Notulen raadsvergadering 2024-10-08

VERGADERING VAN DE GEMEENTERAAD VAN 's-HERTOGENBOSCH OP 8 OKTOBER 2024 AANVANG 19.00 UUR

voorzitter:

drs. J.M.L.N. Mikkers

Griffier:

drs. W.G. Amesz

Leden aanwezig:

drs. E.M.M.P. Altenburg-Collin, B. El Amraoui, H.B. Bos (vanaf agendapunt 5), J. Broekmeulen, O. Çifçi, mw. M. Craste bc, J.J.E.L. van Creij, mw. mr. Y. Doğan, F.G.F. van Genugten, J.J.M. Gersjes, mw. W. de Groot MSc, F.J. van Haren, mw. drs. J. Hendrickx, mw. A. Hernández, W.B.G. Hoeben, J.A.B. Huibers, mr. F. Kabbouti, drs. P.E. Kagie, mw. R.F. van der Kallenvan der Donk, drs. R.M.J. van den Kerkhof, mw. M.A.J.T. Korvervan Weegberg, J. Kouwenberg, P.M. van der Krabben, mw. mr. drs. R. Lipman, H.J.M. Mees, mw. ir. V.P.T. Muller-Laumans, M.C.J.M. Ploegmakers, B.F.C. Roovers, mw. E. Samshuijzen, A.C. van Silfhout, drs. ing. G.M.M. Verbruggen, mw. C.K.J. Visscher en K.M. Vossen

Tevens aanwezig de wethouders:

Afwezig:

ing. R.A.P. Geers, R.J.J. Geers, M.J.J. van der Geld MSc, P. Slikker, mw. mr. M.A.B. van der Sloot en H.M.M. Vermin A.W.J.A. van Hattem LLB, mw. mr. drs. N.M.C Huijbrechts RO CIA, mw. drs. E.W.M. van Opdorp, M.G.H. van Rens, mw. N.R. Verreijt en mw. J.P.M. Welten-van Doremalen

Installatie van de kinderburgemeester van 's-Hertogenbosch 1.

Vragenhalfuurtje

2.

Vaststellen agenda van de raadsvergadering

3.

Goedkeuring notulen van de openbare raadsvergadering van de gemeenteraad van 10 september 2024

4.

Ingekomen stukken en mededelingen

5.

Installatie nieuwbenoemd lid van de gemeenteraad

6.

Benoeming nieuw lid presidium

HAMERSTUKKEN (A) 7.

Realisatie nieuwe archiefbewaarplaats

8.

Subsidie groene daken en afkoppelen hemelwater 2024

9.

Besteding vrijvallende Essent-gelden voor de energietransitie

10.

Gebiedspaspoort Tramkade

11.

Fractieverantwoording 2023-2024

LICHTE BESPREEKSTUKKEN (B) 12.

Beleidsplan begraafplaatsen 2024 's-Hertogenbosch en betreffende verordeningen 1

13.

Verordening Maatschappelijke Ondersteuning 2025

DEBATSTUKKEN (C) 14.

Vervolg Sluis 0

15.

Ontwikkelplan Bossche Stadsdelta

16.

Onderzoek Rekenkamer 'Theater aan de Parade – Lessen voor de bühne? Installatie van de kinderburgemeester van 's-Hertogenbosch

De VOORZITTER: Dames en heren, voordat ik de raadsvergadering van vanavond ga beginnen, heb ik het belangrijkste moment van het jaar in de gemeenteraad van 's-Hertogenbosch, namelijk de installatie van de nieuwe kinderburgemeester. We hebben het afgelopen jaar met Koen een fantastische kinderburgemeester gehad en Koen begint direct te glimlachen. Vorig jaar stond je hier nog een beetje verlegen hè, weet je dat nog? KOEN VAN DEN BROEK: Een beetje. De VOORZITTER: Je was zenuwachtig, toch? KOEN VAN DEN BROEK: Een klein beetje. De VOORZITTER: Je zat toen op de mytylschool, je zit inmiddels al op het Pierson en ik begrijp dat het goed op school gaat. KOEN VAN DEN BROEK: Ja. De VOORZITTER: Ik heb begrepen dat het feit dat je het afgelopen jaar kinderburgemeester was je ook heeft geholpen bij het spreken in het openbaar. Voor hoeveel mensen heb je ongeveer gesproken? KOEN VAN DEN BROEK: Bij elkaar waren dat er volgens mij ongeveer 5000 of zo. De VOORZITTER: Ja 5000? KOEN VAN DEN BROEK: Misschien wel meer. De VOORZITTER: Misschien wel meer? KOEN VAN DEN BROEK: Ja. De VOORZITTER: Was je zenuwachtig met 5000 mensen? KOEN VAN DEN BROEK: Nee, niet echt. De VOORZITTER: Nee, dus het is geen probleem als je nu deze zaal met mensen moet toespreken toch? KOEN VAN DEN BROEK: Nee, geen probleem. De VOORZITTER: Wat vond je het hoogtepunt van het afgelopen jaar? KOEN VAN DEN BROEK: Carnaval.

De VOORZITTER: Ik heb begrepen dat je ook de koning hebt ontmoet, vond je dat minder leuk dan carnaval? KOEN VAN DEN BROEK: Dat was iets speciaals, carnaval is meer feestelijk. 2

De VOORZITTER: Je hebt mij iets gevraagd, weet je nog wat je mij hebt gevraagd? KOEN VAN DEN BROEK: Of ik naar het kampioensfeest van FC Den Bosch mag als ze promoveren. De VOORZITTER: Daar wil je bij zijn hè? KOEN VAN DEN BROEK: Ja. De VOORZITTER: Dat heb ik net toegezegd toch? KOEN VAN DEN BROEK: Ja. De VOORZITTER: Iedereen is er nu bij, dus als FC Den Bosch kampioen wordt of promoveert… Promoveren of kampioen worden, wat moeten we doen? KOEN VAN DEN BROEK: Doe maar allebei. De VOORZITTER: Allebei, als er maar een feest is toch? KOEN VAN DEN BROEK: Ja. De VOORZITTER: Als er maar een feest is, dan moet ik je samen met je broer uitnodigen voor het kampioensfeest hier? KOEN VAN DEN BROEK: Ja. De VOORZITTER: Dat gaan we doen. Dames en heren, ik heb net iets van Koen gekregen, het embleem met de kinderburgemeester en mezelf. Die van mezelf is wat minder, maar Koen staat er heel goed op. Ik heb ook een fantastisch boek gekregen en dat leg ik straks ook voor jullie neer, dan kun je kijken wat er het afgelopen jaar met de kinderburgemeester is gebeurd, van de installatie tot kinderdichter, de beklimming van de Sint-Jan, het kinderparlement, Sinterklaas, carnaval natuurlijk en Driekoningen tot de koning, eigenlijk te veel om op te noemen. KOEN VAN DEN BROEK: Ja. De VOORZITTER: Koen, ik wil jou namens ons allemaal hartstikke bedanken voor het afgelopen jaar.

Ik vond het geweldig om met jou samen te werken, samen met je ouders en met Jasper die er vaak bij waren, jullie hebben samen het mooie boek gemaakt. Ik kijk er met veel voldoening op terug en ik denk dat we er als 's-Hertogenbosch heel trots mogen zijn op dat jij het afgelopen jaar onze kinderburgemeester was. Ik heb namens ons allen een mooie oorkonde om jou te bedanken en ik hoop dat die een mooi plaatsje krijgt. Je zei dat ik dat boek tegenover mijn bed moet leggen omdat ik er dan elke dag naar kan kijken en ik weet zeker dat jij deze oorkonde tegenover jouw bed hangt om er elke dag naar te kijken. KOEN VAN DEN BROEK: Het hangt daar nogal vol, maar ik kan er wel plaats voor maken. De VOORZITTER: Wat haal je dan weg? Je hebt geen posters van Ajax geloof ik. KOEN VAN DEN BROEK: Nee helemaal niet. De VOORZITTER: Nee, maar je maakt er een plaatsje voor hè? KOEN VAN DEN BROEK: Ja, ik maak er wel een plaatsje voor in mijn kamer. De VOORZITTER: Koen, hartstikke bedankt. Dames en heren, Koen van den Broek. Ja en nu moeten wij een nieuwe kinderburgemeester hebben en dat is hartstikke mooi, want dan zeggen scholen 'wij willen de kinderburgemeester van het komend jaar wel leveren' en dit jaar was dat Stadshart. Loek, jij bent het geworden. Kom maar even bij mij staan, ben je een beetje zenuwachtig? 3

