Notulen raadsvergadering 2025-02-25

VERGADERING VAN DE GEMEENTERAAD VAN 's-HERTOGENBOSCH OP 25 FEBRUARI 2025 AANVANG 19.00 UUR

voorzitter:

drs. J.M.L.N. Mikkers

Griffier:

drs. W.G. Amesz

Leden aanwezig:

drs. E.M.M.P. Altenburg-Collin, H.B. Bos, J. Broekmeulen, O. Çifçi, mw. M. Claessen, mw. M. Craste bc, J.J.E.L. van Creij, mw. mr. Y. Doğan, F.G.F. van Genugten, J.J.M. Gersjes, F.J. van Haren, A.W.J.A. van Hattem LLB, mw. drs. J. Hendrickx, mw. A. Hernández, W.B.G. Hoeben, mw. F. Hoekstra-Wittebol, J.A.B. Huibers, drs. P.E. Kagie, mw. R.F. van der Kallen-van der Donk, drs. R.M.J. van den Kerkhof, mw. M.A.J.T. Korver-van Weegberg, J. Kouwenberg, P.M. van der Krabben, mw. mr. drs. R. Lipman, H.J.M. Mees, mw. ir. V.P.T. Muller-Laumans, mr. S.J.M. Peters, M.C.J.M. Ploegmakers, M.G.H. van Rens, B.F.C. Roovers, mw. E. Samshuijzen, dhr. D.G.G. Scholten, A.C. van Silfhout, drs. ing. G.M.M. Verbruggen, mw. N.R. Verreijt, mw. C.K.J. Visscher, mw. J.P.M. Welten-van Doremalen

Tevens aanwezig de wethouders:

Afwezig:

ing. R.A.P. Geers, R.J.J. Geers, M.J.J. van der Geld MSc, P. Slikker, mw. mr. M.A.B. van der Sloot en H.M.M. Vermin B. El Amraoui en mw. W. de Groot MSc

1.

Vragenhalfuurtje

2.

Vaststellen agenda van de raadsvergadering

3.

Goedkeuring notulen van de openbare raadsvergadering van de gemeenteraad van 28 januari 2025

4.

Ingekomen stukken en mededelingen

5.

Installatie nieuwbenoemde leden van de gemeenteraad

DOORGESCHOVEN (NIET BEHANDELD) 6.

Grafrechten voor onbepaalde tijd

7.

Initiatiefvoorstel Centrale locaties huisvesting short- en midstay arbeidsmigranten

HAMERSTUKKEN (A) 8.

Eerste wijziging 'Verordening Straattaxivervoer 's-Hertogenbosch 2024

9.

Reactie Kadernota 2026 ODBN

10.

Voorbereidingskrediet mobiliteitshub Innovatie Kwartier Den Bosch

11.

Regioplan en Centrumregeling Beschermd wonen en maatschappelijke opvang 2026-2030

12.

Zienswijzeverzoek Kaderbrief 2026 Veiligheidsregio Brabant-Noord

LICHTE BESPREEKSTUKKEN (B)

1

13.

Overbrengen project Bossche Stadsdelta naar de uitvoeringsfase van het Structuurfonds

14.

Zienswijze kaderbrief GGD 2026 Hart voor Brabant

15.

Bosch Burgerberaad 'Samen maken we ’s-Hertogenbosch'

DEBATSTUKKEN (C) 16.

Gebiedspaspoort Citadelpoort

17.

Overbrengen parkeergarage Citadelpoort in planstudiefase Structuurfonds

MOTIES VREEMD AAN DE ORDE VAN DE DAG - BESPROKEN IN COMMISSIE 18.

Motie vreemd Bossche ondernemers beter faciliteren

19.

Toeristenbelasting a. Motie vreemd Kinderen behoren geen belasting te betalen b. Motie vreemd Duidelijkheid voor toeristen & ondernemers

OVERIG 20.

Interpellatieverzoek Theater aan de Parade (nog te agenderen door de raad) (behandeling doorgeschoven naar 26 februari 2025)

De VOORZITTER: Dames heren, ik verzoek u plaats te nemen. Iedereen van harte welkom bij deze raadsvergadering. Voordat wij aan de rest van de vergadering gaan beginnen, beginnen we eerst met een moment van stilte. Stilte De VOORZITTER: Dank u wel dames en heren. 5.

Installatie nieuwbenoemde leden van de gemeenteraad

De VOORZITTER: Dames en heren, we hebben een redelijk volle agenda en mijn voorstel is om de twee nieuwe raadsleden te installeren voordat wij met de rest van de agenda doorgaan, als de commissie voor het Onderzoek van de Geloofsbrieven het akkoord heeft gevonden. We hebben namelijk in verband met het tijdelijke vertrek van mevrouw Huijbrechts de benoeming van de heer Scholten als raadslid en in verband met het definitieve vertrek van mevrouw Van Opdorp de definitieve benoeming van mevrouw Marie-France Claessen tot raadslid van de gemeente 'sHertogenbosch. Er is een commissie voor het Onderzoek van de Geloofsbrieven samengesteld bestaande uit de heren Broekmeulen en Mees en mevrouw Lipman en die heeft meteen ook het voorzitterschap van die commissie gekregen, dus ik geef aan haar graag het woord over wat de bevindingen van de commissie zijn. Mevrouw LIPMAN: Dank u wel voorzitter. De benoemingscommissie heeft de bescheiden zoals bedoeld in de Kieswet van de nieuw te benoemen raadsleden bestudeerd en in orde bevonden. De commissie adviseert tot toelating van de heer Scholten en mevrouw Claessen als lid van de gemeenteraad van 's-Hertogenbosch. Tot zover. De VOORZITTER: Dank u wel. Dan verzoek ik de heer Scholten en mevrouw Claessen om op Vinkel te gaan staan want dat is...

Mevrouw Claessen en de heer Scholten hebben beiden aangegeven de verklaring en de belofte te willen afleggen. Ik lees de tekst voor, dan verklaart u 'dat verklaar en beloof ik' en daarna ga ik naar de heer Scholten. U krijgt meteen hulp. Ik moet eigenlijk wel zeggen dat u hier zonder last of ruggespraak zit. Gaat lukken, gaat lukken. Ik verzoek u allen te gaan staan. Twee personen hulp, dat is wel… heel goed, heel goed kom erbij. Dames en heren, mevrouw Claessen en de heer Scholten. 'Ik verklaar dat ik, om tot lid van de raad benoemd te worden, rechtstreeks noch middellijk, onder 2

welke naam of welk voorwendsel ook, enige gift of gunst heb gegeven of beloofd. Ik verklaar en beloof dat ik, om iets in dit ambt te doen of te laten, rechtstreeks noch middellijk enig geschenk of enige belofte heb aangenomen of zal aannemen. Ik beloof dat ik getrouw zal zijn aan de Grondwet, dat ik de wetten zal nakomen en dat ik mijn plichten als lid van de raad naar eer en geweten zal vervullen." Mevrouw CLAESSEN: Dat verklaar en beloof ik! De heer SCHOLTEN: Dat verklaar en beloof ik! De VOORZITTER: Dan heet ik u van harte welkom als lid van de gemeenteraad van de gemeente 's-Hertogenbosch. Dames en heren, ik verzoek u allen weer plaats te nemen want we zijn weer compleet. We hebben twee berichten van verhindering voor vanavond en die zijn van de heer El Amraoui en mevrouw De Groot. Zij zijn niet aanwezig, dus we zijn vandaag met 37 raadsleden. 1.

Vragenhalfuurtje De VOORZITTER: We hebben geen meldingen voor het vragenhalfuurtje.

2.

