dat heeft allemaal te maken met het storten van afval en asociaal gedrag.

Ziet u nog een relatie om onze motie te steunen, want bij de moties die u steunt worden geen moties van onze partij genoemd door uw partij. De heer ALTENBURG-COLLIN: Nu heb ik even niet precies scherp op welke motie u doelt. De campagnemotie steunen wij mijnheer Gersjes, dus wat dat betreft. Het is misschien een goed moment om dat nu te doen, omdat het lijkt alsof de afvalboa's permanent worden en dat die zichzelf gaan terugverdienen, dus het is misschien een goed moment om die campagne te starten. De heer ROOVERS: Terwijl wij hier spreken over de voorjaarsnota wordt ons land door de driftbui van een 61-jarige geblondeerde kleuter in de zoveelste politieke crisis gestort. Terwijl wij hier spreken over de toekomst, wordt de toekomst weer onzeker gemaakt, doelbewust, voor politieke kortetermijnwinst door een onbetrouwbare gehaaide politicus. Omdat men een gok neemt op de komende verkiezingsuitslagen waarmee je eigen positie misschien, maar misschien ook niet comfortabeler wordt. Politiek als spel. De problemen van mensen in Nederland en in Den Bosch blijven nu weer een aantal maanden op de plank liggen. Ik zei twee weken geleden ook al: wij hebben volksvertegenwoordigers nodig, die ons besturen en hun handelen baseren op contacten met mensen, hun geworteldheid in de samenleving, in de buurten en in de wijken.

Mensen die hun beleid baseren op de realiteit van de straat, niet politici die bezig zijn met een spel en hun dagen vullen met problemen die ze zelf veroorzaken en de werkelijkheid die ze zelf creëren. Mijn regering was het niet, dat daar geen twijfel over bestaat. Maar als je vertrouwen krijgt, probeer je te leveren. En voor mij bewijst het maar weer eens dat een politiek op basis van het verdelen van mensen niet standhoudt. Radicaalrechts heeft altijd vijanden nodig, moet altijd ergens slachtoffer voor zijn, ook als ze de grootste zijn en beweren ze te worden tegengewerkt en zoeken ze de vijand intern. Om maar te verhullen dat ze eigenlijk niets te bieden hebben. Laten we hopen dat voor Nederland en Den Bosch andere tijden aanbreken en dat we bevrijd worden van deze politieke gijzeling. En wat kunnen wij in deze nationale onzekerheid nog bieden aan onze eigen inwoners? Welke rommel van landelijk kunnen wij hier opruimen? De SP doet een aantal pogingen. Als eerste motie 3 over de energietoeslag. Deze heet niet voor niets ꞌEen loterij met heel veel verliezersꞌ. Het landelijke noodfonds was binnen een week leeg. Duizenden mensen die hulp nodig hebben, grijpen mis.

Dus doen wij als SP samen met de PvdD, De Bossche Groenen en Volt wat het rijk nalaat, inventariseren hoeveel mensen hier buiten de boot vallen en wat we als gemeente wel kunnen doen, deels gebaseerd op een motie van het CDA in de gemeente Woensdrecht. Daar is ongetwijfeld veel onderling contact over geweest. Mevrouw HOEKSTRA: Ik heb een vraag aan de heer Roovers. Heeft u er gedachten bij wat u deze mensen ter compensatie zou willen bieden? De heer ROOVERS: Op basis van de gesprekken die wij als SP voeren in de wijken, en ik ben ervan overtuigd dat de PvdA soortgelijke verhalen te horen krijgt, zijn de energiekosten die de laatste 12

