Notulen raadsvergadering 2022-12-13

maken in de handhaving en we er beter voor kunnen zorgen dat mensen zich meer aan de regels houden. Dat zit hem in een pilot met een blauwe zone in de Zuiderpassage en dat zit hem ook in overige delen van de gemeente waar we het gereguleerd parkeren invoeren. Overal waar de blauwe zone met het kaartjes is, wordt niet op die manier gehandhaafd en blijft het inderdaad die ambachtelijke vorm zoals u dat in uw motie aangeeft. Wij zijn ook niet voornemens om dat op dit moment te wijzigen en volgens mij heb ik dat meerdere keren aangegeven. Daarnaast hebben we in Bazeldonk een omgevingsdialoog doorlopen waarin bewoners en ondernemers hebben aangegeven welke vorm zij willen. Daarin is opgenomen welke vorm zij willen en we hebben geen besluit genomen over andere locaties, daar hebben partijen hooguit aangegeven wat ze zelf vinden. De heer KAGIE: De wethouder gaat als ambitieus bestuurder een pilot aan waarbij zijn insteek is 'ik moet naar een scherper handhavingsregime' en dan is de volgende stap het om zeep helpen van de blauwe kaart in de rest van de stad. U kunt zeggen wat u wilt, maar daarmee bent u begonnen door deze deur open te zetten. Wethouder ROY GEERS: Dat zijn uw woorden en niet die van het college. We starten op deze locatie met een pilot en we hebben geen andere plannen in het vooruitzicht.

De heer VAN SILFHOUT: Als ik als Europeaan in een andere stad in Europa kom dan kan ik gemakkelijk met de blauwe schijf parkeren, maar dat wordt moeilijker gemaakt voor Europeanen die in Den Bosch komen omdat die er niet meer is. Bent u zich bewust van het effect dat dit heeft op de nietNederlandse inwoners, op de toeristen die Europeaan zijn? Wethouder ROY GEERS: We hebben meerdere mogelijkheden om betaald parkeren te organiseren en dat kan natuurlijk ook gewoon in de parkeergarages en de transferia. Uiteraard verwelkomen we alle Europeanen graag via het openbaar vervoer. Amendement 1, Verhoging aantal parkeeruren bezoekregeling in verband met latrelatie, van VOOR Den Bosch, Bosch Belang, De Bossche Groenen, PVV en gewoon ge-DREVEN. Mevrouw SAMSHUIJZEN (stemverklaring): We vinden dit een heel sympathiek amendement, maar in de uitvoering, wat collega's net al hebben toegelicht, wordt hiermee wel gestimuleerd dat er meer op straat wordt geparkeerd terwijl er veel alternatieven zijn en er ook gewoon al een regeling met 300 uur per kwartaal is. Dus ondanks dat we het sympathiek vinden en we het probleem snappen, wijzen we ook op de alternatieven en moeten we helaas tegen stemmen. Amendement 1 is door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van Bosch Belang (Van der Krabben), De Bossche Groenen (Hoeben), PVV (Van Hattem), 50PLUS (mw. Hernández), SP (Roovers, mw.

Visscher), gewoon ge-DREVEN (Van Creij), VOOR Den Bosch (Gersjes) en Volt (Van Silfhout) hebben voor gestemd. Amendement 2, Blauwe zone handhaven, van Leefbaar 's-Hertogenbosch, SP en gewoon geDREVEN. De heer BROEKMEULEN (stemverklaring): Zoals we in de commissie al aangaven, zijn wij voor het behoud van de blauwe zone en in die zin kunnen we ons vinden in de strekking van het amendement, maar omdat de omgeving Bazeldonk zelf om deze variant heeft verzocht nemen wij genoegen met de toezegging van de wethouder dat dit in feite geen pilot is om in de rest van de gemeente uit te rollen en zijn wij tegen het amendement. De heer VOSSEN (stemverklaring): De PvdA is van mening dat het doel van een blauwe kaart er in dit regime nog altijd blijft, met een pilot, en dat een pilot ook wel een mooie stap vooruit is om te kijken wat hier nou gebeurt. De heer HOEBEN (stemverklaring): Juist met het oog op die pilot. Waarom een pilot doen als je het niet verder wilt uitrollen. Dat sterkt mijn argument om zeker voor het amendement te stemmen. Een pilot is nergens voor nodig, laten we het bij het oude houden. Amendement 2 is door de gemeenteraad verworpen.