Vaststellen agenda van de raadsvergadering

De VOORZITTER: Ik wil overgaan tot het vaststellen van de agenda van de raadsvergadering. Op voorhand een aantal opmerkingen van mijn kant. Er is na de deadline een motie vreemd aan de orde van de dag over de toeristenbelasting ingediend en mijn voorstel is om die onder punt 19b aan de agenda toe te voegen, als u daarmee akkoord gaat, en dat we dan samen de beide moties over toeristenbelasting integraal behandelen. Akkoord? Dan is er een ordevoorstel ingediend over de Citadelpoortparkeergarage en ik heb begrepen dat mevrouw Hendrickx daar straks een toelichting op gaat geven. Dan is er een motie ingediend op het raadsvoorstel Regioplan en Centrumregeling Beschermd wonen en het voorstel is om dit van een hamerstuk te verschuiven naar een licht bespreekstuk. Als het ordevoorstel niet wordt aangenomen dan worden het raadsvoorstel Citadelpoort en het raadsvoorstel Parkeergarage gezamenlijk behandeld. De motie vreemd aan de orde van de dag 'Bossche ondernemers beter faciliteren' wordt als B-stuk behandeld, dus pitch en beantwoording, en ons voorstel is om de andere moties vreemd aan de orde van de dag als een Cstuk te behandelen zodat daar ook een debat over kan plaatsvinden omdat er twee moties zijn. Ik geef graag het woord aan mevrouw Hendrickx. Mevrouw HENDRICKX: Dank u wel voorzitter. Op 24 februari jl.

hebt u allen een brief ontvangen van verschillende oppositiepartijen waaronder Leefbaar 's-Hertogenbosch, Partij voor de Dieren, 50PLUS, gewoon ge-DREVEN, SP, Bosch Belang, PVV en VOOR Den Bosch en ik voel de behoefte om dit ordevoorstel kort toe te lichten. De startnotitie en de financiële kaders voor het Design Museum ontbreken nog, maar er liggen al wel twee voorstellen die direct verband houden met het museum. Wij vinden het belangrijk dat we onszelf en onze inwoners bij het aangaan van grote risicovolle projecten serieus nemen. Dit vereist een gedegen besluitvormingsproces, iets wat de Rekenkamer ook benadrukt. Er moet eerst een haalbaarheidsplan en een exploitatiebegroting worden opgesteld om te voorkomen dat we opnieuw grote fouten maken zoals bij het theater. De discussie over het Design Museum moet nog plaatsvinden en het is dan ook niet verantwoord om nu al geld vrij te maken voor de bouw van een parkeergarage onder het museum. Het is niet de juiste volgorde en ook niet uit te leggen aan inwoners van 's-Hertogenbosch. Het vertrouwen van onze inwoners in de politiek is op een historisch dieptepunt en daarom verzoeken de ondertekenaars van het ordevoorstel het college om beide raadsvoorstellen terug te nemen en zoals besproken eerst een startnotitie met een haalbaarheidsstudie en een exploitatieoverzicht aan de raad voor te leggen. Dit vooraf.

Ik denk dat u allemaal de brief hebt gelezen en dit is de toelichting van de verschillende partijen zoals benoemd. De VOORZITTER: Dank u wel. Geen debat, wel eventueel mogelijkheden tot een reflectie, dat is het dan en daarna gaan we stemmen. De heer Broekmeulen. Anderen nog? De heer Van Silfhout, de heer Van den Kerkhof en de heer Peters. U kunt gaan zitten want er is geen debat. Mevrouw HENDRICKX: Een vraag toch? De VOORZITTER: Nee, nee, nee, nee, het is gewoon een verklaring en geen debat. De heer 3

Broekmeulen. De heer BROEKMEULEN: Ja, dank u wel voorzitter. Wij begrijpen een aantal van de zorgen van de indieners van het ordevoorstel en we hebben in de commissie ook al aangegeven dat we snappen dat nog een debat over de ambities van het museum moet worden gevoerd en het daadwerkelijk toekennen van de middelen kan inderdaad pas na het hebben van een goed exploitatieoverzicht. Daar zijn we het helemaal mee eens, maar wij zien dit voorstel als iets anders, wij zien dit als een ruimtelijke reservering voor een eventueel museum zonder dat daar eventueel de middelen aan gekoppeld zijn. Daarnaast zeggen wij dat die parkeergarage daar moet landen ongeacht of het museum daar komt. Dus voor ons is dat geen reden om het nu uit te stellen en wat ons betreft behandelen we het vanavond gewoon. De heer VAN SILFHOUT: Dat was ook de kern van ons betoog in de commissie, dat we het ook over de ambitie moeten hebben voor we het praktisch over de invulling kunnen hebben en daarin delen we de mening van de indiener. We staan er alleen niet onder omdat we wat minder in de 'tegenover Design Museum' staan, vandaar. We zullen het voorstel steunen, maar wel met een andere insteek dan de indiener denk ik. De heer VAN DEN KERKHOF: We hebben het op 11 februari jl. ook al in de commissie over ditzelfde ordevoorstel gehad, van Leefbaar 's-Hertogenbosch destijds.

We hebben toen ook uitgebreid aangegeven waarom we het daar inhoudelijk niet mee eens zijn. Wij zien hier ook geen nieuwe argumenten op tafel komen, dus wij zullen ook nu tegen dit ordevoorstel stemmen. De heer PETERS: We hebben dit ordedebatje inderdaad ook al in de commissie gehad en er is een raadsinformatiebrief van de wethouder gekomen met hoe de raad op verschillende punten in stelling wordt gebracht. Kan de wethouder dat kort toelichten? Mevrouw LIPMAN: Wij sluiten ons graag aan bij de woorden van de VVD. Tot zover. Wethouder VAN DER GELD: Kort want er is in de commissie inderdaad al een aantal dingen over gezegd. Als het gaat om de vraag, wij hebben de route richting besluitvorming en ook de vooraankondiging dat we ook eerst de ruimtelijke kaders zullen vaststellen ook in eerdere besluitvorming met u gedeeld. Als het specifiek gaat om het Design Museum hebben we ook aangegeven dat ook volgens de gebruikelijke stappen van het Structuurfonds het voorlopige ontwerp en het definitieve ontwerp nog door de raad moeten worden vastgesteld. Dat zijn verschillende, zoals we dat hier noemen, go/no-gomomenten en daarmee is er nog geen point of no return, waar soms de zorg van uw raad aan vastkleeft, geweest. Sterker nog, nog lang niet.

In die raadsinformatiebrief over die processtappen waaraan wordt gerefereerd staan inderdaad ook verschillende van die stappen en dat zijn er best wel een heleboel. Daarin staat ook welke stappen we nog moeten doorlopen, juist om die zorgvuldigheid met elkaar te betrachten. Ik snap de zorgen, maar volgens mij zijn die juist geborgd in de stappen zoals we die hebben gemeld, ook in de raadsinformatiebrief. Het ordevoorstel is door de gemeenteraad verworpen De leden van de fracties van Bosch Belang (Van der Krabben), De Bossche Groenen (mw. Claessen, mw. Hendrickx, Hoeben), SP (Roovers, mw. Visscher), Leefbaar 's-Hertogenbosch (Kagie, Mees), PVV (Van Hattem), 50PLUS (mw. Hernández), gewoon ge-DREVEN (Van Creij), VOOR Den Bosch (Gersjes), Volt (Van Silfhout) en PvdD (mw. Samshuijzen) hebben voor gestemd. Mevrouw HENDRICKX: Puntje van orde. Een korte schorsing namens de partijen Leefbaar 'sHertogenbosch, Partij voor de Dieren, 50PLUS, gewoon ge-DREVEN, SP, Bosch Belang, PVV en VOOR Den Bosch. We willen even met elkaar schorsen, een paar minuten als dat kan voorzitter. De VOORZITTER: Vijf minuten is goed. Schorsing. De VOORZITTER: Dames en heren, dank u wel. Het punt van orde is gemaakt en er is schorsing geweest. Dan ga ik verder met de agenda. Er is een interpellatie ingediend door drie fracties en door drie mensen getekend.

Ik stel voor die aan het einde van de vergadering te doen als 4

uw raad daarmee akkoord gaat. Ja, dan wordt dit aan het einde van de vergadering behandeld. Ik heb u deze week het bericht doen toekomen dat het voorstel is dat het presidium en ondergetekende tussen 21.00 en 21.30 uur de mind opmaken over hoe we ervoor staan, of we het vanavond afmaken ofwel dat we op 26 februari a.s. verdergaan. Er is op 21 februari jl. met een aantal mensen afgesproken dat wij de voorstellen die vandaag worden behandeld ook gewoon vandaag afwerken, Dus we gaan stukken niet knippen en als er een stuk wordt behandeld, ook al duurt het tot 2.00 uur, dat stuk gaat dan gewoon door, maar dat betekent wel dat de andere voorstellen naar de volgende dag gaan. 3.

Goedkeuring notulen van de openbare raadsvergadering van de gemeenteraad van 28 januari 2025

De VOORZITTER: Dan ga ik verder met de vergadering en ga ik over naar de goedkeuring van de notulen van de openbare vergadering van de gemeenteraad van 28 januari 2025. Mevrouw Lipman heeft namens het CDA een opmerking over de notulen. Mevrouw LIPMAN: Dank u wel voorzitter. Ik wil graag melden dat wij per abuis verkeerd hebben gestemd bij de motie over de oostelijke ontsluiting. Wij zijn voor de motie en niet tegen. Tot zover. De VOORZITTER: Dat wordt dan vandaag in de notulen de vastgelegd, dus daarmee is het voor het nageslacht in ieder geval vastgelegd. HAMERSTUKKEN (A) 8.

