Notulen raadsvergadering 2022-10-04

Het is heel goed en logisch dat die bestaan en het is vanuit wettelijke richtlijnen ook wel redelijk verplicht om die te hebben, maar wat mij dan wel bevreemdt en waar ik heel erg benieuwd naar ben, richting de wethouder, is waarom medewerkers in de jaren dat er ook voldoende signalen waren dat het niet altijd even lekker liep op iedere afdeling op deze reactieve manier werden geïnformeerd met brieven met regelingen en waarom er nooit preventieve acties zijn ondernomen, bijvoorbeeld een training of een begeleid groepsgesprek op afdelingen waar het niet lekker loopt. Dat soort zaken, daar ben ik erg benieuwd naar. Daarnaast ben ik ook heel erg benieuwd of de wethouder een mogelijkheid ziet om hier ruimte voor te maken naar de toekomst toe. We hebben het nu ook over een onderzoek dat gaat plaatsvinden, en daar kom ik straks op terug, maar hoe gaan we in plaats van achteraf signalen op te vangen ook preventief zorgen voor een structurele verbetering op de afdeling waar dat mogelijk nodig is. Vervolgens over dat medewerkersonderzoek.

Anders dan de heer Van Genugten kan ik mij erg vinden in de woorden van mevrouw Hendrickx met betrekking tot de kaders van dat onderzoek want dat klinkt mij een beetje in de oren als een medewerkerstevredenheidsonderzoek, verbeter mij wethouder als dat niet het geval is, en bevreemdt het me eigenlijk ook een beetje dat dit slechts één keer in de vier jaar plaatsvond. De heer VAN GENUGTEN: Zegt u nu eigenlijk dat u geen vertrouwen hebt in een onafhankelijk extern onderzoek? Mevrouw SAMSHUIJZEN: Ik wil richting de heer van Genugten wel aangeven dat ik zeker vertrouwen heb in een onafhankelijk extern onderzoek, maar waar ik eigenlijk nu ook naartoe wilde, is dat dit mij in de oren klinkt als een medewerkerstevredenheidsonderzoek. Je kunt een medewerkerstevredenheidsonderzoek op heel veel manieren inrichten en wanneer er vanuit een medewerkerstevredenheidsonderzoek signalen zijn voor verdiepende interviews dan kun je dat ook op heel veel manieren inrichten.

We hoorden net hoe die gesprekken hebben plaatsgevonden, zo goed zijn die wellicht niet verlopen, en als we dat naar de toekomst willen voorkomen, als wij dat allemaal zo belangrijk vinden en zeggen dat die sociale veiligheid op nummer 1 moet staan, moeten we ons dan niet afvragen of het goed is om hier dan van tevoren afspraken over te maken? De heer VAN GENUGTEN: Mevrouw Samshuijzen haalt twee dingen door elkaar, ze gooit namelijk een extern onafhankelijk onderzoek op dezelfde hoop als een interne klachtenprocedure en zoals u het formuleert lijkt het ook nog eens dat u daar grote bedenkingen bij hebt. Mijn vraag is of u niet gewoon alle vertrouwen in een onafhankelijk onderzoek kunt hebben en u de aanbevelingen die daaruit voortkomen afwacht, vertrouwen geeft aan het onderzoek om tot juiste aanbevelingen te komen. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Nogmaals, een medewerkerstevredenheidsonderzoek kan heel veel vormen aannemen en de werkgever is zelf ook betrokken bij de invulling en de vraagstelling daarvan.

Op het moment dat een werkgever, dus Weener XL, er zelf bij betrokkenen is en wij met zijn allen vinden dat wij daar verantwoordelijk voor zijn, is het dan niet zeer zinvol om daar ook van tevoren samen kaders voor te stellen en te zeggen 'natuurlijk, we gaan het niet tot op de puntkomma zeggen wat erin moet staan, maar als wij het belangrijk vinden dan hebben wij wel de verantwoordelijkheid voor wat dat onderzoek in ieder geval moet inhouden. Dat waren mijn twee belangrijkste punten voor de preventieve kant die er uiteraard nog is en de vragen over het onderzoek dat gaat plaatsvinden. Tot zover. De heer VAN SILFHOUT: Laat ik beginnen met te zeggen dat ik geschrokken ben van de 16

binnengekomen brieven, ook omdat ik zelf ooit ook in zo'n situatie heb gezeten en ik weet hoe het voelt. Je voelt je zo ontzettend klein op het moment dat je het moet opnemen tegen je eigen organisatie en ik kan me voorstellen hoe het moet voelen, alsof je tegen reuzen hebt gevochten en in dat geval zou je graag willen dat je David was die van Goliath wint, maar in de praktijk blijkt dat vaak niet zo te zijn en dat terwijl, dat bevestigde net ook het beeld hier in de hal toen de petitie werd aangeboden, Weener XL juist een organisatie zou moeten zijn waar mensen op de schouders van reuzen kunnen gaan staan, dat kwetsbare mensen boven zichzelf uit kunnen stijgen. Dat gezegd hebbende wil ik even ingaan op de tijdlijn en het geschetste proces. Er is gezegd dat onze informatie pas zo laat is verstrekt omdat ervan uit werd gegaan dat de commissie Sociaal de informatie had gekregen, maar vervolgens volgde een brief naar alle fractievoorzitters en dat wordt als reden gegeven waarom het zo lang geduurd heeft, maar het is mij niet helemaal duidelijk waarom het dan niet naar de commissie Sociaal is gegaan, als daar al de brief lag. Daarnaast hebben wij vernomen dat dit was omdat er nog zwartgelakt moest worden. Er gaan dus verschillende verhalen rond.

Ik sluit me eigenlijk aan bij de woorden van de Partij voor de Dieren want ook ons klonk het meer als een medewerkerstevredenheidsonderzoek in de oren en ik had niet alleen die constatering, maar ook direct een oplossing: kunnen we niet én een onderzoek naar deze specifieke casus opzetten, een extern onderzoek waar we dan het externe bureau kunnen vertrouwen, en tegelijkertijd ook een medewerkerstevredenheidsonderzoek starten zoals voorgesteld door de wethouder, zodat we deze uitdaging permanent aangaan en niet vergeten dat specifiek deze casus ook extra aandacht behoeft want een plus binnen het medewerkerstevredenheidsonderzoek klinkt voor ons niet als voldoende aandacht voor deze casus. Daarnaast bedank ik de wethouder van harte voor haar serieuze inbreng net en voor hoe zij dit oppakt. Mevrouw VISSCHER: Voorzitter, wij zijn blij dat het college niet volhardt in de toon die het in eerste instantie in de brief liet blijken en wij zijn ook blij om te horen dat de wethouder de klachten serieus neemt en deze ook onafhankelijk en extern wil onderzoeken. Wij willen dan wel graag dat de wethouder nog wat preciseert wat zo'n onderzoek dan zou behelzen want we horen hier toch verschillende verhalen. Sommigen zien het als een soort klanttevredenheidsonderzoek of een medewerkerstevredenheidsonderzoek en het zal toch wel iets dieper moeten zijn dan dat.

Ik steun ook mevrouw Hendrickx als zij zegt dat we daar iets aan moeten doen en niet omdat we geen vertrouwen in een onderzoeksbureau hebben, maar wel omdat er een onderzoeksvraag zal moeten worden gesteld. We kunnen moeilijk een extern bureau bellen en zeggen: onderzoek de Weenergroep eens even voor ons, dat zal toch wel iets ingevuld moeten worden en daarbij zouden wij dan graag betrokken willen zijn. Voorzitter, het is belangrijk dat de mensen echt hun verhaal kunnen doen, anoniem en zonder gevolgen. We hebben echt een wereld te winnen als het gaat om het vertrouwen van die mensen, zodat ze dat ook echt durven doen en dan kunnen we voor eens en altijd echt schoon schip maken en een sociaal werkbedrijf neerzetten waar we oprecht trots op kunnen zijn, kritiek kun je tenslotte ook gebruiken om beter van worden. Tot zover. Wethouder VAN DER SLOOT: Dank u allemaal voor deze bespreking. Er is een aantal vragen gesteld, daar zal ik op ingaan en vervolgens verder ingaan op het onderzoek en ik neem aan ook op de motie? Die wordt niet ingediend, o nou kijk, dat scheelt weer.