LOEK HÖPPENER: Ja, heel erg. De VOORZITTER: Toen ik bij jou in de klas was, was je helemaal niet zenuwachtig toch? LOEK HÖPPENER: Nee, toen had ik er heel veel zin in. De VOORZITTER: Je hebt daarboven een hele fanclub zitten. LOEK HÖPPENER: Ja. De VOORZITTER: Zij komen allemaal naar jou kijken want Loek, je hebt echt een sollicitatieprocedure moeten doorlopen hè? LOEK HÖPPENER: Ja. De VOORZITTER: Hoe is het gegaan? LOEK HÖPPENER: Best wel goed. De VOORZITTER: Wat moest je allemaal doen voor de sollicitatieprocedure? LOEK HÖPPENER: Ik moest een brief schrijven en omdat ik dyslexie heb, mocht ik dat van de juf op de computer doen, dat was wat gemakkelijker. Ik heb hem geschreven, toen moest ik naar juffrouw Anke en toen moest ik uitleggen wat ik allemaal had geschreven. De VOORZITTER: Ik heb je net een paar vragen gesteld, weet je dat nog? Wat heb je allemaal in je brief geschreven? LOEK HÖPPENER: Ik weet veel over Den Bosch zoals carnaval, festivals zoals Hoge Bomen en het Bevrijdingsfestival en zo een beetje door. De VOORZITTER: Dus je bent vooral van de feesten toch? LOEK HÖPPENER: Ja. De VOORZITTER: Ik heb begrepen dat je hier heel dicht in de buurt woont. De VOORZITTER: Ja, twee huizen verder. De VOORZITTER: Dus als ik er een keertje niet ben en iemand vraagt of de burgemeester er is, dan kunnen we gewoon naar jouw huis bellen en dan ben je er binnen twee minuten.

Het is voor deze mensen ook heel fijn dat ze weten dat ze jou ook kunnen bellen als ze de burgemeester even nodig hebben. Loek, ik vind het een belangrijk moment want jij krijgt nu de nieuwe ambtsketen en dan ben jij nu officieel de nieuwe kinderburgemeester van 's-Hertogenbosch, gefeliciteerd. Even een foto, dit zal niet de laatste zijn die wij samen hebben. Ik geef jou nu graag het woord om de gemeenteraad van 'sHertogenbosch toe te spreken. LOEK HÖPPENER: Hallo gemeenteraad, wethouders en natuurlijk mijn collega-burgemeester Mikkers. Vandaag staat hier een hele trotse kinderburgemeester, ik heb er heel veel zin in om deze baan met heel veel plezier aan te gaan. Burgemeester Mikkers, ik denk dat we er samen een gaaf jaar van gaan maken en hopelijk mag ik vaak met u mee op stap. Wie weet kan ik hier nog wat kinderadvies geven en mocht u me nodig hebben, geen zorgen ik woon achter het stadhuis, dus als u me nodig hebt, kunt u gewoon even op de deur kloppen. Dank jullie wel, ik heb er zin in. De VOORZITTER: Gefeliciteerd en we zien elkaar snel. LOEK HÖPPENER: Ja. De VOORZITTER: Moet ik jou ook uitnodigen voor het kampioenschap van FC Den Bosch? 4

LOEK HÖPPENER: Zeker. De VOORZITTER: Maar we zien elkaar nog sneller hè? LOEK HÖPPENER: Ja, je kunt me toch niet vergeten. De VOORZITTER: Nee, ik ga jou nu niet meer vergeten, komt goed. Dank je wel. Dames en heren, de kinderburgemeester. Dames en heren, we gaan weer gewoon werken en voordat we de raadsvergadering starten, verzoek ik eerst een moment van stilte. Stilte De VOORZITTER: Dank u wel. Er is een verzoek van mevrouw Hendrickx om even de raad te mogen toespreken bij mij binnen gekomen. Mevrouw Hendrickx. Mevrouw HENDRICKX: Dank u wel, burgemeester. Ik denk dat jullie mij de afgelopen periode wel hebben gemist, vooral mijn korte puntige bijdrages in de raad worden natuurlijk gemist. Ik heb het afgelopen jaar enorm met mijn gezondheid getobd en dat heeft er ook toe geleid dat ik na de zomer überhaupt niet in uw midden heb kunnen zijn. Dat vind ik heel vervelend, het was voor mij persoonlijk en ook voor mijn gezin een moeilijke tijd. Ik heb ontzettend veel leuke lieve berichtjes, bloemen en kaartjes van jullie allemaal gekregen en daar ben ik enorm dankbaar voor. Dat heeft mij goed gedaan en dat wil ik toch even hebben gezegd.

De komende periode staat nog wel in het teken van herstel en ik ben nog niet waar ik wil zijn en vandaar dat mijn collega de heer Hoeben vanavond het woord zal voeren, maar toch even kort voorafgaand aan de raadsvergadering een woordje van dank van mij. De VOORZITTER: Fijn dat je er gewoon bent, dat is voor ons ook wel van belang. Dames en heren, we maken vanaf vandaag geen gebruik meer van de interruptiemicrofoons, we hebben afgesproken dat we het de ene helft van de periode met de interruptiemicrofoons doen en deze helft doen we zonder interruptiemicrofoons. Vooral voor de heer Van Creij was dat zeer belangrijk, dan hoeft hij niet zo ver te lopen. Dat betekent vanaf de plek, maar dat betekent wel dat, zeker bij de debatstukken, de eerste termijn wel gewoon vanaf de katheder hier wordt gedaan en interrupties kunnen vanaf de plaats. Eén verzoek, wel de hand opsteken en niet de microfoon aanzetten en direct beginnen te praten want ik ben nog steeds de voorzitter. Ik hoop dat u me daar een beetje mee helpt. We hebben vandaag veel berichten van verhindering, de heer Van Rens, mevrouw Van Opdorp, mevrouw Huijbrechts, de heer Van Hattem, mevrouw Welten en mevrouw Verreijt zijn vandaag niet aanwezig, dus we zijn met 33 mensen en de stemmen kunnen vandaag in ieder geval niet staken. We beginnen straks met het vragenhalfuurtje.

De eerste vraag is een vraag aan mij en daarom vraag ik de heer Van der Krabben om het voorzitterschap voor die vraag in ieder geval over te nemen. Ik vraag de bodes om de stembriefjes voor de stemming bij agendapunt 6 alvast uit te reiken. 1.

Vragenhalfuurtje

De VOORZITTER: Als de heer Van der Krabben hier naartoe komt dan kan hij het voorzitterschap even overnemen. De PLV. VOORZITTER: Dank u wel. Mag ik dan beginnen bij Volt, de heer Van Silfhout over de stand van zaken van de opvang vluchtelingen. U hebt het woord. De heer VAN SILFHOUT: Dank u, voorzitter. Allereerst welkom terug mevrouw Hendrickx, goed dat u er weer bent, goed om u hier weer te zien. Dan de vragen inzake de stand van zaken met betrekking tot vluchtelingen. In de laatste informatiebrief 'Stand van zaken vluchtelingen' over de vluchtelingenopgave vanuit het COA staat het volgende: 'De taakstelling asiel bedraagt volgens de Spreidingswet voor onze gemeente 879. Voor nu houden we de koers vast om 600 opvangplekken die we eerder hebben toegezegd te faciliteren. Mochten hier bovenop extra vragen komen dan gaan we ervan uit dat het rijk en andere regio's eerst hun verantwoordelijkheid nemen'. Dit is een verandering van standpunt ten opzichte van de laatste keer dat de raad hierover met het college sprak, op 5 maart jl. Wethouder Van der Geld gaf tijdens de raadsvergadering aan 'als de commissaris van de Koning die vraag aan Den Bosch stelt dan zullen wij daarover in gesprek treden en waarschijnlijk ook gaan handelen, maar wel in die volgorde'.

Het standpunt van Volt hierin is helder, houd rekening met een verhoogde vraag op basis van de Spreidingswet, en we hebben geprobeerd om met moties het 5

college te bewegen dit alles voor te bereiden want regeren is immers vooruitzien. De wethouder gaf eerder aan pas te willen acteren als de vraag daadwerkelijk is gesteld, maar nu lijkt het in de informatiebrief dat we naar andere gemeenten gaan wijzen als deze vraag stijgt en we niet de lijn volgen die het college eerder aangaf. Het standpunt van het college over dit onderwerp is daardoor onduidelijk geworden. Per 1 november a.s. moeten de provincies de verdeling aan het rijk laten weten en het baart Volt zorgen dat er vlak voor deze datum onduidelijkheid over het standpunt van het college is ontstaan.