Eerste wijziging verordening Straattaxivervoer 's-Hertogenbosch 2024

Zonder beraadslagingen besluit de raad in overeenstemming met het bovengenoemde voorstel van burgemeester en wethouders. 9.

Reactie Kadernota 2026 ODBN

Zonder beraadslagingen besluit de raad in overeenstemming met het bovengenoemde voorstel van burgemeester en wethouders. 10.

Voorbereidingskrediet mobiliteitshub Innovatie Kwartier Den Bosch

De heer VAN HATTEM (stemverklaring): Tegen. Zonder beraadslagingen besluit de raad in overeenstemming met het bovengenoemde voorstel van burgemeester en wethouders. De fractie van de PVV heeft tegen gestemd. 12.

Zienswijzeverzoek Kaderbrief 2026 Veiligheidsregio Brabant-Noord

Zonder beraadslagingen besluit de raad in overeenstemming met het bovengenoemde voorstel van burgemeester en wethouders. 4.

Ingekomen stukken en mededelingen

De VOORZITTER: Dan gaan we over naar de lichte bespreekstukken. Ik krijg de opmerking dat ik de ingekomen stukken ben vergeten. Er zijn geen bijzonderheden, ook vanuit u niet? Nee, akkoord? Dank u wel. LICHTE BESPREEKSTUKKEN (B) 11.

Regioplan en Centrumregeling Beschermd wonen en maatschappelijke opvang 20262030

De VOORZITTER: Dan ga ik over naar agendapunt 11, Regioplan en Centrumregeling Beschermd wonen en maatschappelijke opvang. De heer Van Hattem heeft daarvoor een motie ingediend. Ik geef hem graag de mogelijkheid om kort te pitchen, daarna reactie portefeuillehouder en daarna stemming. De heer Van Hattem.

5

De heer VAN HATTEM: We hebben hierover een bespreking in de commissie gehad en toen gaf de wethouder aan dat hij nog een keer in gesprek ging met de omwonenden van onder andere de opvang in de Dungense Polder. Ik heb zelf ook nog contact gehad met omwonenden, ook aan de kant van Den Dungen, waarin bleek dat er nog steeds overlast in de Dungense Polder en omgeving, ook rond de andere hostels, en aangezien het raadsvoorstel, in ieder geval het document erbij, het regioplan, spreekt over een fijne leefomgeving voor omwonenden vind ik dat dit ook serieus moet worden genomen. De leefbaarheid voor omwonenden moet gewoon op de eerste plek staan en het moet niet zo zijn dat omwonenden verhalen opgedrongen krijgen dat ze terecht moeten bij bewustwordingsbijeenkomsten en anti-stigma-activiteiten. Dan wordt het probleem eigenlijk gewoon bij de bewoners neergelegd, dan worden de omwonenden als het probleem gezien in plaats van de opvangvoorziening waar de problemen worden veroorzaakt. Daarom deze motie om het college op te roepen om serieus werk te maken van die fijne leefomgeving met aandacht voor de leefbaarheid van de omwonenden, de nodige veiligheidsmaatregelen te treffen en er consequenties aan te verbinden als daar rond die opvangvoorzieningen onvoldoende gebeurt. Daarbij ook nog de vraag om de gemeenteraad hier actief over te informeren en dit regulier terug te koppelen. Tot zover.

Wethouder SLIKKER: Het college is het met de heer Van Hattem eens dat iedereen een fijne leefomgeving verdient, dat geldt voor de omwonenden van opvangvoorzieningen en uiteraard ook voor de mensen die jarenlang van zorg verstoken zijn en die wij die plekken bieden. In de Veiligheidsmonitor rapporteren wij u daarover en daarin kunt u ook weer zien dat in vergelijking met 2022-2023 de overlast door verwarde personen en dakloze personen de afgelopen jaren stevig is afgenomen, juist omdat we er plekken bij hebben voor mensen met complexe problematiek en we zetten stevig in via de beheergroepen, maar ook met de politie, straatcoaches en handhaving, iedere dag weer… Daar hebben we al vaker een debatje over gehad. De combinatie van wat u in uw toelichting zegt en wat wij doen, namelijk bewustwordingscampagnes inzetten terwijl we juist stevig op veiligheidsmaatregelen inzetten, betekent dat wij de motie ontraden. Motie 1, Een fijne leefomgeving voor omwonenden opvangvoorzieningen, van de PVV. De heer VAN HAREN (stemverklaring): De heer Van Hattem snijdt een terecht punt aan, maar vergeet daarbij dat het altijd om en-en gaat, preventie en handhaving rondom opvanglocaties. We stemmen tegen de motie. Mevrouw VISSCHER (stemverklaring): Wij stemmen ook tegen de motie omdat we de problemen niet herkennen, wel in de beantwoording van de wethouder.

De heer VAN CREIJ (stemverklaring): Ik zal voor de motie stemmen. Als ik de wethouder goed gehoord heb dan is hij eigenlijk zonder gevolg, vandaar dat ik voor stem. Motie 1 is door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van De Bossche Groenen (mw. Claessen, mw. Hendrickx, Hoeben), PVV (Van Hattem), 50PLUS (mw. Hernández), gewoon ge-DREVEN (Van Creij) en VOOR Den Bosch (Gersjes) hebben voor gestemd. Regioplan en centrumregeling Beschermd wonen en maatschappelijke opvang 2026-2030. De heer VAN HATTEM (stemverklaring): Ondanks dat de motie is verworpen, vind ik dat we toch aandacht moeten houden voor de veiligheid. Ondanks dat de Veiligheidsmonitor aangeeft dat de overlast op bepaalde plaatsen is afgenomen, is die niet overal afgenomen, op bepaalde plaatsen blijft de overlast nog wel aanwezig. Desondanks hebben we op zich geen bezwaar tegen het stuk zelf, maar wel met aandacht, blijvende aandacht, voor dit punt. Het voorstel is door de gemeenteraad unaniem aangenomen. 13.

Overbrengen project Bossche Stadsdelta naar de uitvoeringsfase van het Structuurfonds

De VOORZITTER: Dan ga ik over naar de agendapunt 13, het overbrengen van het project Bossche Stadsdelta naar de uitvoeringsfase van het Structuurfonds. Daar is een motie over ingediend door de PVV. Een licht bespreekstuk, het woord is aan de heer Van Hattem. 6

De heer VAN HATTEM: Het is een beetje hetzelfde verhaal als wat er later vandaag op de agenda staat rond de Citadelpoort. Als we nu met de Bossche Stadsdelta op deze manier al middelen gaan inzetten vanuit Structuurfonds dan gaan we onszelf een groot probleem aansmeren, we krijgen namelijk in plaats van een Bossche Stadsdelta financieel gezien een Bosch stadsravijn. Het ravijnjaar 2026 dreigt eraan te komen, we moeten kijken op welke punten we moeten bezuinigen voordat we zulk soort grote uitgaven gaan doen en we moeten niet al op dit moment al het geld vrijmaken voor die Stadsdelta waar heel ongewenste ontwikkelingen in zitten zoals de nieuwe Diezebrug, het slopen van het Citadelhofje, het Design Museum en de moskee aan de Vogelstraat die een buurtfunctie krijgt, maar ook het verplaatsen van de roeivereniging. Kortom, wij als PVVfractie roepen op deze ontwikkeling stop te zetten, hier op dit moment niet mee door te gaan en hier nog geen financiële middelen voor vrij te maken. Dus het verzoek met deze motie is om het plan te heroverwegen. Wethouder VAN DER GELD: Ik denk dat het advies op deze motie u niet zal verbazen. Wij willen met de Bossche Stadsdelta juist de ruimte creëren voor veel woningen.