jaren zijn gestegen, maar in de volledigheid de inflatie voor heel veel mensen een onmogelijk probleem, niet een vervelend probleem maar een onmogelijk probleem geworden. En deze wassen neus, die de mensen van het rijk gekregen hebben over de energietoeslag, maakt eigenlijk de wanhoop bij heel veel mensen alleen maar groter. Wat wij graag willen is dat die mensen bij de gemeente in beeld komen, linksom of rechtsom, en dat wij ze op die manier in contact kunnen brengen en in aanraking kunnen brengen met de regelingen die wij hebben, dus dat de mensen die zich bij de gemeente kunnen melden, die eigenlijk recht zouden hebben op de energietoeslag, en dat wij dan met die mensen in gesprek kijken: wat hebben we allemaal liggen? We hebben geen voorstel om ergens extra geld voor beschikbaar te maken, dat hebben we niet kunnen vinden. Maar wat hebben we al aan regelingen, want we hebben er een heleboel, en hoe kunnen we u binnen deze zure tijd toch nog tegemoetkomen? Mevrouw HOEKSTRA: Ik ben het zeer met u eens. Ik begrijp dus goed dat u eigenlijk met name op zoek bent naar het in contact kunnen komen met deze groep mensen? De heer ROOVERS: Ja, een terecht punt. De vraag is: hebben wij toegang tot de gegevens van deze mensen? Het antwoord is waarschijnlijk nee.

Maar op het moment dat wij naar buiten toe communiceren, is het misgegaan met de energietoeslag? Heeft u er eigenlijk recht op maar heeft u er geen gebruik van kunnen maken omdat het rijk het verkeerd geregeld heeft, meld u dan bij ons en dan gaan we met u in gesprek om te kijken of we een oplossing kunnen vinden. Dat is in het kort motie 3. De heer HUIBERS: We hebben vaker gesproken over een outreachende gemeente om juist eenieder te gaan vinden die recht heeft op een toeslag. Wat maakt dat u het enkel en alleen richt op deze doelgroep? We hebben het er vaker over gehad: pak het zo breed mogelijk want er blijft aan alle kanten geld op de plank liggen. De heer ROOVERS: Voor nu dienen we de motie in omdat het actueel is, omdat de energietoeslag natuurlijk iets is wat gruwelijk misgelopen is en omdat wij daar als SP veel signalen over krijgen dat mensen daardoor echt in paniek raken. Daarom dienen wij deze motie in, maar natuurlijk moet je iedere vorm van problematiek aanpakken en moet je daar mensen mee helpen. De heer VAN HAREN: Zowel de problematiek met de energietoeslag als de volgende motie van de heer Roovers, rondom de aanpak in Roermond, zijn heel interessant, ook voor onze fractie. Maar we hebben er op dit moment eigenlijk nog te weinig beeld bij om daar echt een oordeel over te kunnen vellen.

Dus ik wil eigenlijk aan de heer Roovers vragen of we daar met elkaar misschien wat nadere informatie over kunnen uitvragen en dan deze initiatieven betrekken bij de behandeling van het armoede- en schuldenkader in dit najaar? De heer ROOVERS: Als u informatie mist, zou ik zeggen: vraag het me nu, nu sta ik hier. Wij vragen in beide moties het college bepaalde dingen uit te werken en bij ons terug te komen. En de informatie die zij nodig hebben om die dingen uit te werken, ik weet niet precies over welke informatie het gaat, dus ik weet ook niet of ik de informatie nu heb, maar ik ga ervan uit dat het college als de motie wordt aangenomen dat goed uitwerkt en dat u daar dan een oordeel over kunt vormen. De heer VAN HAREN: Uiteraard gaat het compleet uitleggen van het initiatief van Roermond denk ik wat te ver in een interruptiedebat, dus misschien moeten we het daar straks in de pauze even over hebben. De heer ROOVERS: Ik spreek u in de pauze. De heer MEES: Even een vraag aan de SP. U krijgt veel signalen. Is ook op landelijk niveau bekend, want het systeem is nu weer dichtgeklapt, hoeveel mensen buiten de boot vallen, of in percentages? We hebben eerder met dit bijltje gehakt als gemeente. Toen hebben we volgens mij heel veel mensen bereikt. Misschien heeft u dat ook bij uw overwegingen betrokken.

De heer ROOVERS: Ik weet het getal niet uit mijn hoofd, maar mevrouw Visscher wil iets zeggen en ik begrijp dat dat ook kan in dit debat.