We hebben hierover de volgende vragen: - Is al aan het college gevraagd om meer dan 600 vluchtelingen op te vangen sinds de taakstelling in het kader van de Spreidingswet bekend is geworden? Zo ja, wat was hierop het antwoord van het college en zo nee, verwacht het college dat deze vraag in oktober 2024 wordt gesteld in aanloop naar het besluit van 1 november a.s.? Waarom verwacht het college dit wel of niet? - Kan het college bevestigen dat het nog steeds achter de woorden van wethouder Van der Geld staat dat wij over een grotere opvangvraag serieus in gesprek gaan en waarschijnlijk ook daarop gaan handelen? Portefeuillehouder MIKKERS: Mijnheer Van Silfhout, de heer Van der Geld heeft mij tijdens de raadsvergadering die u benoemt vervangen en het volgende aangegeven 'We hanteren de volgorde: eerst moet de commissaris van de Koning de vraag stellen, dan zijn de gemeenten aanzet, dat betekent ook onze gemeente, en sommigen moeten nog van ver komen', dat is het letterlijke citaat van heer Van der Geld, 'en dan pas gaan wij handelen. In die volgorde nemen we ook de verantwoordelijkheid'. In die zin is het standpunt van het college met de uitspraken van de heer Van der Geld en de uitspraak in het informatiebulletin niet veranderd. Het antwoord op vraag 1, is aan het college gevraagd om meer dan 600 vluchtelingen op te vangen? Nee, deze vraag is nog niet gesteld.

We hebben het regioplan met de regio gemaakt en daarin heeft het college van de gemeente Den Bosch aangegeven dat wij op dit moment gaan voor 600. 'Zo ja, wat is hierop het antwoord?' is niet van toepassing. Zo nee. Wij verwachten een vraag van de commissaris van de Koning, maar niet op aantallen. Op basis van haar scan op basis van het regioplan voldoen we aan de eisen die zijn gesteld en ook aan de verschillende variabelen die nog moeten worden benoemd. Dat heeft namelijk ook te maken met de mate van instroom in Nederland en daarop gebaseerd vindt dan de spreiding plaats want de Spreidingswet geldt en de staatssecretaris heeft acht dagen geleden nog aangegeven dat het nog minimaal twee jaar duurt voordat de Spreidingswet is afgeschaft. Het staat dus wel in het hoofdlijnenakkoord, maar het duurt nog twee jaar voordat de Spreidingswet is afgeschaft en dat is voor ons de werkelijkheid. Kan het college bevestigen dat het nog steeds achter de woorden van wethouder Van der Geld staat? Ja dat kan het, de uitspraak van wethouder Van der Geld namens het college staat nog steeds overeind.

Indien de vraag komt, zullen we op basis van de Spreidingswet kijken wat de maat van de wettelijke taak is en hoe we daarmee aan de slag gaan, maar op dit moment gaat 's-Hertogenbosch uit van 600 plekken, om dat op een goede manier te regelen, en we verwachten van de ruim een derde van de gemeenten die nog niets hebben gedaan dat die ook gaan leveren, waardoor we met elkaar de solidariteit hebben om de mensen die instromen in Nederland een goede humane opvang in ons land maar zeker ook in 's-Hertogenbosch te bieden. De heer VAN SILFHOUT: De burgemeester haalt het regioplan aan. Ik heb de geactualiseerde versie op 7 oktober jl. gezien nadat ik de vragen indiende en daarin staan ook de intenties per gemeente. Van de elf gemeenten in onze regio zien zeven gemeenten de opgaven vanuit de Spreidingswet ook als vraag en hebben die beantwoord met 'wij hebben de intentie om daarnaar te handelen', zeven van de elf gemeenten gaan aan die opgave voldoen. Vier gemeenten doen dat niet, waaronder 's-Hertogenbosch, die kiest ervoor om niet aan die opgave te voldoen. Van die vier gemeenten heeft 's-Hertogenbosch het grootste gat ten opzichte van de intentie of ten opzichte van de opgave, namelijk 279 plekken. Wij wijzen vaak naar andere steden die hun verantwoordelijkheid moeten nemen.

Mijn vraag is hoe ik dat met elkaar kan rijmen als wij een gat van 279 plekken ten opzichte van de opgave laten vallen, het grootste gat in onze regio, hoe moet ik dat zien als wij kijken naar andere gemeenten in onze regio? Nog een korte vervolgvraag. Hoe kan het zo zijn dat andere gemeenten die vraag van de Spreidingswet wel als opgave hebben gezien, dat zij dat wel als een vraag aan het college hebben gezien en wij niet? Mevrouw CRASTE: Aangezien er in Ter Apel elke dag weer mensen buiten dreigen te slapen, vraag ik me af of aan ons is gevraagd om noodopvang als overloop te realiseren. Portefeuillehouder MIKKERS: In antwoord op de laatste vraag kan ik kort zijn. Nee, het enige wat we wel hebben gedaan, is de hotelvoorziening op een aantal vlakken, onder andere in Nuland, 6

maar dat is bij u bekend, en dat blijft zo. Ik moet wel zeggen dat wij als een van de weinige gemeenten in Nederland volledig aan de huisvesting van statushouders voldoen en we zelfs boven de norm presteren. Ik vind het realistisch om daarop te sturen omdat we daarmee ook lege plekken in de opvanglocaties realiseren. Uw raad heeft duidelijk aangegeven humane opvang te willen en dat betekent ook kwaliteit. We hebben toen ook gezegd dat we niet voor opvang in sporthallen zijn, maar dat we mensen gewoon op een goede en humane manier willen opvangen. Mijnheer Van Silfhout zei dat zeven van de elf de intentie hebben. Ja, maar volgens mij zei een wethouder uit Amsterdam ooit 'in woorden kun je niet wonen' en dat is ook zo met intenties want een paar van die zeven gemeenten hebben nog niets geleverd. Je kunt wel de intentie hebben om te gaan leveren, maar het gaat er ook om of ze het materieel hebben gemaakt en ze ook daadwerkelijk plekken realiseren en ik ga uit van daadwerkelijke plekken. Wij als 's-Hertogenbosch kunnen er 600 waarmaken, dat doen we op een kwalitatief goede manier, daarop willen wij inzetten en we vinden het van belang om dat vol te houden in plaats van nu de intentie af te spreken dat we het wel gaan redden terwijl het antwoord 'nee' blijft als je aan gemeenten vraagt of ze plekken, locaties en ruimte hebben.

Het gaat mij erom wat we materieel waarmaken, dat is ook de inzet die we willen plegen en daar sturen we ook op. De PLV VOORZITTER: Dank u wel, mijnheer Mikkers, dan geef ik de leiding weer in uw handen. De VOORZITTER: Het is wel een warme zetel als u erop hebt gezeten. Dames en heren, we hebben ook een vraag binnengekregen over de vragenlijst Medewerkersonderzoek Weener XL van de fractie van de SP en De Bossche Groenen, mevrouw Visscher aan u. Mevrouw VISSCHER: Dank u wel voorzitter. MarketResponse gaat weer een medewerkersonderzoek doen en wij werden benaderd door verschillende mensen van Weener XL die zeiden 'er staat een uniek nummer op en bij mijn collega is dat een ander nummer, hoe anoniem is dit eigenlijk? Wij krijgen een brief van Weener XL dat wij per mail een lijst krijgen, maar ik kan helemaal niet omgaan met de computer, die krijg ik via het e-mailadres van mijn werk, maar ik weet helemaal niet wat ik daarmee moet, als ik veel tekst zie dan kan ik daar gewoon niets mee', dat komen wij tegen. We willen graag dat iedereen aan dat medewerkersonderzoek kan meedoen en we vragen ons af of daar rekening mee is gehouden.

We hebben samen met De Bossche Groenen de volgende vragen: - Wordt rekening gehouden met werknemers die laaggeletterd en/of niet digitaal vaardig zijn en kunnen zij de vragenlijst op een andere manier invullen? Zo ja, hoe en zo nee, waarom niet? - Is het college met de indieners van mening dat zorgen over het niet anoniem zijn van de vragenlijst vragen om een gerichte aanpak om die zorgen weg te nemen? Zo nee, waarom niet? - Is het bijvoorbeeld mogelijk dat mensen een gesprek op een neutrale locatie aanvragen en aangaan? Zo nee, waarom niet? Dat zijn de vragen. Wethouder VAN DER SLOOT: Dank u wel voor de vragen en ook voor de betrokkenheid bij Weener XL. Ik ben blij dat we straks de werkgroep hebben waarin we nog verder kunnen ingaan op het medewerkersonderzoek en natuurlijk ook op de uitkomsten daarvan. Fijn om dat nu alvast te doen, maar zeker ook straks. Het antwoord op uw vraag, want ik zal niet te lang zijn. We hebben inderdaad een externe onafhankelijke organisatie, MarketResponse, gevraagd om het medewerkersonderzoek te doen. Dat is ook belangrijk omdat het echt belangrijk is dat we het apart zetten van Weener XL en dat mensen zich in het medewerkersonderzoek volledig vrij voelen om te zeggen hoe ze erin staan. Dan kom ik op het antwoord op uw vragen en specifiek op de vraag over mensen, werknemers, die laaggeletterd of niet digitaal vaardig zijn.