29

De leden van de fracties van De Bossche Groenen (Hoeben), SP (Roovers, mw. Visscher), Leefbaar 's-Hertogenbosch (Kagie, Mees), PVV (Van Hattem), 50PLUS (mw. Hernández), gewoon ge-DREVEN (Van Creij), VOOR Den Bosch (Gersjes), Volt (Van Silfhout) en PvdD (mw. Samshuijzen) hebben voor gestemd. Verordening op de heffing en invordering van parkeerbelastingen. De heer VAN CREIJ (stemverklaring): Wat we nu doen is een aanpassing van een slecht eerder besluit en ik zal straks voor stemmen. De wethouder heeft zojuist gezegd dat de app wordt aangepast zodat die gebruiksvriendelijker wordt en ik pleit ervoor dat ook de spraakcomputer waar mensen met problemen terechtkunnen beter gaat functioneren want mensen die een beetje dialect spreken, komen daar niet doorheen, dus dat werkt niet helemaal juist. We hebben het in de commissie ook al aangegeven, ook prijselasticiteit moet in het hele parkeerregime worden verwerkt. Ik zal nu wel voor stemmen. Tot zover. De heer GERSJES (stemverklaring): Wij zullen tegen dit voorstel stemmen. We vinden dat de doelgroep niet serieus wordt genomen, het is echt een ramp zoals het er nu uitziet, er zitten te veel haken en ogen aan dit systeem en de scanauto is niet up-to-date. Vandaar tegen.

De heer HOEBEN (stemverklaring): Wij zijn nooit tegen verhoging van parkeertarieven, maar dit keer moeten wij met alle afwegingen toch echt… Het wordt niet genoeg verhoogd en daarbij zijn de maatregelen die genomen worden om het te verbeteren juist een verslechtering. Dus wij stemmen tegen het voorstel. De heer VAN SILFHOUT (stemverklaring): Wij zullen voor dit raadsvoorstel stemmen en daarbij willen we aangeven dat we ons richting een volgend voorstel in 2023 wel gaan beraden op tariefdifferentiatie omdat het nu te kort dag was om daar nog iets mee te doen. De verordening is door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fracties van 50PLUS (mw. Hernández), De Bossche Groenen (Hoeben), Leefbaar 's-Hertogenbosch (Kagie, Mees), PVV (Van Hattem) en VOOR Den Bosch (Gersjes) hebben tegen gestemd. 15.

Aanvraag (aanvullend) voorbereidingskrediet gebiedsontwikkelingen

De VOORZITTER: We gaan over naar het laatste agendapunt van het jaar 2022, Aanvraag aanvullend voorbereidingskrediet gebiedsontwikkelingen. Er zijn twee moties ingediend en ook over dit onderwerp is uitgebreid gesproken. Het college heeft nadere informatie gestuurd over de aanvragen, de content van het voorbereidingskrediet en welke activiteiten daaraan ten grondslag liggen. Dat heeft geleid tot een motie over de participatie van stakeholders en een motie over het aandeel sociale huur. 'Planvorming' is een motie van De Bossche Groenen, PVV, gewoon geDREVEN, PvdD en VVD, de heer Hoeben, en motie 2 is een motie van de SP, De Bossche Groenen, VOOR Den Bosch en Leefbaar 's-Hertogenbosch, de heer Roovers. De heer HOEBEN: Dat is toch hard werken als eenmansactie. Wij willen bij ruimtelijke plannen dat burgers en stakeholders worden betrokken bij de planvorming en dat gebeurt ook, maar dat is vaak ad hoc en het is onduidelijk hoe de betrokkenen invloed op het plan kunnen uitoefenen en daar gaat het dus om, dat aan de voorkant aan participanten duidelijk wordt gemaakt waar je invloed op het plan kunt uitoefenen, waarop nog inbreng mogelijk is en hoe dat doorwerkt in de uiteindelijke planvorming.

Wij willen bij de start van ruimtelijke plannen die een wezenlijke impact hebben zoals grootschalige gebiedsontwikkelingen, maar ook bouwplannen met impact op een wijk, dat vooraf duidelijk een participatieplan aan de raad wordt voorgelegd. In de Kop van 't Zand zijn die participatietrajecten ook gelopen, maar je ziet toch dat niet iedereen is meegenomen, Knoflook, de roeivereniging, burgers, en dat zorgt voor onrust. We begrepen van de wethouder dat dit in Q1 van 2023 alsnog gaat gebeuren, maar we zagen ook op de kalender dat het plan al klaarligt. We willen graag dat voor participanten en stakeholders ook in die fase duidelijk is op welke onderdelen het plan nog kan worden aangepast en waarop niet. We zien dit in de toekomst graag anders. Vandaar motie 1 en motie 2 wordt straks uitgelegd, die dienen wij mee in. Tot zover. De heer ROOVERS: Voorzitter, hopelijk beslissen wij straks tot een aanvullend voorbereidingskrediet van ruim € 2,2 miljoen voor de projecten op het EKP-terrein, de Stadsdelta en 30

station Oost, drie zeer belangrijke gebiedsontwikkelingen waar wij ook zeker achter staan. Nu is het zo dat wij in het geval van station Oost de verstandige beslissing hebben genomen om het aandeel sociale huurwoningen te verhogen naar een derde en waarom? Omdat wij zagen dat de wooncrisis zeer eenzijdig terechtkomt bij de mensen met een laag inkomen en wij vinden eigenlijk dat wij van dit moment gebruik moeten maken om deze beslissing ook te nemen voor het EKP-terrein en de Stadsdelta waarvoor wij deze beslissing nog niet hebben genomen. De heer Van der Geld zei net bij het vragenhalfuurtje dat ze in het geval van, in ieder geval de Stadsdelta uitgaan van 70% betaalbaar, 'gaat u maar rustig slapen' om het vrij te vertalen. Dat heeft mijn fractie tot op zekere hoogte nog niet gerustgesteld omdat dit college toch ook uitgaat van middenhuur in zijn definitie van betaalbaar en dat is een definitie waarmee wij het zoals u weet absoluut niet eens zijn. Wij denken dat dit het moment is om deze verhoging toch nog door te voeren, eigenlijk om twee redenen. Wij stellen terecht een flink bedrag ter beschikking en wij vinden dat daar ook iets tegenover moet staan. Ten tweede blijkt uit deze stukken dat het plan nog in de voorbereidende fase is, dus het kan nu ook nog en dat zal op een later moment niet meer kunnen. Voorzitter, daar laat ik het bij.