13

Mevrouw VISSCHER: Landelijk was er maar voor een kwart van de mensen die er gebruik van zouden kunnen maken, geld opgenomen. Dus driekwart valt in ieder geval buiten de boot. De heer ROOVERS: Dan de motie ꞌAfrekenen met schuldenꞌ, geïnspireerd op het voorbeeld uit Roermond. Die gemeente koopt problematische schulden af en biedt mensen een nieuwe start. Geen doekjes voor het bloeden, maar echte oplossingen voor de mensen die het hardst nodig hebben, bijvoorbeeld mensen met jonge kinderen. De SP vraagt het college, samen met de PvdD, De Bossche Groenen, Volt, PvdA, CDA en D66 om met Roermond en het Kansfonds in gesprek te gaan. Wat Roermond kan moet Den Bosch ook kunnen en we vragen het college om die mogelijkheden te verkennen. Dan komen we er vast op een later moment over te praten. Mevrouw HERNÁNDEZ: Een vraag over deze motie. Denkt u niet dat wij het risico nemen dat een precedent geschapen wordt als wij bepaalde mensen helpen met hun schulden. De andere mensen gaan er gewoon achteraan. Gaan die dan zeggen: dat gaan we ook voor mij doen? De heer ROOVERS: Hieruit blijkt wat mij betreft heel duidelijk dat mevrouw Hernández een heel ander beeld heeft van mensen die in de schulden zitten dan ik en dan mijn partij. Dat schulden iets zijn wat komt door persoonlijk falen. Heel erg veel mensen in Nederland en ook in Den Bosch zitten in de schulden, ook buiten hun eigen schuld om.

Omdat het leven te duur is voor heel veel mensen. Omdat er een inflatiecrisis is die niet door mensen zelf wordt veroorzaakt, maar omdat de winsten van bedrijven worden opgeschroefd. Dat is de reden waarom mensen hun rekeningen niet meer kunnen betalen, door het systeem. En ik vind het verkeerd om dat mensen persoonlijk individueel aan te rekenen. Wij kunnen hier in de gemeente niet heel veel, maar wij kunnen wel een bepaalde groep mensen een nieuwe kans geven. Dat lost het systeem niet op, dat die schulden veroorzaakt, maar dat geeft voor heel veel mensen wel de ruimte om die stappen te zetten om hun leven weer op de rails te kunnen krijgen. Mevrouw HERNÁNDEZ: Een vervolgvraag. Ik vind dat ook een sympathieke motie en ik kan die wel van harte steunen, maar waar ik bang voor ben is dat wij het risico lopen om dat niet goed uitvoerbaar te krijgen. Dus kan ik begrijpen uit de motie dat er een zorgvuldige overweging zou komen om de juiste personen te kiezen om hen te helpen? De heer ROOVERS: Zoals Roermond het heeft ingevoerd, zij hebben gezegd: wij stellen een bedrag beschikbaar en wat dat bedrag is moeten we hier in de gemeente ook maar bepalen. En van dat bedrag gaan wij schulden overnemen. En dat doen we bij een groep mensen die we definiëren, bijvoorbeeld zoals ik ook in mijn stuk zei, mensen met jonge kinderen.

Dan zeggen we: voor die groep willen we iets extra's betekenen, ook omdat die kinderen vaak groot slachtoffer worden van de problemen waar hun ouders in zitten. Dus die groep moet gedefinieerd worden, het bedrag moet ook bepaald worden waarvan we dat moeten gaan doen. Dat zijn beslissingen die het college beter kan nemen, dat heeft dat overzicht veel beter dan ik. Maar het principe, in sommige gevallen kan de gemeente schulden ook overnemen, dat is waar de motie om vraagt. De VOORZITTER: En even voor de helderheid: een motie is een oproep om iets te gaan doen. Dat betekent dat de uitvoering nog komt, dus dan kunt u later ook nog over de uitvoering spreken, want anders gaan we dadelijk een uitvoeringsdiscussie voeren over de moties. Volgens mij is het vandaag echt bedoeld om de onderwerpen te agenderen en dat met elkaar te bespreken, zonder dat u al in de detaillering van de uitvoering komt, want dat komt dan op een later moment terug. De heer MEES: Een sympathieke motie. Ik weet dat in Arnhem ook een dergelijke pilot loopt. Er zijn er meer in het land, en eigenlijk via de SP ook een beetje de oproep aan het college om straks bij de reactie ook te kijken of je misschien nog wat breder kunt kijken naar de best practices in het land en misschien ook de verbinding dan te maken met het Rekenkameronderzoek.