We bieden de mogelijkheid om deze vragenlijst onder werktijd op locatie in te vullen en daarbij zijn ook medewerkers van MarketResponse, dus van het externe onafhankelijke bureau, aanwezig, zij kunnen mensen daarbij begeleiden als ze dat nodig hebben, als ze het niet snappen of als ze een vraag hebben, dat wordt door MarketResponse gedaan. Vanuit Weener XL, daar weten wij niets van, dat gebeurt allemaal door MarketResponse, wij weten wel dat er ook vragenlijsten in andere talen beschikbaar zijn voor mensen die bijvoorbeeld de Engelse taal of de Arabische taal gemakkelijker vinden. De tweede vraag is: kunnen we er iets mee doen als er zorgen zijn over het niet anoniem zijn van de vragenlijst, kunnen we die zorgen wegnemen? We hebben MarketResponse daar specifiek voor ingezet en die geeft ook tijdens het onder werktijd invullen van de vragenlijsten blanco vragenlijsten en ik weet zeker dat je daarop niet je naam, je BSN of wat dan ook hoeft in te vullen. Het enige wat wordt ingevuld, is van welke afdeling je bent, dat is belangrijk voor de uitkomsten. Als medewerkers niet aanwezig willen of kunnen zijn om de vragenlijst 7

tijdens werktijd in te vullen dan krijgen zij via MarketResponse, allemaal onder verantwoordelijkheid van MarketResponse, per post een vragenlijst thuisgestuurd en die kunnen ze vervolgens in hun anonieme antwoordenvelop naar MarketResponse terugsturen zonder dat wordt bekendgemaakt wie de vragenlijst heeft ingevuld, mensen kunnen dat op die manier doen. We administreren alleen de afdeling waar de persoon werkt. Mijn antwoord van zojuist is eigenlijk ook direct een antwoord op uw laatste vraag, kunnen mensen het medewerkersonderzoek ook op een neutrale locatie doen? Jazeker, als mensen het niet prettig vinden om dat op locatie onder werktijd te doen dan kunnen ze het ook thuis doen en dat faciliteren wij ook. In die zin hopen we ook echt dat zo veel mogelijk mensen kunnen meedoen want alleen als er veel mensen meedoen, kunnen we dat medewerkersonderzoek zo maximaal mogelijk gebruiken. Mevrouw VISSCHER: Ik ben blij te horen dat er in ieder geval goed wordt nagedacht over hoe met deze mensen wordt omgegaan. Het raakt mij wel dat toch zo veel mensen zich zorgen maken en ik hoop dat u naar aanleiding hiervan weer in gesprek gaat om te kijken waar die zorgen precies zitten en hoe we die bij mensen kunnen weghalen, zodat zo veel mogelijk mensen meedoen. Wethouder VAN DER SLOOT: Absoluut en fijn dat u zo meedenkt.

U hebt uw vraag al eerder ingediend en we hebben die actie natuurlijk al zo snel mogelijk ingezet, maar ik denk dat het ook heel mooi is om het straks in de werkgroep samen op te pakken als dit soort dingen leeft. Dat hoeft niet en dat moet niet, we willen juist dat zo veel mogelijk mensen in dit soort onderzoeken participeren. 2.

Vaststelling agenda van de raadsvergadering

De VOORZITTER: Dan ga ik over naar de vaststelling van de agenda. Dames en heren, het presidium heeft naar aanleiding van de discussie... Mijnheer Hoeben, al voordat ik begin? De heer HOEBEN: Een puntje. Bij agendapunt 17 staat de motie vreemd aan de orde van de dag 'Verkeersveiligheid rondom KC Het Stadshart'. Die willen wij graag van de agenda afvoeren omdat een aantal partijen met KC Het Stadshart in gesprek wil en we willen hem graag naar december meenemen. De VOORZITTER: Dat is goed, dus agendapunt 17 valt af. Dan ga ik over naar de vaststelling. U hebt de punten onder 1 gezien. Dan gaan we naar de hamerstukken. Er zijn twee agendapunten onder 9 en 10, waarbij een motie is ingediend en mijn voorstel is om die als licht bespreekstuk te agenderen. Dat betekent een korte pitch van de motie, daarna beantwoording van het college en daarna stemming. Dan met betrekking tot de lichte bespreekstukken, daarbij hebben we 12 en 13, de begraafplaats en de maatschappelijke ondersteuning en bij de debatstukken Sluis 0, het ontwikkelingsplan Bossche Stadsdelta en het Rekenkameronderzoek Theater aan de Parade. We hebben dus vandaag geen moties vreemd aan de orde van de dag. De agenda wordt vastgesteld. 3.

Goedkeuring notulen van de openbare raadsvergadering van de gemeenteraad van 10 september 2024

De notulen worden ongewijzigd vastgesteld. 4.

Ingekomen stukken en mededelingen

De ingekomen stukken worden conform voorstel afgehandeld. Er zijn geen mededelingen. 5.

Installatie nieuwbenoemd lid van de gemeenteraad

De VOORZITTER: Ja mijnheer Van Rosmalen nu is echt het moment daar, u wilde erbij zijn hè, op de tribune. Het gaat nu gebeuren, de heer Bos zal worden geïnstalleerd als raadslid indien de voorzitter van de Commissie voor het Onderzoek van de Geloofsbrieven akkoord gaat met toelating van de heer Bos als lid van uw gemeenteraad. Ik geef graag de heer Van Haren, die de commissie samen met de heer Van Creij en de heer Van den Kerkhof vormt, het woord over uw onderzoek. De heer VAN HAREN: Dank u wel, voorzitter. De benoemingscommissie heeft de bescheiden zoals bedoeld in de Kieswet van het nieuw te benoemen raadslid bestudeerd en helemaal in orde bevonden. De commissie adviseert tot toelating van de heer Bos als lid van de gemeenteraad van 's8

Hertogenbosch. De VOORZITTER: Dank u wel. Dan rest de heer Bos nog één ding en dat is het afleggen van de belofte en dat mag u in mijn handen doen. U mag op Vinkel gaan staan. Uw ouders zijn erbij, helemaal buiten beeld, maar die wilden zeker bij dit moment aanwezig zijn. Ik heb afgesproken dat ik niet over uw pak begin want ik ben bang dat ik dan tijdens de politieke klets opmerkingen krijg. (Er wordt buiten de microfoon gesproken: de sjaal van mijn moeder) Ja, ik heb gekeken en ik zag een panterprint, er is over nagedacht vanavond, ik vermoed van wel. Fijn dat u allemaal bent gaan staan want het is toch een belangrijk moment, de belofte om lid te worden van de gemeenteraad van 'sHertogenbosch. Aan het eind van de tekst die ik uitspreek, zegt u 'dat verklaar en beloof ik' en dan bent u officieel lid van deze gemeenteraad. 'Ik verklaar dat ik, om tot lid van de raad benoemd te worden, rechtstreeks noch middellijk, onder welke naam of welk voorwendsel ook, enige gift of gunst heb gegeven of beloofd. Ik verklaar en beloof dat ik, om iets in dit ambt te doen of te laten, rechtstreeks noch middellijk enig geschenk of enige belofte heb aangenomen of zal aannemen.

ik beloof dat ik getrouw zal zijn aan de Grondwet, dat ik de wetten zal nakomen en dat ik mijn plichten als lid van de raad naar eer en geweten zal vervullen.' De heer BOS: 'Dat verklaar en beloof ik!' De VOORZITTER: Dan wil ik u hartelijk feliciteren met uw benoeming als lid van de gemeenteraad. Dat was toch wel een moment, mijnheer Van Rosmalen die ineens de raadzaal verlaat, dat is toch… De hoed op en hij is vertrokken. 6.

Benoeming nieuw lid presidium

De VOORZITTER: Mijnheer Bos, u wordt direct aan het werk gezet want wij gaan over tot het benoemen van een nieuw lid van het presidium. Er is een vacature na het vertrek van de heer Van Rosmalen uit het presidium, daarvoor is mevrouw Korver naar voren gebracht en daarover moet formeel worden gestemd. Ik vraagt mevrouw Muller, de heer Gersjes en de heer Vossen of zij lid van het stembureau willen zijn. Bij mijnheer Bos ligt nu een stembriefje voor en ik vraag de bodes om de stembriefjes op te halen en daarna het stembureau om bij de bloemen te gaan staan. Dan kunt u daarna de uitslag van de stemming met ons delen. Tot dat moment schors ik de vergadering even. Schorsing De VOORZITTER: Dames en heren, ik verzoek u weer plaats te nemen, ik heropen de vergadering. Mevrouw Muller ik zie bij u een briefje, dus u mag de uitslag van de stemming bekendmaken. Mevrouw MULLER: Er zijn 33 briefjes ingeleverd, waarvan 33 voor, nul tegen en geen blanco of ongeldig. De VOORZITTER: Dank u wel. Gefeliciteerd mevrouw Korver en welkom als lid van ons presidium. HAMERSTUKKEN (A) 7.

