Notulen raadsvergadering 2022-03-24

VERGADERING VAN DE GEMEENTERAAD VAN 's-HERTOGENBOSCH OP 24 MAART 2022 AANVANG 19.00 UUR Voorzitter:

drs. J.M.L.N. Mikkers

Griffier:

drs. W. Amesz

Leden aanwezig:

J.J.E.L. van Creij, mw. ing. E.E.M. Eigenhuijsen, R.J.J. Geers, F.G.F. van Genugten, J.J.M. Gersjes, ing. A.J.G. de Groot, M.A.W.A.M. Hack, A.W.J.A. van Hattem LLB, mw. drs. J. Hendrickx, mw. A. Hernández, W.B.G. Hoeben, mw. J.M.M. Hoog Antink, mr. F. Kabbouti, drs. P.E. Kagie, mw. R.F. van der Kallen-van der Donk, P.M. van der Krabben, mw. J.C.H. Lokhoff-Tiebosch, H.J.M. Mees, mw. drs. H.M. Mees-Huibers, D.J.G. Peters, M.C.J.M. Ploegmakers, B.F.C. Roovers, A.P.R.G.M. van Rosmalen, A.M. Rotman, mw. drs. E.J. de Ruiter, drs. S.R.M. van Slageren, P. Slikker, G.J.I.J. Smeets MBA, O.R. Thelissen, G.M.M. Verbruggen, mw. C.K.J. Visscher, mw. J.P.M. Welten-van Doremalen, P.H. Wiggers mr. J.M. Wisse en mw. ir. I.J.J. van Zwambagt

Tevens aanwezig de wethouders:

Afwezig:

ing. R.A.P. Geers, M.J.J. van der Geld MSc, mr. J.W.F. Hoskam, U. Kâhya en mr. H.C. van Olden mw. Y. Dogan LLM, mw. J.M.C. van Gool, drs. R.M.J. van den Kerkhof, F.H. van Valkenburg en mw. mr. drs. I.E.C. Visschedijk

1.

Vaststelling agenda van de raadsvergadering

2.

Mededelingen

3.

Goedkeuring notulen van de openbare raadsvergadering van de gemeenteraad van 8 maart 2022

4.

Onderzoek geloofsbrieven en beslissing omtrent de toelating van de nieuwbenoemde leden van de gemeenteraad

5.

Afscheid van de vertrekkende leden van de gemeenteraad

De VOORZITTER: Dames en heren, van harte welkom. Het blijft een beetje wennen om weer gewoon een volle tafel te zien en zeker in de aparte omstandigheden van vandaag. Ook de mensen op de publieke tribune en de mensen thuis die live meekijken van harte welkom. We hebben vier berichten van verhindering, van mevrouw Dogan, de heer Van den Kerkhof, mevrouw Van Gool en de heer Van Valkenburg, zij zijn vanavond afwezig. Voordat wij verdergaan met deze vergadering, verzoek ik graag een moment van stilte. Stilte De VOORZITTER: Dank u wel. Een aparte gewaarwording zo'n vergadering aan het einde van een raadsperiode, vandaag is dat weer naar aanleiding van de verkiezingen zoals die vorige week verspreid over drie dagen zijn geweest en ik zal straks even terugkomen op de afgelopen vier jaar en ik hoop met mooie warme woorden, want dat is volgens mij de insteek, vooral over de griffier en alle leden van de raad die vertrekken. Naar aanleiding van de kritiek die wij gekregen hebben is besloten om mij wat scherper in beeld te krijgen en de griffier buiten het beeld te plaatsen als de voorzitter in beeld is, dat is gebeurd op verzoek van de griffier, ik geef het maar alvast even aan. 1.

Vaststelling agenda van de raadsvergadering

1

De VOORZITTER: We gaan over tot vaststelling van de agenda van deze raadsvergadering, ik neem aan dat u daar allen mee akkoord gaat. Dank u wel. 2.

Mededelingen De VOORZITTER: Geen mededelingen vanuit mijn kant.

De agenda wordt vastgesteld. 3.

Goedkeuring notulen van de openbare raadsvergadering van de gemeenteraad van 8 maart 2022

De notulen worden ongewijzigd vastgesteld. 4.

Onderzoek geloofsbrieven en beslissing omtrent de toelating van de nieuwbenoemde leden van de gemeenteraad

De VOORZITTER: Er is een commissie ingesteld voor het onderzoek van de geloofsbrieven omtrent de toelating van de nieuwbenoemde leden van de gemeenteraad en ik geef graag het woord aan de heer Thelissen om ons mee te nemen in het verslag van de commissie en aan te geven of wij de nieuwgekozen raadsleden zonder voorbehoud kunnen benoemen. De heer Thelissen. De heer THELISSEN: Dank u wel voorzitter, ik deel inderdaad graag de uitkomst van het onderzoek van de geloofsbrieven door de commissie met u en de commissie bestond uit de heer Van Rosmalen, de heer Hoeben en mijzelf. De commissie heeft kennisgenomen van de benoeming van 39 raadsleden door het gemeentelijk centraal stembureau en uit de bescheiden die de benoemden hebben overlegd concluderen wij dat alle gekozen leden hun benoeming aanvaarden, zij allen voldoen aan de vereisten van het lidmaatschap en dat zij geen van allen met het lidmaatschap onverenigbaar functies vervullen. Wij stellen daarom de raad voor om alle 39 benoemden, bij naam genoemd in het voorliggende raadsvoorstel, toe te laten als lid van de gemeenteraad en we wensen de nieuwe en doorgaande raadsleden, na uw akkoord, heel veel wijsheid en succes, maar vooral plezier toe bij het uitvoeren van deze mooie taak in het raadslidmaatschap. Tot zover voorzitter. De VOORZITTER: Dank u wel.

