Notulen raadsvergadering 2023-06-06

VERGADERING VAN DE GEMEENTERAAD VAN 's-HERTOGENBOSCH OP 6 JUNI 2023 AANVANG 14.00 UUR

Voorzitter:

drs. J.M.L.N. Mikkers

Griffier:

drs. W.G. Amesz

Leden aanwezig:

drs. E.M.M.P. Altenburg-Collin, B. El Amraoui, J. Broekmeulen, O. Çifçi, mw. M. Craste bc, J.J.E.L. van Creij, mw. mr. Y. Doğan (vanaf 14.08 uur), M.C. Dupuis, F.G.F. van Genugten, J.J.M. Gersjes, mw. W. de Groot MSc, F.J. van Haren, A.W.J.A. van Hattem LLB (vanaf 18.25 uur), mw. drs. J. Hendrickx, mw. A. Hernández (vanaf 14.10 uur), W.B.G. Hoeben, J.A.B. Huibers, mw. mr. drs. N.M.C Huijbrechts RO CIA, mr. F. Kabbouti, drs. P.E. Kagie, mw. R.F. van der Kallen-van der Donk, drs. R.M.J. van den Kerkhof, mw. M.A.J.T. Korver-van Weegberg (vanaf 14.20 uur), J. Kouwenberg, P.M. van der Krabben, mw. mr. drs. R. Lipman, H.J.M. Mees, mw. ir. V.P.T. Muller-Laumans, mw. drs. E.W.M. van Opdorp, M.C.J.M. Ploegmakers, M.G.H. van Rens, A.P.R.G.M. van Rosmalen, mw. E. Samshuijzen, A.C. van Silfhout, drs. ing. G.M.M. Verbruggen, mw. N.R. Verreijt, mw. C.K.J. Visscher K.M. Vossen, mw. J.P.M. Welten-van Doremalen

Tevens aanwezig de wethouders:

Afwezig:

ing. R.A.P. Geers, R.J.J. Geers, M.J.J. van der Geld MSc, U. Kâhya, P. Slikker en mw. mr. M.A.B. van der Sloot -

1.

Vragenhalfuurtje

2.

Vaststellen agenda van de raadsvergadering

3.

Goedkeuring notulen van de openbare raadsvergadering van de gemeenteraad van 9 mei en 16 mei 2023

4.

Ingekomen stukken en mededelingen

5.

Raadsinformatiebrieven

HAMERSTUKKEN (A) 6.

Zienswijze Begrotingswijziging 2023 en ontwerpprogrammabegroting 2024 Omgevingsdienst Brabant Noord

7.

Opnemen vervanging Tolbruggarage in verkenningsfase Structuurfonds

8.

Zienswijze ontwerpbegroting 2024-2027 en conceptbeleidsplan 2024-2027 GR Heesch West

9.

Wijziging van de programmabegroting voor het dienstjaar 2023

10.

Zienswijze programmabegroting 2024 en resultaatbestemming 2022 Veiligheidsregio BrabantNoord

DEBATSTUKKEN (C) 11.

Voorjaarsnota 2024

1

12.

Actualisatie begroting 2023

13.

Jaarstukken 2022

De VOORZITTER: Dames en heren goedemiddag allemaal op deze zonnige dinsdagmiddag, iedereen van harte welkom bij de behandeling van de voorjaarsnota. Voordat wij met de vergadering starten verzoek ik eerst een moment van stilte. Stilte De VOORZITTER: Dank u wel. Iedereen van harte welkom. Een aantal mensen is wat later, namelijk mevrouw Korver, mevrouw Doğan en de heer Van Hattem. Ik heb begrepen dat de heer Broekmeulen een wat langere pauze heeft, die moet er tussentijds even vandoor, maar hij komt terug. Verder zijn we compleet, iedereen van harte welkom bij de behandeling van de voorjaarsnota. 1.

Vragenhalfuurtje

De VOORZITTER: Voordat wij overgaan tot het vaststellen van de agenda, is er een vraag voor het vragenhalfuurtje binnengekomen met betrekking tot medewerkers van het sociaal werkbedrijf in de knel van de fractie van De Bossche Groenen, Leefbaar 's-Hertogenbosch en de SP. Mevrouw Van Opdorp, aan u om de vraag aan wethouder Van der Sloot te stellen. Mevrouw VAN OPDORP: Dank u wel voorzitter. Het gaat om medewerkers bij de sociale werkbedrijven die geen loonsverhoging en geen indexatie bij de cao hebben, alles zit in de knel, het loopt vast. Het gaat over ongeveer 80.000 mensen in Nederland en dus ook over onze Weener XLmedewerkers. Daarom is het wel tijd dat met zijn allen, dus ook als wethouder en als directeur van Weener XL, daar actie op ondernemen en onze stem laten horen. In Eindhoven hebben inmiddels 500 werknemers van een sociale werkvoorziening aan de bel getrokken, zij komen niet meer uit met hun salaris, zij moeten ook gewoon hun brood kopen en dat lukt niet. Ik denk daarom dat we in Den Bosch ook gewoon flink aan de bak moeten en er liggen vier vragen: 1. Is de wethouder van plan om als gemeente van nationaal belang in ieder geval onze stem in Den Haag te laten horen? 2. Wat hebben de wethouder en de directeur van Weener XL afgesproken om samen een vuist voor deze medewerkers te maken? 3. Hoe staat het er überhaupt voor met de medewerkers van Weener XL? 4.

Hebben we als Den Bosch een proactieve aanpak hierin? Want als het in Eindhoven al zo spaak loopt dan lijkt het me stug dat dit hier niet zo is. Ik ben erg benieuwd naar de acties. Wethouder VAN DER SLOOT: Dank u wel voor deze vragen. 7 juni a.s. is inderdaad een belangrijke dag waarin we ook met zijn allen vanuit de sociaal werkbedrijven onze stem laten horen om op te komen voor onze mensen en specifiek voor de mensen die onder de cao's vallen. Dat doen we al langer, dat doen we al vaker in Den Haag omdat we ook vanuit het college in mijn persoon in de VNG-commissie vertegenwoordigd zijn en ik spreek daar ook al langer met de minister over. De directeur van Weener XL is lid van het bestuur van Cedris, de brancheorganisatie, en die organisatie voert verschillende acties om in de cao iets voor deze mensen te betekenen. Ook op het VNGcongres van volgende week zullen we als Den Bosch voor de motie stemmen die aangeeft dat deze cao-lonen omhoog moeten. Op 7 juni a.s. is de grote stakingsdag in Utrecht en wij steunen en faciliteren onze medewerkers die daar naartoe willen. Op dit moment hebben 100 medewerkers aangegeven dat ze naar Utrecht willen, de vakbond FNV heeft dat vervoer georganiseerd en wij zorgen er ook voor dat dit geen verlof of salaris kost, zij kunnen daar gewoon naartoe en ook het management van Weener XL zal daarbij aansluiten. Ikzelf zal op 7 juni a.s.

aanwezig zijn op de Weener XL-locaties om daar ook met mensen te spreken over hoe het met hen gaat en wat deze dag specifiek met hen doet. Wij doen verschillende dingen. Daarnaast zijn we ook actief met de actie 'Ik zit klem', dat is een actie vanuit de brancheorganisatie om nogmaals meer gezicht te geven aan de mensen die het betreft en om echt bij het rijk te pleiten voor hogere cao-lonen. Wij weten dat mensen ook worden geraakt door de dure boodschappen, de crisis, de energiekosten, eigenlijk alles waarover we in deze gemeenteraad regelmatig spreken. We kennen die geluiden, we spreken daar ook vaak over en aan de andere kant zien we bijvoorbeeld ook dat de loonbeslagen nog niet toenemen. Dat is natuurlijk wel een uiterste waaraan je zoiets kunt zien, maar daar zien we nog geen oplopende lijnen. 2

Aan de andere kant zijn we heel erg proactief bezig om alles wat 'Eerste Hulp Bij Geldzaken' in huis heeft bij de mensen onder de aandacht te brengen, via consulenten maar ook op alle andere manieren. Het hoeft niet, maar je kunt je ervoor schamen en we proberen het zo laagdrempelig mogelijk te maken om de mensen te helpen. Wat dat betreft denk ik dat wij hier zeer actief mee bezig zijn en dat we ons daar ook echt hard voor maken. Mevrouw VAN OPDORP: Allereerst, hartstikke fijn dat al die acties worden ondernomen, dat doet ons heel erg deugd. Eén vraag, weet u of 'Eerste Hulp Bij Geldzaken' ook nadrukkelijk proactief bij de medewerkers van Weener XL wordt ingezet? Wethouder VAN DER SLOOT: Jazeker, dat hebben we in 2022 al direct ingezet toen we eigenlijk met dat hele pakket maatregelen kwamen om juist ook in onze eigen organisaties extra aandacht te hebben voor de mensen die in de knel zouden kunnen komen, daar zijn we al langere tijd actief mee bezig. De VOORZITTER: Dank u wel. Mevrouw Doğan is maar een stukje later, welkom. 2.