Realisatie nieuwe archiefbewaarplaats

Zonder beraadslagingen besluit de raad in overeenstemming met het bovengenoemde voorstel van burgemeester en wethouders. 8.

Subsidie groene daken en afkoppelen hemelwater 2024

Zonder beraadslagingen besluit de raad in overeenstemming met het bovengenoemde voorstel van burgemeester en wethouders. 9.

Besteding vrijvallende Essent-gelden voor de energietransitie De VOORZITTER: Dan gaan we over naar de besteding van de vrijvallende Essentgelden voor 9

de energietransitie. De PvdD heeft een motie ingediend en mevrouw Samshuijzen, ik geef u graag de mogelijkheid om die in één minuut toe te lichten en daarna geef ik het woord aan het college. Mevrouw Samshuijzen. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Ja dank u, voorzitter. Wanneer we als gemeente financieel gaan participeren in de Duurzame Polder, zoals met dit voorstel wordt beoogd, krijgen we meerdere petten op, meerdere belangen en belangen die uiteenlopen. Als overheid moeten we het maatschappelijk belang dienen en dat houdt ook in dat we de geldende normen ten aanzien van de gezondheid goed en zo goed mogelijk moeten naleven en dat we de natuur en de dieren die in de Duurzame Polder leven moeten beschermen. De pet van financieel participeren is financieel gedreven, het doel daarbij is geld verdienen voor het revolverend fonds en daarom is het van groot belang dat we hier afspreken dat, wanneer we financieel gaan participeren zoals het voorstel zegt, dat nooit ten koste mag gaan van onze taak, het dienen van het maatschappelijk belang, het beschermen van dieren, natuur en gezondheid. Ik denk dat dit hele verhaal niet zo moeilijk is, we moeten simpelweg afspreken dat we primair de taak waarvoor we opgesteld staan uitvoeren. Daarom dienen wij samen met gewoon geDREVEN de motie in.

Wethouder VAN DER GELD: Hoe logisch ook, als je naar de letter van de motie kijkt… Natuurlijk hebben de belangen van natuur en gezondheid prioriteit boven de financiële opbrengst van een windpark, maar de motie suggereert dat het financiële belang überhaupt deel uitmaakt van de belangenafwegingen. Dat maakt het niet, wel de belangenafweging rondom natuur, gezondheid en allerlei andere belangen, maar het financiële belang speelt daarin geen rol. Om die reden ontraden wij die motie, vanwege de aanname die daaronder ligt. Motie 1, Dieren en mensen uit de wind houden, van PvdD en gewoon ge-DREVEN. De heer KOUWENBERG (stemverklaring): Laten we benadrukken dat de gezondheid van mensen altijd voorop staat en omdat de motie spreekt over te allen tijde, geen concessies doen en over dat het onmogelijk is om in de toekomst te kijken, gaat deze benadering ons veel te ver en zullen we tegen deze motie stemmen. De heer VAN CREIJ (stemverklaring): Wij zijn sowieso voor deze motie, we hebben hem mee ingediend. De gezondheid van mens en dier staat voor ons als een paal boven water, daaraan mag geen enkele concessie worden gedaan, dus wij zullen voor de motie stemmen. De heer ROOVERS (stemverklaring): Sowieso inhoudelijk helemaal eens met de motie en als ik de wethouder goed hoor, is het eigenlijk een bevestiging van het beleid. Dus nog meer reden voor ons om voor deze motie te stemmen.

Mevrouw DE GROOT (stemverklaring): Ik geef mijn stemverklaring op het voorstel zelf en niet op de motie. Is dat nu toegestaan? De VOORZITTER: We doen eerst de motie. Motie 1 is door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van De Bossche Groenen (mw. Hendrickx, Hoeben), SP (Roovers, mw. Visscher), gewoon ge-DREVEN (Van Creij), Volt (Van Silfhout) en PvdD (mw. Samshuijzen) hebben voorgestemd. Besteding vrijvallende Essent-gelden voor de energietransitie Mevrouw DE GROOT (stemverklaring): We hebben in de commissie aangegeven na te denken over een motie met betrekking tot dit raadsvoorstel, maar omdat de besteding van de opbrengsten nog als apart voorstel naar de raad komt, vinden we dat een beter moment om terug te komen voor de bespreking van onze wensen en we zullen dan ook met het voorstel instemmen. De heer VAN CREIJ (stemverklaring): Buiten dat wij principieel tegen de windmolens in de Rosmalense Polder zijn, vinden wij een zuivere besluitvorming heel belangrijk en in dezen kunnen we niet spreken van een zuivere besluitvorming. We zijn met de omwonenden, met de betrokkenen, nog met een voorkeursalternatief bezig. De gemeente heeft nu al zelf grondposities en ik zie de bui al 10

hangen, straks komt er bij het voorkeursalternatief uit dat de windmolens toevallig op gemeentelijke grond komen, dus van een zuivere besluitvorming is absoluut geen sprake en dat is voor ons heel belangrijk. De heer ROOVERS (stemverklaring): Wat de SP betreft is de energietransitie een collectieve aangelegenheid, die voorkomt dat de energietransitie een aanjager van ongelijkheid wordt en dat die het draagvlak voor de energietransitie ondermijnt. Wij steunen deze lijn van de wethouder, we hopen dat hij deze lijn ook vasthoudt en ik herinner me nog steeds de toezegging van de wethouder dat op gemeentelijke grond gemeentelijke windmolens staan. Mevrouw SAMSHUIJZEN (stemverklaring): De motie is helaas verworpen. De wethouder gehoord hebbende, gaan we er vanuit dat natuur, gezondheid en dieren altijd van groot belang worden geacht en dat daar zeer zeker altijd goed rekening mee wordt gehouden. Daarom zullen wij nu voor het voorstel stemmen en zullen we natuurlijk gewoon de lijn van de uitvoering verder volgen. Het voorstel is door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fracties van Leefbaar 's-Hertogenbosch (Kagie, Mees), 50PLUS (mw. Hernández), gewoon ge-DREVEN (Van Creij) en VOOR Den Bosch (Gersjes) hebben tegengestemd. 10.

Gebiedspaspoort Tramkade

De VOORZITTER: Dan ga ik over naar agendapunt 10, het gebiedspaspoort Tramkade. De heer Hoeben heeft aangegeven vanuit De Bossche Groenen niet mee te doen aan de stemming en de beraadslaging. Er is een motie ingediend, 'Recreëren vanuit de Tramkade met respect voor de natuur' door de fracties van de PvdD, De Bossche Groenen en Volt en mevrouw Samshuijzen is de woordvoerder. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Rondom de Tramkade wordt meer groen aangelegd, met het oeverpark wordt een omgeving aangelegd waarvan in het ontwikkelplan Stadsdelta staat dat de natuur daar de baas is en dat is hartstikke mooi, hele mooie ambities. Binnen het gebiedspaspoort is de ambitie voor recreatie aanwezig en recreatie is belangrijk voor het welzijn van mensen, maar het kan ook vaak een negatieve invloed hebben op ecologie en daarom verzoeken wij met de motie 'Recreëren vanuit de Tramkade met respect voor de natuur' om bij de recreatie die er is en die nog nader wordt ontwikkeld rekening te houden met de natuur. Wanneer de natuur in het ontwikkelplan belangrijk is, moet daar in het gebiedspaspoort netjes mee worden omgegaan. Dieren aantrekken met natuurontwikkeling moet bijvoorbeeld ook betekenen dat bij de eerste mogelijkheid de jacht op vissen hier wordt gestopt en dat mensen zich er bij recreatie op en in het water van bewust zijn hoe te recreëren om de ecologie niet te verstoren.