Iemand tegen dit voorstel? Mag ik de leden van de commissie Geloofsbrieven namens de raad hartelijk danken voor de inzet de afgelopen dagen. Dan gaan wij op 30 maart a.s. de nieuwe raadsleden officieel benoemen middels de eed of de belofte, maar dat is op 30 Maart a.s. 5

Afscheid van de vertrekkende leden van de gemeenteraad

De VOORZITTER: Voordat we dat kunnen doen, moeten we eerst afscheid nemen van andere raadsleden en dat ga ik doen vanaf het spreekgestoelte. Dank u wel. Dames en heren, de afscheidsraad periode 2018-2022, dit is voor mij als burgemeester de eerste keer dat ik voor een volledige periode van uw raad afscheid mag nemen want de vorige keer had ik pas zes maanden ervaring. Ik kende u allen bijna bij naam en ik wist ongeveer wie u was, maar vandaag hoop ik dat ik u de afgelopen vier jaar iets beter heb leren kennen. Een speciaal woord van welkom voor de mensen op de publieke tribune en zeker voor de familie van afscheid nemende raadsleden: u krijgt de mensen wat meer thuis en dat zal wennen zijn want al die uren die zijn besteed aan het raadslidmaatschap dat was geen sinecure als ik kijk naar de afgelopen vier jaar. 43 raadsvergaderingen, 124 commissievergaderingen, ik weet niet of die 124 inclusief twee avonden commissie Omgeving is, 49 informatiebijeenkomsten en dan heb ik het nog niet over de raadswerkgroepen, expertmeetings, hearings, werkbezoeken et cetera. Er wordt wel eens gevraagd hoeveel uur het raadslidmaatschap kost, u mag ook vragen hoeveel uur het je geeft aan voldoening, dat je samen voor de samenleving mag werken en dan moet je eigenlijk geen uren tellen, maar toch als ik zie welke claim wij als samenleving de afgelopen jaren op u gelegd hebben dan is dat heel veel.

We begonnen in 2018 met de mededeling 'veertien raadsfracties, wat veel' en ik weet niet wat ik op 30 maart a.s. moet zeggen, maar ik moet u een compliment maken want zoals velen kijken naar 'hoe moet dat met zo veel fracties, hoe gaat dat, kan dat allemaal wel en in welke sfeer gaat dat, is dat haat en nijd, gaan we er heel veel tijd aan besteden', met uitzondering van de commissie Omgeving is dat best goed gegaan, maar ook in de commissie Omgeving, ik plaag even mijnheer Thelissen u begrijpt dat, hadden we dat goed op orde. Als we kijken naar de raadsvergadering, zijn er twee of drie raadsvergaderingen over twee avonden verspreid en verder hebben we het gewoon netjes in één 2

avond afgerond, ik geloof dat we één keer na 00.00 uur zaten omdat we per se wilden doorgaan om het af te ronden, verder is het keurig verlopen. In 2018 waren er zestien nieuwe raadsleden en vandaag nemen we afscheid van achttien raadsleden, dat is wel een beetje in lijn met de voorgaande periode. Er was een coalitieakkoord gesloten onder leiding van de heer Han Looijen die na zijn informateurschap en formateurschap hier in Den Bosch direct burgemeester werd, dus wat zegt het over de heer Pechtold en zijn carrière? Misschien wordt hij ook wel ergens burgemeester nadat hij informateur in Den Bosch is geworden. Toen is er een coalitieakkoord gekomen met uiteindelijk een samenstelling van een coalitie bestaande uit de VVD, CDA, D66, GroenLinks en Rosmalens Belang. Door het deelnemen van vijf leden van uw raad als nieuwe raadsleden, kwamen sommigen raadsleden terug, de heer Rotman maar u hebt al ervaring in terugkomen, de heer Verbruggen als nieuw raadslid, de heer Vonk, de heer Van Genugten en de heer Smeets kwamen toen in de raad van 's-Hertogenbosch.

We hebben in deze periode marginale veranderingen gehad, de Bossche Volkspartij begon na de verkiezingen als enthousiaste fractie, maar werd in december 2018 de fractie Lokaal Gestemd, per 1 september 2020 fuseerde die met de fractie van Bosch Belang, een jaar later, op 9 december 2021, ging de heer Gersjes verder als Groep Gersjes en vanaf volgende week als VOOR Den Bosch. Dan hoeven we niet meer te spreken over Groep Gersjes en dat is voor mij een stuk gemakkelijker want tweemaal GG op een lijst bij de griffie, met gewoon ge-DREVEN en Groep Gersjes, is ook voor deze voorzitter best ingewikkeld. We hebben gedurende deze periode een aantal afscheidnemers gehad. De heer Roos namens de Bossche Volkspartij vanwege zijn verhuizing, mevrouw Van der Sloot die gedeputeerde werd van de provincie Noord-Brabant, de heer Van Boven en de heer Vonk vanwege persoonlijke omstandigheden, zij zijn opgevolgd door de heren Wiggers, Ploegmakers, Roovers en van Slageren. Het mooiste dat we de afgelopen jaren met deze raad hebben meegemaakt is toch ons werkbezoek met een grote groep uit uw raad aan Wales, de bevrijders van 's-Hertogenbosch. Iets voor het 75-jarig bestaan van die bevrijding op bezoek in Wales. Ik denk dat we ons allemaal het landschap van Wales, en de gezelligheid herinneren en dat de kennismaking met de bevrijders heel veel indruk heeft gemaakt.

Wij moeten hen dankbaar zijn voor het feit dat wij in een vrij 's-Hertogenbosch het bestuur van deze gemeente mogen vormen. Indrukwekkend en toen we daar met de fietsploeg in Pontypridd op dat monument stonden, werden we als 's-Hertogenbosch vanuit de regering van Wales met alle egards ontvangen en Wales was trots op 's-Hertogenbosch, maar 's-Hertogenbosch was ook trots op Wales, en zeker op de bevrijders en hun familie. Dat leidde een paar maanden later bij het vieren van 75 jaar bevrijding ook tot een hernieuwde ontmoeting van veel raadsleden met de bevrijders en ik denk dat dit een diepe indruk op ons allen heeft achtergelaten. Dat was allemaal nog voor corona, daar kom ik straks op terug. Twee belangrijke ontwikkelingen met uw eigen activiteiten waren de evaluatie van de Ombudscommissie en de evaluatie van de Rekenkamercommissie, het heeft een aantal van uw raadsleden ook extra tijd gekost om die beide belangrijke organen van uw raad op een goede manier te evalueren en daar ook leerpunten uit te halen. Ik zie de heer Geers al lachen over de evaluatie van de Rekenkamercommissie, we zullen daar verder niets over zeggen. Toen werd het februari-maart 2020, we hadden net besloten om het bestuurscentrum te verbouwen op de manier zoals we nu aan tafel zitten, met volle energie om te kijken hoe we de toekomst ingingen en toen kwam corona.

We zouden al tijdelijk op een andere plek gaan vergaderen, dat werd ook vanwege het feit dat we die ruimte nodig hadden, de Maaspoort en dankzij hun hulp en ondersteuning hebben we de vergaderingen op een goede manier in de Maaspoort kunnen houden. Dat was op 1,5 meter afstand en volgens mij hebben we tweemaal iets hybrides gedaan, maar dat is ons allemaal slecht bevallen en dat zegt iets over de gemeenteraad van 's-Hertogenbosch. Wij zijn een gemeenteraad die niet alleen wil besluiten en zakelijk wil zijn, maar die ook wil vragen hoe het met elkaar gaat en die in de flanken van zo'n vergadering ook gewoon eens vraagt 'hoe is het met je?' of 'hoe gaat het met…?' Dat tekent de cultuur van 's-Hertogenbosch en u mag er met zijn allen trots op zijn dat u dat met elkaar hebt gedaan want ondanks veertien fracties, ondanks alle verschillen die we hebben op politiek en maatschappelijk gebied doen we het wel samen. Samen met oog voor de mens die achter dat raadslid, die wethouder of die bestuurder staat en daarin zijn we wel een uitzondering als we kijken naar andere bestuurlijke gremia in Nederland.