Vaststelling agenda van de raadsvergadering

De VOORZITTER: Dan gaan wij door met het vaststellen van de agenda van de raadsvergadering. Omdat er bij agendapunt 7 over de Tolbruggarage een motie is ingediend, stel ik voor om die te betrekken bij de behandeling van de voorjaarsnota en de andere debatstukken, dan kunnen we die gewoon integraal meenemen als u daarmee akkoord gaat, dan hoeven we dat niet als apart agendapunt op te voeren. De agenda wordt vastgesteld. 3.

Goedkeuring notulen van de openbare raadsvergadering van de gemeenteraad van 9 mei en 16 mei 2023

De notulen worden ongewijzigd vastgesteld. 4.

Ingekomen stukken en mededelingen

De heer VAN CREIJ: Ik kom bij een bepaalde gelegenheid terug op de brief van 31 mei 2023 over de Partituurweg omdat daarin specifiek mijn naam wordt genoemd. Dan de brief van 29 mei 2023 over het azc. Ik weet dat er op 7 juni a.s. een gesprek plaatsvindt en afhankelijk van dat gesprek komt daar een notitie over. De ingekomen stukken worden conform voorstel verwerkt. 5.

Raadsinformatiebrieven a. Campagne Amateurkunst 2023 b. Financiële participatie Duurzame Polder c. Monitoringmix impact cultuurbeleid d. Voortgang 'De Gestelse buurt werkt!'

De raadsinformatiebrieven worden conform voorstel afgehandeld. HAMERSTUKKEN (A) 6.

Zienswijze Begrotingswijziging 2023 en ontwerpprogrammabegroting 2024 Omgevingsdienst Brabant Noord

Zonder beraadslagingen besluit de raad in overeenstemming met het bovengenoemde voorstel van burgemeester en wethouders. 8.

Zienswijze ontwerpbegroting 2024-2027 en conceptbeleidsplan 2024-2027 GR Heesch West De heer VAN CREIJ: Omdat Heesch West nog onder de Raad van State ligt, doen we hier nu 3

niets mee. De uitspraak zal naar verwachting in het voorjaar van 2024 zijn en we komen hier op een later tijdstip op terug, ik neem aan rond dezelfde tijd in 2024. De VOORZITTER: Is dit een stemverklaring? De heer VAN CREIJ: Dit is een stemverklaring over dat ik er nu niets mee doe. De VOORZITTER: Dus u bent voor. Zonder beraadslagingen besluit de raad in overeenstemming met het bovengenoemde voorstel van burgemeester en wethouders. 9.

Wijziging van de programmabegroting voor het dienstjaar 2023

Zonder beraadslagingen besluit de raad in overeenstemming met het bovengenoemde voorstel van burgemeester en wethouders. 10.

Zienswijze programmabegroting 2024 en resultaatbestemming 2022 Veiligheidsregio Brabant-Noord

Zonder beraadslagingen besluit de raad in overeenstemming met het bovengenoemde voorstel van burgemeester en wethouders. DEBATSTUKKEN (C) 7.

Opnemen vervanging Tolbruggarage in verkenningsfase Structuurfonds

11.

Voorjaarsnota 2024

12.

Actualisatie Begroting 2023

13.

Jaarstukken 2022

De VOORZITTER: Dan ga ik over naar het pièce de résistance van vandaag en dat zijn drie agendapunten, eigenlijk vier nu, de voorjaarsnota, de actualisatie van de begroting en de jaarstukken. U hebt zowel in de commissie als in de eerste vergadering goed uw best gedaan met het voorbereiden van de moties. We zullen alternerend de oppositie en de coalitie aan het woord laten voor een periode van zes minuten. Richt u zich dan vooral op de moties en amendementen die u hebt ingediend en ik stel voor om het stemadvies op in de eerste termijn ingediende moties voor de tweede termijn te bewaren omdat u dan, indien nodig, advies van het college hebt. Anders gaan we alleen maar vragen stellen over de bijna zestig moties en amendementen en ik denk dat dan voor de buitenwereld bijna niet meer is te volgen wat er speelt. Het is van belang om daar goed op in te zetten. Als eerste geef ik het woord aan de fractie van De Bossche Groenen, mevrouw Hendrickx. Mevrouw HENDRICKX: Dank u wel voorzitter. U zei het zelf net al, we gaan vandaag bijna zestig moties bespreken en toch even een klein woord vooraf. Ik denk dat wij nog een flinke slag te maken hebben als het gaat om elkaar opzoeken, verbinden met elkaar en te kijken waar we kunnen zwaluwstaarten. Volgens mij hebben we dat in Deurne uitgesproken, dat we allemaal nog wat meer moeten fijnslijpen.

Als ik dan kijk naar de verschillende moties dan zie ik een aantal hele mooie suggesties voorbijkomen. Ik noem bijvoorbeeld het klimaatbos naar voren halen, maar ook investeren op armoede, dat zijn onderwerpen die voor onze fractie ongelooflijk belangrijk zijn, maar wij missen ook nogal wat en dan is de verleiding uiteraard heel erg groot om als fractie een heleboel moties in te dienen in de hoop dat er wellicht wat overeind blijft en richting de begroting van dit najaar wordt meegenomen. De vergroeningsmaatregelen in de binnenstad, als je van een place to buy naar een place to be wilt, moet je investeren in de verblijfskwaliteit en in het aantrekkelijker maken en dat doe je met vergroening. Kijk naar Tilburg en Eindhoven die daarvoor op dit moment miljoenen vrijmaken. Voorzitter, in Den Bosch weinig tot niets. Extra geld voor de aanpak van verkeersveiligheid, te beginnen bij de hotspot, er zijn veel plekken in onze gemeente die onveilig zijn en waarvan we allemaal weten dat er iets extra's nodig is. Ook de verkeersveiligheid op scholen aanpakken. Dat zijn zaken die we echt in deze voorjaarsnota missen en de € 400.000 die we op dit moment jaarlijks voor verkeer reserveren is echt veel te weinig om daar slagen in te maken. Ook schone lucht voorzitter, we zijn er nog niet met het tekenen van het Schone Lucht Akkoord, ook daar zijn extra maatregelen 4

nodig. En dan de wijken. Zoals ik al eerder aangaf, is ook daarvoor extra geld nodig, kijk naar de Gestelse buurt, kijk naar Noord, bijvoorbeeld de omgeving van De Donk, de Aawijk et cetera, die wijken liggen er op sommige plekken echt schraal bij en bewoners vragen het stadsbestuur al jaren om extra aandacht, om ook naar hen om te kijken. Daarvoor willen we in deze voorjaarsnota echt meer geld vrijmaken. Dan de woningbouw. Ook daar dreigt op dit moment stilstand en is creativiteit, oplossingsvermogen en extra geld nodig om schot in de zaak te krijgen. Waarom waarderen we niet onze eigen gronden af om samen met de woningbouwcorporaties aan de gang te gaan met de bouw van die goedkope woningen die de marktpartijen gewoon laten liggen, die laten het afweten. Ik kan dan ook niet anders dan constateren dat deze voorjaarsnota niet onze voorjaarsnota is. In deze voorjaarsnota gaat veel geld naar stenen stapelen in de binnenstad waarvan de gewone Bosschenaren in de wijken en buurten weinig of niet profiteren en dat moet wat ons betreft echt anders.