De heer VAN HATTEM: Bij dit raadsvoorstel was niet direct helemaal duidelijk waarvoor al die voorbereidingskosten bedoeld waren. We kregen een nota met wat aanvullende informatie en ik moet helaas zeggen dat ik van die aanvullende informatie nog steeds niet heel veel wijzer word. Er blijkt toch heel veel van die € 2,8 miljoen die hiervoor beschikbaar wordt gesteld naar consultants en adviesbureaus te gaan om heel veel duurzaamheidsaspecten uit te werken voor al deze plannen. Sommige van deze plannen zijn nodig en nuttig, maar nu zien we in deze aanvullende notitie ook voorbijkomen dat het heel erg samenhangt met de NOVEX-plannen van minister Hugo de Jonge en in een ander gremium zijn dat wel eens de zogenaamde Hugohokken genoemd, de kleinschalige miniappartementjes waar onze inwoners straks in weggestopt mogen worden zonder een eigen parkeerplek erbij et cetera. Kortom daarvoor wordt grif geld uitgetrokken en hier vooraf al met een vork geschreven om dit mogelijk te maken, zo ook voor het prestigeproject in de Stadsdelta waarbij we de nodige bedenkingen hebben.

Tegelijkertijd zagen we vandaag dat, terwijl hier vele tonnen per project al heel vroeg worden weggezet, een schamele € 50.000 voor de kwijtschelding van de hondenbelasting er niet eens vanaf kon, dat was ook de reden dat ik uiteindelijk tegen dat raadsvoorstel heb gestemd want op zich mag die kwijtschelding best omhoog, maar de hondenbelasting wordt dus weer uitgefilterd. We zien nu dat dit gewoon met het grootste gemak gebeurt om die adviesbureaus te kunnen pleasen, zodat ze zeker weten dat er genoeg geld is en de projectontwikkelaars weten 'we kunnen gerust zijn want de gemeente 's-Hertogenbosch heeft alles op de plank klaarliggen om het voor ons zo gemakkelijk mogelijk te maken'. Voorzitter, dat vind ik eigenlijk een verkeerde manier van werken, er wordt aan alle kanten beknibbeld op de meest kwetsbare inwoners van onze stad en hier wordt het letterlijk met een vork geschreven. Kortom voorzitter, de PVV-fractie zal tegen dit raadsvoorstel stemmen want hiermee gaat het te gemakkelijk, het is te slecht onderbouwd en we willen het eigenlijk helemaal niet voor de zogenaamde Hugohokken. Tot zover voorzitter. De heer VAN DER KRABBEN: Mijnheer Van Hattem even een vraag aan u.

Staat u er ook bij stil dat de gemeente pas € 100 miljoen van het rijk voor de ontwikkeling van dit soort projecten heeft ontvangen en dat je instanties nodig hebt om de basis te leggen voor die aanvraag in Den Haag? Zo zijn we jaren geleden begonnen bij het Paleiskwartier en als je nu over alles heen kijkt, kost dat tonnen en zelfs miljoenen, maar uiteindelijk is de balans gekomen en werd het rendabel. Ik denk dat je ook aan zo'n project staat, maar de kunst is: kun je je als raadslid verplaatsen in de komende tien tot vijftien jaar waarin het totale plan eigenlijk moet worden gerealiseerd. Nu sta je aan de wieg en dan moet je fors investeren. Bent u het daarmee eens? De heer VAN HATTEM: We staan hier niet aan de wieg van een ontwikkeling zoals het Paleiskwartier, dat is een hoogwaardige ontwikkeling. Ik had het over die kleine schamele hokjes, die miniappartementje waarin onze inwoners straks worden weggestopt of die worden gebouwd om de massa-immigratie te huisvesten, dat is natuurlijk ook nog een factor die speelt, en daarom ben ik helemaal niet zo gelukkig met die € 100 miljoen die het rijk hier even op tafel legt. Dit is juist een ontwikkeling die onze stad eerder minder sterk maakt dan verbetert. Dus ik sta hier zeker niet te juichen bij die NOVEX-middelen.

De heer VAN DER KRABBEN: Als we hebben te maken met een raadslid dat zegt 'we zijn als stad niet blij met die € 100 miljoen' dan houdt mijn preek op.