Er zijn hele gemeenteraden die twee jaar lang digitaal hebben vergaderd en tweedimensionaal is dan ook echt tweedimensionaal want dan besluit je, je intervenieert, maar het voelen wat de ander voelt of het zien wat de ander beweegt, is op zo'n scherm toch totaal anders dan als je elkaar wel kunt zien. Dat is het vergadertechnische en als we kijken naar wat u tijdens corona voor de samenleving hebt betekent mag u ook daar trots op zijn. U hebt het bestuur de ruimte gegeven om te besturen, u hebt aan de juiste bellen en de juiste kaarten getrokken om te kijken wat er in de samenleving van 's-Hertogenbosch nodig is en wat de impact van corona op de samenleving is, niet direct met snelle oplossingen, maar meer met het doordenken van wat er moest gebeuren. Helpen, ondersteunen en perspectief bieden en de raad gaf ook de ruimte aan de ambtelijke 3

organisatie en het college om op die manier te gaan besturen en te zorgen dat we op een duurzame manier door die coronaperiode heen gingen. Ik heb in ieder geval ook als verantwoordelijke binnen de crisis de ruimte van uw raad gevoeld om binnen de coronaperiode te kunnen acteren op de wijze waarop dat bij 's-Hertogenbosch paste en dat voelen van vertrouwen is een belangrijk gegeven, zeker als je in zo'n situatie moet besturen. We hebben het samen gedaan, maar wel met oog voor elkaar en de open houding en de ruimte die we met elkaar gevoeld hebben. Wij hadden corona en intussen waren ze hier aan het verbouwen met kleurtjes die uitgezocht moesten worden, stoelen die moesten worden uitgeprobeerd, u zit er allemaal relaxed bij, dus het zijn goede zetels en uiteindelijk is besloten om de kaart van 's-Hertogenbosch in de huidige vorm van de gemeente op een goede manier hier in het midden neer te leggen om uitzicht te hebben op wat we zijn en waarvoor we het doen, in ruimte. Natuurlijk was een de weinige voordelen van corona dat wij ineens live gingen op social media. Er is jarenlang gesproken over of we naar tv-uitzendingen moesten, dat was op een gegeven moment geen keuze meer, we gingen het doen en we zijn er inmiddels allemaal aan gewend, tenminste de meesten van ons denk ik. Ik denk ook dat dit de politiek dichterbij de samenleving en de gemeenschap heeft gebracht.

Twee weken geleden hebben we voor het eerst het bestuurscentrum in vol ornaat kunnen gebruiken. We zaten eerst op 1,5 meter en volgens mij was het op 8 maart jl. best spannend, we zaten weer wat dichter bij elkaar, er zat geen stoel meer tussen en we zaten wel heel dicht op elkaar. Dat zal wennen zijn geweest, maar ik ben ervan overtuigd dat de dichtheid die we met elkaar hebben ons ook in de toekomst alleen maar verder brengt. Ik kijk met een bepaald gevoel terug op de bijeenkomst over integriteit die we met elkaar gehad hebben, ook omdat dit iets zegt over de wijze waarop we met elkaar omgaan en de openheid die we naar elkaar toe hebben. Ik herinner me die avond zeer goed omdat een aantal raadsleden duidelijk aangaf waarmee zij worstelden rond het thema Integriteit en de wijze waarop ze omgingen met de verantwoordelijkheid die ze aan de andere kant voor de samenleving voelen. Ik zal daar niet helemaal over uitweiden, maar het feit dat dit genoemd kon worden in de veiligheid van de gemeenteraad met al zijn diversiteit is ook een belangrijke waarde die we volgens mij ook in de toekomst moeten vasthouden en ook daar een groot compliment aan uw raad. Daarnaast hebben we in november 2019, net voor corona, onder leiding van John Bell in Heeze, een mooie plaats, gesproken over het debat in de raad, hoe we dat zouden gaan doen en hoe we dat kunnen verbeteren.

Daaruit is een aantal vormen gekomen waarin we met de veertien partijen, en ik ben ervan overtuigd dat dit ook met zestien partijen kan, tot afspraken zijn gekomen die passen bij een structuur die past bij de gemeenteraad van 's-Hertogenbosch: hoe gaan we in de toekomst met moties om, wat betekent een commissie, wat betekent de raad, hoe gaan we het debat voeren en hoe kunnen we nog beter een punt maken. Er zijn de afgelopen vier jaar voldoende punten gemaakt: het Theater aan de Parade was een langslepend dossier met uiteindelijk het besluit en het bestemmingsplan, het economisch actieplan, de ontwikkeling bij het Grasso- en Grencoterrein rond het innovatiekwartier, duurzaam 's-Hertogenbosch, de nieuwbouw van de Weener XL, de citymarketing met Bosch Partners, het EKP-terrein, de Bossche Stadsdelta, de horecavisie, het Kruithuis, de woonvisie, de Regionale Energiestrategie en zo kan ik nog wel even doorgaan. Voor mij was een van die spannende dingen het Eurovisiesongfestival en dat klinkt als iets heel kleins, maar er werd altijd gezegd dat de gemeenteraad van 's-Hertogenbosch weinig lef had en niet durfde en voor mij was dit een teken dat we wel durfden, dat we ergens voor wilden gaan waarvan we helemaal niet wisten of het ooit zou lukken, maar het feit dat u als raad aangaf 'wij gaan ervoor, we durven het aan' gaf wel iets van lef aan.