Voorzitter, nogmaals, wij hebben de verleiding kunnen weerstaan om met veel moties te komen die tussen de soep en de aardappels worden afgewezen, dan wel aangenomen, maar we komen richting de voorjaarsnota wel degelijk met voorstellen, uitgewerkte voorstellen in de commissie om met u te praten over oplossingen die wij voor ogen hebben en dan kan de raad vervolgens zeggen of die deze voorrang geeft boven de voorstellen waarmee het college komt. De heer VAN CREIJ: Dan toch even een verduidelijkingsvraag. U zegt dat u richting de voorjaarsnota wel degelijk met voorstellen komt, maar volgens mij zijn we nu bezig met de behandeling van de voorjaarsnota. Mevrouw HENDRICKX: U hebt het helemaal scherp, ik haalde het door elkaar, ik bedoel natuurlijk de begroting. We hebben het nu over de voorjaarsnota en wij zullen richting de begroting in het najaar in de commissie met een aantal voorstellen komen, dan kunnen we wat breder spreken over de ideeën en suggesties die onze fractie voor ogen heeft en dan kan de raad aangeven of die onze voorstellen wellicht interessanter vindt dan de voorstellen waarmee het college komt. Wij leggen vanavond al een aantal suggesties voor, we hebben een aantal moties en de eerste motie gaat over het participatiebeleid.

U hebt in het bestuursakkoord eigenlijk al afgesproken dat u richtlijnen en regels met betrekking tot participatiebeleid gaat opstellen en ik zie een aantal collega's vanavond ook allerlei moties indienen om burgers meer te betrekken. Het klopt, dat dit moet gebeuren want uit de stadsmonitor blijkt dat maar liefst 80% van de mensen vindt dat ze onvoldoende worden betrokken. Het is dus terecht dat daarover voorstellen worden ingediend, maar laten we gewoon die heldere spelregels goed uitwerken zoals het college ook voor ogen heeft. Die motie wordt door een aantal fracties ingediend en die staan op de motie vermeld. 50PLUS heeft mij gevraagd om hen expliciet als mede-indieners van deze motie te noemen. Wij dienen de motie 'Zichtbare wijkpleinen en toekomstbestendig vrijwilligersbeleid in de wijken' in. De heer VAN CREIJ: Graag even het motienummer erbij. De VOORZITTER: Dit was motie nummer 8. Mevrouw HENDRICKX: Ja motie 8 gaat over het participatiebeleid, om dat voor 1 januari a.s., nog voordat de Omgevingswet ingaat, ter besluitvorming aan de raad voor te leggen, met goede heldere spelregels zodat voor iedereen klip-en-klaar is wat ze van onze overheid mogen verwachten en waarin ze wel niet kunnen participeren. Mevrouw Van Opdorp is met de heer Mees langs alle wijkpleinen geweest en zij constateren dat daar echt verschraling plaatsvindt.

Daar is een extra impuls nodig, vandaar dat we deze motie op tafel leggen, om iets extra's voor de wijkpleinen en de zichtbaarheid daarvan te doen. Het is hartstikke mooi dat we als gemeente ons logo in de etalage zetten, maar de wijkpleinen kunnen ook wel wat steun gebruiken. We hebben ook een voorstel over de fietsnetwerken. We willen meer ruimte voor de fiets in onze gemeente en we willen de fietspaden verbreden en waar dat niet kan fietsstraten introduceren om daar een slag te maken om de verkeersveiligheid, de ruimte voor de fiets en de openbare ruimte te verbeteren, dat was motie 13. De motie 'Nieuw buurtschap tussen Nuland en Vinkel'. Ik heb in de wandelgangen heel veel fracties gehoord die hartstikke positief waren en zijn over het voorstel om te kijken of er tussen Vinkel en Nuland toch een nieuw buurtschap kan verschijnen en daarom hebben wij besloten deze motie vanavond niet in stemming te brengen, maar die over te dragen naar de komende commissievergadering, zodat we wat breder kunnen spreken over de zaken die daaromtrent spelen want het enthousiasme is groot. Tot zover. De VOORZITTER: Dank u wel. Dat betekent dat motie 14 is ingetrokken of in ieder geval 5

terugkomt. De heer VAN DEN KERKHOF: Drie weken geleden had ik het over de schwung van vooruitgang die buiten deze raad op vele plekken in onze stad gaande is en vandaag kan ik in ieder geval ook spreken over een grote schwung aan moties en amendementen die hier voorliggen. D66 kijkt naar wat de stad meer vooruitgang brengt en maakt daarbij dan de afweging of het realistisch en financieel haalbaar is met in het achterhoofd dat we nu weliswaar in financieel goede tijden zitten, maar dat we ook een buffer moeten opbouwen voor tijden dat dit niet het geval is. Onze gemeente kent duizenden woningzoekenden en de cijfers van het aantal opgeleverde woningen zien er de komende tijd stabiel uit, op weg naar de afgesproken doelstelling, maar tegelijkertijd zien we dat veel van die bouwplannen vertraging dreigen op te lopen, is het niet door een tekort aan personeel of materialen dan wel door negatieve geluiden uit de omgeving. In deze tijd van grote woningnood wordt de stem van hen die al een woning bezitten, de zogenaamde insiders op de woningmarkt, beter gehoord dan de stem van de woningzoekenden, de outsiders. Vandaar dat we motie 4, 'Geef outsiders op de woningmarkt ook een stem' samen met de PvdA, GroenLinks, CDA, Rosmalens Belang, VOOR Den Bosch, Volt en Bosch Belang indienen.

We bevorderen zo dat de stem van woningzoekenden beter tot uiting komt in het voortraject van woningbouwplannen en dat er een betere belangenafweging in zowel de gemeenteraad als het college kan plaatsvinden. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Ik heb een verduidelijkende vraag aan de heer Van den Kerkhof. Op zich is het natuurlijk een hele sympathieke motie, maar wij vragen ons wel af hoe we borgen dat de breedte van alle woningzoekenden hierin terugkomt, hoe wordt dat geconcretiseerd? De heer VAN DEN KERKHOF: We hadden het de vorige keer concreet over een woonraad, maar onze fractie is daar enigszins op teruggekomen in de zin dat we niet willen dat het een te geïnstitutionaliseerd of uitgekristalliseerd ding is, het moet echt samen met de betrokkenen worden bekeken. Zo hebben we bijvoorbeeld in de Omgevingswet de Omgevingsdialoog waarin we zeggen dat het aan de initiatiefnemers van een ontwikkeling is om de omgeving erbij te betrekken en laat het ook bij die initiatiefnemers om ook woningzoekenden die wellicht in dat project zijn geïnteresseerd in bijvoorbeeld een dialoog mee te nemen. Anderzijds kunnen we ook gebruik maken van bestaande platforms zoals het huurdersplatform om daar ook woningzoekenden een plek te geven. Hoe dat uitkristalliseert, laten we echt bij het college, om dat samen met de buitenwereld uit te kristalliseren. Mevrouw HERNÁNDEZ: Ik heb een vraag.

We hebben net een woningonderzoek gedaan waarin de woningzoekenden wensen hebben aangegeven. Ik vraag me af of deze motie uitvoerbaar is als wij deze informatie al hebben. Lopen we niet een beetje voor de muziek uit? De heer VAN DEN KERKHOF: Ja, dat is een breed woningonderzoek waarbij iedereen die dat wil kan meedoen en dit gaat echt specifiek over woningbouwprojecten. Als de raad hierover spreekt, hebben we altijd inzicht in de zienswijzen, vaak negatieve geluiden, over bepaalde ontwikkelingen. Wij vragen om bij die afweging ook inzichtelijk te maken wat de woningzoekenden bij dat project van de ontwikkeling vinden en wat hun aandachtspunten nog zijn. Dat is iets anders dan een enquête waarop mevrouw Hernández doelt. Mevrouw HENDRICKX: Volgens mij hebben we daar het woonbehoeftenonderzoek voor. Ik roep u toch even in herinnering dat we volgens mij jaarlijks een onderzoek doen waarin we de behoeften van onze inwoners peilen en daarin kun je eigenlijk ophalen wat voor type woning ze zoeken en of het bijvoorbeeld gezinnen of alleenstaanden zijn. Ik vraag me ook een beetje af wat de plus die u in uw voorstel zoekt is, volgens mij is dit gewoon een onderdeel van wat we al doen. Dan de tweede vraag.