Ik hoorde u in uw reacties ook een aantal raadsleden zeggen over wat we gaan doen met de tussentijdse signalen, gaan we niet alles ophangen aan dat periodieke onderzoek en dat eerste onderzoek dat we met elkaar gaan doen? Laat glashelder zijn dat alles wat er op dit moment in place is, en dan bedoel ik de externe vertrouwenspersonen en de klachtenregelingen waarop u doelt, allemaal zonder enige twijfel blijft bestaan, zodat we ook tussentijdse signalen opvangen. Als we periodiek en tussentijds ook nog gaan meten dan hoop ik ook dat we meer signalen kunnen opvangen en daar ook sneller op kunnen acteren. Als er mensen binnen Weener XL zijn, en dat is ook beleid zoals het is, dan kunnen ze ook elders aan de slag, 'functie elders' wordt hier dan positief uitgelegd. Als iemand niet op zijn plek is dan kijken we of er een andere mogelijkheid, een andere plek is waar iemand terechtkan, en dat kan intern of extern zijn, omdat wij ook heel goed beseffen dat we hier ook hebben te maken met mensen die niet morgen een nieuwe baan op de reguliere arbeidsmarkt hebben. Ik kan me voorstellen dat de klachtenbehandeling wat vragen opriep. Klachtenbehandeling valt onder de bedrijfsvoering en onder de gemeentesecretaris, dat is de reden dat deze brief door de gemeentesecretaris is geschreven en ondertekend.

Dan heb ik nog een vraag over preventieve acties, hoe gaan we om met andere zaken, doen we alles op signalen of gebeuren er ook zaken vooraf, wat natuurlijk nog veel beter is? Daar zijn verschillende trainingen, overleggen en bijeenkomsten voor, maar wellicht is het ook voor u als nieuwe raad interessant om een keer bij Weener XL te komen kijken, dan kan het ook verder worden toegelicht en kunnen er vragen worden gesteld. Dus als daar behoefte aan is dan ben ik meer dan 17

bereid om dat ook voor uw raad of voor de commissie te faciliteren. Dus die uitnodiging staat. Tot slot even het onderzoek, ik begrijp dat u daar ook vragen over hebt. Als wij een onderzoek doen, ook een extern onderzoek, dan doen we dat niet voor niets, dat doen we ook omdat een extern bureau expertise heeft. Onderzoek doen is ook een vak en ik vind het belangrijk dat dit wordt gedaan door mensen die dat goed kunnen. Als ik zeg 'ik wil sturen op data' dan wil ik ook kunnen benchmarken met andere werkbedrijven en dat betekent ook dat, als we zo'n onderzoek doen, ik ook graag wil kijken hoe die benchmark erin zit zodat we ons nog meer kunnen verbeteren want het kan altijd beter. Daar wil ik wel op sturen. Ik snap ook wel dat uw raad al op voorhand heeft aangegeven het te willen hebben over de werkomstandigheden, want dat stond ook in uw verzoek, en ook over de veiligheid. Dat lijken me sowieso kaders voor het geheel en als er nog andere onderwerpen zijn waarvan u zegt 'neem die ook mee', dan ben ik meer dan graag bereid om die ook mee te geven aan dat externe bureau die dat dan ook in dat onderzoek kan oppakken.

We moeten wel even kijken hoe dat praktisch kan want de eerste commissievergadering is over twee weken en u kent mij nu een beetje als iemand die graag wil doorpakken, dus ik vind dat een beetje lang duren maar goed dat is dan dat iets wat de procedure is en daar komen we vast wel uit. De heer KAGIE: Dank portefeuillehouder, ook voor uw beantwoording in tweede instantie. Waarschijnlijk is er over vier tot vijf maanden een resultaat van een extern onderzoek, maar er is een situatie op de werkvloer ontstaan en ik zou u willen vragen attent te zijn op het overbruggingsmanagement aldaar. Wethouder VAN DER SLOOT: Dat lijkt me niet meer dan vanzelfsprekend, dat gaan we zeker doen. De heer VAN HATTEM: Nog even over de beantwoording van de wethouder, dank daarvoor, over de brief die is opgesteld. De klachtenprocedure ligt inderdaad bij de gemeentesecretaris, maar ik zou dan verwachten dat er vervolgens een brief van de wethouder aan de raad komt, waarom is die brief er niet gekomen bovenop de brief en het memo van de gemeentesecretaris, waarom is niet direct die politieke verantwoordelijkheid genomen om dat op die manier aan de raad en de commissie Sociaal door te zetten? Nu is dit stuk voor zover ik weet ook niet direct aan de commissie Sociaal aangeboden.

Wethouder VAN DER SLOOT: Deze brief is inderdaad door de gemeentesecretaris geschreven omdat hij verantwoordelijk is voor de klachtenprocedures. Die brief is geanonimiseerd want daarin stonden ook persoonlijke feiten waarmee we voorzichtig wilden omgaan. Dat alles is uiteraard gebeurd onder onze verantwoordelijkheid, want zo werkt het hier in huis, en ook onder mijn verantwoordelijkheid als wethouder. Ik mag van ganser harte hopen dat we zo'n situatie niet vaker gaan meemaken, maar ik neem uw suggesties graag mee voor een volgende keer waarvan ik niet hoop dat die gaat komen. Mevrouw HENDRICKX: Bedankt voor de beantwoording. Ook goed om te horen dat u openstaat voor eventuele suggesties en vragen van onze kant richting wat voor onderzoek we precies gaan doen. Ik hoorde veel dingen, u wilt het breed trekken met een benchmark, maar ook een plus op het onderzoek als het gaat om beschut werk. Ik vind het wel belangrijk dat we met elkaar helder hebben wat we nou precies gaan doen en in ieder geval dat deze casus zoals die ons nu is gebracht in ieder geval centraal staat in het onderzoek. Het is ook voor onderzoekbureaus prettig als we aan de voorkant meegeven wat wij in ieder geval onderzocht willen hebben.

Het staat buiten kijf dat het een onafhankelijk onderzoek is en dat we van die expertise gebruik moeten maken, maar het is in onderzoeksland heel gebruikelijk om aan onderzoekers gewoon even mee te geven: wij willen dat u daar specifiek naar kijkt. Dat kan alleen maar plus zijn als het gaat om de uitkomsten. Als ik dan een suggestie mag doen. Ik vind het ook goed dat u zegt 'ik wil graag de snelheid erin houden' en ik kan me voorstellen dat u de fractievoorzitters de onderzoeksopzet doet toekomen, zodat we daar kennis van kunnen nemen en we hem kunnen scherpstellen want, wat de heer Kagie ook aangeeft, het zal nog even gaan duren voordat de uitkomsten überhaupt bekend zijn, dus laten we er aan de voorkant voor zorgen dat er een breed gedragen stuk ligt. Wethouder VAN DER SLOOT: Het is inderdaad belangrijk dat we een onderzoek doen waar we ook met z'n allen iets mee kunnen. Ik zit er dan toch net wat anders in dan u en dat heeft ook te maken met de tijd. Over twee weken zijn de commissies omtrent de begroting en het liefst heb ik volgende week dat onderzoeksbureau al aan de slag. Ik wil zo snel mogelijk werken want er is onrust 18

ontstaan en ik vind het belangrijk dat we een gedegen onderzoek doen, maar dat we ook snel aan de slag gaan. Ik heb van u een aantal kaders gehoord, dat waren ook de kaders die u samen met de SP en Leefbaar 's-Hertogenbosch hebt gesteld over werkomstandigheid en veiligheid en een anoniem onderzoek van een extern bureau. We hebben natuurlijk het interne onderzoek met de signalen die daaruit zijn gekomen en ik wil u graag uitnodigen, als er meer onderwerpen of thema's zijn waar u iets mee wilt doen dan zullen we dat ook doen… Maar om die hele weg te nemen met iets wat onze verantwoordelijkheid is als uitvoerder, en ik hoop ook dat u ons daarin vertrouwt en anders horen we dat ook graag… Dat we op die manier dat onderzoek aangaan. Mevrouw HENDRICKX: Voor alle duidelijkheid, dit heeft niets te maken met vertrouwen, maar als u zegt dat de raad kennis kan nemen van de startnotitie, van de onderzoeksopzet die u aan het externe bureau gaat uitbesteden dan ben ik tevreden. Als u ervoor zorgt dat dit bij de fractievoorzitters landt, dan kunt u verder en zijn wij op de hoogte van wat we gaan doen. Kunt u dat toezeggen? Wethouder VAN DER SLOOT: Heel eerlijk gezegd weet ik niet of u er veel aan hebt als u de opzet van mij krijgt als we al gestart zijn, maar als dat helpt dan kunnen we altijd kijken of ik u kan informeren. Mevrouw HENDRICKX: Hartstikke fijn, bedankt.