Die tweede vorm van lef was de Bossche Zomer, het feit dat u de samenleving de ruimte gaf om creatief te zijn, u niet vasthield aan regels, maar juist het canvas van de stad en de dorpen gebruikte om mooie activiteiten te ontwikkelingen, ook dat is een vorm van lef. Het gaat niet altijd over de grote stukken, maar wel over de kwaliteit en de cultuur die erachter zit. Dat zijn voor mij twee voorbeelden waar ik met een goed gevoel en trots op terugkijk. We hebben het samen gedaan, we hebben het samen neergezet en we hebben samen stenen verlegd in de toekomst van 's-Hertogenbosch. Daarvoor wil ik u allen zeer hartelijk danken met grote waardering voor uw inzet daarvoor. We gaan die dank allemaal nog persoonlijk maken, maar we hebben natuurlijk de cadeaus, het cadeau voor de afscheid nemende raadsleden, de lino van Jan de Bie, de laatste zestien exemplaren moet ik van Yvonne zeggen. De laatste zestien toch? De laatste zestien. We hebben bloemen uit Nuland, een duurzaam veldboeket heet dat, het is belangrijk om de voorzieningen in de dorpen op een goede manier te behouden en vandaar vandaag de bloemen uit Nuland. Voor de vertrekkende raadsleden die al een lino hebben gehad, want die zijn er, er zijn er een paar die al een paar keer zijn teruggekomen, mijnheer Rotman onder andere, hebben we weer een nieuw cadeau, we hebben een vaas en een waardebon van Social Label.

Social Label is natuurlijk een samenwerkingsconcept met verschillende partijen die ervoor zorgen dat we de samenleving en de arbeidsmarkt wat dichter bij elkaar brengen, dat willen we stimuleren en vandaar dit cadeau voor de 4

raadsleden die al een lino hebben gehad. Voor de vertrekkende commissieleden en andere functionarissen hebben we vouchers die je kunt besteden bij de middenstand hier in de gemeente om ervoor te zorgen dat we de verbinding houden en om aan te geven dat we het belangrijk vinden dat we de lokale ondernemers op een goede manier ondersteunen. Dat kunt u dan zelf doen en zelf bepalen bij welke zaak u dat het liefst doet. Als eerste wil ik afscheid nemen van de leden van het presidium. Zoals de voorzitter van het IOC altijd zegt, 'dit waren de beste Olympische Spelen ooit' zo zei de griffier 'dit was het beste presidium ooit', maar ik weet niet of ik dat over vier jaar weer zeg. Als we zien onder welke omstandigheden u hebt moeten werken, met corona, de verbouwing van het bestuurscentrum, de evaluaties die er plaatsvonden na de herindeling in 2015 en met veertien partijen, dan hebt u met elkaar een goede stap gezet om de zaken op orde te houden. Vandaar dat ik Ralph Geers als voorzitter, Pieter-Paul Slikker als vicevoorzitter, Hanneke Welten als voorzitter van de commissie Bedrijvigheid, Olaf Thelissen als voorzitter van de commissie Omgeving, Judith Hendrickx als voorzitter van de commissie Sociaal en Antoon van Rosmalen als voorzitter van de commissie Bestuur even naar voren wil hebben om u namens de raad te bedanken voor uw werk als presidiumleden.

Soms naar Marjo de fotograaf luisteren hè, anders lopen jullie allemaal te snel weg. Fouad, als plaatsvervangend voorzitter heb je het de afgelopen vier jaar best druk gehad want deze burgemeester dacht op een trapje te gaan staan, viel daarvan af en was volgens mij dertien weken uitgeschakeld als voorzitter van uw raad. Je hebt mij in die periode moeten vervangen, maar ook als ik een voorstel had in uw raad dat mijn eigen portefeuille regardeert. Je hebt dat op een geweldige manier gedaan, we zagen het wel direct als je van tevoren gebeld was, dan was het direct jasje en dasje. Vandaag hebben we jou niet gebeld, maar ik ben je zeer erkentelijk voor de wijze waarop je dat doet. Dat doe je met een bepaald flair en een bepaalde degelijkheid die past bij de gemeenteraad van 's-Hertogenbosch en ik denk dat we met zijn allen trots mogen zijn dat jij die functie de afgelopen vier jaar hebt vervuld. Ik zal me niet uitspreken over de toekomst, maar ik hoop dat je in toekomst ook behouden blijft in zo'n soort rol want ik heb echt grote waardering voor hoe je dat de afgelopen vier jaar hebt gedaan. Dank je wel en ook voor jou een cadeau. Dan komen we nu tot een soort historisch moment want sinds het dualisme kent de gemeenteraad de Rekenkamercommissie, een commissie die in bepaalde gevallen bestaat uit raadsleden en andere leden, echte Rekenkamercommissieleden.

Wij hadden in de Rekenkamercommissie altijd een mix van raadsleden en niet-raadsleden en dit is uniek want de wetgever zegt 'geen raadsleden meer'. Dat betekent dat we nog twee raadsleden hebben die de afgelopen periode namens uw raad in de Rekenkamercommissie hebben gezeten en dat is aflopend, dus dat zal niet meer gebeuren. Ik wil beiden graag naar voren hebben, Antoon de Groot en Joep Gersjes als vertegenwoordigers namens uw raad in de Rekenkamercommissie. Ik begrijp dat er een naamswijziging van uw partij komt, mijnheer Gersjes: 'VOOR Den Bosch, voor Rosmalen, voor Vinkel, voor Empel, voor…' Mijnheer Gersjes heeft niet door dat dit allemaal in de notulen komt. Dan de commissieleden niet-raadsleden die een belangrijke ondersteunende rol vervullen voor de fracties die in de gemeenteraad zitten in het politieke spectrum van 'sHertogenbosch. Voor de een is het een soort opleiding om misschien wel raadslid te worden en voor de ander is het gewoon een roeping om commissielid te zijn, om juist actief te zijn op de inhoud van bepaalde thema's. Zij zijn eigenlijk de geheime kracht achter de fracties en de kracht die u ook uitstraalt als raadsleden in de raad want uiteindelijk is het voorwerk toch in de commissie verricht, volgens mij kunt u dat niet doen zonder gedegen ondersteuning van uw commissieleden.

Ik noem eerst de namen op van alle commissieleden die de afgelopen vier jaar actief zijn geweest en daarna roep ik u naar voren om u namens de gemeenteraad van 's-Hertogenbosch te bedanken. Voor de PvdA Desirée Coens en Gert-Jan van Rooij, dank voor jullie inzet. Voor gewoon ge-DREVEN Marco Dingemans en William Meijer en tot augustus 2020 Hennie Pennings. Voor D66 Steven Hommersom en Thijs van Rens en Veerle van Doorn is gestopt per april 2021. Voor de PVV Eric Esser en Lambert van Griensven. Voor Rosmalens Belang Annemiek van Gerven en Wouter Kamp die per februari 2021 is gestopt. Voor de VVD Wendy de Groot en Freek van Haren, ik zei het al 'opleiding'. Voor De Bossche Groenen Marijn van Heertum na het vertrek van Lex Roes in november 2020 en Engeli Kummeling. Voor Leefbaar 's-Hertogenbosch Ben van Herpen en Hans Kieft. Voor 50PLUS Jan van Hoek en Wim Plasmeijer. Voor de SP, dat is geen opleidingsplek, Will Vugs, hij heeft wel heel veel ervaring en dank voor jouw positieve insteek. Voor GroenLinks Martha Wisse en tot februari 2020 Lonneke van Grunderbeek. Voor Bosch Belang Chaim Koningstein en Patrick Schellings, tot juni 2020 Janneke van Kruisdijk en tot oktober 2018 Kimberley Smolders-Mandemaker. Voor het CDA Wim van Koert en tot november 2018 Willem van Rosmalen. Ik wil iets langer stilstaan bij Willem van Rosmalen en John Theunissen van Bosch Belang.