Er is woningnood en we willen juist ook hier veel woningen voor woningzoekenden creëren, maar ook ruimte voor cultuur, sport, ontmoeting en economie en niet in de laatste plaats ook invulling geven aan onze ambitie om die Brede Binnenstad waarheid te maken. De motie is eigenlijk puur een tegenstem op het voorstel dat het college heeft voorgelegd en daarom ontraden wij deze motie. Motie 1, Een streep door het Bossche Stadsravijn, van de PVV De heer ROOVERS (stemverklaring): Mijn fractie heeft bezwaren tegen de Bossche Stadsdelta en daarom zullen we tegen het voorstel stemmen, maar om nou volledige woningbouwprojecten stil te leggen omdat de landelijke regering liever cadeautjes aan het bedrijfsleven geeft dan de gemeenten te helpen hun wettelijke taken uit te voeren... Als we daaraan beginnen dan is het einde zoek, dus we zullen niet voor deze motie stemmen. De heer VAN SILFHOUT (stemverklaring): Ik weet dat sommige partijen één onderdeeltje binnen de Bossche Stadsdelta een prestigeproject vinden, maar deze motie bestempelt nu de hele Bossche Stadsdelta als een prestigeproject. Volgens mij zijn we het er breed over eens dat daar ook heel veel goede dingen gaan gebeuren, dus deze motie kunnen we alleen al om de tekst niet steunen, laat staan om de gedachte erachter.

Mevrouw HENDRICKX (stemverklaring): Ook voor ons is het een worsteling maar in het verlengde van wat Volt en de SP zeggen, zullen we deze motie niet steunen omdat er gewoon veel huizen voor de mensen in zitten. We zijn het niet eens met de vorm, maar er zitten wel huizen voor de mensen in en daar hebben mensen wel behoefte aan. Over de vorm komen we hopelijk nog te spreken. Motie 1 is door de gemeenteraad verworpen De leden van de fracties van PVV (Van Hattem) en gewoon ge-DREVEN (Van Creij) hebben voor gestemd. Voorstel Overbrengen project Bossche Stadsdelta naar de uitvoeringsfase van het Structuurfonds De heer VAN SILFHOUT (stemverklaring): We zijn blij dat er in dit voorstel aandacht is voor wat je kunt doen als je een grondexploitatie loslaat en je daarmee ambities kunt vervullen voor onze grote gemeente. Die lijn willen we in de toekomst graag voortzetten en daarom steunen we dit voorstel. Mevrouw SAMSHUIJZEN (stemverklaring): Wij zullen tegen stemmen. We hebben in oktober 2024 ook tegen het ontwikkelplan gestemd om toen toegelichte redenen, die ga ik niet herhalen, en in lijn daarmee stemmen we dan ook tegen dit voorstel. Mevrouw LIPMAN (stemverklaring): Het CDA stemt voor dit voorstel, maar blijft de grondexploitatie juist belangrijk vinden en hoopt dus ook dat het tekort kan worden verminderd door bijvoorbeeld het ergens anders op te plussen of door meer financiering.

Tot zover.

7

De heer VAN CREIJ (stemverklaring): Ik zal tegen stemmen, geheel in lijn met de Partij voor de Dieren. De heer VAN HATTEM (stemverklaring): Ik zal ook tegen dit voorstel stemmen. Het maakt financieel gezien de weg vrij voor een aantal ontwikkelingen waarop we helemaal niet zitten te wachten zoals het Design Museum en de sloop van het Citadelhofje ondanks dat er nieuwe woningen bij komen, het Citadelhofje verdwijnt daarmee en alleen al daarom tegen dit voorstel. De heer ROOVERS (stemverklaring): Wat de SP betreft is niet alles aan het voorstel slecht, maar de sloop van het Citadelhofje, het verdrijven van de bewoners van de ijzergieterij en wat de SP betreft veel te weinig sociale huurwoningen maakt dat wij toch tegen dit voorstel stemmen. . Mevrouw HERNÁNDEZ (stemverklaring): Om dezelfde redenen die mijn collega van de SP gaf, gaan wij wel voor stemmen want wij denken dat werken aan de woningnood wel belangrijk is, maar wij zijn wij faliekant tegen de rest van het voorstel. Het voorstel is door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fracties van De Bossche Groenen (mw. Claessen, mw. Hendrickx, Hoeben), SP (Roovers, mw. Visscher), PVV (Van Hattem), gewoon ge-DREVEN (Van Creij), VOOR Den Bosch (Gersjes) en PvdD (mw. Samshuijzen) hebben tegen gestemd. 14.

Zienswijze kaderbrief GGD 2026 Hart voor Brabant

De VOORZITTER: Ik ga over naar agendapunt 14, Zienswijze kaderbrief GGD 2026 Hart voor Brabant. Er is naar aanleiding van de behandeling in de commissie een amendement ingediend door de fracties van het CDA, Rosmalens Belang, PvdA, D66 en Leefbaar 's-Hertogenbosch. De heer Van Genugten is de woordvoerder namens hen, dus ik geef hem graag het woord. De heer VAN GENUGTEN: We zien met name onder jongeren een flinke groei in de verkoop en het gebruik van vapes en veel ouders en professionals maken zich hier ernstige zorgen over. We zien tegelijkertijd ook dat de acceptatie van roken weer is toegenomen en daarom is voorlichting en informatie zo belangrijk. In het bestuursakkoord hebben we ook gesproken over het toevoegen van meer gezonde jaren voor onze inwoners en dan begint wat ons betreft al bij de jongeren. De GGD is hierin zeer belangrijke partner, we kunnen dit als gemeente niet alleen en daarom hebben wij gemeend, dat hebben in de commissie ook aangegeven, om dit in de kaderbrief te onderstrepen en dat doen we middels dit amendement. Voor de volledigheid wil ik graag toegeven toevoegen dat De Bossche Groenen ook mede-indiener van dit amendement is. Wethouder VAN DER SLOOT: Wat u zegt, gezonde en gelukkige jaren, dat is ook precies waar we voor staan en voor strijden.

Vapen past daar niet bij en daarom hebben we ook geen bezwaar tegen dit amendement, om dit aan de kaderbrief toe te voegen. Amendement 1, Tegengaan van vapen door de GGD, van CDA, Rosmalens Belang, PvdA, D66 en Leefbaar 's-Hertogenbosch. De heer VAN HATTEM (stemverklaring): Ik vind het op zich niet verkeerd om het vapen tegen te gaan, maar we vragen de GGD tegelijkertijd om te bezuinigen en niet te veel geld uit te geven. Ik vind het onnodig om hier dan weer een extra taak neer te leggen en daarom kies ik ervoor om het niet te doen, dus tegen het amendement. Mevrouw VISSCHER (stemverklaring): Wij zullen voor stemmen. Ik verbaas me wel enigszins over het contrast met de motie over seksuele gezondheid en hoe moeilijk het was om dat toegevoegd te krijgen. Nu blijkt dat het ook heel makkelijk kan door er gewoon extra aandacht aan te geven, maar goed wij stemmen dus voor dit. Amendement 1 is door de gemeenteraad aangenomen. Het lid van de fractie van PVV (Van Hattem) heeft tegen gestemd. Zienswijze kaderbrief GGD 2026 Hart voor Brabant De heer VAN SILFHOUT (stemverklaring): Wij zijn blij dat er iets over seksuele gezondheid in 8

staat. Uit technisch vragen blijkt dat de wachtlijst voor PrEP-zorg eind 2025 is opgelost en daarmee kunnen we instemmen met deze zienswijze. Wel de kanttekening dat we vinden dat de GGD nog niet genoeg extra doet qua seksuele gezondheid maar dat dit nog niet het moment is om dat te amenderen, daar zullen wij in de toekomst op terugkomen. Het voorstel is door de gemeenteraad unaniem aangenomen. 15.

Bosch Burgerberaad 'Samen maken we ’s-Hertogenbosch'

De VOORZITTER: Dan ga ik over naar agendapunt 15, Het Bossche Burgerberaad 'Samen maken wij 's-Hertogenbosch'. Daar is ook in de commissie over gesproken. Er is uiteindelijk één motie ingediend door de heer Van Silfhout van Volt en ik geef hem graag het woord. De heer VAN SILFHOUT: We hebben de vorige keer een fantastische editie gehad waar een evaluatie met heel veel leerpunten uitkwam. Veel van die leerpunten staan in het raadsvoorstel, maar wat ik nog mis is prioritering van de aanbevelingen van het Burgerberaad zodat wij als raad meer grip krijgen op het proces, hoe we die aanbevelingen op waarde moeten schatten. Die nemen we graag mee in het Burgerberaad, vandaar dat we dat via het college met het Burgerberaad bespreekbaar willen maken. Daarnaast denken we dat een Burgerberaad over participatie ook heel goed kan nadenken over het onderwerp Burgerberaad zelf en daarmee over onderwerpselectie voor Burgerberaden. Ik zit in de klankbordgroep Burgerberaden, ik merk dat wij nog niet voldoende grip op de onderwerpselectie hebben en het zou goed zijn als daar ook adviezen uitkomen over hoe we daar in de toekomst mee moeten omgaan. Het is een hele technische motie, maar wel eentje die me aan het hart gaat. Wethouder SLIKKER: Twee verzoeken, aan de ene kant de prioritering en aan de andere kant de onderwerpselectie en of het Burgerberaad zich daarover wil buigen.