De heer VAN SILFHOUT: Eén ding is mij nog niet helemaal duidelijk, namelijk dat wij hebben gehoord dat het lang duurde voordat we het kregen vanwege het zwartlakken en dat ik hier juist hoorde dat dit was omdat de veronderstelling was dat we het document al gekregen hadden. Waarom is het dan toch nog zwartgelakt als het college dacht dat we het toch al hadden? Dan was dat toch ook niet meer nodig, dus wat is nu precies de reden dat die beantwoorden zo lang heeft geduurd? Wethouder VAN DER SLOOT: Ik heb in mijn eerste bijdrage aangegeven aan wie de brief was gericht en dat dit de verantwoordelijkheid van de verzender van de brief is dat die daar ook daadwerkelijk terechtkomt. Uiteindelijk vond ik het vooral zaak dat we dat interne onderzoek zo snel mogelijk bij u zouden krijgen. In de bijlage daarbij zat de brief en ik wilde wel een zodanige brief versturen, daar zat mijn verantwoordelijkheid, dat die niet naar personen te herleiden was want er stonden persoonlijke feiten in, ook in zo'n procedure heb je hoor en wederhoor en moet je aan alle kanten zorgvuldig zijn, dat hebben we ook gedaan. Dus daarom ziet u, bijna op zijn Haags, stukken zwartgelakt, dat is niet onze stijl maar dat is omdat we dit toch goed willen doen. De VOORZITTER: Om de wethouder te ondersteunen, dat is de afspraak die we hier gemaakt hebben.

Als wij een brief naar uw raad sturen, zitten daar geen persoonsgegevens bij. Dat is gewoon de afspraak die er ligt. De heer VAN DER KRABBEN: De wethouder heeft als nieuweling toch een aardig probleem op haar bordje gekregen en ik spreek mijn waardering uit voor de wijze waarop ze dat oppakt. Dat hele proces over het onderzoek, hoe dat geformuleerd en uitgevoerd moet worden, neemt de nodige tijd in beslag en de mensen op de Weenergroep willen graag zien dat u daar een keer komt en een keer de belangstelling vanuit het Dagelijks Bestuur uitstraalt. Mijn vraag aan u is wanneer u daarnaartoe gaat. 'De komende weken' is ook voldoende, maar ik wil wel weten dat we… De VOORZITTER: Geen interruptie op een interruptie, de vraag is helder. Mevrouw Van der Sloot. Wethouder VAN DER SLOOT: Ik ben daar de afgelopen weken al viermaal geweest, maar ik ga zeer graag nog een keer. De heer GERSJES: Voorzitter in de tweede termijn en anders wil ik wel even wachten want het gaat nu inhoudelijk niet over de eerste termijn, maar over iets anders. De VOORZITTER: De vraag is even of er nog behoefte aan een tweede termijn is. Als het puur een interruptie en een vraag is dan mag u die ook van die kant stellen. De heer GERSJES: Van wat we allemaal hebben gehoord kunnen we zeggen dat er toch wel een aantal fouten zijn gemaakt die voor verbetering in aanmerking komen, procedureel. Wat gaan we 19

doen als we volgende week een klacht binnenkrijgen, aan de gemeenteraad gericht, bijvoorbeeld ook aan de commissie Sociaal waarvan ik voorzitter ben, worden we daar dan direct over geïnformeerd met de restrictie 'we gaan eventueel nog iets uitzoeken en daar komen we later op terug'? Dat zou ik eigenlijk het liefst van u willen, morgen een brief en overmorgen of dezelfde dag nog in het postvakje van de raadsleden omdat wij ook een slotje achter onze ingekomen stukken hebben. Kan dat? De VOORZITTER: Mijnheer Gersjes, dat gaat over de correspondentie met de raad. We hebben de afspraak dat, als hier een brief binnenkomt, die via de postkamer wordt verspreid. Als er een cc aan meer geadresseerden is en mensen hem apart krijgen dan wordt het ook op die manier verwerkt en daar blijven we aan vasthouden want anders blijven we over en weer brieven aan elkaar sturen, dan gaan we alles kopiëren. Wij mochten ervan uitgaan, en volgens mij is dat de insteek bij deze brief, dat de brief was verzonden aan de mensen aan wie hij geadresseerd was. Dat bleek achteraf niet zo te zijn, maar dat is een incidenteel geval, de meeste brieven worden gewoon verspreid, die worden rechtstreeks gericht en die krijg je automatisch. Even heel serieus, wij dachten dat de raad hem gehad had.

De heer GERSJES: Ik hoor wat u zegt voorzitter, maar we kunnen volgende week nogmaals een klacht krijgen van een bedrijf waarvoor de gemeente verantwoordelijk is en dan vraag ik: hoe gaan we er dan mee om, gaan we er op dezelfde wijze mee om of gaan we op een andere wijze de procedure in? De VOORZITTER: Nogmaals, de brieven zoals die verstuurd worden… Als u de dubbele postactie wilt, dat er extra nog kopieën gaan, als er naar het college gestuurd wordt, terwijl er ook stond 'cc naar de raad' en u wilt dan ook nog naar de raad, ik vind het allemaal prima maar dan is dat de afspraak en dat betekent wel dat u diezelfde brief op drie verschillende manieren kunt krijgen. Dit is een uitzondering, dit is nog nooit gebeurd, dit is de eerste keer dat het gebeurd is, daar balen we allemaal van, maar om daar een hele procedure voor te vernieuwen, dat lijkt me verloren tijd. Mevrouw VAN DER KALLEN: Wij willen eigenlijk alleen maar even zeggen dat wij het volste vertrouwen in het onafhankelijk onderzoek hebben en ook in hoe de wethouder het zal afhandelen. Dat was het eigenlijk. De heer VAN HATTEM: Ik heb toch een beetje een ongemakkelijk gevoel bij de discussie over die brief. Ik geloof gewoon eigenlijk niet dat dit gewoon per ongeluk is geweest.

Als wij een mail ontvangen met een uitgebreide toelichting van 'er is een brief ontvangen' en die wordt specifiek alleen aan de fractievoorzitters gericht dan gaat het er bij mij niet in dat het een ongelukje was dat dit niet eerder is doorgeleid en dat ervan uit werd gegaan dat hij al bij de raad zou liggen. Dan wordt hij ook niet zo specifiek alleen aan de fractievoorzitters gestuurd met zo'n toelichting erbij. Ik heb daar eerlijk gezegd gewoon het geloof niet in dat het op die manier is gegaan. Als hij echt aan de raad was verstuurd dan had deze mail er niet gelegen: beste fractievoorzitter, hier ligt een brief met een hele toelichting erbij. De VOORZITTER: Ik verwijs u naar de gemaakte procedureafspraak die vorige week nog door het presidium is bevestigd. De heer VAN HATTEM: Ik wilde wel even kwijt dat ik het een onduidelijk verhaal blijf vinden. De VOORZITTER: Daar verwijs ik u naar. VOORSTELLEN WAAROVER NOG DISCUSSIE WORDT VERWACHT 13.

Bouwstenen Transitievisie Warmte 2.0

De VOORZITTER: We komen nu bij het raadsvoorstel bouwstenen transitievisie warmte 2.0. Daar zijn vier moties voor ingediend, die gaan over de proefwijken, de buurtinitiatieven, het uitvoeringsplan en het versterken daarvan. Ik verzoek u dan ook, zoals we in het begin al hebben aangegeven, om u vooral te richten op de politieke relevantie van de betreffende moties en discussie zoals die in de commissie is gevoerd. Ik ga over naar motie 1, de financiële ondersteuning buurtinitiatieven en ik geef daarvoor graag het woord aan de heer Hoeben. De heer HOEBEN: Ja dank voorzitter. Nu de zaal leegloopt... Voorzitter, TW 2.0 en bij 1.0 in 20

december 2021 gaf de wethouder al aan te willen starten in plaats van papieren tijgers te creëren en tijd in de nieuwe versie te stoppen, liever aan de gang gaan. Het belang om door te pakken was groot. Eens en hebben we doorgepakt? Voorzitter als ik naar de PWA-rapportage uit mei 2022 kijk dan geeft dat geen warm gevoel en de inspraak allerminst. Voorzitter, aan de slag en als we dan kijken naar hoe het is opgebouwd en we naar de lichte wijken kijken, hebben we 107 wijken waarvan een aantal dat in de nominatie licht zal terechtkomen heeft ingesproken. De kans is ook groot dat er heel veel wijken licht worden en als ik kijk naar de verdeling zoals die nu gemaakt is, en dan pak ik ook maar alvast een stukje voor de begroting erbij, dan moeten we toch heel zwaar leunen op die buurtinitiatieven. De wethouder zegt dat het dan gaat over het verdelen van de knikkers, maar dat wil niet zeggen dat het budget dat we over een maand vaststellen ook het budget is waaruit die buurtinitiatieven moeten worden betaald, daar zijn ook andere manieren voor.