31

De heer VAN HATTEM: Ik wil hier wel op reageren. Die € 100 miljoen wordt slecht besteed. Ik zou er blij mee zijn als het goed besteed geld is, maar dit wordt besteed aan verkeerde ontwikkelingen. Mevrouw HERNÁNDEZ: Ik sluit me een beetje aan bij het betoog van mijn collega van de PVV want wat hier gebeurt, is iets waarin 50PLUS zich absoluut niet kan vinden. In dit voorstel staat een aanvullend voorbereidingskrediet voor gebiedsontwikkelingen, maar wij missen de financiële onderbouwing. Het gaat niet alleen over het geld of over het feit dat wij aan de wieg van de nieuwe projecten staan, maar het gaat ook over het feit dat wij de financiële onderbouwing hiervan missen, niet alleen van deze voorgestelde aanvullende kredieten, maar we zien ook geen onderbouwing van of verklaring voor het tekort aan het gedane werk. De enige financiële onderbouwing die wij kunnen vinden zijn een paar woorden, 'het eerder verstrekte krediet is niet toereikend'. Dat is te vergelijken met als wij naar onze baas gaan en zeggen 'sorry maar mijn salaris van deze maand is niet toereikend, dus je moet mij meer geven', zoiets gebeurt hier. Wij als raadsleden hebben informatie nodig om kaders te kunnen stellen en die missen wij. Ik wil van de wethouder weten tot hoever de bijkomende kosten komen en hoe groot dat deel van de exploitatie mag zijn.

Deze vraag hebben wij ook in de commissie gesteld, maar wij hebben daar geen antwoord op gekregen. 50PLUS wil bij dit soort projecten een maximum op de bijkomende kosten, een bepaald percentage van de exploitatie, zeg het maar, 10% of 12%, de wethouder mag dat aangeven. Dan nog een ander punt. Als de exploitatie wordt geopend heeft de gemeenteraad niets meer te vertellen en daarom moeten wij op dit moment echt reflecteren op hoe vrij we het college laten. Wethouder, hoe blijft de raad deze projecten volgen als de exploitatie is geopend? 50PLUS draagt de voorzitter op om bij dit soort uitgaven meer soberheid te tonen vooral, zoals hier, als er geen financiële onderbouwing is. Tot zover. De heer KAGIE: Voorzitter, het gaat over een belangrijke ontwikkeling die we bij de Bossche Stadsdelta in gang gaan zetten, daarvan zijn we ons allemaal bewust. Op 8 december 2020 zeiden we in overgrote meerderheid 'ja' tegen de ambities voor de Bossche Stadsdelta: wonen, belangrijke voorzieningen, infrastructurele ingrepen… Overigens met betrekking tot die infrastructurele ingrepen, de Lage Diezebrug heeft ons doen besluiten om niet 'ja' tegen de Bossche Stadsdelta te zeggen, maar we zijn het er intrinsiek wel degelijk mee eens.

Nou gaat het erom, krijgt deze gemeenteraad de komende jaren houvast op de ontwikkelingsgang die we daar in gang gaan zetten? Ik verwacht heel veel van de haalbaarheidsrapportage voor de Bossche Stadsdelta die in het eerste kwartaal op tafel zal liggen, de haalbaarheid in financiën, haalbaarheid in de mix aan voorzieningen, de mix aan woningen en haalbaarheid met betrekking tot de infrastructurele projecten. Er werd net opgemerkt dat we € 96 miljoen van het rijk krijgen, die € 96 miljoen is gereserveerd en staat op een bankrekening en wij kunnen daar een beroep op doen als we tegengeld op tafel leggen. Voorzitter, de haalbaarheidsrapportage komt in het eerste kwartaal op tafel. Ik begreep overigens uit de beantwoording richting collega Van der Krabben dat dit het eerste halfjaar wordt, maar die haalbaarheidsrapportage wordt een heel kritisch moment want dan krijgen we echt houvast met betrekking tot waar we 'ja' tegen gaan zeggen en welke financiële dimensies daarbij komen kijken. Die mooie schetsen van de Bossche Stadsdelta zijn natuurlijk fantastisch en indrukwekkend, maar het gaat over die hardere werkelijkheid als het concreter wordt. Voorzitter, dat brengt me tot de volgende vraag.

Voorziet die haalbaarheidsrapportage ook in de aansteurung van dit project? Wij hadden in de jaren '80 en '90, en ik noem geen namen, een zekere B van der M rondlopen, dat was de directeur Stadsontwikkeling en dat was de persoonlijke eigenaar en de ambtelijke tandempartner van de bestuurder. Wij hebben zo'n aanjager, zo'n bewaker in één persoon nodig want dit project, de Bossche Stadsdelta, is een multi multi multicomplex project en we kunnen het ons niet permitteren om dat an zu steuern met tien projectleiders die een keer per maand een gezamenlijke bespreking hebben. Eén ding, ik acht de wethouder tot veel in staat, maar hij heeft zo'n tandempartner nodig en ik hoor graag van de wethouder of daar in die haalbaarheidsrapportage op wordt teruggekomen en daarnaast hoor ik graag van de wethouder of er ook wordt gedacht aan samenwerkingsconstructen met de particulieren die daar voor 60 tot 70% eigenaar zijn. De heer VAN CREIJ: Een korte bijdrage van mijn kant. Dank aan de wethouder voor de extra informatie, maar die vinden wij niet duidelijk genoeg, de genoemde bedragen zijn en blijven koffiedik kijken. Er is ons altijd geleerd dat geld beleid volgt en het is niet helemaal duidelijk wat er met het geld gaat gebeuren.