Dat is uiteraard aan het Burgerberaad zelf want die is de baas over zijn proces, maar wij hebben er geen bezwaar tegen en als de raad daar voor is dan leggen we dat verzoek graag namens de raad neer en onder dat voorwendsel geen bezwaar. Motie 1, Burgerberaad, lessen voor de toekomst, van Volt. Mevrouw HENDRICKX (stemverklaring): We zullen niet tegen het voorstel stemmen, maar het moet me toch van het hart dat het Bosch Burgerberaad al op de website van de gemeente Den Bosch stond voordat de raad er überhaupt een besluit over had genomen of er in de commissie over had gesproken en dat vind ik ronduit stuitend. Dat soort omissies moet echt worden voorkomen want dan krijg je echt het gevoel dat je hier voor de bühne zit. Wij zullen voor het voorstel en voor de motie van de heer Van Silfhout stemmen want wij zijn wel van mening dat het onderwerp dat nu is gekozen, participatie, zich eigenlijk niet voor een Burgerberaad leent, maar dat we daar gewoon goede spelregels voor moeten afspreken in lijn met het voorstel van Rosmalens Belang. De heer VAN HATTEM (stemverklaring):Ik zal tegen de motie stemmen. Het Burgerberaad is gewoon een fopspeen om niet aan directe democratie te hoeven doen, een fopspeen om het referendum niet hoeven houden.

Het voegt helemaal niks toe en als je het dan over participatie hebt, maak daar gewoon serieus werk van in plaats van met zo'n Burgerberaad een beetje een schijnbeweging te maken om het een beetje op participatie te laten lijken. Kortom, heel erg tegen dit voorstel. De heer GERSJES (stemverklaring): Voordat ik voor de motie zal stemmen, wil ik de raad wel vragen en verzoeken om het hierbij te laten en het Burgerberaad niet iedere keer met allerlei opdrachten weg te sturen. Hou het bij de thema's en laat het Burgerberaad gewoon doen wat het wil. De heer ROOVERS (stemverklaring): Mijn partij ziet het Burgerberaad als een prachtige opmaat naar een referendum en meer werken met referenda en daarom stemmen wij voor zowel de motie als het voorstel. Mevrouw WELTEN (stemverklaring): Ik dacht dat het over de motie ging, maar ik zal ook een stemverklaring over het voorstel over het Burgerberaad geven. Ondanks dat wij vinden dat het beter zou zijn geweest om het eerste Burgerberaad helemaal af te maken en de worsteling met dit besluit zullen wij toch voor stemmen en daar later als de Participatienota voorligt alsnog indringend naar 9

kijken. Mevrouw HERNÁNDEZ (stemverklaring): Excuses, ik dacht ook dat het over de motie ging, maar het gaat ook over het voorstel. Wij gaan wel voor stemmen, maar ook met de kanttekening dat wij de raad zijn en wij dit mogen faciliteren, maar dat wij dit in handen moeten houden en niet zomaar de mensen laten beslissen wat ze gaan doen of laten. De heer VAN CREIJ (stemverklaring): Ik zal voor de motie stemmen en ik zal ook voor het voorstel stemmen, maar wel met de bedenkingen die we in de commissie hebben ingebracht, dat wij participatie niet het juiste middel vinden en dat we liever een Burgerbegroting hadden gehad. Motie 1 is door de gemeenteraad aangenomen Het lid van de fractie PVV (Van Hattem) heeft tegen gestemd. Het voorstel Bosch Burgerberaad 'Samen maken we ’s-Hertogenbosch' is door de gemeenteraad aangenomen. Het lid van de fractie PVV (Van Hattem) heeft tegen gestemd DEBATSTUKKEN (C) 16. 17.

Gebiedspaspoort Citadelpoort Overbrengen parkeergarage Citadelpoort in planstudiefase Structuurfonds

De VOORZITTER: Dan ga ik over naar de debatstukken en dat betekent dat we via het spreekgestoelte spreken. Dat doe ik in de volgorde van de moties die zijn ingediend maar zoals ik al bij de inleiding van de agenda heb gezegd, zullen we de agendapunten 16 en 17 in één behandeling bespreken. Er zijn drie moties ingediend. Ik geef graag als eerste het woord aan de heer Van Creij. Mevrouw HENDRICKX: Voorzitter, een punt van orde. Wij hebben net even geschorst, de vraag is even wat de uitkomst van de schorsing is en die willen we toch even mededelen. Een aantal partijen heeft hele grote moeite met de wijze waarop we hier besluiten nemen, juist omdat we een aantal maanden geleden hebben besloten om het anders te doen en we die afspraak bij het eerstvolgende voorstel eigenlijk schenden. Dat maakt het voor een aantal fracties heel ongemakkelijk om hier onderdeel uit te maken van een debat waarvan we eigenlijk geen onderdeel willen uitmaken. Dan rest een aantal fracties waaronder Leefbaar 's-Hertogenbosch, onszelf, de Partij voor de Dieren en gewoon ge-DREVEN eigenlijk geen andere keus om de zaal tijdens de behandeling van dit voorstel te verlaten. Na afloop zullen wij terugkeren om het volgende voorstel weer met u te bespreken. De VOORZITTER: U hebt een ordevoorstel gedaan, er is democratisch over dat ordevoorstel gestemd en de uitslag is denk ik helder.

Het is uw eigen afweging, het past alleen niet in de etiquette zoals we met elkaar omgaan want volgens mij is het gewoon behandeling van het stuk want er is gewoon een democratisch besluit genomen om het wel te behandelen, maar het is aan u om wel of niet deel te nemen aan de beraadslagingen. Dan verzoek ik u ook om de zaal te verlaten. Het woord is aan de heer Van Creij, maar de heer Van Creij heeft de zaal verlaten en dan is de vraag of de motie is ingediend, dan wordt de motie dus niet ingediend. Ja, de heer Van Hattem. De heer VAN HATTEM: Ik wil toch een punt van orde maken. Een aantal fracties heeft tijdens de schorsing beraad gehad en een aantal fracties heeft aangegeven de zaal te verlaten. Zeer begrijpelijk. Een aantal fracties heeft ook overwogen om in de zaal te blijven en het debat wel te volgen. Ik heb besloten om wel te blijven omdat ik het toch de moeite waard vind om hier aanwezig te zijn om het eigen geluid ook te kunnen laten horen. Desalniettemin vind ik het erg ongemakkelijk dat de raad op deze manier te werk moet gaan en het zou goed zijn als we gewoon een modus kunnen vinden om het hier in de raad te kunnen bespreken. Misschien is het een idee om het voorstel alsnog uit te stellen tot de vergadering van 26 februari a.s. om daar nog een modus in te vinden, maar ik laat het graag aan u over.

De VOORZITTER: Laten we helder zijn, we zitten in een democratisch proces. Er is een ordevoorstel geweest, daar is een keuze gemaakt en er is een meerderheid voor om het vandaag wel te behandelen. Dat gaan we dat ook gewoon doen en het is aan elke fractie om een afweging te 10

maken en om daar op een goede manier mee om te gaan. Ik zit alleen met motie 1 want die hebt u ook mede ingediend. Als die motie gewoon blijft staan dan verzoek ik u om die motie in te dienen, over het referendum. De heer VAN HATTEM: Ik wil het aan de heer Van Creij overlaten, maar die heeft ervoor gekozen om nu de vergadering niet bij te wonen. De VOORZITTER: Dan verdwijnt de motie, dan wordt de motie niet ingediend. De heer VAN HATTEM: Zullen we die motie wel ingediend laten? We laten hem wel ingediend, maar we zullen straks bij de beraadslaging zien of we hem ook in stemming brengen. De VOORZITTER: Dan hoeft u hem niet te presenteren en dan stel ik voor dat u hem mede namens de heer Van Creij hebt ingediend. Dan is de motie in ieder geval ingediend en kan er ook over worden gestemd. De heer VAN HATTEM: Dan kan erover worden gestemd en mocht het zo zijn dat de heer Van Creij alsnog zegt 'we willen hem niet in stemming brengen' dan zal ik met hem overleggen en het te zijner tijd laten weten. De VOORZITTER: De heer Van Hattem is mede-indiener van de motie, dus hij kan de motie vandaag ook indienen en daarom wordt hij gewoon ingediend. De heer Gersjes trouwens ook, die is ook blijven zitten en mevrouw Hernández ook. Dan geef ik het woord aan de heer Broekmeulen. Oh, een punt van orde.