Willem van Rosmalen is begin 2022 overleden na een groot bijdrage ook voor de gemeente 's-Hertogenbosch, zowel in zijn ambtelijke periode als in zijn politieke periode. John Theunissen, die begin 2021 naar Heerlen is verhuisd, is commissielid geweest en kort daarna kregen we het bericht dat hij is overleden. Zowel Willem als John zullen in onze herinnering 5

aanwezig blijven en laten we hun inzet voor Den Bosch ook niet onbenoemd laten. Dank u wel. Ik wil graag de commissieleden die ik net noemde en die aanwezig zijn naar voren vragen voor het cadeau, rondom Vinkel zeg maar. Dames en heren, wij nemen vanavond afscheid van 153 jaar ervaring en dat is nog zonder de heren Van der Krabben en Kagie want dan zouden we ongeveer van twee mensen afscheid nemen. 153 jaar met achttien raadsleden die vertrekken, sommigen na een periode van vier jaar en sommigen na meer dan twintig jaar actief in het politieke spectrum van 's-Hertogenbosch te zijn geweest en daar kunnen we alleen maar heel dankbaar voor zijn. We beginnen bij mevrouw Eigenhuijsen. Ik ben bij je op bezoek geweest in je eigen woonomgeving toen het nog mooi weer was. Je had toen een aantal ondernemende vrouwen uitgenodigd om kennis met mij te maken en ik kon kennismaken met Vinkel. Je hebt toen gesproken over de rust die je vindt op je eigen woonplek met de paardjes, de natuur, de omgeving en de rust, maar vooral over het een beetje als boerin, en dat bedoel ik niet verkeerd, te acteren binnen je eigen habitat. Die habitat van dat thuis heeft toch wel een hele andere vorm dan zoals jij in de raad actief bent, soms heel snel pratend, heel gedegen, maar wel ook op onderwerpen die verdergaan dan alleen het rustige en het natuurlijke van je huisomgeving.

Denk aan de parkeernormering, mobiliteitsvraagstukken, de ruimte blijven geven voor de auto om maar een voorbeeld te noemen, maar ook het cultureel historisch erfgoed heeft je toch wel geraakt en daar heb je de afgelopen vier jaar in 's-Hertogenbosch een bijdrage aan geleverd. Je was in het verleden raadslid in Grave en ik ben wel benieuwd, maar dat zal ik straks wel even van je horen, hoe je de aflopen vier jaar in 's-Hertogenbosch hebt ervaren ten opzichte van Grave. Grave is als gemeente inmiddels ten grave en dat zal niet de bedoeling zijn met 's-Hertogenbosch, maar ik hoop wel dat jij je bijdrage en je inzet voor onze gemeente misschien op een andere manier gaat inzetten, misschien als ondersteuning van de partij maar mogelijk ook op andere vlakken in je rol in de samenleving want ik heb wel gezien dat, ondanks dat je niet uit Vinkel afkomstig bent maar je daar bent gaan wonen, je een daadwerkelijk onderdeel van de samenleving in Vinkel bent geworden. Die vrije tijd, als die er is, misschien moet de huidige Nederlands kampioen Mennen zich zorgen gaan maken want je gaat natuurlijk zwaar in training om ervoor te zorgen we jij als voormalig kampioene de nieuwe kampioen van Nederland wordt. Eva, hartstikke bedankt voor je inzet in de afgelopen vier jaar en ik wil je dan ook graag namens de gemeenteraad van 's-Hertogenbosch de lino aanbieden. We gaan van Vinkel naar Maliskamp.

Antoon de Groot, hij wordt wel 'de rustige éminence grise van de coalitie' genoemd. Hij is geen man van poeha of grote bewegingen, maar een echte wandelaar die alles overdenkt en die op een rustige manier in een soort wandeltempo alles overziet, maar die er wel voor zorgt dat alles op orde blijft en dat je alles vanuit een goed overzicht en vanuit diepgang onderkent en doorziet. Misschien is dat doorzien nog wel het belangrijkste, niet direct reageren op de impulsiviteit, maar juist vanuit een bepaalde bezinning op de anderen in de gemeenteraad en vanuit die emotie, ook wel soms wat ingehouden emotie, reageer je op wat je belangrijk vindt en vul je die activiteit hier als raadslid in de gemeente 's-Hertogenbosch op een goede manier in. Misschien heeft het te maken met het feit dat je al een aantal malen de Nijmeegse vierdaagse hebt gelopen, je bent iemand van de lange adem en niet van de snelle sprint en je zorgt ervoor dat je juist voor de langdurige termijn en die langdurige toekomst de juiste keuze maakt. Dat siert je als mens en dat siert je ook als persoon hier in de gemeenteraad van 's-Hertogenbosch. Je keek verder dan de vestingmuren van Den Bosch of de grenzen van Den Bosch, maar juist ook naar regionale samenwerking, de rol van de brandweer, en je wilde ook een verbinding maken met de omgeving en de regio waarin 's-Hertogenbosch actief is.

Je vond het je verantwoordelijkheid als raadslid om juist de vertaalslag van die maatschappelijke opgave die we als samenleving hebben ook op lokaal vlak op een goede manier in te zetten, waarbij je natuurlijk als vertegenwoordiger van Rosmalens Belang wel een belangrijke extra waarde aan de dorpen wilde toevoegen, we moesten niet alleen kijken vanuit het blikveld van de stad, maar juist ook vanuit het blikveld van de dorpen waar natuurlijk vaak andere problematiek speelde dan in de binnenstad, denk aan de leefbaarheid, de kwaliteit van de winkels en aan een andere context van veiligheid of omstandigheden dan we in de binnenstad kennen. Dat vingertje als ik het zo mag noemen, was wel ooit een aanwijsvinger voor hoe het anders zou moeten en dat heb je toch op een goede manier neergezet. In 2010 begonnen als raadslid, je hebt je derde periode als raadslid afgerond en gezien je leeftijd en je nieuwe huis, dat heet een seniorenwoning geloof ik, ja zo heet dat dan, dacht je wel 'ga ik nog door of geef ik de ruimte aan een nieuwe generatie binnen Rosmalens Belang' en die keuze heb je gemaakt, maar ik weet zeker dat je niet verloren bent voor Rosmalens Belang, maar dat je juist op de achtergrond de coachende en begeleidende rol op die lange termijn wil blijven vasthouden.