Wij dienen vanavond een motie in om de spelregels uit te werken, dus eigenlijk ook wat in het bestuursakkoord staat, wat u zelf hebt opgeschreven 'laten we heldere spelregels afspreken'. ls dat dan ook een motie die op uw steun kan rekenen want als we die spelregels breed afspreken, kunnen we wellicht ook de groep mensen die u mist, en ik hoor dat anderen andere groepen missen, meepakken. De heer VAN DEN KERKHOF: Het antwoord op de eerste vraag is eigenlijk in lijn met het antwoord op de vraag van mevrouw Hernández. Dit gaat echt over meer projectmatig gerichte participatie en niet over een breed jaarlijks onderzoek. Uw punt komt overigens nog terug in mijn betoog, maar ik kan u alvast meegeven dat het vooral in het tempo van de motie gaat en wij echt wel onze vraagtekens zetten bij of het realiseerbaar is om nog voor 1 januari a.s. zo'n kader over 6

burgerparticipatie voor te leggen. We zijn daar in principe voorstander van, maar als het om een kader voor burgerparticipatie gaat verwacht je ook dat je dit samen met de buitenwereld opstelt en dat kost nu eenmaal tijd. Ik kom daar straks nog even kort op terug. Na weliswaar een nat voorjaar, is het nu alweer weken extreem droog en dat zal nog wel een tijdje zo blijven. Deze lange periode van extreme droogtes laten hun sporen na, zo is het aantal insecten in Nederland hard achteruitgegaan en in dertig jaar tijd zelfs gehalveerd. Dat is een zeer zorgelijk teken voor de biodiversiteit en alles wat daarmee samenhangt, zoals onze voedselvoorziening. Experts bevestigen deze zorgwekkende achteruitgang op meerdere fronten, maar geven ook aan dat het nog niet te laat is voor herstel van de natuur als we nu doorpakken. Meer natuurontwikkeling, langer het water vasthouden, minder maaien en meer bloemen zaaien zijn beleidslijnen die al zijn uitgezet en die wij van harte blijven ondersteunen. Een compleet nieuw dorp of buurtschap bouwen is daarvoor zeker niet de oplossing en de hoogte in om het woningtekort aan te pakken en meer natuur in en rond de stad en de dorpen creëren wel, evenals het versnellen van een klimaatbos ten oosten van De Groote Wielen.

We dienen daarom graag met Rosmalens Belang de motie hierover in en dat geldt ook voor de motie van de PvdA om slim te combineren wanneer de openbare ruimte wordt vergroend en er woningbouw plaatsvindt. Mevrouw HENDRICKX: We gaan het uitvoerig over ons voorstel over het buurtschap hebben, maar vooruitlopend op de behandeling misschien even kort twee zinnen daarover. We constateren dat de weilanden nu zo dood als een pier zijn, er zit letterlijk geen pier meer in de gronden als u het hebt over natuur dan heb ik het over landbouwgronden die ik wil omzetten naar woningen met daarbij een kwaliteitsimpuls voor die natuur want op dit moment hebben we dat niet en ik denk dat daar een winwinsituatie is. Daar kunnen we in de commissie verder over spreken. De VOORZITTER: Ik wijs u erop dat interrupties vragen zijn, anders gaan we er stellingen bij betrekken. Dat is een les voor de volgende keer. De heer VAN DEN KERKHOF: Ja voorzitter, maar toch nog even heel kort erop terugkomend, ook wij zien die win-win maar niet door woningen in dat groen te bouwen, maar door daar alleen natuurontwikkeling te laten plaatsvinden. Bij dezen onderstreep ik nogmaals hoe belangrijk het is dat in de voorjaarsnota forse investeringen in gezonde scholen staan.

Bij een gezond klimaat op school hoort niet alleen een goed werkende ventilatie, het is ook van belang dat kinderen niet tot een ongezonde maaltijd worden verleid. Het is schrikbarend dat nog zo weinig scholen over het predicaat Gezonde Scholen beschikken waarbij gezonde voeding in de kantines centraal staat. Het mag dan geen directe taak van de gemeente zijn, het is wel goed om de schoolbesturen te attenderen op het belang van gezonde voeding op school en de mogelijkheden van dit vignet. Wij dienen dan ook graag deze motie met de PvdD in. De schwung mag er op veel plaatsen goed in zitten, dat betekent niet dat iedereen daarvan meeprofiteert. De stijgende prijzen maken het belang van stevig beleid gericht op duurzame bestaanszekerheid duidelijk. Dat beleid wordt op vele fronten al gevoerd, meer inzicht krijgen in wat bepaald beleid echt bijdraagt aan het vergroten de bestaanszekerheid van onze inwoners is van belang. We dienen de motie van GroenLinks hierover dan ook graag mee in. Dat overzicht is ook welkom op het gebied van minimaregelingen die we nu in onze stad kennen. We voeren hier vaak het debat over het verhogen van een of enkele regeling naar 130% van het bijstandsniveau, maar laten we dat debat nu eens voeren als het hele overzicht en is, ik begreep dat dit in het najaar is, en daar dan ook keuzes in maken.

We zullen dan ook geen steun verlenen aan de motie die nu zonder een totaaloverzicht al oproept om die grens te verhogen. Voorzitter, de Nationale ombudsman concludeerde recent dat het tijd is om burgers kansen te geven om invloed uit te oefenen op de beslissingen die hen rechtstreeks raken. Vraag burgers wat zij nodig hebben om te kunnen participeren en voer op basis van gelijkwaardigheid een participatieproces. Met een burgerraad waarover we in juli a.s. verder spreken, gaan we met een dergelijk proces aan de slag. In het algemeen geldt dat we als gemeente nog een slag moeten maken bij het opstellen van beleid en de rol van participatie daarbij. We dienen de motie van GroenLinks en de PvdA dan ook samen met hen in. Zoals ik net op een interruptie van mevrouw Hendrickx al aangaf, vraagt dat ook om heldere kaders voor participatie zoals verwoord in de motie van Bosch Belang en De Bossche Groenen. Ik onderschrijf de gedachtegang dat heldere kaders nodig zijn; kaders waarover inwoners moeten worden bevraagd en waarover we ook in de raad het gesprek echt moeten aangaan. Dus ambitieus zijn in tijd is oké, maar zorgvuldigheid is hierbij wel een pre.

's-Hertogenbosch is een stad van en voor iedereen, een plek waar duizenden nieuwe Bosschenaren de liefde voor onze stad kunnen laten groeien en waar we mensen die op de vlucht zijn voor oorlog en geweld humaan blijven opvangen zoals we dat altijd deden, doen en blijven doen. Een stad waar iedereen zichzelf kan zijn, waar mensen in alle kleuren en stelletjes in alle samenstellingen samen kunnen zijn, voor hen die van een 7

goed feestje houden en hen die daar wat minder mee hebben. Er is altijd en voor iedereen wel een bruisend stukje of een groene oase in ons mooie 's-Hertogenbosch te vinden en laten we dat juist koesteren. De heer KAGIE: Deze week zei een generatiegenoot, burgemeester Van Zanen bij Buitenhof 'je kunt eindeloos veel beleid maken, maar heb een scherp oog voor de uitvoerbaarheid, anders is het snel gedaan met het vertrouwen in die overheid'. Dat is precies wat er nationaal in Den Haag, in Brussel, in dit clubhuis en bij onze burgers aan de orde is. Dat was ook de kern van de boodschap van de ambtelijke chefs in de brief van 6 april 2022 aan dit gezelschap, aan de onderhandelaars. Wat stond er in die brief van 6 april? 'Je kunt politiek-bestuurlijk nog zo veel mooie voornemens hebben, als ze niet uit te voeren zijn, komt er niet veel van terecht. De kloof tussen mooie beleidsvoornemens en de taaie uitvoeringspraktijk eroderen het vertrouwen in de overheid'. Dat is het duivelse dilemma waarmee wij te maken hebben, die spanning tussen de verwachtingen, de pretentie vanuit dit clubhuis en het waarmaken, of het nu gaat over wonen of over veiligheid en dergelijke.

Voorzitter, kijk eens naar de lijst met 55 moties, daar gaat een enorme pretentie van uit, bij motie even regelen dat de cultuur van de zorgsector sensibeler wordt voor de multiculturele werkelijkheid, bij motie regelen… De heer GERSJES: Ik heb even een vraag aan u. U komt met 55 moties aanzetten, die hebben we allemaal gehad. Wat vindt u van de kracht van 55 moties die wij vandaag behandelen? De heer KAGIE: Wat ik van die 55 moties vind? De heer GERSJES: De kracht van die moties, 55 stuks, is het nog wel krachtig genoeg om met 55 moties te komen? Met alle respect voor alle inzet, maar er zitten moties tussen waarvan je je kunt afvragen of die hier thuishoren, wat is nog de kracht van 55 moties? De heer KAGIE: In de richting van collega Gersjes. Ik vrees dat we dichtbij elkaar zitten qua observatie, maar één ding, ik hoorde het de heer Van den Kerkhof en mevrouw Hendrickx zeggen, zullen we eens afspraken dat we op bepaalde momenten, bijvoorbeeld in september a.s., indringend spreken over de dilemma's rondom wonen? Er zit geen motie over wonen tussen, maar het gaat er verdomd kritisch aan toe in het weglopen van allerlei projecten. Zullen we ook eens afspreken dat we in oktober a.s. indringend spreken over een ander belangrijk vraagstuk dat hier dominant boven de markt hangt.