Daar komen we later op terug, nu zit ik met de handicap dat we het moeten hebben over een motie die over de TW 2.0 gaat en dan ga ik niet het budgettaire verhaal erbij halen, maar ik ga wel zeggen dat in de transitievisie Warmte een plan moet worden opgenomen om die initiatieven te steunen en daar ook echt iets mee te doen, dan heb ik het over financieel steunen, vrijwilligersvergoedingen en huisvesting voor zo'n club. Laat hen wat verzinnen, laat hen wat doen, allemaal goed, sturen vanuit het college, vanuit de projectgroep, dat is goed, het budget in de gaten houden is goed, maar geef wat we willen want we zullen daar afhankelijk van zijn omdat we het al druk genoeg krijgen met de wijken waar 'middel' en 'zwaar' staat. Voorzitter, vandaar de motie om het in ieder geval in het plan op te nemen ondanks het feit dat het tijd kost. Dan kijk ik even naar motie 2. Daar staan we ook op, dus die steunen we automatisch. Motie 3 vraagt ook weer om een plan. Daar had ik het zojuist al over, het gaat allemaal in de tijd. De wethouder heeft in 2021 al aangegeven niet te kiezen voor plannen, maar aan de slag te willen gaan en ik vind ook dat we aan de slag moeten gaan. Dus ik twijfel of we dan wel met de kerst 2023 aan de slag zijn, dus ik hoor graag wat wethouder van die motie vindt. Motie 4. Ja, dan komen we echt in de categorie dat het wat ons betreft te weinig soelaas biedt.

Er zijn al twee websites in de lucht en om nog een platform… Een SharePoint-siteje bij Microsoft kost tegenwoordig helemaal niet zo veel moeite en om dat nu als het ei van Columbus te zien, dat vraag ik me af en ik hoor de wethouder daar graag over. Tot zover. De VOORZITTER: Dank u wel mijnheer Hoeben. Dan ga ik over naar motie 2, 'Stop niet te vroeg met pilots van proefwijken' van de fracties van gewoon ge-DREVEN en De Bossche Groenen. Ik geef graag het woord aan de heer Van Creij. De heer VAN CREIJ: Dank voorzitter. Het punt is uitvoerig besproken in de commissie door mijn commissielid Henk-Jan Pennings en, de heer Hoeben gaf het net al aan, wat ons betreft moeten we snel aan de gang met het hele gebeuren. Als ik dan motie 2 even toelicht. In mei 2021 hebben we het in de gemeenteraad al gehad over stoken voor de mussen, die motie is toen aangenomen. Dat was een uitvoering van eerdere raadsvragen. Het is ons nog steeds een doorn in het oog dat we hier in de gemeente een datacentrum hebben en dat de warmte voor het verwarmen van 5000 huizen gewoon de lucht in geblazen wordt. We hebben de wethouder in de commissie geattendeerd op een uitzending die de dag daarvoor net was geweest en ik hoop dat hij daarnaar gekeken heeft. Wij willen in ieder geval de warmte van het datacentrum eigenlijk. Er zijn allerlei mogelijkheden om warmte op te vangen en dat te transporteren.

Er zijn bijna iedere dag nieuwe initiatieven of bevindingen die dat mogelijk maken, dus onze oproep is eigenlijk: schiet dergelijke plannen niet te vlug af. Dit zijn nu zoutaccu's en zo zijn er iedere dag nieuwe zaken die spelen, dus wat dat betreft, is dat de kern van onze motie. Dan de andere moties. Bij motie 3 hebben wij eigenlijk zoiets van hoe is die nou anders dan motie 4 als je die bekijkt. We zouden eigenlijk bijna zeggen, behoudens motie 2 en niet omdat die van ons is maar die wijkt wat af, dat 1, 3 en 4 eigenlijk bijna op één hoop te gooien zijn en ik zou bijna richting de wethouder zeggen: bundel ze, doe er bij wijze van spreken een strik om en haal de kern eruit. Wat ons betreft, is er niet zo heel veel verschil tussen die moties De VOORZITTER: Dank u wel. Dan gaan we over naar motie 3, het uitvoeringsplan Transitievisie Warmte 2.0 van de fracties van GroenLinks en het CDA. Mevrouw Huijbrechts. Mevrouw HUIJBRECHTS: Ja dank u wel voorzitter. De transitievisie Warmte 1.0 heeft een gedegen aanzet gegeven voor het onderzoeken van en experimenteren met de mogelijkheden om aardgasvrije wijken te creëren. Vandaag liggen onze bouwstenen voor de transitievisie Warmte 2.0 voor.

Voorzitter, het is goed om te zien dat investeren in het onderzoeken van aardgasvrije wijken wordt doorgezet, ook goed om te zien dat energiearmoede nu als criterium wordt meegenomen en vooral goed om te zien dat er nog steeds veel enthousiasme is bij de start- en proefbuurten die nu echt willen doorpakken op de mogelijke warmtetransitie-oplossingen, ook al is een warmtebron of een 21

warmtenet niet altijd haalbaar. De opgave van aardgasvrije wijken is echter groot en de ambitie van onze gemeente om in 2045 klimaatneutraal te zijn is hoog. De realiteit laat geen ruimte voor vertragen, de energieprijzen zijn zo hoog dat mensen in de financiële problemen raken en bedrijven moeten sluiten. Voorzitter, daarom is het des te belangrijker dat er doorkijk wordt gegeven in de financiële planning en de mogelijke financieringsbronnen zodat deze initiatieven doorgezet kunnen worden en bovenal dat energie betaalbaar blijft of wordt voor iedereen. Zo kan er gericht worden gewerkt aan het aantrekken van middelen vanuit de provincie, het rijk of de Europese Unie en kan ook een realistisch beeld gegeven worden van de rol die de gemeente kan vervullen. Des te belangrijker is het dat we communiceren met de bewoners, ondernemers, woningbouwcorporaties, pandeigenaren en energiebedrijven over de urgentie van en de verantwoordelijkheid voor het aardgasvrij maken van huisvesting. Door bewustwording kunnen zij zelf al aan de slag gaan met bijvoorbeeld het isoleren van hun woning, het kiezen van de juiste cv-ketel of een warmtepomp en waar nodig op zoek gaan naar financiële middelen.

Als laatste is het des te belangrijker om het enthousiasme van de buurtinitiatieven te blijven voeden door duidelijkheid te geven aan de voormalige start- en proefbuurten waar een collectief warmtenet niet haalbaar is, zodat zij aan de slag kunnen met de warmtetransitieoplossing die voor hun wijk passend is. We hebben het enthousiasme en deze ambassadeurs keihard nodig om te leren en ook de overige 98 wijken en tien bedrijventerreinen te motiveren. Daarom zijn wij ontzettend blij om te zien dat vandaag de Bouwstenen Transitievisie Warmte 2.0 voorliggen. Met deze motie vullen we een aantal bouwstenen in die onze gemeente verder versterken in het realiseren van de Bossche klimaatambitie en betaalbare en eerlijke energielasten. Tot zover voorzitter. De heer VAN SILFHOUT: Ik worstel een beetje met de moties 2 en 3 want volgens mij kunnen we die niet beide aannemen omdat in het dictum van de derde motie, die u indient, staat 'geef het een ander verhaal en stop met de proefwijken als het niet kan' en in motie 2 staat 'ga juist door, ook al kan het niet want misschien komen er in de toekomst oplossingen'.