Het kan simpel gezegd best zijn dat er straks zelfs meer geld nodig is om de gebiedsontwikkelingen te kunnen laten doorgaan en de summiere onderbouwing die er nu is, noopt ons eigenlijk toch om tegen het voorstel te stemmen. Dat is niet zozeer omdat we het geld er niet voor over hebben, maar omdat de onderbouwing te summier is, ondanks de extra brief die is gekomen. Tot 32

zover, hierbij wil ik het laten. Mevrouw MULLER: De voorbereidingskredieten zijn nodig om de ambities zoals beschreven in het bestuursakkoord waar te maken. Het niet toekennen van deze aanvullende voorbereidingskredieten zal vertraging opleveren bij de gebiedsontwikkelingen van station Oost, de Bossche Stadsdelta en het Innovatiekwartier, gebiedsontwikkelingen die zo ontzettend belangrijk zijn voor de woningbouw in Den Bosch. In de motie 'Voor wat hoort wat' wordt een voorwaarde aan de aangevraagde voorbereidingskredieten gesteld. Het bestuursakkoord gaat uit van 30% sociale huur en 40% middeldure koop, het bouwen van 70% betaalbaar is een hele uitdaging en het lijkt ons niet wenselijk om daar nieuwe ambities bovenop te stapelen. 30% sociale huur geldt voor de zachte plannen en daarbij wordt over alle plannen heen gekeken, dus het ene plan zal meer en het andere plan zal minder dan 30% sociale huur bevatten. EKP-Noord is geen zacht plan meer en wij zullen deze motie niet steunen. De heer ROOVERS: U zegt dat ik een voorwaarde stel, maar als ik een voorwaarde zou stellen dan zou ik in de motie hebben gezegd '30% en anders mag u dat geld niet overmaken'.

Dat staat er niet, er staat 'streven naar' en u zegt eigenlijk 'ik deel dat streven', dus wat belemmert u dan nog om voor deze motie te stemmen? Mevrouw MULLER: Het streven in het bestuursakkoord is 30% sociale huur over alle plannen heen en wat dat betreft, verwacht ik dat men bij de Stadsdelta ook streeft naar die 30%, om daar in de buurt te komen, maar dat hoeft niet per se bij de Bossche Stadsdelta te zijn, die 30%, het kan ook net iets meer of net iets minder zijn en op een andere plek ook net iets meer of net iets minder, we moeten over de plannen heen kijken. De heer ROOVERS: Ik hoop dat de mevrouw Muller het met mij eens is dat de projecten die we nu bespreken projecten van grote omvang zijn, dus dat een kleine procentuele toename van het aantal sociale huurwoningen ook direct een grote absolute toename is en dat dit interessante projecten zijn om naar te kijken. Wij zullen niet direct een interpellatie aanvragen als het 29% wordt, maar het punt is dat we het college hiermee vragen te streven naar die woningen die zo hard nodig zijn, daar kunt u toch niet op tegen zijn? Mevrouw MULLER: Nou die 30% sociale huurwoningen zijn zeker hard nodig, maar die hoeven in principe niet allemaal in de Bossche Stadsdelta te landen. Ik verwacht dat een heel groot deel daarvan wel in de Bossche Stadsdelta landt, maar goed daar zullen we de wethouder over horen. Dat was het.

De heer BROEKMEULEN: Ik gaf in de commissie aan dat wij als Bossche VVD voor de genoemde gebiedsontwikkelingen zijn, maar wij waren ook kritisch op hoe het voorstel in elkaar stak en de onderbouwing voor de hier gevraagde forse financiering. Dat voorstel was wat ons betreft te summier en wij vroegen om een nadere toelichting omdat de Bossche VVD het belangrijk vindt dat de gemeenteraad zijn controlerende taak naar behoren kan uitvoeren. Daarom heeft de wethouder ons een extra raadsinformatiebrief met een aanvullende toelichting doen toekomen en op basis daarvan kunnen wij nu met het voorstel instemmen, maar ik wil hierbij wel opmerken, de Bossche VVD verwacht dat er in de toekomst geen extra raadsinformatiebrief nodig is om een voorstel toe te lichten, niet alleen vanwege de eerdergenoemde controlerende rol van de gemeenteraad, maar ook omdat wij transparant moeten zijn over hoe wij met belastinggeld omgaan. Wij vragen de wethouder daarom om bij toekomstige voorstellen toe te zien op een gedegen financiële onderbouwing. Dan nog wat betreft de motie Planvorming en participatie. Wat ons betreft, is het belangrijk dat de directe omgeving wordt betrokken bij een gebiedsontwikkeling van een dergelijke omvang en wij dienen deze motie dan ook mede in. Tot zover voorzitter. De heer VAN SILFHOUT: Voorzitter, ik zal het redelijk kort houden.