De heer HUIBERS: Ik kan enkel en alleen een punt van orde maken met de constatering dat de democratie binnen deze zaal toch wel echt door het ijs is gezakt. We hebben samen een democratisch besluit genomen, dat wordt niet gerespecteerd en dat vind ik toch in- en intreurig. Dat wil ik bij dezen hebben gezegd. De VOORZITTER: Dank u wel. Het woord is aan de heer Broekmeulen. Wie kan ik nog meer het woord geven in de eerste termijn? De heer Van Hattem, de heer Peters, de heer Roovers, de heer Bos, de heer Van Silfhout, mevrouw Lipman, mevrouw Verreijt, de heer Van den Kerkhof en mevrouw Hernández. Heb ik ze dan, de heer Van Hattem, de heer Peters, de heer Roovers, de heer Bos, de heer Van Silfhout, mevrouw Lipman, mevrouw Verreijt, heer Van den Kerkhof en mevrouw Hernández en de heer Van der Krabben. Dan gaan we daarmee verder. Ik geef graag het woord aan de heer Broekmeulen. De heer BROEKMEULEN: Ja dank u wel voorzitter. We hebben een uitgebreide discussie in de commissie gehad en die ga ik hier niet herhalen, ik ga even een paar punten aflopen. Wij begrijpen de zorgen over het museum, dat heb ik eigenlijk ook al tijdens het debatje over het ordevoorstel gezegd. Daarom willen we later dat debat over de exploitatie en de ambities, we hebben daar niet voor niets die werkgroep rondom grote projecten voor in het leven geroepen.

Wij zien dit echt alleen als een ruimtelijke reservering voor het museum en die willen wij in dezen wel maken. Wij zijn zelf ook heel blij met het feit dat er weer 150 tot 200 woningen aan de woningvoorraad worden toegevoegd, dat is ook hard nodig. Voor ons is de parkeergarage ter vervanging van de Tolbruggarage ook heel belangrijk. Dat is ook afgesproken in het bestuursakkoord. Wij zijn blij dat dit wordt uitgevoerd en voor ons is deze niet gekoppeld aan de komst van het museum want het is wat ons betreft een compensatie voor de Tolbruggarage. We hebben in de commissie al twee zorgpunten geuit en dat zijn de twee moties die hier liggen. Een korte toelichting wat betreft het sluiten van de Tolbruggarage en het openen van de Citadelpoort. We hebben het in eerste instantie gehad over of we de Tolbruggarage open kunnen houden en we hebben de wethouder wel gehoord over de exploitatiekosten. Daarom hebben we ook gezegd even naar de alternatieven te kijken. We weten natuurlijk ook, dat hebben we allemaal gehoord en daar zijn we ook niet blind voor, dat de Tolbruggarage nu de hele week een lage bezetting heeft. Het gaat ons wat dat betreft ook echt om die problemen die in het weekend overdag ontstaan. Dat zijn ook de momenten waarop de ondernemers hun geld moeten verdienen, dus daar zoeken wij een specifieke oplossing voor.

Over de motie Werkzaamheden en bereikbaarheid, ik heb het idee dat deze wel voor zich spreekt. Er zit ook een kaartje bij, dus in die zin wil ik het daar voor nu bij laten voorzitter, dank u wel. 11

De heer VAN DEN KERKHOF: Ik heb één interruptie als het gaat om de motie over de sluiting van de Tolbruggarage. Begrijp ik de VVD goed dat… We kunnen ons vinden in het alternatief voor de piekmomenten in de periode tussen de sluiting van de Tolbruggarage en de opening van de Citadelpoort, maar moet dat wat betreft de VVD precies de Tolbruggarage zijn of mag het ook een alternatief buiten de historische binnenstad zijn? De heer BROEKMEULEN: Dat debat hebben we in januari jl. ook bij de Omgevingsvisie gehad. Voor ons gaat het om het doel en is het middel niet heilig. Als je het hier hebt over of het per se de Tolbruggarage moet zijn, nee het gaat erover dat er een periode is dat er een aantal parkeerplekken weggaat en als daarvoor een degelijk ander alternatief vindbaar is dan staan wij daar ook voor open. De heer VAN HATTEM: Nu we hier toch zijn en ik toch het woord moet voeren, probeer ik toch een keer duidelijk te maken dat het echt van de zotte is dat we hier in een periode waarin we bezuinigingen krijgen, de komende jaren grote discussies gaan voeren over waar we wel en niet geld aan moeten uitgeven en gemeenten op hun achterste poten staan over de financiën, zoveel middelen inzetten voor zoiets belachelijks als het Design Museum, het is puur weggegooid geld. Ik wil geen woord meer horen over het ravijnjaar zolang dit plan in de plannen blijft zitten.

Dat Design Museum is pure verspilling van belastinggeld en met het gebiedspaspoort besluit deze raad vanavond om dit toe te laten, om dit door te laten ten koste van het Citadelhofje, ten koste van de portemonnee van onze Bossche burgers. Dit is ontoelaatbaar en daarom zullen wij als PVV dit voorstel niet steunen. Welke consequenties heeft het nog, de roeivereniging moet weg, het Citadelhofje moet weg, alles wordt overhoopgehaald, dit is gewoon een prestigeproject van de bovenste plank. Als ik dan kijk naar wat er allemaal voor moet verplaatsen, parkeergarages die eigenlijk gewoon buiten de binnenstad moeten worden aangelegd, mensen moeten echt gewoon een roteind gaan lopen om parkeergarages te bereiken die nu nog dicht tegen het centrum en dicht tegen de Markt aan liggen. Het is gewoon een onzinnig project, het wordt er niet beter op, Den Bosch wordt er slechter op. Dit is een voorstel dat past in de lijn 'kom niet naar Den Bosch', dit maakt Den Bosch een minder aantrekkelijke stad, een minder mooie stad en daarbij ook nog een stad waar het in een groot gebied een puinhoop wordt, zowel financieel als ruimtelijk. Dit gebiedspaspoort is eigenlijk helemaal onwenselijk. Ik wil wel een vraag aan de wethouder stellen.

Wat gebeurt er met dit gebiedspaspoort, wat is de zeggingskracht van een gebiedspaspoort? Het is geen formeel instrument uit de Omgevingswet, dus als we dit vanavond aannemen en er wordt gezegd 'het is nog niet het point of no return, nog geen onomkeerbare stap', wat kan er dan wel met dit gebiedspaspoort worden gedaan en wat niet en wat hebben wij als raad nog aan momenten om deze onzalige ontwikkeling bij te sturen? Ik hoor het graag van de wethouder. De heer VAN DEN KERKHOF: Het had me verbaasd als ik hier een hele enthousiaste PVVfractie had gezien als het gaat over in ieder geval het inpassen van een museum aldaar. Hoe kijkt de PVV-fractie aan tegen het toevoegen van netto 185 woningen in dit gebied, waarvan een groot deel betaalbaar is? De heer VAN HATTEM: Daar zitten twee kanten aan. Het is natuurlijk goed als er woningbouw plaatsvindt, maar deze woningbouw gaat ten koste van het Citadelhofje, van bewoners die daar op een prettige en mooie plek wonen en die hun huis uit worden gejaagd, dat vind ik onacceptabel. Dan is ook sprake van hoogbouw in vrij kleine woningen met weinig parkeerruimte. Ik vind daar qua gebiedsontwikkeling ook nog wat van, dat dit eigenlijk weinig passend is want als je daar hoogbouw gaat plaatsen, krijg je ook problemen met de parkeerdruk in zo'n gebied.