Daarom deze motie samen met De Bossche Groenen en Volt. Wethouder VAN DER GELD: Wij vinden het oneigenlijk om bij deze gebiedsontwikkeling tot deze stappen over te gaan, we vinden het logischer om daarover een meer algemene politieke uitspraak voor de hele gemeente te doen. Het is logischer om dat middels een beleidsvisie te doen en het staat partijen natuurlijk altijd vrij om daar het initiatief toe te nemen. Sec voor alleen deze gebiedsontwikkeling deze uitspraak doen…, daarom ontraden wij deze motie. Motie1, Recreëren vanuit de Tramkade met respect voor de natuur, van de PvdD, De Bossche Groenen en Volt, is door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van De Bossche Groenen (mw. Hendrickx), Volt (Van Silfhout) en PvdD (mw. Samshuijzen) hebben voorgestemd. Gebiedspaspoort Tramkade Mevrouw LIPMAN (stemverklaring): De fractie van het CDA kijkt uit naar de ontwikkeling op de Tramkade en wij zijn dan ook blij met dit eerste gebiedspaspoort. Het voorstel is door de gemeenteraad aangenomen. Het lid van de fractie van gewoon ge-DREVEN (Van Creij) heeft tegengestemd. 11.

Fractieverantwoording 2023-2024

11

Zonder beraadslagingen besluit de raad in overeenstemming met het bovengenoemde voorstel van burgemeester en wethouders. LICHTE BESPREEKSTUKKEN (B) De VOORZITTER: Dan gaan wij over naar de lichte bespreekstukken. Voor de mensen op de tribune en ook voor raad, bij lichte bespreekstukken doen we hetzelfde als wat we net deden met de moties en met de hamerstukken. Het betekent dat er een wijzigingsvoorstel ofwel een amendement ofwel een motie is ingediend die kort namens een groep wordt toegelicht, daar wordt over gestemd en dan over het voorstel. Eén minuut, daarna een reactie van de portefeuillehouder en daarna stemming. 12.

Beleidsplan begraafplaatsen 2024 's-Hertogenbosch en betreffende verordeningen

De VOORZITTER: Dan gaan we over naar het beleidsplan Begraafplaats 2024 'sHertogenbosch en de betreffende verordening. Hierbij is een amendement ingediend, 'Grafrecht voor onbepaalde tijd mogelijk maken', van de fracties van de PvdA, GroenLinks, VOOR Den Bosch, Volt en de SP en de heer Kabbouti is de woordvoerder. De heer Kabbouti, aan u het woord. De heer KABBOUTI: Ja dank u wel, voorzitter. In maart jl. hebben we in de commissie Bedrijvigheid uitgebreid gesproken over het beleid rondom begraafplaatsen. Daarin hebben we samen met de fractie van GroenLinks ingezet op twee onderdelen, namelijk het mogelijk maken van natuurbegraven in onze verordening met een ruime termijn en het mogelijk maken van begraven met grafrechten voor onbepaalde tijd. Omdat het college aangaf dat het met een voorstel zou komen, hebben we daar verder geen gevolg aan gegeven. Het voorliggende voorstel zet een stap vooruit en daar zijn wij zeer content mee, namelijk dat natuurbegraven met een ruime termijn van vijftig jaar mogelijk wordt gemaakt, maar we zien ook dat een behoefte in de Bossche samenleving op dit moment niet wordt ingevuld en daarom hebben wij ons genoodzaakt gezien om een amendement te formuleren.

Dat doen wij samen met de fracties van GroenLinks, Volt, VOOR Den Bosch en SP en daarin pakken we de ruimte om in de verordening en in het beleid de mogelijkheid voor grafrecht voor onbepaalde tijd wel mogelijk te maken. Dat hebben we zorgvuldig gedaan en we hebben daarbij opgetrokken met de griffie en de ambtelijke organisatie om te kijken of we de formulering op een dusdanige manier kunnen kiezen dat die technisch en juridisch houdbaar en uitvoerbaar is. De terugkoppeling die wij daarop hebben gekregen is dat dit het geval is. Er liggen wel uitdagingen in de uitvoering, maar wat ons betreft zijn complexe opgaves niet direct een reden om er niet mee in te stemmen. Vandaar dat wij dit amendement op deze wijze indienen en we hopen dat we daarmee in ieder geval een beweging kunnen bewerkstelligen die aan de behoefte in de samenleving kan voldoen. Wethouder RALPH GEERS: Zoals de heer Kabbouti volgens mij terecht aangaf, gaat het hier vooral om een wilsvraag want het is een technisch zuiver amendement dat zich richt op de gemeentelijke begraafplaatsen. Alle particuliere begraafplaatsen kunnen zelf regels stellen over termijnen en dit gaat over de gemeentelijke begraafplaatsen.

Daarvan hebben we ook in het beleidsstuk al afgeraden om dit te doen vanwege onzekerheden als het gaat om prijsstelling, daarmee de bereikbaarheid en gelijkheid voor iedereen en alle organisatorische vraagstukken die er omheen liggen. Niet voor niets is dit in maar een zeer beperkt aantal gemeenten op een gemeentelijke begraafplaats zo geregeld. Dus technisch ontraden wij het amendement vanwege de moeilijkheid in de uitvoering, maar de uiteindelijke wilsvraag is aan uw raad. Amendement 1, Grafrechten voor onbepaalde tijd mogelijk maken, van PvdA. GroenLinks, VOOR Den Bosch, Volt en SP. De heer KOUWENBERG (stemverklaring): Onze fractie begrijpt de behoefte in het amendement, maar wij maken ons zorgen over de financiële onzekerheid op de lange termijn door grafrechten voor onbepaalde tijd, het wegvallen van verlengingen vermindert de inkomsten, terwijl de kosten voor onderhoud en beheer blijven stijgen. Bovendien beperkt het de capaciteit van begraafplaatsen wat op termijn kan leiden tot extra investeringen en hogere tarieven voor andere grafrechten. Daarom stemmen wij tegen dit amendement. De heer VAN CREIJ (stemverklaring): Een beetje in lijn met wat Rosmalens Belang zei. Het antwoord op de wilsvraag, zoals de wethouder net zei, is bij ons 'nee' en als er initiatieven zijn, moeten die middels eigen broek ophouden gebeuren. 12

Mevrouw DOĞAN (stemverklaring): Uiteraard stemmen wij voor ons amendement. Wij stemmen voor meer keuzevrijheid, wij stemmen voor een inclusievere gemeente waarbij rekening wordt gehouden met de wensen van al onze inwoners. Amendement 1 is door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fracties van de VVD (Altenburg-Collin, Broekmeulen, mw. De Groot, Van Haren), Bosch Belang (Van der Krabben), CDA (Van Genugten, Ploegmakers mw. Van Zaalen), Rosmalens Belang (Huibers, mw. Van der Kallen, Kouwenberg), Leefbaar 's-Hertogenbosch (Kagie, Mees), 50PLUS (mw. Hernández) en gewoon ge-DREVEN (Van Creij) hebben tegengestemd. Beleidsplan begraafplaatsen 2024 's-Hertogenbosch en betreffende verordeningen De heer VAN CREIJ (stemverklaring): In principe waren wij voor het beleidsplan, maar nu het met een amendement is gewijzigd, zijn we tegen. Het voorstel is door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fracties van Bosch Belang (Van der Krabben), Leefbaar 's-Hertogenbosch (Kagie, Mees), 50PLUS (mw. Hernández) en gewoon ge-DREVEN (Van Creij) hebben tegengestemd. 13.

Verordening Maatschappelijke Ondersteuning 2025

De VOORZITTER: Dan gaan we over naar de verordening Maatschappelijke Ondersteuning 2025. Daarbij zijn twee amendementen ingediend, een over Regiobinding in letter en geest voor de Maatschappelijke Opvang, van de fracties van Volt, D66 en het CDA en amendement 2, 'Houd humane daklozenopvang in stand' van de fractie van de PvdD. Eerst is het woord aan de heer Van Silfhout, aan u. De heer VAN SILFHOUT: Dank u, voorzitter. Allereerst wil ik mevrouw Muller bedanken voor haar bijdrage aan het opstellen van dit amendement, daarvoor dank. Dan over het onderwerp. In de nieuwe verordening wordt regiobinding verordend en Volt had wat moeite met de rigiditeit waarmee dat werd geïntroduceerd. Daarom hebben we ons best gedaan om een amendement op te stellen waarmee er iets minder rigiditeit komt en iets meer keuze in hoe je aan regiobinding doet, dat kan door een positief sociaal netwerk, doordat je hier langere tijd hebt gewoond en doordat je een duurzaam zorgkader in deze regio hebt. Dat laatste hebben wij met het amendement toegevoegd en we hopen dat dit een onderdeel van deze verordening wordt, dat je hier ook kunt wonen als je hier zorg geniet.