We nemen afscheid van jou als raadslid, maar ik ben ervan overtuigd dat je een bijdrage blijft leveren aan de politieke samenleving van 's-Hertogenbosch. Namens ons allen heel veel dank voor jouw inzet in de afgelopen twaalf jaar. Acta fabula est. Wie zou daar nu… Ik zie één man heel erg lachen, Mikhael Hack natuurlijk want dit soort Latijnse 6

spreuken past wel bij jou als persoon. Het verhaal is teneinde, maar dat was het verhaal van de aflopen vier jaar en misschien komt er nog wel een toekomst en voeg jij nieuwe verhalen aan jouw geschiedenis en jouw toekomst toe. Mikhael, jij bent wel iemand die zijn klassiekers kent en die de gemeenteraad van 's-Hertogenbosch soms ook op die klassiekers wil wijzen. Dat kan zijn met een filosofische bijdrage, een filosofisch citaat of het wijzen op de klassieke architectuur, de mooie architectuur volgens jou. Het zijn wel bijdragen die we de afgelopen jaren hebben gezien. Jouw bijdrage in de commissie Sociaal was duidelijk, je was helder in je standpunten en in hoe je naar de samenleving kijkt. Je was bij je aantreden het jongste raadslid van 's-Hertogenbosch, maar dat hebben we nooit gemerkt want je kende je pappenheimers en je wist hoe je ermee moest omgaan en hoe je jezelf moest presenteren. Ik zal eerlijk zijn, wij hebben jou tijdens de coronaperiode wel gemist als politieke kletser in de Knillispoort, twee jaar geen politieke klets is toch eigenlijk wel een gemiste kans want jouw debuut in 2018 als priester die de biecht van een aantal raadsleden afnam zal menigeen zich nog altijd herinneren en het is jammer dat we dat de komende vier jaar niet gaan zien, maar misschien komen er nieuwe hoofdstukken in jouw geschiedenis, in de politieke geschiedenis van 's-Hertogenbosch.

Dat brengt de toekomst, je bent nog jong genoeg, er zit nog voldoende ambitie in en ik ben ervan overtuigd dat we die ambitie nog een keer terugzien in deze gemeenteraad van 's-Hertogenbosch. Mikhael, dank je wel. We hebben nu afscheid genomen van een jong raadslid en we nemen afscheid van een iets rijper raadslid, laat ik het zo omschrijven. Je was twee periodes lid van deze gemeenteraad en die periodes waren intensief voor jou en voor ons. Dat bedoel ik positief en wat bedoel ik daarmee? Jij bent voor mij een echte SP'er in hart en nieren, nooit tevreden met zomaar een antwoord, niet direct de achterkant van wat je zegt en wat een ander je wil vertellen voor lief aannemen, maar juist zeggen 'maar ik heb de ervaring, ik spreek met die mensen en volgens mij spreken jullie daar niet mee, ik zie hen elke dag en ik wil opkomen voor de mensen die het hard nodig hebben', mensen die misschien niet die stem hebben die jij wel hebt en je hebt de drive om dat ook op een goede manier te doen. Dat heb je als vrijwilliger al heel veel jaren gedaan, ook in de rest van je leven, maar ook als ik noem het maar even klassieke volksvertegenwoordiger kom je op voor de mensen die het hard nodig hebben.

Je zit er niet voor jezelf, maar je zit er voor al die andere mensen waar jij elke dag mee te maken hebt, die jou weten te vinden en die precies weten wat ze aan je hebben want aan jouw lijf geen poespas, het is gewoon zoals het is. Jij zegt wat je vindt en wat je denkt en het is niet erg dat niet iedereen daar altijd even blij mee is, maar het gaf ook wel de dynamiek: hoe kun je kijken naar een bepaalde situatie. Volgens mij is ook ons sociaal beleid beter geworden door jouw bijdrage omdat je ons bleef wijzen op de verantwoordelijkheid die we als gemeenteraad hebben en ook voor ons als bestuur, welke rol we in de samenleving moeten vervullen. Je bent een dossiervreter in die zin dat je wist waar je over sprak, ik zei al dat je je niets op de mouw liet spelden omdat je de verhalen en ervaringen van de mensen kende. Dat opkomen voor die mensen heb je de afgelopen acht jaar met veel passie, warmte en een groot hart gedaan en daarvoor wil ik je namens de gemeenteraad van 's-Hertogenbosch heel hartelijk bedanken. Toen ik hoorde dat jij ging stoppen Rianneke, vond ik dat toch wel heel jammer.

Je zei 'ik kan niet met zekerheid aangeven dat ik de komende vier jaar in Den Bosch blijf, misschien ga ik wel verhuizen en we kunnen de toekomst niet voorspellen, maar ik wil de zekerheid aan mijn kiezers en mijn achterban geven dat, als ik ergens voor ga, ik daar de komende vier jaar ook voor ga en als je dat niet kunt waarmaken dan wil ik eerlijk zijn naar mezelf en de kiezer en dan kies ik ervoor om niet actief een nieuwe periode in de gemeenteraad van 's-Hertogenbosch aan te gaan'. Dat vind ik jammer want je hebt je de afgelopen vier jaar laten zien als een raadslid dat kiest, duidelijk focus heeft op wat je belangrijk vindt en dat niet alleen in het dagelijks leven uitstraalt en uitdraagt, maar juist ook hier in deze raadzaal. Rianneke Mees overdag is dezelfde Rianneke Mees als hier in de raadzaal in 's-Hertogenbosch, met dezelfde passie, dezelfde waarden, de normering die je kiest voor de samenleving, voor de natuur, voor de dingen die jij belangrijk vindt op het gebied van duurzaamheid en die het van belang vindt dat wij als samenleving de lessen leren die jij ons wilt meegeven.