Hebt u door dat dit botst en hoe ziet u dat? Mevrouw HUIJBRECHTS: Ik zeg niet 'stop met de proefwijken', maar ik zeg 'ga door met de proefwijken, maar kijk naar welke oplossingen mogelijk zijn voor deze start- en proefbuurten' omdat uit de eerste onderzoeken blijkt dat een warmtebron of een warmtenet niet altijd mogelijk is. Dus ik zie daar geen conflict. De heer VAN SILFHOUT: Ik zie daar wel een conflict omdat volgens mij in motie 2 staat 'ga wel door met dat warmtenet want misschien kan dat warmtenet in de toekomst wel met andere middelen worden aangelegd'. Ik zoek even naar welke kant ik op moet en als u geen conflict ziet en ik wel…, kunt u daar nog even op ingaan? Mevrouw HUIJBRECHTS: Ik denk dat het belangrijk is dat de buurtinitiatieven ook zelf invulling kunnen geven aan de oplossing die zij gevonden hebben. Als zij mogelijkheden zien in het verder onderzoeken van technologieën of zij bijvoorbeeld verdergaan met zonnepanelen en elektrische oplossingen dan is het belangrijk dat de buurtinitiatieven die ruimte krijgen.

De heer HOEBEN: Voorzitter, de indiener vraagt om een plan, om een doorkijk en wat de gemeente kan bieden, maar is het niet veel belangrijker dat we besluiten dat we hulp moeten geven, want wat de gemeente kan bieden is lichte ondersteuning, en dat we veel beter kunnen praten over de hoogte van het budget en dan uiteindelijk kijken waar de wethouder mee komt, misschien tijdens de begroting nog. Dat we dat toezeggen in plaats van vragen of de gemeente met een plan komt over wat die kan bieden. Mevrouw HUIJBRECHTS: Op dit moment liggen de bouwstenen voor en het gaat over de inhoud: waarop gaat de gemeente inzetten op dit onderwerp en in de begrotingscyclus kunnen we inderdaad verder kijken welke budgettaire noodzaak er is om aanpassingen aan de begroting te doen. De heer HOEBEN: Maar u vraagt wat de gemeente kan bieden en dat antwoord hebben we gekregen, dat is lichte ondersteuning. Is het dan niet veel beter om aan te geven dat dit in financiële middelen zit na die buurtinitiatieven en niet in allerlei andere dingetjes die we nu vragen. U vraagt nu om dat op papier te zetten, begrijpt u wat ik bedoel? Mevrouw HUIJBRECHTS: Wij hebben ernaar gekeken om binnen de bestaande plannen zo goed mogelijk extra ruimte te geven aan bestaande buurtinitiatieven, ook zorgvuldig te plannen voor 22

de toekomst en daarna te gaan kijken waar de financiële middelen vandaan komen om vervolgens invulling te geven aan de rol van de gemeente. De heer VAN HATTEM: Ik hoorde de indiener van de motie van GroenLinks spreken over het binnenhalen van bijdragen uit de provincie, het rijk en de Europese Unie, maar mijn vraag is hoe diep die schier bodemloze subsidieput wel niet moet worden om deze projecten te gaan financieren, wordt het uiteindelijk niet een hele dure grap? Linksom of rechtsom moet de belastingbetaler flink bijdragen en dat moet straks allemaal via de energiebelasting verrekend worden waardoor de lasten en de energiearmoede nog meer gaan stijgen. Mevrouw HUIJBRECHTS: Om deze reden is juist hier de vraag om tot een financiële planning te komen, om meer inzicht te krijgen in wat er nodig is, zodat ook de impact op de energiearmoede daarmee duidelijker wordt. Van daaruit kunnen we verder denken over welke ingang we willen inzetten om tot een aanvaardbare energieprijs te komen. De heer VAN HATTEM: Aanvaardbare energieprijzen voor de gebruiker of uiteindelijk voor de energiegebruiker in den brede die deze energiebelasting moet gaan opbrengen en al die zaken ook gewoon doorgerekend krijgt want dit gaat straks iedere energiegebruiker en iedere belastingbetaler extra geld kosten.

Dus hoe diep is die financiële doorkijk dan? Mevrouw HUIJBRECHTS: Het gaat er hier vooral om dat uiteindelijk het gas in 2050 wordt afgesloten, dus er moet een oplossing komen en die gaat geld kosten, dat weten we allemaal. Mijn vraag hier is: laten we duidelijk maken wat de kosten van die transitie zijn en hoe we die met zijn allen gaan opbrengen. De VOORZITTER: Dank u wel. Ik ga naar mevrouw De Groot van de VVD, onder andere voor motie 4, 'Versterking van de buurtinitiatieven in de warmtetransitie'. Deze motie is ingediend door de VVD, CDA, D66, GroenLinks, Rosmalens Belang, Bosch Belang, gewoon ge-DREVEN, VOOR Den Bosch en Volt. Een aardig lijstje hè. Mevrouw DE GROOT: Dank u wel voorzitter. De Bossche VVD kan instemmen met het voorliggende voorstel wat betreft de Bouwstenen Transitievisie Warmte 2.0. In alle buurten krijgen de bewoners hiermee een actieve rol en dat is wat de Bossche VVD betreft broodnodig. Ook buurtinitiatieven zijn wat ons betreft essentieel om de warmtetransitie te laten slagen want alleen zo kunnen we de komende jaren in alle buurten een goede start maken, maar voorzitter de VVD luistert ook naar de terechte zorgen van buurtinitiatieven als het gaat om informatievoorziening, samenwerking en de rol van de gemeente. Daarom heeft mijn fractie de motie 'Versterk buurtinitiatieven in de warmtetransitie' ingediend.

Hiermee zorgen we voor een platform voor en door buurtinitiatieven waar ontzorgen centraal staat en waar de buurtinitiatieven bij elkaar de benodigde kennis, ervaring en ondersteuning kunnen vinden. Zo wordt het lerend vermogen geborgd, de samenwerking gestimuleerd en zitten buurtinitiatieven zelf aan de knoppen omdat zij eigenaar van het platform zijn. Voorzitter, ook de verzoeken tot het beschikbaar stellen van financiële middelen om de huidige buurtinitiatieven te ondersteunen begrijpen we, maar deze verzoeken grijpen ook direct in op de beschikbare middelen voor andere buurten en toekomstige buurtinitiatieven. Daarom is dat wat de Bossche VVD betreft nu nog niet opportuun. We hopen dat er met het aantrekken van provinciale en rijksmiddelen in de vervolgstappen van de warmtetransitie ook meer ruimte komt voor de financiële ondersteuning van buurtinitiatieven, maar dan wel in het brede perspectief van de gehele haalbaarheid van de warmtetransitie in onze gemeente. De heer HOEBEN: Ik hoorde de VVD zeggen dat de ondersteuning van de buurtinitiatieven nu uit de middelen moet komen, maar daar hebben we het nog helemaal niet over gehad. Er zijn veel meer mogelijkheden om die buurtinitiatieven te ondersteunen, ziet de VVD geen andere kansen? We hebben het hier over een SharePoint-siteje dat vier uur kost en dat wil ik ook nog wel maken, dat is het issue helemaal niet.

Het gaat over de middelen die de buurtinitiatieven nodig hebben om hun werk te kunnen doen. Ziet de VVD de toegevoegde daarvan? Mevrouw DE GROOT: Over het uitgaan van beschikbare middelen en om breed de ruimte te nemen om dat te interpreteren, volgens mij heb ik die vraag net beantwoord. Volgens ons is dat nu niet opportuun. Wat betreft uw vraag over de toegevoegde waarde van een platform. We hebben ook de afgelopen weken meerdere buurtinitiatieven gesproken die specifiek met dit voorstel naar ons toe 23

zijn gekomen, dus als de buurtinitiatieven dat verzoek bij ons neerleggen dan zie ik daar zeker de toegevoegde waarde van. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Ik begrijp uit de bijdrage van mevrouw De Groot dat ze vindt dat we zuinig met de financiële middelen moeten omgaan, maar is mevrouw De Groot het dan niet met me eens dat we de gemeentelijke capaciteit ontlasten wanneer buurtinitiatieven zeggen 'wij trekken die kar, wij steken heel veel van onze eigen capaciteit en uren erin en het enige wat wij nodig hebben is een bijdrage'. Daar zijn wij allemaal bezorgd om, we constateren allemaal dat we eigenlijk te weinig capaciteit hebben. Bent u het met mij eens dat het juist heel erg zinvol is en dat het ook een besparing oplevert als we die buurtinitiatieven financieel ondersteunen? Mevrouw DE GROOT: Ook daar ben ik volgens mij in mijn bijdrage al van uitgegaan. Wij gaan uit van de beschikbare middelen en dat betekent dat er een financiële verdeelsleutel is tussen de verschillende wijken en buurten. Dat zijn er 107 en tien bedrijventerreinen, dus als we op dit moment kiezen voor meer buurtinitiatieven dan zou je elders minder moeten doen en dat is wat ons betreft nu niet aan de orde.