Daarnaast wil ik graag de wethouder vragen toe te zeggen een onderzoek te doen naar wat deze getallen betekenen want met mijn amendement wordt deze verordening ingesteld en wij zouden graag cijfers zien over wat het betekent als je deze criteria met 'of' of met 'en' samenstelt en als je ze helemaal niet zou hebben. We verzoeken de wethouder om dat in deze termijn toe te zeggen. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Woon je pas een jaar in Den Bosch, heb je zien aankomen dat je dakloos wordt of heb je geen positief sociaal netwerk in Den Bosch, wat dat dan ook moge betekenen, dan mag je geen aanspraak maken op de maatschappelijke opvang. Daarmee belanden er mensen op straat, simpelweg door waar ze vandaan komen en hoeveel geluk ze in het leven hebben gehad en dat vinden we heel erg kwalijk. Waarschijnlijk want het is niet duidelijk of de regels op iedereen worden toegepast en op wie wel en op wie niet. Dat is een overheid die willekeur toepast en willekeurig kiest welke mensen er aan hun lot worden overgelaten. Ook de onderbouwing, de cijfers en waarom dit nou zo nodig is, wordt nog steeds niet duidelijk, de cijfers in de wethoudersbrief zijn gewoon niet afdoende.

Dat is voor de PvdD onacceptabel en mijn partij roept dan ook op om medemenselijkheid te tonen in deze raad, die humane opvang echt voor iedereen te laten gelden en voor ons amendement te stemmen om deze onwenselijke voorwaarden uit de verordening Maatschappelijke Ondersteuning te halen. Wethouder SLIKKER: Als gemeente Den Bosch hebben we samen met de regio de ambitie om dak- en thuisloosheid zo veel mogelijk op te lossen en we lopen ook voorop in de aanpak, we hebben de afgelopen jaren extra plekken geopend, kleinschalig, VLV en Hostel, maar ondanks dat… De VOORZITTER: Wilt u ingaan op de twee amendementen.

13

Wethouder SLIKKER: Ja, nog één zin daarover. Ondanks dat knelt het wel en het gaat om de wachtlijsten die dreigen te ontstaan door het feit dat er mensen van buiten remigreren of van buiten de regio komen. Er zijn twee manieren waarop we daarmee kunnen omgaan. Stringente regels in een verordening en maatwerk toepassen of minder stringente regels, zoals het amendement van Volt voorstelt, maar dan wel echt strak de vinger aan de pols houden om te zien of er dan geen wachtlijsten ontstaan. Die toezegging doe ik graag. Sterker nog, die zou wat mij betreft voorwaardelijk zijn om te kunnen zeggen dat we dit amendement inderdaad kunnen omarmen want als we niet de vinger aan de pols houden en er wel wachtlijsten ontstaan dan wil ik in 2025 bij u terugkomen en kunnen zeggen 'de wachtlijsten betekenen dit voor onze eigen inwoners uit de stad 's-Hertogenbosch en de regio' en dan moeten we scherper aan de wind zeilen. Omgekeerd lijkt het amendement van de PvdD heel solidair, maar wie solidair wil zijn met iedereen, is het uiteindelijk met niemand. Dus onze medewerkers moeten in tijden van schaarste af en toe echt zeggen 'wie kan er in dit ene bed liggen en wie niet' en zijn dat de inwoners uit 's-Hertogenbosch en de eigen regio of mensen van daarbuiten? Dus dit ontraden wij ten stelligste.

De VOORZITTER: En wat betreft het eerste amendement? Dat was voor mij wat onduidelijk, omarmen? Wethouder SLIKKER: Omarmen, mits we echt tellen of het problemen oplevert. Dan nog even over dat duurzame zorgkader, daar zit nog een punt van zorg. We hebben een aantal zorgaanbieders, ik noem maar wat Reinier van Arkel in de gemeente Vught, die hele specialistische plekken hebben en als je daar twee maanden binnen bent en je vervolgens eruit klapt dan gaan we wel zeggen dat je toch echt moet zorgen dat je voor opvang teruggaat naar je eigen regio, een duurzaam zorgkader is echt verbonden aan de regio 's-Hertogenbosch. Mevrouw SAMSHUIJZEN (stemverklaring): Volgens mij is ons amendement verstrekkender, dus is het handiger om die eerst in stemming te brengen. De VOORZITTER: Als u dat vindt, ik vind het prima. Volgens mij waren het twee verschillende onderwerpen, maar ik vind het prima als we dat als eerste in stemming brengen. Dan breng ik eerst amendement 2 in stemming, geen probleem. Amendement 2, Houd humane daklozenopvang in stand, van de PvdD. Mevrouw VISSCHER (stemverklaring): De SP zal voor dit amendement stemmen. De wethouder heeft zelf ruimhartig maatwerk toegezegd, maar heeft niet de zorg kunnen wegnemen over wat er gebeurt als hij niet meer op die plek zit en dus zullen wij hier voorstemmen.

De heer HOEBEN (stemverklaring): Dit zijn eigenlijk amendementen waar wij normaal gesproken redelijk pro in zijn, maar wij begrijpen ook de woorden van de wethouder dat je bij schaarste die keuze moet maken en dan moet je dus gewoon kiezen voor je eigen omgeving, eerst in je eigen regio. Dus wij zullen tegen de amendementen stemmen. De heer VAN SILFHOUT (stemverklaring): Wij zijn blij dat dit amendement van de PvdD er ligt. Wij gaan in 2025 wel op basis van de cijfers die we van de wethouder krijgen beoordelen of wat nu in de verordening staat er weer uit kan. We hopen dat met ons amendement wordt ingestemd, dat is minder verstrekkend maar we kunnen wel meegaan in de geest van wat ze indienen en als ze hem in 2025 opnieuw indienen, zullen we wel voor zijn. Amendement 2 is door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van de SP (Roovers, mw. Visscher) en PvdD (mw. Samshuijzen) hebben voorgestemd. Amendement 1, Regiobinding in letter én geest voor de Maatschappelijke Opvang, van Volt, D66 en CDA. Mevrouw MULLER (stemverklaring): Wij dienen dit amendement mee in. Wij zijn er heel blij mee want wij willen graag voorkomen dat mensen met regiobinding toch buiten de boot vallen. Dat gebeurt met de verordening zoals die nu is en dit amendement is om dat te voorkomen.

14

De heer VAN HAREN (stemverklaring): De fractie van Volt legt een constructief amendement neer om dit voorstel te verbeteren. Dat waarderen wij, maar we horen ook in de wethoudersbeantwoording twee duidelijke lijnen en de VVD kiest tussen die twee lijnen liever voor duidelijke regels en maatwerk toepassen dan voor de formulering die de wethouder net gebruikte voor dit amendement. Wij zullen tegenstemmen. Mevrouw VISSCHER (stemverklaring): Nu het er niet uit wordt gehaald, lijkt ons dit beter dan wat er nu ligt, dus wij zullen dit amendement steunen. Mevrouw SAMSHUIJZEN (stemverklaring): Ik sluit me aan bij de woorden van mevrouw Visscher. We zijn nog steeds tegen het voorstel en we zullen daar straks ook tegenstemmen, dat moge duidelijk zijn. Hiermee wordt het een klein beetje minder slecht. We zijn niet per se voorstander van het amendement, maar wij gebrek aan beter stemmen we voor dit amendement. Amendement 1 is door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fracties van VVD (Altenburg-Collin, Broekmeulen, mw. De Groot, Van Haren) De Bossche Groenen (mw. Hendrickx, Hoeben), Leefbaar 's-Hertogenbosch (Kagie, Mees) en gewoon ge-DREVEN (Van Creij) hebben tegengestemd. Verordening Maatschappelijke Ondersteuning 2025 Mevrouw VISSCHER (stemverklaring): Wij zullen tegen het voorstel stemmen.

Er is een aantal technische aanpassingen, waar we op zich voor zijn, plus dit ene hete hangijzer dat nu wel een beetje is aangepast, maar nog steeds niet helemaal onze smaak... We zullen daarom tegenstemmen. Het voorstel is door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fracties van de SP (Roovers, mw. Visscher) en PvdD (mw. Samshuijzen) hebben tegengestemd. DEBATSTUKKEN (C) 14.

Vervolg Sluis 0

De VOORZITTER: Dames en heren, we gaan verder met de debatstukken van de avond, allereerst met het vervolg op Sluis 0. Daar is in de commissie ruim over gesproken en daarbij zijn een amendement en drie moties ingediend. Ik heb hiervoor de heer Mees namens Leefbaar 'sHertogenbosch, de heer Gersjes namens VOOR Den Bosch, mevrouw Samshuijzen en de heer Van Creij. Zijn er anderen voor de eerste termijn? De heer Altenburg-Collin, de heer Roovers, de heer Hoeben, de heer Kouwenberg en de heer Van Silfhout. Ik begin bij de heer Mees, aan u. De heer MEES: Ja Sluis 0, niet Sluis 1, Wij hebben in de commissie aangegeven positief tegenover dit voorstel te staan, maar ook dat we zorgen hebben over de participatie, de communicatie en vooral over de omwonenden waar het gaat om mogelijke schade die ze kunnen oplopen als daar werkzaamheden worden gepleegd. Die werkzaamheden zullen zeer uitgebreid zijn, dat was ook zo in 1937, de laatste keer dat daar flink werd gewerkt. Ik weet niet hoe het toen met de schade is afgelopen, maar deze keer moeten we daar heel alert op zijn. De wethouder gaf in zijn brief van 1 oktober jl. aan dat hij aandacht aan een aantal aspecten gaat besteden, maar we zien schadeafhandeling, waar het nu juist voor de omwonenden om gaat, daar juist niet in terug. Voor een voorbeeld van hoe het niet moet, komen we uit in, hoe kan het anders, Almelo.