In 2022 schreven wij ons verkiezingsprogramma en onze flyers en daarop stond zo mooi 'Wonen als in Wenen'. Voor ons is een van de lessen van 'Wonen zoals in Wenen' dat wij bereid zijn om, als we extra geld inleggen, daar meer sociale huur tegenover te zetten. Omdat ik op maandag tussen 9.00 en 12.00 uur een motie van de SP heb gemist, om die mee in te dienen, zijn wij eigenlijk mede-indiener van deze motie om deze grens op te trekken naar 30% of in ieder geval om dat voor te stellen want wij vinden wel dat we er als gemeente best iets voor terug mogen krijgen als we er nu wat meer geld op toeleggen en volgens mij kunnen we hier moois wat terugkrijgen als gemeente. 33

Mevrouw KORVER: Mijn fractie bedankt de wethouder voor de brief die hij over dit onderwerp aan de raad heeft gestuurd. Het is voor ons nu nog duidelijker waarvoor het extra krediet bedoeld is, voor projecten waarvan GroenLinks een groot voorstander is, extra woningen in een prettige omgeving die ook nog eens geschikt worden gemaakt voor de gevolgen van de klimaatverandering, daar kunnen we niet meer mee wachten en mijn fractie stemt dus graag in met dit raadsvoorstel, in de verwachting dat het extra krediet later wordt terugverdiend en het college zorgt voor de randvoorwaarde dat de grondexploitatie tijdig actief is. Voor de beide moties wachten wij de reactie van de wethouder af. In principe staan wij positief tegenover beide moties, maar we vragen ons bij motie 2 over het percentage sociale huur wel af of in ieder geval een deel van de projecten waarvoor extra krediet wordt aangevraagd niet al behoort tot de harde plancapaciteit waarin we volgens het bestuursakkoord geen veranderingen meer zullen aanbrengen. We horen graag de reactie van de wethouder. Tot zover. Wethouder VAN DER GELD: Eerst een aantal vragen dat is gesteld. De vraag van 50PLUS over het maximum dat we aan kosten kunnen uitgeven alvorens we een grondexploitatie openen, zo interpreteer ik hem maar. Ik zou zeggen zo min mogelijk, maar wel dat wat noodzakelijk is en dat verschilt per project.

Sommige projecten zoals de Stadsdelta zijn hypercomplex en dan maak je gewoon meer kosten dan bij overzichtelijkere bouwplannen waar je minder complexiteit hebt. Ik kan u dus geen eenduidig antwoord geven, bijvoorbeeld dat het een percentage van pakweg 10% is, maar in zijn algemeenheid sturen we wel op het maken van zo min mogelijk kosten omdat dit ook de portemonnee van de gemeente ten goede komt. U kunt ervan uitgaan dat we daarop sturen en dat we daar scherp op zijn. Dan uw vraag: welke grip hebben wij nog als die grondexploitatie is geopend? Daarvoor bent u zelf mede aan zet, bij grote gebiedsontwikkelingen komen wij telkens bij u als raad terug, ook bij het openen van een grondexploitatie, en daaraan is altijd een doorkijk verbonden met hoe wij verdergaan met de verdere planvorming en daarbij ook de positie van de raad. Ook die verschilt per project, maar ik geef daarbij wel aan dat u daar zelf voor aan de lat staat. Dan de vragen van Leefbaar 's-Hertogenbosch, de ansteuerung, ik moest wel even googelen. De heer VAN HATTEM: Misschien toch op het punt van het efficiënt omgaan met belastinggeld. We zien bij deze grootschalige gebiedsontwikkelingen dat er een groot voorbereidingskrediet wordt genomen en we lezen in de wethoudersbrief dat sterk wordt ingezet op externe adviesbureaus et cetera.

Kan de wethouder misschien iets meer duidelijk maken over de verhouding tussen de kosten voor de gemeente, en daarmee voor de gemeenschap, en de kosten die eigenlijk door de projectontwikkelaars gedragen zouden moeten worden, neemt de gemeente hiermee niet een deel van de kosten voor consultants op zich die eigenlijk door projectontwikkelaars gedragen zouden moeten worden? Wethouder VAN DER GELD: In zijn algemeenheid proberen wij bij gebiedsontwikkelingen, afhankelijk van welke aansturing je daar hebt, natuurlijk ook het kostenverhaal ook richting medeontwikkelaars, of wat voor construct ook, dat verschilt vaak waar we dan ook voor kiezen, dan proberen we die kosten… en dat geldt ook voor de kosten van voorzieningen en dergelijke…Ik wil niet te veel de techniek in duiken, maar dat duidt ook op welke kosten we in dat gebied precies gaan maken, als daar medeontwikkelaars en mede-eigenaren bij betrokken zijn dan geldt in die gebiedsontwikkeling de regel: niet alleen de lusten, je staat ook mee aan de lat voor de lasten. De heer VAN HATTEM: Nog even heel kort. Het punt is dat er een verdeelsleutel wordt aangehouden, maar wordt daarmee ook echt voorkomen dat je een soort freeriders onder de projectontwikkelaars krijgt, dat het wel heel gemakkelijk wordt om erin mee te gaan en dat de overheid uiteindelijk de kosten voor de lastige dingen moet dragen.