De heer VAN HATTEM: Dat ik een voorstel van GroenLinks hoor om andermans portemonnee voor zulk soort initiatieven te gebruiken kan ik nog snappen, maar nu hoor ik ook de VVD ervoor pleiten om hiervoor middelen vanuit de provincie en het rijk aan te spreken. Mijn vraag aan de VVD is eigenlijk heel kort: hoeveel mogen de lasten voor onze burgers stijgen door op deze manier overal potjes met geld voor dit soort initiatieven vandaan te halen? Mevrouw DE GROOT: Ja mijnheer Van Hattem, volgens mij gaan wij in deze raad alleen over de gemeentelijke begroting, dus wat betreft het inschrijven op eventuele provinciale en rijksregelingen, dat is ons goed recht en dat is juist een hele mooie mogelijkheid om deze middelen aan te vullen en de warmtetransitie in onze gemeente te doen slagen. De heer VAN HATTEM: Het is te gemakkelijk om te zeggen 'we gaan over onze eigen middelen' want u spreekt wel middelen van medeoverheden aan die uiteindelijk allemaal aan onze burgers en ook aan onze Bossche burgers worden doorberekend. Wat betekent dit voor de lastenverzwaring voor de burgers in zijn geheel want dit soort initiatieven zorgt er uiteindelijk voor dat de lasten uiteindelijk zullen stijgen, de energiebelasting zal stijgen en de energiearmoede zal toenemen. Mevrouw DE GROOT: Ik wens daar verder geen reactie meer op te geven, dank u wel. Dan reacties op de eerder ingediende moties.

Wij steunen motie 1 niet, ik ben zojuist al ingegaan op het waarom. Ook motie 2 steunen wij niet omdat we nu niet op alle technieken kunnen wachten. Deze techniek, en dat wordt eigenlijk in de motie zelf al aangegeven, is nu nog niet aan de orde, maar mocht dit in de toekomst mogelijkheden bieden dan zullen we dat opnieuw wegen. We steunen motie 3. Tot zover voorzitter. De heer KOUWENBERG: Rosmalens Belang staat voor en leefbaar nu en een duurzame toekomst. Daarom achten we het van belang dat we duidelijkheid bieden aan onze burgers en het als gemeente nemen van een regierol in buurten draagt daar wat ons betreft aan bij. We kunnen ons goed vinden in de prioritering met energiearmoede als criterium, maar wanneer je kaders stelt dan dreigen er wellicht buurten en initiatieven tussen de wal en het schip te raken en we zouden graag zien dat daar aandacht voor blijft, zodat eventueel maatwerk niet wordt uitgesloten. Wij dienen daarom motie 3 waarin wordt opgeroepen een platform op te richten, wij denken wel wat meer dan een SharePoint-siteje overigens, waar buurtinitiatieven kennis delen en ontzorgd worden, dienen wij daarom mede in. Wij denken ook dat deze zorgen dan deels worden weggenomen. Ook motie 4, het uitvoeringsplan, dat net door mijn collega van GroenLinks werd toegelicht zou hier wat ons betreft aan kunnen bijdragen en ook die motie willen wij graag steunen.

Dan nog even dit. Bij reeds bestaande initiatieven zoals buurtkracht 3.0 in Nuland en Duurzaam Hintham zal wat Rosmalens Belang betreft moet worden gekeken hoe deze ondanks de prioritering ondersteund blijven worden. Deze initiatieven zorgen immers voor kennis en kunnen fungeren als ambassadeurs in de transitie. Dus daarom willen wij graag de toezegging van het college dat de huidige onderzoeksbuurten ten minste een zachte landing kunnen krijgen wanneer blijkt dat zij toch onder een lichte regie zullen vallen en de invulling daarvan horen we dan graag. Tot zover. De heer VAN SILFHOUT: Zoals in de commissie al aangehaald, zijn wij voor de 24

warmtetransitie, maar we maken ons zorgen om de hoeveelheid wijken die nog niet gestart zijn. Dat gezegd hebbende zijn wij trots dat er twee moties liggen die juist buurtinitiatieven ondersteunen want Volt is een grassroots partij en dat betekent dat wij de politiek van onderaf willen maken, dat we juist al die lokale initiatieven willen ondersteunen en we er op die manier voor willen zorgen dat deze warmtetransitie gaat slagen. Daarom zijn we mede-indiener van de moties 1 en 4. Ik zie een conflict tussen de moties 2 en 3, ik kan niet voor beide zijn en daarom ben ik genoodzaakt om voor motie 3 te zijn. Ik wil toch even kort ingaan op wat de heer Hoeben zei. Het is in Europa de maand van de cyber security en hij had het over een Microsoft SharePoint of Power PI dashboard. Wij mogen toch hopen dat de gemeente dan voor een open source platform kiest om ook de maand van de cyber security in Europa goed te waarborgen. Dus wij zullen motie 3 steunen en motie 2 niet. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Onze gemeente heeft de mooie ambitie om in 2045 klimaatneutraal te zijn, maar hoe we daar gaan komen dat moeten we nog even uitpuzzelen. Wat voor ons heel belangrijk is om te realiseren is dat de CO2-uitstoot van aardgas van huishoudens de op een na grootste bron van CO2-uitstoot in onze gemeente is, dus dat we deze transitievisie Warmte heel erg serieus moeten nemen.

Omdat we niet weten hoe we in 2045 klimaatneutraal zijn, moeten we dan ook alles op alles zetten om iedere slag in de warmtetransitie te maken die we kunnen. Zoals net ook al benoemd, loopt onze gemeente tegen capaciteitsgrenzen aan omdat we onvoldoende bemensing hebben voor alles wat we willen uitvoeren want we hebben heel veel mooie plannen in deze raad maar daarom moeten er tegenwoordig keuzes gemaakt worden. Voor een deel van de uitvoering van de warmtetransitie biedt een deel van onze inwoners zichzelf eigenlijk gewoon gratis en voor niets aan om de kar te trekken in de buurten en hier zelf uitvoering aan te geven, waar het loopt dan spaak op wat deze buurtinitiatieven wel nodig hebben en dat is een stukje financiering voor het opleiden van energiecoaches, bouwkundig onderzoek naar de mogelijkheden van verduurzaming per woningtype en onkostenvergoedingen voor vrijwilligers. Daarom benadruk ik dat het erg belangrijk is om die investeringen juist nu te doen want hoe eerder wij deze warmtetransitie vorm kunnen geven hoe eerder we de CO2-uitstoot reduceren en hoe meer we de opwarming van de aarde kunnen beperken. We staan samen voor de enorme opgave waar we voor staan en ik denk dat we dat allemaal kunnen beamen, we moeten het samen doen, de gemeente met alle inwoners.

Gemotiveerde inwoners die dit ook willen en die zij-aan-zij met ons staan ten opzichte van deze warmtetransitie moeten we dan ook koesteren, niet alleen in woorden maar ook in daden. Daarom dienen wij dan ook samen met andere partijen motie 1 in. Wij vinden motie 2 sympathiek, we willen de proefbuurten inderdaad niet te snel laten vallen, maar de kritische noot die we hierbij willen plaatsen is dat we niet al te lang moeten wachten op nieuwe technieken omdat we wel vaart moeten maken en de warmtetransitie niet eindeloos kan wachten, maar wij kunnen de zachte landing voor deze proefbuurten zeker ondersteunen. Ten aanzien van motie 3, het uitvoeringsplan Warmtetransitie, van GroenLinks en het CDA. Ik denk dat het heel erg goed is om bewoners een stukje inzicht te geven: als u dan met zijn allen zelf plannen moet gaan maken, welke middelen staan u dan ter beschikking, welke mogelijkheden hebt u om daar iets van een regierol in te spelen en de urgentie uit te spreken. Dat kunnen we erg waarderen daarin. Motie 4. Natuurlijk is het erg sympathiek om een platform te creëren, maar dat is onzes inziens niet echt wat de buurtinitiatieven nu nodig hebben. Die hebben duidelijk aangegeven waar het echt spaak loopt, er is slagkracht nodig, ze willen tempo maken en dat lukt niet met nieuwe praat- en overlegclubjes zonder de benodigde middelen. Tot zover.