Zo zouden we wat richtinggevender en sturender te werk kunnen gaan want 55 moties uit de centrifuge van de commissiebehandeling en de algemene beschouwingen van 2,5 tot 3 weken geleden gaat het niet worden. Ik ga een bijdrage leveren aan Sanierung van die moties. Voorzitter, motie 15 over de uitvoerbaarheidstoets, nieuwe Begroting 2024, nieuw beleid voorzien van een uitvoerbaarheidstoets. De reden is: is het behapbaar, is het haalbaar en zouden we het niet moeten faseren. Dat advies krijg je er dan van de ambtelijke organisatie bij, als ze daar de gelegenheid voor krijgen. Wij verzoeken met ingang van de Begroting 2024 het nieuwe beleid in de begroting te laten voorzien van een uitvoerbaarheidstoets en als meerdere fracties de komende maanden komen met zwaarwegende initiatieven over de belangrijke vraagstukken die in deze gemeente aan de orde zijn dan moeten ze ook de gelegenheid hebben om die door de ambtelijke organisatie te laten toetsen, laten we gebruikmaken van die mensen. Voorzitter, de motie namens De Bossche Groenen, de PvdD, VOOR Den Bosch, gewoon ge-DREVEN, 50PLUS en Leefbaar 's-Hertogenbosch. De heer KABBOUTI: Even ter verduidelijking.

Als we kijken naar wijze waarop we de begrotingscyclus van voor naar achter en van achter naar voor doen, dus vooruitkijken en terugkijken en de verantwoording daarop rapporteren, zit daar dan niet ook in dit gremium de uitvoerbaarheidstoets in? Dus we volgen de voortgang en we worden uiteindelijk bij het jaarverslag gerapporteerd over het behaalde resultaat over die termijn. Even de zoektocht met elkaar, waar zit voor u nu de zorg? De heer KAGIE: Richting collega Kabbouti, ik zal u dit zeggen. Tijdens de commissiebehandeling Omgeving kregen we te horen over de enorme bouwambitie op de locatie EKP-Noord, dat zou begin 2022 starten, en we kregen van de wethouder te horen dat dit eind 2023 wordt als me niet vergis, dat is misschien alweer veranderd. Dan zie je zo'n project zo weglekken. In het jaarverslag heb je niet te pakken wat er precies bij zo'n belangwekkende ontwikkeling aan de orde is. Ik kijk naar de projecten in de Bossche Stadsdelta, het Design Museum, de parkeergarage die daar de grond in moet, de Lage Diezebrug, de Bossche Stadsdelta woningbouw met 800 tot 900 woningen aan de GAMMA-kant, de 650 woningen aan de Tramkadekant, allemaal tegelijkertijd en dan ben ik 8

nog niet klaar want er komt ook nog een wijk in De Vliert en dan zeg ik: indringender worden meegenomen in de dilemma's van de ambtelijke organisatie en het college over dat het anders loopt. De vraagstukken waar ik het nu over heb, lopen nog wel eens anders en daarmee moeten wij rekening kunnen houden. De heer KABBOUTI: Daarin hebben we dan ook gewoon de afspraak met het college dat het met voortgangsrapportages, afwijkingen en Berappen rapporteert. We hebben dan ook veel instrumenten in onze P&C-cyclus en volgens mij is hier de vraag vooral hoe wij als raad hiermee omgaan. Vraagt u hier nu om een extra instrument, maar blijft het knelpunt, namelijk hoe we als raadsleden in deze gemeenteraad met die informatie omgaan en hoe we dat bespreekbaar maken, hetzelfde? De heer KAGIE: Het zwaartepunt ligt in dit clubhuis, bij ons, als we een vraagstuk bij de kop willen pakken, maar het is wel goed om dichter op de werkelijkheid van de stroperigheid van het niet lostrekken van projecten te zitten en dan zouden we in de voorbereiding van zware debatten, zoals we in Deurne hebben afgesproken, collega Hendrickx had het er net over, door de ambtelijke organisatie worden meegenomen in de laatste stand der dingen, niet in detail. De heer VAN DER KRABBEN: Ik raak niet onder de indruk van wat nu werd gezegd en ik zal u uitleggen waarom.

Als we de woningbouw in zijn totaliteit pakken dan zit heel Nederland op slot en iedereen kent de oorzaak daarvan, die zit niet in het stadhuis van Den Bosch. De wethouder rapporteert regelmatig en daarin zie je de vergunningaanvraag nog redelijk lopen, maar er ligt bij wijze van spreken bij het Jeroen Boschziekenhuis een bouwproject stil omdat Heijmans niet verder kan vanwege het algemene probleem. Dus het zit niet altijd in het stadhuis en ik ga ervan uit dat het college aan ons rapporteert wat we moeten doen om het op tijd te kunnen uitvoeren als het wel in het stadhuis zit. Bent u het daarmee eens? De heer KAGIE: Collega Van der Krabben heeft natuurlijk helemaal gelijk, het ligt niet allemaal aan het stadhuis, dat zeg ik ook niet, maar als je al die projecten van station Oost tot en met EKP en Willemspoort naast elkaar legt en je die de komende vier tot vijf jaar allemaal wilt lostrekken, is dat te veel gevraagd en dat zeg ik: prioritering en fasering, advies ambtelijke organisatie van 6 april 2022. Als we naar die moties kijken dan zeg ik: wethouder Slikker kan nu nog sneller een EKP-Noord en de Tramkade presteren en dan is het goed om in een goed debat bijvoorbeeld in september of oktober a.s. te bespreken waar het wringt en waar we zaken kunnen lostrekken.

Bijvoorbeeld, daar ontkomen we niet aan, de projectontwikkelaars en ook de corporaties gaan het niet redden met de grondprijzen die wij zelf in de markt zetten, dat moeten we onderkennen, daar moet geld bij, wij zullen de grondprijzen voor de woningbouw moeten verlagen. Dan in de categorie 'zorgvuldigheid eerst'. De collega's Van Opdorp en Mees hebben vastgesteld dat een aantal minimaregelingen, onder andere de bijdrage collectieve ziektekostenverzekering van de gemeente, niet in de pas loopt met de indexering, met de prijsstijgingen. Motie 49 verzoekt het college de vergoeding voor participatie jaarlijks te indexeren analoog aan de wijze waarop dit bij de individuele inkomenstoeslag plaatsvindt en om dit bij de uitwerking van de Bossche Pas als participatiemiddel op dezelfde wijze in de nieuwe regeling mee te nemen en bij de collectieve zorgverzekering te onderzoeken of de stijging van de netto verschuldigde premie gelijke tred houdt met de verhoging van de zorgtoeslag en zo nodig een verhoging te bewerkstelligen. De Bossche Groenen, SP, PvdD, PVV, Leefbaar 's-Hertogenbosch. Ik ben niet zo van de dag van dit en de dag van dat dwars door het jaar, maar collega Mees en mevrouw Van Opdorp hebben mij ervan overtuigd om ieder jaar een dag te pakken om het groeiende armoedevraagstuk, we zijn aan de verliezende hand, even in de schijnwerper te zetten.