Wij zouden eigenlijk liever kijken naar woningbouw in de stad met iets minder hoge bouw en iets meer ruimte om ook te kunnen parkeren en die is in dit gebied eigenlijk niet aanwezig. Vraag het ook aan de burgers, houd gewoon een referendum over dit voorstel en ik hoop dat we nog kunnen bezien of dat met deze motie kan of dat we het op een andere manier kunnen organiseren. De heer VAN DEN KERKHOF: Ik blijf deze vraag dan toch herhalen op het moment dat de PVV met een voorstel over een raadplegend referendum komt, want is de heer Van Hattem bereid om voor dit museum te stemmen als een meerderheid van de bevolking aangeeft helemaal voor dit museum te zijn? De heer VAN HATTEM: Een raadplegend referendum vraagt niet aan de bevolking of zij voor 12

het museum zijn, maar of ze voor of tegen het raadsvoorstel zijn en als dat wordt verworpen dan wordt dit raadsvoorstel geacht ook door ons te worden verworpen. Het is niet zo dat dit een ander voorstel legitimeert. We hebben deze discussie vaker gehad. Het is niet zo dat uit het wel of niet erkennen van een raadplegend referendum voortvloeit dat ook iedereen automatisch voor het voorstel moet zijn. Het gaat erom dat je het juist kunt tegenhouden, het is een handrem van de burger, de burger kan zeggen 'we trekken nu aan de rem, dit voorstel moet er niet doorkomen'. De heer BOS: Even doorgaand op de vraag van de heer Van den Kerkhof. Waartoe dient dit referendum dan, heeft de heer Van Hattem echt nog raad nodig om een standpunt te kunnen innemen? De heer VAN HATTEM: Het gaat niet om het mandaat, het gaat erom dat de burger de kans heeft om een onzalige ontwikkeling tegen te houden, om te zeggen: dit is een raadsvoorstel waarvan wij als inwoners zeggen 'dit willen we niet'. Als het wel doorgaat dan gaat het door zoals de raad hier in meerderheid beslist, dat is dan de consequentie. Het kan niet zo zijn dat raadsleden dan ineens worden geacht anders te stemmen vanwege het voorstel, maar het geeft de burger wel de kans om te zeggen, als ze het niet willen dat we het dan ook niet gaan doen.

Het is een noodrem, de noodrem waaraan de burger kan te trekken en ik hoop dat deze raad de burger ook een keer de kans geeft om aan die noodrem te trekken in plaats van hier alleen maar als een blind paard achter zulke prestigeprojecten aan te lopen en er bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2026 achter te komen dat nog minder mensen naar de stembus zijn gegaan en nog meer mensen teleurgesteld zijn geraakt in deze raad die alleen maar met zichzelf bezig is. De heer PETERS: Hoe willen we dat onze stad zich verder ontwikkelt en er over twintig jaar uitziet? Volgens onze fractie is dat de vraag waar we het vandaag over moeten hebben, we moeten de discussie niet verengen tot een debat over enkel een parkeergarage en een museum. De stadsontwikkeling die we vandaag bespreken gaat namelijk over veel meer, over hoe we willen dat het Den Bosch van de toekomst eruitziet. Wat de PvdA betreft bouwen we aan een stad die niet stilstaat in het verleden, maar meegaat met de tijd, een stad waar reuring is, een stad vol cultuur en creativiteit, een stad waarin plek voor jong en oud is.

In de commissie benoemden we al het enthousiasme voor de verschillende aspecten in deze stadsontwikkeling die ons wel aanspreken, de meer dan 185 woningen waarvan een groot deel betaalbaar, de plekken voor Bossche makers en expositieruimten, het vele groen en het evenementenplein en ja ook die parkeergarage en het Design Museum want de Citadelpoort wordt namelijk niet zomaar een stukje Den Bosch, het wordt een verbreding van onze binnenstad, een plek waar reuring moet ontstaan, waar bezoekers heen willen gaan. Dat vraagt om een trekker en daarin zien we het Design Museum als een grote kans, geen prestigeproject voor de elite, maar een culturele hotspot voor iedereen. Uit de bezoekerscijfers blijkt ook dat het Design Museum juist een plek is die mensen die eigenlijk nooit naar een museum gaan zoals jongeren weet te trekken. We zien daarin samen met het evenementenplein en andere dingen die hier gaan landen een grote kans om van dit stukje Den Bosch echt een nieuwe hotspot in onze binnenstad te maken. Daarnaast biedt de ondergrondse parkeergarage kansen om onze binnenstad autoluwer te maken en er veel meer woningen te plaatsen dan nu het geval is. Ondanks de kans die we zien, willen ook wij stilstaan bij de risico's want die zijn er wel degelijk en daar moeten we ook niet van wegkijken.

Dit is een enorme ontwikkeling die flink wat geld gaat kosten en dat vraagt om een zorgvuldig proces en transparantie over de kosten, baten en mogelijke risico's. Ik vraag dan ook aan de wethouder wat hij doet bij grote tegenvallers, bijvoorbeeld bij de bodemverontreiniging, de herhuisvesting van de roeivereniging of problemen met de exploitatie. Komt hij dan terug naar de raad om ons ook een kans te geven om tot een zorgvuldige heroverweging te komen als dingen toch anders lopen dan gepland, zorgt de wethouder er dan voor dat de raad goed in stelling wordt gebracht en maakt hij daarbij ook transparant wanneer voor bepaalde ontwikkelingen het point of no return echt wordt bereikt? Zo blijft ook voor ons als raad duidelijk waar we precies 'ja' of 'nee' tegen zeggen. Dan over de ingediende moties, eerst het referendum. Als we dit gaan doen, leggen we ook de andere ontwikkelingen in dit gebied wat betreft woningbouw, cultuur, verkeer en ontmoeting stil. Dat lijkt ons niet wenselijk, dus zullen we die motie niet steunen. Wat betreft de motie over verkeer. We snappen dat we moeten kijken naar hoe we problemen op piekmomenten in de overbruggingsfase moeten voorkomen, maar het openhouden van de Tolbruggarage is voor ons geen optie aangezien het ontzettend duur is voor enkel die piekmomenten en het vertraging oplevert voor de woningbouw in het Gasthuiskwartier.

Afsluitend voorzitter, met deze stadsontwikkeling zetten we een mooie stap naar het Den Bosch van de toekomst waar plek is voor wonen, reuring, ontmoeting en cultuur, maar nu is het wel aan ons om er 13

op een zorgvuldige manier voor te zorgen dat deze ontwikkeling naar het Den Bosch van de toekomst ook echt een succes wordt waar de hele gemeente over twintig jaar trots op kan zijn. De heer VAN HATTEM: Ik wil de heet Peters van de PvdA iets vragen. Hij heeft allemaal gloedvolle woorden over welk succes dit kan opleveren, maar we zitten nu met de gebakken peren van het succes van het Theater aan de Parade dat al een financiële puinhoop is. Dit Design Museum gaat toch eenzelfde probleem worden? Er wordt gepronkt met hoge bezoekerscijfers, maar in hoeverre is dit op de lange termijn te verantwoorden en zeker te verantwoorden ten opzichte van de investering die er tegenover staat, die gigantische investering die moet worden gedaan? De heer PETERS: Ik deel met de heer Van Hattem dat er inderdaad risico's zijn en daar moeten we goed over spreken en goed die afweging maken. Daarom heb ik ook een aantal vragen aan de wethouder gesteld, maar een van de conclusies van het Rekenkamerrapport omtrent het theater was niet 'begin nooit meer aan een groot project'.

Volgens mij zouden we dat niet moeten doen, maar wel: hoe gaan we zorgvuldig die stappen zetten om dit proces beter in te richten, om de raad in stelling te brengen, om te zorgen dat er straks een goed plan ligt en, ja all the way, dat we dezelfde fouten niet herhalen en die zetten we volgens mij niet door te zeggen dat we nooit meer zo'n groot project moeten doen. Ik vind dat een hele dorpse mentaliteit, volgens mij mogen we als stad best wel inzetten op grote stadsontwikkelingen, zeker met de uitdagingen, maar we moeten gedurende dat proces wel blijven kijken hoe we lering uit het verleden trekken. De heer VAN HATTEM: Het rapport zegt inderdaad niet dat je nooit een groot project moet doen, dat zou inderdaad een veralgemenisering van jewelste zijn, maar het zegt wel dat je met een heleboel dingen toch rekening moet houden. Ik hoor nu dat hier in een heel gloedvol betoog wordt gezegd 'het Design Museum wordt een grote trekker' et cetera et cetera, maar dat moet allemaal nog blijken. Ik vind het wel heel voorbarig om nu te zeggen dat we met een gebiedspaspoort gaan vaststellen dat we hiermee een trekker van jewelste hebben.