Ik zie het ook echt als lessen die je ons wilt meegeven en dat gaat soms over onderwerpen als ballonnen, maar het kan ook gaan over hoe we omgaan met de natuur, hoe we ervoor zorgen dat we de schoonheid van de natuur koesteren en begrip hebben voor het feit dat dit een heel belangrijk aspect is van waarom wij in deze samenleving en op deze planeet met elkaar leven. Soms het vingertje, dat is niet erg, maar wel een soort vingertje met een aanwijzing, daar moeten we naartoe in de zin van 'dat is de beweging die we als samenleving moeten maken' en jij staat daarvoor. Je hebt die principes en je hebt ook het principe 'als ik niet het commitment voor vier jaar kan afgeven…', dat tekent jou als persoon. Ik herinner me dat wij samen een wandeling hebben gemaakt en die begon met redelijk mooi weer, maar we kwamen zeiknat thuis. Het was toch een prachtige wandeling waarbij we elkaar beter hebben leren kennen en waarbij jij ook hebt laten zien waar jij de schoonheid van 's-Hertogenbosch 7

vindt en hoe je daar tegenaan kijkt. Het kleine, dat ene bloemetje, die ene struik, die ene vogel en dat exemplarisch te laten zijn voor onze stad, voor onze samenleving en voor wat we als samenleving moeten koesteren, ook voor de toekomst. Voor mij wordt het met één Mees in de raad een stuk gemakkelijker. Je debuut bij de politieke klets was met het lied 'Het duurt te lang'. Ik vind vier jaar niet te lang duren, ik vind het eigenlijk veel te kort, maar ik hoop dat je in toekomst, mogelijk in een andere gemeente waar je dan gaat wonen, toch je politieke ambities en je politieke idealen centraal stelt want de wijze waarop jij het raadslidmaatschap vervult, is een toonbeeld voor velen. Rianneke, dank je wel. Ik ga nu afscheid nemen van een van de mooiste mannen van de raad, allerlei mannen voelen zich nu ineens aangesproken. Daan, de dames in dit stadhuis noemen jou de mooiste man van de raad, sorry Jan. Daan zat vanaf 2018 in de raad als vertegenwoordiger van een jongere generatie en hij vond het belangrijk de dynamiek van de stad wel moest passen bij nieuwe generaties. Hij is met veel ambitie in de raad gekomen, hij was lid van de commissie Bedrijvigheid en had een warm hart voor cultuur in brede zin, niet alleen de historische cultuur maar ook de moderne cultuur, urban et cetera en dat is natuurlijk niet gek.

We hebben jouw band, Yes Mother een psychedelische rockband, nooit gehad tijdens bijvoorbeeld een begrotingsdiner en ik vraag me ook af of er op YouTube filmpjes bestaan waarin jij als zanger acteert. Die zijn er, ik denk dat het aantal likes vandaag omhooggaat want iedereen kent nu Yes Mother, we kunnen het eventueel even laten zien. Dat zullen we niet doen. Vriendelijk, rustig, een beetje wars van pretenties, heel rustig pratend. Dat past ook een beetje bij je baan als uitvaartbegeleider waarin je ook ondersteunend bent aan een belangrijk ritueel van een mens en van een samenleving en ook het belangrijke ritueel van het politieke spel heb je op een goede manier begeleid, maar zoals ik al zei wel rustig en een beetje wars van pretenties. Ik ben benieuwd of je nu hits met je band gaat scoren want daar heb je nu meer tijd voor. Wij zijn benieuwd, we kopen geen platen meer, maar we gaan je ongetwijfeld op Spotify volgen. Daan, hartstikke bedankt voor jouw inzet in de afgelopen vier jaar als raadslid van de gemeente 's-Hertogenbosch. We gaan nu afscheid nemen van iemand en dat is bijna een ritueel geworden. We hebben het net gehad over een ritueel bij een uitvaart en het ritueel van de politiek, maar er is hier ook iemand die ervaring heeft met het ritueel van afscheid nemen, hij neemt voor de vierde keer afscheid van de gemeenteraad van 's-Hertogenbosch sinds 1998.

Het lijkt definitief te zijn, maar ik vraag me af of mensen hier een weddenschap op willen afsluiten. Sport is jouw centrale thema, vanuit een financiële achtergrond en een financiële basis vind jij sport een hele belangrijke en wezenlijke deelname aan de samenleving en dat heb je samen met je kinderen nu ook ingezet door een mooie sportschool te starten, maar dan komt corona en dat brengt de zaak in een heel ander perspectief. Je hebt dat toch met volle energie en inzet doorgezet en het thema Sport en alles wat daarmee samenhangt, gezond bewegen en gezondheid, zijn belangrijke thema's die jij ook de afgelopen jaren goed hebt neergezet. Het is belangrijk om te bewegen, maar ook om ervoor te zorgen dat je dat als gemeente op een goede manier faciliteert. Ik herinner me nog de vorige periode waarin je heel erg stuurde op het onderhoudsprogramma, op wat er moest gebeuren en 'wanneer komt er nou eens een goede sportnota en hoe gaan we om met de accommodaties'.

Ik denk dat we de afgelopen vier jaar van het drukken op het laatste moment… Ik weet niet of de laatste moties van toen in de begrotingsvergadering… waarin je aangaf dat dit de belangrijke thema's waren om inzicht in te geven en ook de zekerheid aan al die bestuurders van de sportverenigingen te geven, zodat zij de helderheid hadden om ook in de toekomst te durven investeren in jeugd, jongeren, sport en bewegen omdat we daarmee ook een gezondere samenleving zouden hebben en creëren. Je gaat na ongeveer 24 jaar politiek actief te zijn geweest, met allemaal mitsen en maren en tussenpauzes, nu even afscheid nemen. Ik zei al dat we er geen weddenschappen op afsluiten, misschien kom je nog eens terug, dan heb je vijf keer afscheid genomen. Als je vijfmaal de vierdaagse hebt gelopen¸ krijg je een extra onderscheiding toch? Ik weet niet of je die bij vijfmaal afscheid nemen ook krijgt, maar André in ieder geval hartstikke bedankt voor jouw bijdrage aan de gemeenteraad van 's-Hertogenbosch, dank je wel. Je hebt al een hele wand vol. De kans dat André Rotman direct een opvolger heeft in het afscheid nemen en direct terugkomen is best aanwezig, Antoon van Rosmalen. 'Dat mag ik hopen' zei hij. We gaan toch afscheid van je nemen omdat je op 30 maart a.s.