Niet op papier, maar waar staan we nu, de thermometer plaatsen. Dat doe je met de professionals en de vrijwilligers op het gebied van armoede en het zou niet verkeerd zijn om de dag van de armoede te markeren, dat vragen we in motie 33, om dat samen met de organisatie op te pakken. Dan de autoluwere binnenstad waar het nog prettiger verblijven is. De wethouder droomt ervan en we moeten vooral zorgen dat het niet bij dromen blijft. De bron van de autoluwere binnenstad ligt in twee moties, 'Verbeteren veiligheid en leefbaarheid omgeving Hinthamerstraat', ik kijk naar het CDA, en Autoluwere binnenstad van 13 juli 2021. Dan moet en kan ik niet anders dan naar de heer Verbruggen kijken die dat heeft getrokken en bewerkstelligd. Deze wethouder mag dat gaan arresteren en het mooie is dat we gaan meemaken dat het selectieve toegangssysteem in 2024 kan worden geïmplementeerd met nieuwe spelregels. Wij dienen motie 12 niet in, we trekken hem in en dat doe ik namens De Bossche Groenen, PvdD, SP en Leefbaar 's-Hertogenbosch en wij leggen deze motie in december a.s. aan de commissie voor om ambachtelijk wat beter zaken met elkaar te doen. Dan een vraagstuk van een 9

andere orde, werk maken van draagvlak in de samenleving. Dat is eigenlijk de basis van ons dagelijkse werk want als wij het hier bedenken dan is het nog niet gedaan in de buitenwereld. Dan is er werk aan de winkel, dat merkten we net al in het debat en kijk eens naar de moties 8 en 11. Motie 8, Burgerparticipatie, 21% van de mensen voelt zich aangehaakt bij de beleidsontwikkeling van de gemeente Den Bosch. De Bossche Groenen, Bosch Belang en de PVV hebben dat opgetekend. Wat dacht je van 'Verkleinen kloof tussen burger en gemeente', GroenLinks, PvdA, D66. Dan is het niet onbelangrijk wat de Nationale ombudsman, dat staat ook in motie 11, heeft gezegd: luister beter en actiever en maak er een coproductie met je burgers van. Dat brengt me bij motie 17, 'Open kaart naar onze inwoners over de vestiging van een azc binnen de Bossche gemeentegrenzen. Overwegende dat het geen pas geeft om inwoners in welke wijk of dorp dan ook te confronteren met een voldongen feit als het gaat om de vestiging van een azc in hun directe omgeving. 2, het werk maken van draagvlak voor de vestiging van een azc een belangrijke voorwaarde is voor vestiging ervan en onze dure plicht is', dat heb ik op 5 oktober jl. ook gezegd' en in het bestuursakkoord slagkracht en ambities heel expliciet het belang van participatie wordt besproken.

We zijn ervan overtuigd dat besluitvorming goed afgewogen en uitlegbaar is na een goed participatieproces met inwoners en andere belanghebbenden. Verzoekt het college om het proces om tot de keuze van een de azc-locatie te komen op eenzelfde manier in te richten als in 2015', open vizier, open kaart. De heer VAN SILFHOUT: Mijnheer Kagie, zou het niet goed zijn om hier een keer in een commissiedebat uitgebreider bij stil te staan? De heer KAGIE: Dat is een hele goeie en het is niet ondenkbaar dat ik in de loop van de behandeling, dan hebben we hier toch productie, overweeg deze motie in te trekken, maar dan heb ik eerst beraad met de mede-indieners SP, gewoon ge-DREVEN, VOOR Den Bosch, 50PLUS en Leefbaar 's-Hertogenbosch. De heer GERSJES: Als u overweegt hem in te trekken dan hoef ik de vraag niet te stellen. Ik wil eigenlijk aan u vragen of u in 2015 ook zo content was met de bewonersbijeenkomst en de klankbordgroepen, dat we inspraak hadden en dat we de burgers in de participatie versterkten. Bent u dat met me eens? De heer KAGIE: Het geval wil dat ik in 2015 in het college zat en één ding, de worsteling die toen aan de orde was, in die openbare beraden in de Maaspoort en op andere plekken was gigantisch.

Collega Eric Logister van D66 en burgemeester Rombouts hadden daar een zware opgave, maar één ding, de storm kan zwaar zijn en er kan weerstand zijn, maar ook weerstand hoort bij het bewerkstelligen van draagvlak en draagvlak is niet per definitie applaus, maar werk maken van het onderkennen dat een vraagstuk, een kritisch vraagstuk, van een antwoord moet worden voorzien en dan moet je het gevecht, de strijd aan, ter velde in die wijken en dorpen. De heer GERSJES: Ik hoor u zeggen dat draagvlak niet per se achteraf, maar voornamelijk vooraf moet. Heb ik dat goed geïnterpreteerd? De heer KAGIE: Even goed collega Gersjes, draagvlak is bouwen en je krijgt het niet gearresteerd op het moment dat je een oplossing 'verdropt'. Mevrouw WELTEN: Kort en bondig is volgens mij het verzoek en ik zie toch een aantal voorgangers van mij die zich daar zeer gering aan houden. Ik ga wel mijn best doen en mijn bijdrage namens de VVD zal vooral gaan langs de lijn van de moties die wij hebben ingediend. Motie 38 gaat over Stel autoverkeer centraal op het traject Magistratenlaan, Parallelweg, Nelson Mandelalaan. Wij missen in de tekst van het voorstel het vervoersalternatief de auto ontzettend. We kunnen het met zijn allen ontkennen, maar hij bestaat en hij zal nog heel lang bestaan, zeker vanwege het feit dat we elektrische auto's krijgen.

We hebben in het kader van de Koersnota met elkaar besloten dat de Magistratenlaan een doorstroomas is en dat betekent dat er een weg moet zijn waar het doorgaand verkeer langs kan als we de binnenstad autoluw willen maken. De heer VAN SILFHOUT: Dat zijn mooie kreten, 'de auto bestaat', en ik ben benieuwd of mevrouw Welten ook doorheeft dat het autogebruik afneemt, dat er minder autobezit in de stad is zoals in de Stadsmonitor staat. Mevrouw WELTEN: U baseert dat waarschijnlijk op een onderzoek, maar ik ken ook 10

onderzoeken waarin dit anders is en ik vind het erg lastig om hierop te reageren. U bent het wel met ons eens dat hij bestaat en dat hij voorlopig zal blijven bestaan. Voorzitter, met uw goedvinden ga ik verder. Het baart ons zorgen dat in het voorstel alleen wordt gesproken over vergroening van de Magistratenlaan, het fietsgebruik en de wandelaar en in deze motie pleiten wij ervoor, en zie het vooral al een aanvulling, dat de Magistratenlaan vooral als doorstroomas wordt gebruikt door het autoverkeer dat de binnenstad mijdt en om de stad heen wordt geleid. De her HOEBEN: Dat roept bij mij toch een paar vragen op. Ik kan me nog herinneren dat we de Magistratenlaan bij de aanleg bewust wat smaller hebben gemaakt om de wijk die daar is gebouwd, het Paleiskwartier inmiddels onderdeel van de Bossche Brede Binnenstad, leefbaar te houden. Hoe ziet de VVD het argument over de leefbaarheid van het Paleiskwartier? Mevrouw WELTEN: We proberen daar een balans in te krijgen. U noemt een terecht punt want ook dat baart ons best zorgen, maar we zitten nu eenmaal met verkeer en op een gegeven moment neem je een besluit, als partij een beetje consistent blijven en betrouwbaar zijn, en dan moet je zeggen 'we hebben ervoor gekozen om deze weg in te slaan'.

Wij propageren zeker om die doorstroomas optimaal te laten zijn, dat staat overigens ook in ons bestuursakkoord en dat zal u daarom niet verrassen. De heer VAN SILFHOUT: Ik hoop dat mevrouw Welten mij kan helpen want ik snap de grondhouding van de VVD niet helemaal. We zaten in maart jl. bij een debat over de Oude Vlijmenseweg en toen was hét argument om daar niet mee aan de slag te gaan in eerste instantie, later kwam er een motie: we moeten een integrale aanpak voor het verkeer uitvoeren en niet van motie naar motie lopen. D66 onderschreef dat toen ook en dat was het uitgangspunt als het over verkeersinrichting ging. Nu staan we voor de Magistratenlaan en ik ben er groot voorstander van dat we die gaan aanpakken, maar wel integraal. Ik kan me niet in die motie vinden omdat we nu toch weer van motie naar motie lopen. Er ligt nu een motie die de auto centraal stelt op dat stukje straat in Den Bosch waarvan ik zeg dat dit niet het punt is waar je naartoe moet en bovendien is dit weer van motie naar motie lopen. Kan mevrouw Welten verhelderen of ze nog steeds voor een integrale verkeersaanpak is of dat we op verkeer toch van motie naar motie blijven lopen.