Hoe ziet de heer Peters dan dat we hier nog op een verstandige manier mee kunnen omgaan zonder in de fuik te lopen en dezelfde problemen als bij het theater te krijgen? De heer PETERS: Dan heeft de heer Van Hattem het verkeerd begrepen of ik heb het verkeerd uitgelegd, dat kan allebei natuurlijk. Wij zien de potentie van het Design Museum om die trekker te worden en om een succes te worden. Gaat het dat automatisch worden? Daarover gaan we nog tot in den treure in debat, we zeggen ook niet dat het point of no return nu al is bereikt en we horen daar graag een toelichting van de wethouder op, maar we gaan het nog wel zorgvuldig over die verdere stappen hebben. Wij zien de kansen, maar we zien ook de risico's en volgens mij gaan we het daar nog heel vaak in deze raad over hebben. De heer VAN HATTEM: Ik zie mezelf in potentie ook als de scorende topspits bij FC Den Bosch maar ik denk dat de kans groot is dat dit nooit gaat gebeuren, zowel niet bij FC Den Bosch als bij mij. Ik vraag me dan toch af hoe je hier met een serieus verhaal dat Design Museum dat zoveel miljoenen kost en dat op lemen poten is gebouwd… De VOORZITTER: Helder, dat is bijna dezelfde vraag, het is weer dezelfde vraag. U hebt de vraag nu gesteld en volgens mij heeft de heer Peters hem beantwoord, het is voldoende. Klaar, we gaan naar de heer Roovers.

Een interruptie? De heer ROOVERS: Een korte verhelderende vraag. Ik haak in op de manier waarop de heer Peters de woorden 'dorpse mentaliteit' gebruikt, ik vraag me af wat de heer Peters daarmee bedoelt. De heer PETERS: Dat we niet automatisch moeten zeggen 'laten we maar geen grote ontwikkelingen doen, grote stadsontwikkeling, want dat brengt risico's met zich mee'. Die brengen inderdaad risico's met zich mee en daar moeten we eerlijk het debat over voeren, daar moeten we open over zijn en daar moeten we al onze informatie toe krijgen die tot onze beschikking staat, maar dat betekent niet dat we die risico's per definitie niet moeten aangaan. Volgens mij moeten we die wel aangaan om de grote uitdagingen van onze tijd zoals de woningnood, zoals een Den Bosch dat nog niet bruist... De heer ROOVERS: Het blijft mij onduidelijk wat dit met dorpen heeft te maken, maar als we het dan hebben over de risico's is de heer Peters het vast wel met mij eens dat we hier in ieder geval 14

zijn om risico's te wegen. Is mijnheer Peters het ermee eens dat eigenlijk iedereen hier wel heeft geconstateerd dat we een gedeelte van de besluitvorming over het Design Museum opnieuw zouden moeten doen omdat we heel veel van die risico's niet fatsoenlijk in kaart hebben gebracht? De heer PETERS: Wij denken dat er nog zat weegmomenten komen om echt die definitieve stap te zetten. We gaan het nu hebben over de ruimtelijke invulling van het gebied en we staan nog niet op een point of no return, daar gaan we het nog over hebben. Wij denken niet dat we nu al automatisch niet meer terug kunnen, volgens mij gaan we daar nog het goede debat over voeren. De heer ROOVERS: Wat de SP betreft houdt democratie in dat mensen zeggenschap hebben over hoe hun leefomgeving wordt ingericht en zeggenschap betekent niet dat je altijd je zin krijgt, maar wel dat je aan tafel mag zitten en de bewoners van het Citadelhofje hebben niet aan tafel gezeten. Het is inmiddels twee jaar geleden dat ik deze bewoners heb leren kennen en niet eerder kwam ik een groep huurders tegen die zo hecht is, zo dol is op de plek waar ze wonen en zoveel waarde hecht en energie stopt in de sterke gemeenschap waartoe de mensen behoren. Ik ben ook zelden huurders tegengekomen die zo tevreden zijn over de kwaliteit van hun eigen woningen.

Deze huurders hebben een gemeenschappelijke strijd geleverd die vanaf het begin ongelijk was. Zij streden tegen een gemeente en een corporatie waar zij als huurder simpelweg minder te zeggen hebben. Toch zijn zij altijd trots in hun strijd geweest, bij de opening van het museum Citadelhof stond het hofje vol geïnteresseerden en toen bij wijze van ludieke actie Will, voor de bewoners tante Will haar huis voor Open Monumentendag openstelde, werd haar deur platgelopen. 'Mijn koffie is bijkans op en ik ben zo vaak met mensen naar boven gelopen dat ik net zo goed de St-Jan had kunnen beklimmen' zei ze aan het einde. Een petitie voor het behoud van het hofje werd 2700 keer ondertekend en de buttons met 'Red het Citadelhofje voor 11-11' waren binnen een klein halfuur weg. Ik heb sommigen in deze zaal ook met de buttons zien rondlopen, maar het mocht niet baten. De gemeenteraad stemde alle moties voor het behoud van het hofje vaak zonder discussie weg. Het college en BrabantWonen waren van meet af aan niet geïnteresseerd. Ook een brief van de stichting Heemschut die het had over de belangrijke historische waarde van het hofje werd niet gehoord. Inmiddels zijn de meeste bewoners weg, begrijpelijk, weinig houden een strijd die zo ongelijk is lang vol.

Ik ben er in ieder geval trots op… De heer BROEKMEULEN: Omdat de heer Roovers wel een aantal dingen zegt over geen discussie en 'er wordt niet geluisterd'. Dit soort dingen is inderdaad niet makkelijk en voor ons was bijvoorbeeld de overweging dat we er meer woningen voor willen terugbouwen. Kan de heer Roovers inzien dat de 185 tot 200 woningen die ervoor terugkomen ook wel iets waard zijn en dat dit wel een overweging is die ook zou kunnen worden gemaakt? De heer ROOVERS: Twee dingen. In de eerste plaats ben ik het er niet mee eens dat dit een tegenstelling is want op het moment dat het Design Museum daar niet zou landen, kun je de hele ruimtelijke ontwikkeling opnieuw doen en ook de vraag stellen of het hofje daar behouden kan blijven. Het tweede punt. Ik kan moeilijke beslissingen best uitleggen, maar dan ga ik wel naar de bewoners toe om ze uit te leggen. Bijvoorbeeld bij de Lage Diezebrug ben ik naar de bewoners gegaan en heb ik uitgelegd waarom ik toch tegen hun wil in voor de Lage Diezebrug heb gestemd of bijvoorbeeld bij de woontorens in het Prins Hendrikpark, toen heb ik ook voor de toren gestemd, ik kon het uitleggen aan de omwonenden.

Het gaat me er wel om dat het me opvalt dat wij in de commissie een hele lange discussie over dit gebied hebben gehad waarbij één groep bewoners niet is genoemd, de mensen die daar nu wonen, en ik vind dat we hen op zijn minst in deze zaal mogen noemen als wij een zeer ingrijpend besluit nemen voor het leven van nieuwe bewoners die er soms al meer dan vijftig jaar wonen en dat doe ik hier. De heer BROEKMEULEN: Heel kort. Dat begrijp en respecteer ik. Dat vind ik op zich een terecht punt, wij hebben een andere overweging gemaakt, maar ik vind het eigenlijk wel goed dat u dat doet. De heer ROOVERS: Ik kom zeker nog op de woningbouw terug. Ik ben er trots op dat mijn partij met deze bewoners strijd heeft mogen leveren en heeft mogen verliezen. Er komt een tijd waarin we dit anders doen, waarin huurders zeggenschap hebben over hun woningen en waarin men met het schaamrood op de kaken terugkijkt naar een tijd waarin men zonder naar alternatieven te kijken en zonder te knipperen mensen uit huizen zet waar ze soms al meer dan vijftig jaar wonen. Het gevoel dat het uiteindelijk niet nodig zou zijn, wordt bij ons steeds sterker. De gemeenteraad 15

kwam al tot de conclusie dat een gedeelte van de discussie over het Design Museum opnieuw moet en laat één ding helder zijn, mijn partij is niet tegen het Museum, wij hebben een mooi museum en willen dat graag zo houden, maar de toekomst van de locatie van het museum wordt een belangrijke inzet bij de komende raadsverkiezingen en als men dan toch tot de conclusie komt dat het Design Museum ergens anders moet landen, en dat moet het van ons betreft, dan kan het ontwerp van de Citadelpoort opnieuw. Misschien dat dan wel de vraag of men het hofje kan behouden en tegelijkertijd nieuwbouw kan plegen op tafel komt, maar voor de huidige bewoners komt dat waarschijnlijk te laat. Voor de SP staat wonen centraal als het gaat om de Citadelpoort, zowel het behoud van de huidige en de komst van nieuwe woningen. De rest volgt daarna en dat is een totaal andere insteek dan het college en de coalitiepartijen hebben. Mijn partij zal dan ook tegen alle voorstellen die uitgaan van de Citadelpoort zoals die nu wordt voorgesteld stemmen alsmede tegen alle moties die uitgaan van de komst van in ieder geval de Citadelpoort zoals die nu is ingericht, behalve de motie over het referendum, die steunen wij wel.