De VOORZITTER: Mijnheer Van Hattem, ik vind dit bijna discussies die we in de commissie moeten doen, dit is puur techniek. Ik geef de wethouder graag de mogelijkheid om te antwoorden, maar ik vraag u in de gemeenteraad echt het politieke debat te voeren, dit zijn echt technische vragen. Wethouder VAN DER GELD: Het antwoord daarop is 'ja, wij sturen daarop' en daarom duren ontwikkelingen soms langer dan je misschien zou willen, omdat je op die manier wel probeert grip te houden op 'we staan hier gezamenlijk voor aan de lat', ook voor de financieel minder leuke en voor de stad misschien wel leuke ontwikkelingen. Het duurt soms ook wat langer omdat dit soort processen juist heel veel tijd, onderhandeling en praten met mede-eigenaren kost. 34

De heer VAN DER KRABBEN: Mag ik dat allemaal eigenlijk proberen samen te pakken, komt u straks in de zomer van 2023 ook met een constructie om dat te beheren? Ik pak maar het voorbeeld van het Paleiskwartier. Daar is een aparte bv opgericht voor de gemeente en de investeerders, zodat ze allemaal de lusten en de lasten gezamenlijk zouden dragen. U hoeft nu geen antwoord te geven, als we het in de zomer maar op papier zien. Wethouder VAN DER GELD: Volgens mij is dat ook een vraag die de heer Kagie stelde als het gaat om de samenwerkingsconstructen. Wij komen ook terug als het gaat om de ontwikkelstrategie. Wij maken een doorkijk van de ontwikkelstrategie, zo concreet mogelijk voor die fase, omdat het natuurlijk van wezenlijk belang is hoe je verdergaat met de ontwikkeling van dat gebied, dus daar komen wij op terug. Ik neem het punt over de aansturing mee want de heer Kagie duidde ook nog eens op 'hoe steueren wij als college en ambtelijke organisatie aan' en ik neem voor het gemak ook u als raad daar even in mee. Die neem ik mee en ik zal eens kijken wat we concreet in uw richting kunnen terugleggen. Ik neem die opmerking zeker ter harte want ik denk dat die zinvol is. Dan ga ik nog even in op de opmerking van de VVD over de financiële onderbouwing, terecht. Misschien is het detailniveau waarop we verantwoording moeten afleggen verkeerd ingeschat en vandaar ook de brief.

Ik ben blij dat die nu wel aan de wensen voldoet, voor sommigen helaas nog steeds niet en in die zin is het ook wennen aan elkaar; tot op welk detailniveau willen we de verantwoording in de richting van uw raad. Dat neem ik ter harte en daar gaan we ook op sturen. Dan de moties. Motie 1, Participatie bij planvorming Bossche Stadsdelta. Daar heb ik geen bezwaar tegen. De punten 2 en 3, vanzelfsprekend doen we dat al. Punt 1, als het gaat om de huidige stakeholders in de vervolgfase te laten participeren in de planvorming. Dan refereer ik ook aan wat ik tijdens het vragenhalfuurtje heb gezegd, wij komen met een voorstel naar de raad terug waarin ook voor de betrokkenen in het gebied duidelijk is wat zij in het vervolg kunnen verwachten. Ik wil wel nadrukkelijk in de richting van uw raad zeggen dat de reden waarom het in 2022 relatief stil was, is dat wij op de haalbaarheid hebben getoetst en dat er in de fase waarin we toetsen in die zin relatief weinig door de omgeving te participeren valt omdat dit studies vereist waarin je minder gesprekken met de omgeving hebt dan wanneer je kijkt naar wat je in de toekomst in de Bossche Stadsdelta kunt maken.

De heer KAGIE: We krijgen straks een haalbaarheidsrapportage, die wordt de komende maanden opgeleverd, financieel haalbaar en anderszins haalbaar, maar ik neem toch aan dat de partners intrinsiek betrokken waren bij het doorkijken naar welke ontwikkelingslijnen er allemaal getrokken kunnen worden. Bijvoorbeeld, en ik noem geen namen, maar daar op die hoek, Buitendijk is dat daar, waar vroeger de Talentfactory zat, daar zit een projectontwikkelaar met enorm ambitieuze plannen en ik neem aan dat u elkaar de afgelopen maanden hebt verstaan. Dat wil zeggen dat we niet straks tegen papier met wensdenken van onze zijde praten, maar dat die partner de afgelopen maanden als zodanig bij de ontwikkelingsgang betrokken was. Wethouder VAN DER GELD: Ja die partners zijn betrokken bij de ontwikkelingsgang, maar wij zijn het niet over alle punten eens. De heer KAGIE: Ook niet over de Lage Diezebrug. Wethouder VAN DER GELD: Dus wij zijn het niet op alle punten eens. Zijn zij erbij betrokken? Ja en volgens mij hebt u ook in de krant kunnen lezen waar we het niet over eens zijn. Volgens mij rekent u mij ook af op het sturen op publieke belangen wat wij hier willen en even goede vrienden. Medeontwikkelaars hebben ook andere belangen, dat is natuurlijk terecht, en uiteindelijk wegen we hier met elkaar af hoe de toekomst van dat gebied eruit moet zien.