De heer MEES: Wij hebben nog eens goed naar de begrotingsstukken en de jaarrekeningen gekeken. We lezen al jaren over enthousiasme in buurten en wijken en we hebben er bij de behandeling van de begroting in 2018 € 4 miljoen voor uitgetrokken, € 4 miljoen, maar we weten niet waar dat geld precies is geland en welke effecten dat heeft gehad. Als het gaat over externe gelden weten we ook dat we € 4,2 miljoen van het rijk voor 't Zand hebben ontvangen en als het goed is, wordt daar in 2027 een warmtenet gerealiseerd, maar als we alles bij elkaar zien en we iedere keer in de jaarrekening 'volledig gerealiseerd' of 'half gerealiseerd' zien, vragen we ons af wat er nou echt is gepresteerd, welke voortgang wordt gemaakt. We vinden het dan ook niet zo vreemd dat we hier de afgelopen tijd ontevreden inwoners hebben gehad die bijvoorbeeld spraken over de onbetrouwbaarheid van de gemeente wat betreft het maken van afspraken en ook het maken van slagen. Daar hebben we het in de commissie over gehad en ook over het aspect verwachtingenmanagement, wat de wethouder toen ook zelf in de mond nam. Wij zeggen: wees daar dan heel alert op in het nieuwe voorstel dat in de eerste helft van 2023 gaat komen.

We zien ook weer in dit voorstel 'we zijn actief in één startbuurt en drie onderzoeksbuurten, maar hoe actief is actief dan? We hebben verwachtingen van het plan dat in 2023 komt, maar er zal veel duidelijker moeten zijn wat de inwoners mogen verwachten en in feite ligt er dan ook een opgave om het vertrouwen van 25

al die prachtige buurtinitiatieven te herstellen en gebruik te maken van de initiatieven van onderop. Dan komen we bij de moties. We zijn het eens met motie 1, zonder budget gaat het wat ons betreft niet goed werken. Motie 2. Ja, we moeten natuurlijk altijd alert blijven op technieken en innovaties, dat zal gedurende de hele rit constant terugkeren. Motie 3 past wat ons betreft ook in het verwachtingenmanagement. Ik denk niet dat we wonderen van motie 4 mogen verwachten, maar we vinden het ook weer geen onzin en wij steunen dit verhaal ook. Tot zover voorzitter. Mevrouw HERNÁNDEZ: Wij hebben het vandaag over de bouwstenen van de warmtetransitie, maar 50PLUS zit hier een beetje anders in, wij zitten meer in de richting van energiearmoede. Wij worden nu geconfronteerd met enorme kosten en wij zullen met nog hogere kosten geconfronteerd worden. Toch hebben wij in onze gemeente het geluk dat buurtinitiatieven en initiatiefnemers alsnog met de warmtetransitie aan de slag gaan en daar gaat mijn betoog vandaag over. Wij hebben 107 buurten en tien bedrijfsterreinen en wij moeten aan de slag. Wij kunnen gewoon niet langer wachten en wij moeten faciliteren wat gefaciliteerd kan worden. Vandaar mijn betoog tijdens de commissie om de regie te nemen, wij moeten faciliteren en daarom vinden wij het van belang dat de initiatiefnemers van de onderzoeksbuurten gesteund worden.

Ik concentreer me op de insprekers die bij ons op de informatieavond zijn geweest, zij willen betrokken worden en meewerken, maar zij willen ook instrumenten en ik ben blij met een aantal moties want die bieden dat. Ook belangrijk is, en dat is mijn vraag aan de wethouder, het verwachtingspatroon van de buurtinitiatieven. Het is erg belangrijk dat ze weten waar ze aan toe zijn, hoe wij hen steunen en tot hoever ze op ons kunnen rekenen. Ik ga naar de moties. Wij steunen motie 1 zeker, wij denken dat financiële ondersteuning nodig is. Dan motie 2. Wij geloven in geothermie, jullie weten dat ik daar een enorme voorstander van ben en ik blijf open voor alle andere manieren om energie te kunnen opwekken en gebruiken. Wij hebben nog onze bedenkingen bij motie 3 en 4 en we willen heel graag een antwoord van de wethouder want een platform creëren… Ik ben van de communicatie, ik geloof heel graag in de communicatie en ik weet dat dit in handen van de initiatiefnemers of de bewoners komt, maar nogmaals ik mis de regie van de gemeente hierin. Dus als de wethouder mij kan beantwoorden dan wordt het duidelijker voor ons. Dank u wel. De heer VAN HATTEM: Ik heb het belangrijkste eigenlijk al in mijn interrupties gezegd. Het is allemaal een veel te dure grap wat er gebeurt, dus ik kan er eigenlijk heel kort over zijn.

In deze transitievisie Warmte wordt uitgegaan van in 2045 klimaatneutraal en er moet alles aan worden gedaan om de CO2-uitstoot volledig terug te dringen. Nou dan zeggen we: CO2-neutraal, klimaatneutraal, nein danke. Daar werken wij dus niet aan mee en dat betekent dus ook dat de PVVfractie geen enkele van deze moties steunt want daar is geen enkele noodzaak toe. Hetzelfde geldt uiteraard ook voor het raadsvoorstel. We zien op dit moment ook dat warmtepompen in de huidige situatie duurder zijn dan aardgasaansluitingen, dus het schiet allemaal niet zo heel erg op om de energiearmoede aan te pakken. We hebben nog wel een vraag aan het college: kunnen we ervan uitgaan dat woningeigenaren in het kader van deze transitievisie Warmte nooit worden gedwongen om van het gas af te gaan en mensen nog altijd de vrijheid bezitten om over hun eigen woning te gaan? Tot slot voorzitter, het gaat over de uitvoering van het klimaatakkoord. We willen gewoon minder energiebelasting, dat is het beste plan tegen energiearmoede, natuurlijk naast het nodige isoleren want dat is altijd nuttig. Tot zover voorzitter. Wethouder VAN DER GELD: Na deze lovende woorden van de heer Van Hattem toch nog maar even een pleidooi voor de transitie want die is hoognodig, ook dat hebben de buurtinitiatieven volgens mij hier verteld.

Ik snap dat u daarmee met een aantal dilemma's wordt geconfronteerd, maar zoals ik in de commissie ook al zei, deze transitievisie Warmte en ook de bouwstenen zijn een verdeelvraagstuk: hoe gaan wij de energie en de middelen die we hebben op een eerlijke manier verdelen tussen de 107 buurten die we hebben en die uiteindelijk in 2045 van het gas af moeten zijn. Het college heeft gekozen voor focus op energiearmoede en focus op wijken of buurten die uiteindelijk overgaan op warmtenetten en die daarbij veel capaciteit en kennis van de gemeente vragen. Daar ligt de focus en daarmee ontraden wij motie 1 omdat, als geen sprake is van een warmtenet en niet van energiearmoede, wij van mening zijn dat dit over het algemeen woningeigenaren zijn die deze lasten zelf zullen moeten dragen en daarmee de verduurzamingsmaatregelen zelf moeten opbrengen of een ondersteuning van het rijk kunnen krijgen door middel van subsidies en dergelijke. Dat betekent niet dat we die buurten volledig laten vallen, dat staat ook in het raadsvoorstel omschreven, wij vallen dan terug in de lichte rol en daarmee faciliteren wij onder andere kennisuitwisseling in die buurten. Dus het is niet zo dat we dan helemaal niets meer doen. Voorzitter, motie 2. Het is niet zo dat de warmte van een datacenter allemaal de lucht ingaat of dat we die warmte zomaar willen laten verspillen. Het lijkt 26

erop dat het in de wijk Hintham helaas niet kan, dus we zijn nu aan het verkennen of het kan in de richting van bedrijventerrein De Brand want ook bedrijven zullen uiteindelijk klimaatneutraal moeten worden. Voorzitter, helaas moet ik motie 2 ontraden omdat we niet willen blijven hangen, dat is volgens mij echt waar het bij deze motie in zit. We moeten door, we moeten ook besluiten nemen over wat er gebeurt als er in een buurt bijvoorbeeld geen warmtenet en geen bovengemiddelde energiearmoede is, maar dat betekent niet dat wij niet kijken naar innovaties. Natuurlijk kijken wij naar innovaties, ook in de toekomst, en mochten zich dan situaties voordoen waarin er innovaties komen dan zullen wij daar uiteraard naar kijken. Dat kan nieuwe inzichten geven en dan kan worden gekeken of er wellicht wel een warmtenet of een andere collectieve voorziening in een wijk of buurt komt. De heer VAN CREIJ: Even richting de wethouder. In het verleden is gezegd dat industrieterrein De Brand hier niet geschikt voor was en ik hoor u nu zeggen dat de warmte van het datacenter daar nu wel geschikt voor is. Kunt u dat nog eens toelichten? Wethouder VAN DER GELD: Wij onderzoeken eerst of we de warmte met een woonwijk kunnen delen, in dit geval Hintham, Hintham-Zuid met name. Als dat niet mogelijk is, gaan we bekijken of wij dit aan de bedrijven van bedrijventerrein De Brand kunnen geven.