Mevrouw WELTEN: De VVD is zeker voor een integrale aanpak, maar als we op de Koningsweg maatregelen nemen, die maken we 30 kilometer, en we over de stad heen kijken dan zult u het toch met me eens zijn, en dat is heel erg integraal, dat we dan moeten kijken wat er elders gebeurt en waar de auto's blijven. Nu val ik in herhaling, we hebben de Magistratenlaan als doorstroomas benoemd en die willen we dan ook als zodanig gebruiken. De heer VAN SILFHOUT: Als we het hebben over die doorstroomas die in de commissiebehandeling ter discussie is gesteld en waarvan is gezegd dat we het daar met zijn allen eens over moeten gaan hebben, is het dan niet ontzettend op de troepen vooruitlopen als het debat nu al wordt doodgeslagen door te zeggen 'dat gaan we niet meer voeren, met deze motie arresteren we dat de auto de centrale focus van deze straat is', terwijl daar echt wel veel meer speelt, het gaat daar over fietsers en voetgangers, het gaat daar over zo veel meer verkeersstromen. Mevrouw WELTEN: Ik hoor geen vraag en wij houden nog even vast aan wat we bij de Koersnota hebben besloten, namelijk om de Magistratenlaan als doorstroomas te gebruiken. De heer VAN SILFHOUT: Volgens mij vroeg ik of mevrouw Welten…, maar ik ben hem nu even kwijt omdat ik dit keer met mijn vraag begon. Ik stelde gewoon een vraag, ik zal hem even opzoeken en dan kom ik straks wel even terug.

Mevrouw WELTEN: De tweede motie is motie 40, Winterse sferen. Veel partijen willen graag een winterse kerstsfeer aan het eind van het jaar en zoals u weet was daar de laatste jaren steeds onzekerheid over. Het kerstfestival was verschillend in verschijning en in maatvoering en vooral toegespitst op de Parade. Het is ook fijn dat het college aangeeft nog voor de zomer van 2023 met een plan te komen. Uiteraard gaat niets voor niets en wij stellen in deze motie voor om de nietbestede financiële middelen van de Bossche Zomer 2023 hier eenmalig voor in te zetten. Dan ga ik naar motie 41, 'De Lage Diezebrug separaat in het Structuurfonds'. We zijn ons er heel goed van bewust dat dit een beetje procesmatig is, maar het gaat erom dat wij consequent invulling aan het Structuurfonds gaan geven, aan de ene kant hebben we het over het Design Museum en de 11

parkeergarage die separaat worden genoemd, terwijl de Lage Diezebrug wordt geveegd onder een hele brede naam: de Bossche Stadsdelta. Wij willen daar graag samen met anderen duidelijkheid over scheppen, dat de Lage Diezebrug daarin wordt benoemd. Dan motie 42, de kwaliteitsimpuls voor bedrijventreinen. De aanleiding voor deze motie is vooral de beperkte bedrijfsruimte nu en zeker in de toekomst. Daarnaast ligt er een grotere opgave bij de bedrijventerreinen en de ondernemers qua duurzaamheid, efficiency, grondgebruik, bereikbaarheid en beschikbaarheid van energie en parkeervoorzieningen. Wij als gemeente moeten onze rol hierin pakken en wij verzoeken het college in deze motie om te komen met een kader dat richting geeft aan de genoemde opgave en in het verlengde daarvan beoogt de VVD een strategie die leidt tot toekomstbestendigheid van onze bedrijventerreinen. De heer VAN CREIJ: Even richting mevrouw Welten. U spreekt in de motie over de kiloknallerpublicatie. Hoe moet ik dat zien in relatie tot bedrijventerrein Heesch West, want het gaat eigenlijk over dat soort blokkendozen. Mevrouw WELTEN: Dat zijn nou die dingen, we hebben een vestigingsbeleid en daarna hebben we een opgave van een ondernemer en een bedrijventerrein en wij willen graag een kader hebben voor waar wij verbeteringen in kunnen aanbrengen.

Soms zijn er bedrijven die aankomen met een blokkendoos en vragen of zij zich daar mogen vestigen en in andere gevallen gaat het om kleinere bedrijven, maar het zijn allemaal ondernemers die wij heel graag in onze stad willen hebben omdat ze werkgelegenheid bieden. De heer VAN CREIJ: Dan toch een aanvullende vraag. Is de VVD voor de zogenaamde blokkendozen zoals die in Waalwijk staan? U refereert nu aan het aantal werkplekken dat het moet opleveren, maar moeten we niet gewoon het aantal werkplekken per hectare ter discussie stellen zoals we eerder bij Heesch West wel hebben gedaan? Mevrouw WELTEN: Richting de heer Van Creij, u noemt nu een onderdeel en dat is zeker een onderdeel, daar zijn we het helemaal mee eens want misschien komen we daar wel op uit, maar alvorens we daar een besluit over nemen, moeten we meer inzicht en meer richtlijnen hebben. Op basis daarvan kunnen wij de discussie en het debat aangaan en dan zien we of we inderdaad uitkomen op wat u net noemde. We dienen een aantal moties graag mee in. Dat is motie 1 over de zorgregisseur, ik denk dat dit heel goed is.

We hebben daar in het verleden al op ingezet, maar waarschijnlijk nog niet voldoende en daarom kan het geen kwaad om nog eens te benoemen dat de cliënt, als ik het even zo mag noemen, niet met vier tot vijf partijen het gesprek moet aangaan, maar dat er één contactpersoon is die hen helpt, informatie geeft en ondersteunt. Dan motie 2, Koppelkansen bestaande bouw en leefomgeving, samenwerking maakt het sterk. Ik denk dat deze motie dat goed aangeeft, samen met corporaties en inwoners in gesprek gaan om de brede opgave die er ligt ten aanzien van de woningbouw beter te kunnen inlossen. Dan motie 6, de weg naar een klimaatbos. Ik denk dat het goed is om die zo snel mogelijk aan te planten want ze zeggen wel eens 'boompje groot, mannetje dood', dus ik denk dat het heel goed is om daar zo snel mogelijk mee te beginnen. We moeten uiteraard rekening houden met allerlei omgevingsfactoren zoals te zijner tijd de aanleg van de rondweg. Mevrouw HENDRICKX: Wij staan op de motie Koppelkansen, maar wij vragen ons wel af of het college dat niet al doet. De motie door de coalitie geïnitieerd en ik kan me toch niet anders voorstellen dan dat het college die koppelkansen al lang pakt op het moment dat ze zich voordoen.

Dus waarom komt u met deze motie? Mevrouw WELTEN: Daar hebt u gelijk in mevrouw Hendrickx, dat gebeurt uiteraard maar deze motie geeft nog eens aan om daar misschien nog wel een verbeterslag of een intensivering in te maken die tot een nog beter en sneller resultaat leidt. Mevrouw HENDRICKX: Dan hoor ik het straks van de wethouder. Ik kan me voorstellen dat hij in dat geval overbodig is, maar ik hoor het graag. De VOORZITTER: Zonder gevolg zeggen we dan. De heer VAN CREIJ: Even richting mevrouw Welten. Ik hoor u met betrekking tot het schaambos zeggen dat het niet mag leiden tot onmogelijkheden voor de oostelijke ontsluitingsweg. 12

Dus u blijft de oostelijke ontsluitingsweg wenselijk vinden? Mevrouw WELTEN: Ik denk dat we het nu over twee verschillende zaken hebben. Ik bedoelde de rondweg die te zijner tijd aan de oostkant van De Groote Wielen komt. Het is verstandig om te kijken waar straks windturbines komen, want daarmee hebben we van doen, en vervolgens komt daar een weg. Dan is het natuurlijk wel handig om te kijken waar die weg komt alvorens een bos te planten, zodat het elkaar niet in de weg zit. Mevrouw HENDRICKX: U hebt het over de motie Klimaatbos en ook daarover hebben wij een vraag want wij schrokken een beetje van die motie. Ook dat is volgens mij een motie die de raad al lang geleden heeft aangenomen. Als het goed is, is het college al lekker op gang met het aanleggen van het klimaatbos. Begrijp ik het goed dat dit niet het geval is? Mevrouw WELTEN: Ja mevrouw Hendrickx, daar zijn we al mee bezig, u zegt dat terecht, maar in deze motie staat te kijken waar je dit kunt versnellen. De motie spreekt de wens uit om het bos zo snel mogelijk aan te planten.

Mevrouw HENDRICKX: Waarom koppelt u dat dan aan de Randweg? Mevrouw WELTEN: Als je bomen plant, is het natuurlijk wel handig dat je vooruitkijkt en een wat langere termijnvisie hebt want zoals u weet kost het aanplanten van een bos niet alleen geld, maar ook ruimte en het is natuurlijk handig en efficiënt om dat niet te doen op een plek waar die weg komt. Wij willen daarom eerst kijken waar en wanneer die weg er komt en waar windturbines komen. Op basis daarvan zeg je wat de plek voor een klimaatbos is. Mevrouw HENDRICKX: Het college is toch al bezig met het aanleggen van het bos omdat we dit volgens mij al twee jaar bij het voorstel over de polder hebben afgesproken. Mevrouw WELTEN: Het college is bezig met het zoeken van een goede plek voor het klimaatbos. Mevrouw HENDRICKX: Ik constateer dat er nog geen schop in de grond is gegaan, klopt dat? Mevrouw WELTEN: Ze zijn nog niet aan het graven als u dat bedoelt. De VOORZITTER: Gaat u verder en komt u tot een afronding alstublieft. Mevrouw WELTEN: Ja, de interrupties zijn nogal uitgebreid voorzitter. Motie 47, Kwaliteitsslag warenmarkt. De markt wordt kleiner en armzaliger, dat is jammer en het is heel goed om in gesprek te gaan met partijen die zouden kunnen bevorderen dat de markt wat aantrekkelijker wordt, hopelijk ook voor ondernemers zodat die toch nog een marktkraam neerzetten. Tot zover, dank u wel.