Dan motie 2, Voor wat hoort wat, sociale huur. Dat is inhoudelijk een zeer terechte motie waarover we het volgens mij allemaal eens zijn. In het bestuursakkoord staat ook dat we 30% sociaal en 40% midden/betaalbaar willen en ik heb zojuist ook al gezegd 'in de Bossche Stadsdelta 70% betaalbaar' en daar voeg ik nog maar even aan toe zodat u beter kunt slapen, nu nog niet alstublieft, dat er ook het streven is naar 30% sociaal, daar zijn we nu hard mee bezig. EKP-Noord is inderdaad een hard plan, EKP-Zuid volgt en daar staat u zelf ook voor aan de lat als het gaat om de ontwikkelkaders en daarmee ook voor de percentages van de woningbouwsegmentering. Ik geef hiermee aan dat we inhoudelijk een hele kant uw richting op zitten en nu komt de maar, wij wegen wel steeds integraal op betaalbaarheid, kwaliteit en financiële haalbaarheid en dat doen we per plan ook op basis van de inhoud die er dan ligt. Dat doen we niet vooraf met 'dus moet het per plan 30% sociaal zijn en zoveel procent midden', dat doen we ook op basis van de kwaliteit die een bepaald plan financieel en kwalitatief aankan. Vanuit die invalshoek, dus 35

niet inhoudelijk omdat we geen 30% sociaal willen, maar vanuit die invalshoek ontraden wij de motie. Ik hoop dat de indiener van de motie gegeven de inhoud die ik zojuist heb gedeeld toch goed kan slapen. Motie1, Planvorming en participatie Spoorzone, van De Bossche Groenen, PVV, gewoon geDREVEN, PvdD en VVD is door de gemeenteraad unaniem aangenomen. Motie 2, Voor wat, hoort wat (sociale huur), van SP, De Bossche Groenen, VOOR Den Bosch en Leefbaar 's-Hertogenbosch is door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van Bosch Belang (Van der Krabben), De Bossche Groenen (Hoeben), SP (Roovers, mw. Visscher), Leefbaar 's-Hertogenbosch (Kagie, Mees), 50PLUS (mw. Hernández), VOOR Den Bosch (Gersjes), Volt (Van Silfhout) en PvdD (mw. Samshuijzen) hebben voor gestemd. Raadsvoorstel Aanvraag (aanvullend) voorbereidingskrediet gebiedsontwikkelingen. De heer ROOVERS (stemverklaring): Hoewel wij toch wel enigszins teleurgesteld zijn over het feit dat dit soort buitengewoon gematigde moties en kleine intentie-uitspraken bij het college niet in goede aarde vallen, heb ik toch gezegd dat we alle projecten steunen en daarom moet ik eigenlijk wel voor het voorstel stemmen en dat zullen wij ook doen. Het raadsvoorstel is door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fracties van PVV (Van Hattem) en gewoon ge-DREVEN (Van Creij) hebben tegen gestemd.

De VOORZITTER: Dames en heren, wij naderen het einde van het jaar en misschien weet u het niet meer, maar op 1 januari 2022 zaten we nog middenin de corona en twee maanden later, op 24 februari, was de inval in Oekraïne en dat heeft de wereld in twee maanden tijd wel op zijn kop gezet. Toen kwam er ook nog een verandering in de gemeenteraad van 's-Hertogenbosch naar aanleiding van de verkiezingen die over drie dagen waren verspreid, weet u het nog? Die hebben uiteindelijk geleid tot de uitslag dat hier zestien partijen met 39 mensen zijn vertegenwoordigd die vol passie het bestuur van de gemeente 's-Hertogenbosch vorm en inhoud geven, hebben gegeven en de komende jaren willen geven. De kerst nadert en dat is een tijd van bezinning en ook kijken naar het nieuwe jaar. Ik wens u allen voor het nieuwe jaar veel vrede toe en niet alleen voor ons zoals we hier zitten, maar eigenlijk voor de rest van de wereld want de spanning loopt op en het zou toch goed zijn om met een kleine beweging, een kleine tekening, een kleine knik of het kleine omzien naar elkaar de vrede te vergroten, niet alleen hier in de gemeente, maar juist over de hele wereld. Corona is voorbij, dat heeft een zware impact op onze gemeente gehad en u krijgt van ons als gemeente allemaal het boek over corona in 's-Hertogenbosch, 'Toen Den Bosch zichzelf niet was'.

Ik hoop dat dit een inspiratie is voor de veerkracht van de gemeente, de kracht die de gemeente ook heeft laten zien en dat we op basis van die kracht 2023 met elkaar, voor elkaar en met elkaar, verder vorm kunnen geven. Ik wens u en de uwen een zalig kerstfeest, een fantastisch uiteinde en een mooie en gezonde start van 2023. Tot volgend jaar. Sluiting 22.42 uur Vastgesteld in de vergadering van de gemeenteraad d.d. 31 januari 2023.

36