Uiteraard zitten daar ook technische complicaties aan, hebben zij ook iets aan die warmte op die manier, kunnen zij dat gebruiken voor hun bedrijfsprocessen? Dat zal in de toekomst moeten blijken. Dan ga ik door naar motie 3, Uitvoeringplan Transitievisie Warmte 2.0. Als wij onderzoeken… Binnen de mogelijkheden die we nu hebben daar duidelijkheid in verschaffen, dat willen wij graag doen en dat kunnen wij ook doen. Wij kunnen namelijk niet duidelijkheid geven over alles, ook hier is het varen in de mist. Wij weten namelijk nog lang niet alles, wij weten niet waar warmtenetten komen, wij weten niet of er nieuwe innovaties komen, we weten niet wanneer het warmtenet klaar is en we weten ook nog niet wat in de toekomst de bijdrage van derden is, bijvoorbeeld van het rijk en de provincies. Daarom is er veel onduidelijkheid, maar binnen die onduidelijkheden, dus binnen de zekerheden die we nu wel hebben, willen wij zo veel mogelijk een doorkijk geven zoals de motie ook vraagt, inclusief de andere punten die genoemd zijn. Daarom geen bezwaar op deze motie. Dan motie 4. Ook geen bezwaar, die past volgens mij helemaal in de lichte rol van buurten. Ik begrijp dat er onenigheid is over of bewoners hier wel op zitten te wachten. Ik heb wel de wens voor een platform gehoord, maar als die er niet is dan gaan we niet zomaar een platform opdringen. Voorzitter tot slot.

Rosmalens Belang vroeg om een zachte landing van de onderzoeksbuurten die er nu zijn. Uiteraard voorzitter, mochten buurten die nu een onderzoeksbuurt zijn teruggaan naar een lichte buurt dan zorgen we uiteraard voor een zachte landing. Tot zover voorzitter. Mevrouw HERNÁNDEZ: Een klein vraagje over de vorm. Wat zou de rol van de gemeente in dit platform zijn, een regierol of gewoon een faciliterende rol? Hoe ziet u dat voor zich? Wethouder VAN DER GELD: De concrete vraag is wat onze rol in dat platform is. Die rol is zeer beperkt, die is er eigenlijk niet. Wij stellen dat platform ter beschikking aan de bewoners, die gaan dat platform ook oprichten en wij willen hen de middelen bieden om dat platform naar eigen bevinding van zaken op te richten. Het is dan ook aan hen om dat platform te onderhouden en kennis uit te wisselen. Uiteraard kunnen wij dat platform wel met kennis voeden. Tweede termijn De heer HOEBEN: De wethouder vroeg hoe we gaan verdelen en dan heeft hij het over de knikkers en de lichte rol: als ik meer knikkers richting de lichte rol schuif dan heb ik minder oog voor waar de energiearmoede zit.

Daar hebben wij het helemaal niet over, we hebben het over de vaststelling dat, op het moment dat je een wat lichtere rol hebt en dus weinig knikkers richting die wijk geeft, het dan ongelooflijk belangrijk is dat een wijkinitiatief wel de kracht en de middelen heeft om het binnen die wijk zelf te rooien. Je hebt daar verschillende typen huizen en verschillende oplossingen, je zult elkaar moeten informeren. Daar hebben wij het over. U kunt die motie wel ontraden, maar we zijn wel in staat om de ozb 10% te verhogen, daar zit al een aardig budgetje in en je zou daarmee al een aardige post richting die wijkinitiatieven kunnen stoppen en dat kun je afrekenen per woning. Dan hebben ze werkgeld. Ik hoor de wethouder iedere keer over de ambtelijke capaciteit, 'we hebben niet meer' en dit is nou juist het middel, die lichte rol die wij in die wijken hebben, het is juist van belang dat de bewoners de middelen hebben om het zelf op te lossen, zodat we daar binnen de ambtelijke capaciteit geen last van hebben want die hebben al een zware dobber aan de zware en de middelzware wijken waar warmtenetten moeten komen en issues rond De Brand, moeten we daar nou een warmtenet gaan aanleggen? Dat is al zwaar genoeg, laten we ervoor kiezen om een goede 27

ondersteunende rol te pakken voor die lichte wijken en dat zij ook de middelen hebben om te doen waar ze inmiddels goed in zijn. Tot zover voorzitter. De VOORZITTER: Dank u wel voor de extra toelichting op uw motie. Ik ga over tot stemming. Ik verzoek u om u allemaal aan te melden want we kunnen vanavond digitaal stemmen. Motie 1, Financiële ondersteuning buurtinitiatieven Warmtetransitie, van De Bossche Groenen, Volt, SP, Partij voor de Dieren en gewoon ge-DREVEN. De heer VAN CREIJ (stemverklaring): Ik ben mede-indiener en ik draag de motie ook een warm hart toe. Ik vind het bijzonder jammer dat de wethouder de buurten die hierin opgenomen zouden kunnen worden laat vallen. Motie 1 is door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van Bosch Belang (Van der Krabben), De Bossche Groenen (mw. Hendrickx, Hoeben, mw. Van Opdorp), 50PLUS (mw. Hernández), gewoon ge-DREVEN (Van Creij), Leefbaar 's-Hertogenbosch (Kagie, Mees), Partij voor de Dieren (mw. Samshuijzen), en Volt (Van Silfhout) hebben voor gestemd. Motie 2, Stop niet te vroeg met pilot van proefwijken, van gewoon ge-DREVEN en De Bossche Groenen. Mevrouw HERNÁNDEZ (stemverklaring): Horende de toezegging van de wethouder dat naar nieuwe initiatieven en nieuwe innovaties zal worden gekeken, ga ik tegen deze motie stemmen.

Mevrouw SAMSHUIJZEN (stemverklaring): We zijn erg blij met de woorden van de wethouder met de toezegging dat hij de proefbuurten niet zomaar zal laten vallen en inhoudelijk met betrekking tot de motie. In het dictum staat ook te wachten op nieuwe innovaties en dan ook met de toezegging van de wethouder moeten wij toch tegen deze motie gaan stemmen. Motie 2 is door de gemeenteraad verworpen De leden van de fracties van De Bossche Groenen (mw. Hendrickx, Hoeben, mw. Van Opdorp), SP (Roovers, mw. Visscher), gewoon ge-DREVEN (Van Creij), VOOR Den Bosch Joep Gersjes (Gersjes) en Leefbaar 's-Hertogenbosch (Kagie, Mees), hebben voor gestemd. Motie 3, Uitvoeringsplan Transitievisie Warmte 2,0, van GroenLinks en CDA. De heer HOEBEN (stemverklaring): Dit is dan het zwaarste middel dat we overhouden om de financiële doorkijk te krijgen, dus we zullen voor stemmen, zodat we dat in ieder geval hebben. De heer VAN CREIJ (stemverklaring): Ik heb in mijn bijdrage al gezegd dat deze motie voor ons eigenlijk geen meerwaarde heeft, gelet op de beantwoording van de wethouder zullen wij hem wel steunen, maar het is een dooddoener. Motie 3 is door de gemeenteraad aangenomen. Het lid van de fractie PVV (Van Hattem) heeft tegen gestemd. Motie 4, Versterk buurtinitiatieven in de warmtetransitie, van VVD, CDA, D66, GroenLinks, Rosmalens Belang, Bosch Belang, gewoon ge-DREVEN, VOOR Den Bosch en Volt.