Daar werd gedurende vijf jaar aan het kanaal gewerkt, er kwamen allerlei verzakkingen aan het licht, er waren 400 schademeldingen en de bewoners werden van het kastje naar de muur gestuurd en ervaarden de afhandeling als een emotionele achtbaan. Dat willen we natuurlijk niet in onze stad en daarom dienen wij samen met VOOR Den Bosch en gewoon ge-DREVEN een amendement in. Bij grote projecten als Sluis 0 is het niet vreemd dat dit impact op de omgeving kan hebben, dus zorg vooraf voor een fatsoenlijke procedure, zodat er geen misverstand voor de omwonenden kan zijn en vooral dat ze weten waar ze in het geval van schade terecht kunnen. Wij denken dat ons amendement verder voor zich spreekt, zorg voor een goede schaderegeling. Dan de moties. Wij staan sympathiek tegenover motie 1 en we horen graag of die is in te passen. Wij kunnen niet goed overzien wat motie 2 voor dit plan betekent, mijn kennis over vissen beperkt zich tot Finding Nemo. Onze naam zou onder motie 3 moeten staan, dus daar zijn wij het mee eens.

15

De heer GERSJES: Ik kan heel kort zijn. Wij zijn voor dit voorstel en we hebben een motie ingediend met steun van Leefbaar 's-Hertogenbosch en gewoon ge-DREVEN heeft hem ook mee ingediend. We vinden het belangrijk dat de mensen die bij de Antoniegaarde wonen straks ook een mooi uitzicht op Sluis 0 hebben en dat dit kan in de vorm van het aanpassen van een mogelijk terras, of daarmee rekening kan worden gehouden. Het enige wat in de motie wordt gevraagd is om bij de aanpak van het stadspark ook de omgeving rond de Antoniegaarde mee te nemen om de oudjes aldaar en alle anderen die daar wonen mee te nemen binnen de bestaande budgetten, zodat zij daarvan kunnen genieten. Die vissen vond ik wel een moeilijke. De heer VAN SILFHOUT: Een korte interruptie want we hebben uw fractie gevraagd… U zegt dit binnen de bestaande budgetten te doen, is dat mogelijk? Daarop hebben we geen antwoord gekregen. De heer GERSJES: Dat weet ik niet, het is een verzoek om het te doen en ik heb het niet uitgevraagd. Ik heb in de commissie wel van de wethouder begrepen dat hij daar niet onwelwillend tegenover staat, dus dan zoekt hij het maar uit, dat komt goed. De vissen.

Om nou een hele sluis aan te passen om de vissen erdoor te kunnen laten vind ik toch wel moeilijk en lastig, dat kost heel veel geld en die vissen kunnen volgens mij ook terugzwemmen als ze voor de sluis zijn, daar staan we niet helemaal achter. De andere motie gaat over maritiem, die hebben we zelf mee ingediend en daar zijn we uiteraard positief over. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Mijn collega Romijn gaf in de commissie al aan dat wij er geen voorstander van zijn om extra geld uit te geven voor alleen de pleziervaart omdat we in de stad ook veel andere opgaves hebben. Daar ga ik nu niet verder op in, ik zal het kort houden. Hoe die sluis ook wordt gerealiseerd, één stakeholder mag niet worden vergeten, namelijk de vissen en die zijn tot op heden nog niet meegenomen. Het gaat over water en wie leven er in het water? Vult u het maar in. Wanneer we de sluis op de schop nemen, moet ook de vispasseerbaarheid worden geborgd, dat is hét moment om dat toe te passen. Wanneer we dat nu verder in de uitvoeringscriteria meenemen, lijkt het ons geen grote opgave om daar ook rekening mee te houden. Daarom vragen we in de motie 'De vissen niet vergeten' om in de uiteindelijke uitvoering van de aanpassing van Sluis 0 te voorzien in een vispasseermogelijkheid. Wilt u dat de vissen niet voor een dichte deur komen te staan, stemt u dan voor de motie.

De heer VAN CREIJ: De PvdD gaf al aan dat het uitvoerig in de commissie Bedrijvigheid is besproken en wij stelden ons toen eigenlijk al positief op richting dit voorstel. Het is een mooi plan, het is een flinke investering van zowel de gemeente Den Bosch als van het waterschap. Als ik dan kijk naar de inbreng die is gedaan, het amendement, daar staan we bij. Wat betreft de schade kijk ik gewoon even naar het verleden. Bij de bouw van het Vonk en Vlamterrein zijn ook allerlei kabels getrokken om te kijken of er ergens schade zou optreden en volgens mij is het niet zo moeilijk om dat te realiseren. We staan trouwens op alle moties en amendementen en dat geeft ook wel onze betrokkenheid bij Sluis 0 aan. De heer Mees gaf net aan dat de sluis in 1937 al eens is gerealiseerd. In de jaren '80 is het geheel ook een keer drooggelegd, dat weet ik uit eigen ervaring want daar was ik bij. (Er wordt buiten de microfoon gesproken) Nee, nee, nee, het bedrijf van mijn vader heeft toen de werkzaamheden gedaan. Ik ga door naar de Antoniegaarde. Dat lijkt me ook duidelijk, volgens mij heeft de wethouder dat al een heel eind toegezegd. Dan de vissen, daar staan we ook bij. Dan misschien wel het belangrijkste voor ons, Maritiem, een evenement dat eigenlijk een paar jaar geleden een stille dood is gestorven vanwege gebrek aan financiële middelen.

We roepen het college op om te kijken of er een Maritiem 2.0 kan komen. Het trok toch eens in de twee jaar ongeveer 150.000 toeristen naar Den Bosch. We hebben in september jl. de Toeristische visie vastgesteld. Eerder stond erin het mee te nemen in het actieplan en dat hebben we op advies van de griffie verwijderd, maar ik wil het toch even vermelden. De wethouder moet het actieplan Toeristische visie nog opstellen en kijk eens mee om te kijken of het wel of niet mogelijk is om een Maritiem 2.0 op te starten. De heer ALTENBURG-COLLIN: 'Een toeristisch hoogstandje of een peperdure vergissing' kopte het Brabants Dagblad naar aanleiding van het commissiedebat van twee weken geleden. Een wat vreemde kop want het voorstel zorgt voor waterveiligheid, een mooi stadspark en inderdaad een park waar recreatiebootjes mooi doorheen kunnen meanderen. De Bossche VVD was kritisch, sluit dit voorstel nog wel aan bij de ambitie die we tien jaar geleden hebben afgesproken? Tijdens het commissiedebat en door verschillende gesprekken naderhand heeft de VVD zich laten overtuigen en is de twijfel over dit voorstel weggenomen. We maken hiermee een fundamentele keuze, hierdoor blijft 16

Sluis 0 voor de komende 80 tot 100 jaar behouden en het belooft een prachtig nieuw gebied te worden voor onze inwoners, ondernemers en toeristen waaraan we hopelijk nog heel veel plezier kunnen beleven. Tot slot nog even het amendement van Leefbaar 's-Hertogenbosch waarin wordt gevraagd te kijken naar de overlast en mogelijke schade voor omwonenden. De VVD snapt die zorgen heel goed en we horen graag van de wethouder of dit niet als standaard is ingeregeld en anders zullen we dit amendement steunen. Dank u wel. De heer ROOVERS: Het komt oprecht niet vaak voor, maar ik weet nog niet wat de SP bij dit voorstel gaat stemmen, de wethouder moet mij eerst helpen door het ophelderen van een aantal misverstanden. Toen de commissievergadering twee weken geleden begon, leek de discussie mij vrij helder, er lag een stuk met varianten en het college gaf aan één variant de voorkeur, maar het was zeker niet de enige mogelijkheid. Ik was zo naïef om me voor te bereiden en de discussie aan te gaan op basis van de informatie die ik van het college had gekregen. De wethouder eindigde de discussie met de boodschap dat een variant zonder sluis niet alleen goedkoper was, maar ook technisch eenvoudiger. Hij zou het wel jammer vinden. Een politiek meningsverschil dat uitstekend geschikt was voor een raadsvergadering leek mij.