Mevrouw VISSCHER: Ook ik doe een poging om kort en krachtig te zijn en hopelijk ben ik daarin wat succesvoller dan mijn voorganger. Bij de voorjaarsnota dien je moties in om richting te geven aan de begrotingen en de SP heeft bij een voorjaarsnota nog nooit zo veel moties ingediend als vandaag. Daarnaast hebben we ook nog nooit zo veel moties mede ingediend of gesteund en dat geeft wel iets aan over de richting die we zouden willen zien. Aan het werk dus om ze allemaal in te dienen. De motie Vervanging Tolbruggarage naar Orthenpoort-Zuid staat niet bij de voorjaarsnota, maar bij het andere voorstel en daarin vragen wij het college om vervanging van de Tolbruggarage niet in de Citadelpoort te plaatsen, maar een ondergrondse parkeergarage op Orthenpoort-Zuid te onderzoeken. Deze motie wordt mede ingediend door gewoon ge-DREVEN. Motie 30, Verbinding met in plaats van over het spoor: roept het college op om dit voorstel te veranderen in de bronverbinding aan de noordzijde van het station met oost- en westpassagefunctie voor voetgangers die ook toegankelijk is voor mensen met een mobiele beperking. Deze motie wordt ingediend door gewoon ge-DREVEN en de PVV.

Motie 28, Representatie verantwoording in Stadsmonitor: in de komende begroting een algemeen maximum op een toegekend schuldbedrag per ontvanger te stellen met een door de raad afzonderlijk te accorderen uitzondering, toewijzing, om te komen tot bredere toewijzing van subsidies aan kleine lokale sociale maatschappelijke en makersinitiatieven. Deze motie wordt mede ingediend door gewoon ge-DREVEN, de PvdD en de PVV. Motie 27, Indicator vraag/aanbod Woonservice opnemen in jaarverslag en begroting: om vanaf de Begroting 2024 voor de 13

Woonservicedoelstelling Evenwichtige woningmarkt een vraag-aanbodindicator in jaren te gebruiken, gedefinieerd als aantal actief woningzoekenden gedeeld door het aantal aangeboden huurwoningen. Deze motie is mede ingediend door de PVV. Motie 32, Meer besteding in plaats van opbouwen van reserves: roept het college op om bij de begroting het aantal reserveposten te beperken en alleen een algemene reserve te behouden op het streefniveau zodat beschikbare gelden maximaal kunnen worden besteed. Mede ingediend door de PvdD en de PVV. Motie 29, Structuurfonds opzetten als dekkende meerjarenbegroting. Daarin vragen wij het college om het Structuurfonds als een dekkend fonds en meerjaarsbegroting op te nemen. Deze wordt mede ingediend door de PVV. We zijn er bijna, motie 31 Voortgangsrapportage openbaar vervoer: een jaarlijkse voortgangsrapportage openbaar vervoer gebruik en ontwikkeling binnen de gemeente aan de raad aan te bieden. Mede ingediend door de PVV. Ten slotte motie 39 waarvoor de schilder en de schoonmaker uit mijn algemene beschouwing speciaal naar deze vergadering kijken, de motie Bijzondere bijstand 130% minimum.

Daarin spreken we uit het oprekken van de grens voor bijzondere bijstand naar 130% gezien de gestegen kosten van het levensonderhoud wenselijk te vinden en verzoeken het college hiervoor bij de begroting met een uitgewerkt voorstel naar de raad te komen en deze is mede ingediend door De Bossche Groenen, Leefbaar 's-Hertogenbosch, PvdD, VOOR Den Bosch, PVV, Volt en Bosch Belang. Het ongekende aantal moties bij een voorjaarsnota moet u toch te denken geven. Wat ons betreft mist u met al uw goede bedoelingen vaak net de kern of raakt u de kern net niet hard genoeg. Dit is niet onze voorjaarsnota, dat moge duidelijk zijn, maar wij hebben nog wel een beetje de hoop dat het wel onze begroting kan worden en dat hopen we niet voor ons als SP maar vooral voor de inwoners van onze gemeente, die ons harder nodig hebben dan ooit. De heer VAN ROSMALEN: Ik heb maar drie moties en ik zal mijn tijd gebruiken om alle andere moties die we steunen en mee indienen te noemen en eventueel toe te lichten. Bij de algemene beschouwingen en in de commissies heeft GroenLinks al aangegeven te kunnen instemmen met de in deze voorjaarsnota voorgestelde plannen. We zijn blij met de besteding van de beschikbare incidentele middelen want die zijn in lijn met de afspraken in het bestuursakkoord en we hebben duidelijk begrepen dat er nu geen ruimte is voor structureel beleid.

Mijn fractie komt daarom met drie moties die geen geld kosten of betaald kunnen worden uit bestaande budgetten. Allereerst de breed gesteunde motie 5 Afvalscheiding voor iedereen. De burgers van onze gemeente moeten hun afval goed kunnen scheiden zodat afval dan weer een grondstof kan worden en afvalscheiding burgers aanmoedigt tot duurzame keuzes en die zijn hard nodig om binnen de grenzen van de aarde te blijven. Informatie over hoe afval te scheiden is nu nog niet altijd even toegankelijk en de motie vraagt die toegankelijker te maken voor nieuwe bewoners en ook wat het taalgebruik betreft. Acties zoals een afvalchallenge moedigen bovendien duurzaam gedrag ook aan. Als tweede een motie 10, Gelijke kansen op bestaanszekerheid, ingediend samen met de PvdA, het CDA en D66. Armoede zorgt voor stress en mentale en fysieke klachten waardoor mensen niet kunnen meedoen en een beroep op zorg gaan doen. Volgens het Sociaal Cultureel Planbureau kampt 1 op de 6 inwoners van ons land met een stapeling van problemen terwijl ze te weinig vaardigheden of onvoldoende netwerk hebben om die zelf te kunnen oplossen.

Om hen te helpen is naast financiële hulp ook ondersteuning nodig om hun veerkracht te vergroten en bovendien blijkt uit eerdere onderzoeken, bijvoorbeeld uit de evaluatie van het WMO-beleid, dat de gemeente helaas sommige bewoners nog steeds onvoldoende bereikt en daarom het verzoek in deze motie. Tot slot motie 11, Verkleinen kloof burger en gemeente, die we samen met de PvdA en D66 indienen. De gemeente kent gelukkig al veel vormen van participatie en met het eerste burgerberaad over de woonzorgvisie komt daar een mogelijkheid bij, maar daarmee zijn we er nog niet. De Nationale ombudsman constateert terecht dat de overheid nog te vaak over en niet met mensen praat en buurtkennis, ervaringskennis, wordt nog steeds onvoldoende op waarde geschat als het om welzijn, gezondheid of veiligheid gaat terwijl het beleid en de uitvoering daarvan volgens allerlei onderzoeken juist beter wordt als je dat wel doet. Daarom een motie om kennis en ervaring van bewoners als gelijkwaardig te beschouwen aan die van professionals in allerlei processen. De heer VAN CREIJ: U hebt het over gelijkwaardig, kunt u nog eens toelichten hoe u burgers in de procesgang als gelijkwaardige partner wilt meenemen want nu blijkt vaak dat de burger niet als gelijkwaardig wordt gezien.

Deelt u die mening? De heer VAN ROSMALEN: Ja die mening deel ik, maar waarschijnlijk bedoel ik iets heel anders dan de heer Van Creij. Ik bedoel dat het niet de gewoonte van ambtenaren moet blijven, en er zijn gelukkig ook heel veel goede ambtenaren, dat ze achter het bureau een oplossing bedenken en dan de wijk in gaan zonder dat ze goed hebben begrepen hoe de leefwereld van bewoners eruitziet. Ik 14