niet de eed dan wel de belofte aflegt als nieuwgekozen raadslid van de gemeente 's-Hertogenbosch want een zetel winst voor GroenLinks zat er net niet in, het bleef gelijk, maar door twee mensen met voorkeurstemmen zit jij als nummer 3 nog niet in de gemeenteraad. Wij weten nog niet wat de puzzel van de formatie voor de toekomst betekent, wij kunnen geen koffiedik kijken en we moeten wel formeel afscheid nemen van jou als raadslid. Ik zei het net over Antoon en voor jou geldt een beetje hetzelfde, rustig maar wel heel duidelijk en ook betrokken bij de inhoudelijke thema's, vooral de thema's rond Sociaal. Je was aanwezig bij elke werkconferentie rondom de commissie Sociaal, dat Sociaal Domein heeft toch jouw speciale hart en je vindt ook dat je een verbinding moet maken met de mensen in onze samenleving die het hard nodig 8

hebben. Ik heb je ook leren kennen als voorzitter van de commissie Bestuur, ik denk een van de moeilijkste commissies van deze raad omdat al die fractievoorzitters daarin zitten, die als partijleiders de belangrijke zaken doen, maar jij wist hen toch wel om je vinger te winden en je had de knoet er goed onder. Volgens mij hebben we nog nooit een commissie Bestuur gehad die langer duurde dan tot 21.30 uur, ik ken commissies die langer duurden, maar dat gebeurde niet in de commissie Bestuur onder jouw voorzitterschap. Ik kan niet naar de formatie vooruitkijken, maar laat ik het zo omschrijven dat ik hoop dat jouw afscheid als raadslid van korte duur zal zijn, los van de keuzes die worden gemaakt, maar omdat we jou dan terug hebben in de gemeenteraad van 's-Hertogenbosch en mogelijk als voorzitter van een van de commissies want ook dat heb je de afgelopen jaren uitstekend gedaan en daar wil ik je namens de raad heel hartelijk voor bedanken. Ik neem nog afscheid van één raadslid, daarna heb ik even een pauze en die gebruik ik om de voorzitter van het presidium nog even het woord te geven want ik heb iets overgeslagen, namelijk het agendapunt Overdracht, overdrachtsdocument van uw raad. Daar werd ik net op gewezen en dat is voor mij wel goed want dan kan ik mijn stem even pauze geven.

Ik knip het er zo in, is dat goed? Ik weet het eigenlijk niet Esther, als we vandaag jouw geloofsbrieven zouden toetsen, woon je dan nog in Den Bosch? Vandaag nog wel, wanneer ga je verhuizen? O na de zomer pas, ik dacht dat dit al veel sneller was. Toen de lijst van GroenLinks werd samengesteld, gaf je al aan dat je gaat verhuizen uit onze gemeente. Ik kan het eigenlijk niet begrijpen want wie gaat er nou uit deze mooie gemeente weg, maar toen ik het verhaal hoorde waar je naartoe wilt en dat je eindelijk gaat samenwonen, is het toch wel van belang om neer te zetten dat je een nieuwe fase in je leven, of een hoofdstuk om maar een term van Mikhael Hack te gebruiken, aan je leven toe te voegen. Je neemt afscheid van de gemeenteraad van 's-Hertogenbosch als fractievoorzitter van GroenLinks. Je hebt die taak die in je schoenen geschoven werd met een bepaalde nuchterheid en constructiviteit, maar ook met een bepaalde bescheidenheid vervuld. Je bent inhoudelijk zeer betrokken en je weet van wanten omdat je vanuit je werk precies weet wat er allemaal in een gemeente speelt en je hoeft jou daar niets over wijs te maken.

Je weet wat je daarin belangrijk vindt, maar je kijkt ook met een politiek-bestuurlijke bril naar de keuzes die in 's-Hertogenbosch gemaakt worden, niet vanuit 'bij mij in de gemeente', waar je als ambtenaar werkt, 'doen ze het beter' of 'in Den Bosch doen ze het beter', nee 'in Den Bosch maken ze de keuzes die passen bij Den Bosch en in de gemeente waar ik werk maken ze andere keuzes' en dat is niet beter of slechter, het moet passen bij de context en jij bent iemand die heel erg kijkt: het gaat niet over beter of slechter, maar het moet passen bij de gemeente waar het om gaat. Volgens mij heb je ook zo naar de stukken gekeken en dat vind ik zeer waardevol want het kan wel eens zo zijn dat je als ambtenaar heel erg kijkt vanuit 'wat doen ze bij mij in de gemeente' en dat heb ik jou nooit zien doen. Wat ik je ook niet heb zien doen, is met de wind meebewegen, je stond ergens voor en je vond het belangrijk om dan ook te zeggen 'daar sta ik voor en daar wil ik voor staan', soms met felheid. Volgens mij heb ik je in deze periode driemaal iets feller gezien dan ik je ken, maar het bleef wel Esther de Ruiter en ik vond het wel mooi om dat te zien, het was geen toneelspel, maar het was je eigen emotie die je op dat moment liet gelden: ik ga hiervoor staan, dit is mijn principe, ik vind dat dit moet gebeuren en daar wil ik ook actief met een rechte rug achter staan.

Je gaat nu verhuizen naar Noord-Holland, ja oké, maar misschien kom je in de toekomst terug naar 's-Hertogenbosch. Wolkers schreef ooit 'Terug naar Oegstgeest' en misschien ga jij ooit een boek als 'Terug naar Den Bosch' schrijven want cultuur en alles wat daarmee samenhangt… Wij zijn een keer samen op bezoek geweest bij de Koningstheateracademie om te kijken hoe je met cabaret en toneel een bepaalde boodschap naar het publiek kunt zenden. Ik heb jou als raadslid van de gemeente Den Bosch nooit toneel zien spelen, jij kwam vanuit een intrinsieke motivatie en een groot hart op voor de belangen van de inwoners van onze gemeente en daarvoor wil ik je namens de gemeenteraad van 's-Hertogenbosch heel hartelijk bedanken. Ik heb beloofd dat ik even een pauze doe en ik geef graag het woord aan de heer Geers. De heer GEERS: Ja dank u wel voorzitter. Aan het einde van zo'n periode mag je als presidium altijd een overdrachtsdocument formuleren en als dagelijks bestuur van de gemeenteraad mogen wij ervoor zorgen dat er een beetje structuur in de gemeenteraad zit, met verordeningen aan de voorkant, het maken van de agenda en het organiseren van de omgeving eromheen. Hoe groot onze tijdsinvestering daarin ook is, onze bijdrage is in die zin ook relatief minimaal, heel veel mensen dragen heel veel meer bij aan het feit dat deze raad met elkaar vergadert.

Dan denk ik aan de mensen van de catering en aan Lucas van de techniek die er, scherp als altijd, en passant ook nog voor zorgt dat bepaalde bodes net uit beeld gaan staan als het scherm hier aan is. Überhaupt de bodes, Hans en Patrick staan hier in de zaal, en andere collega's, zij zijn altijd bereid tot een welkome ontvangst, een gemoedelijk woord als het nodig is en technische uitleg, zeker nu met stempasjes. Ik denk dat het nog een jaar duurt voordat ze ook advies geven over het stemgedrag en dan is de invloed helemaal rond. 9

Wim, de griffier die de burgemeester zo scherp houdt op wat er aan de hand is, met zijn team Rick, Erwin, Ed, Monique en Yvonne, altijd klaar staan voor tips, het strategisch meedenken en zorgen dat de raad goede besluiten neemt. Ook daar de bemoedigende woorden als het nodig is en het meedenken in dilemma's. Dat zijn wel cruciale elementen voor een gemeenteraad om goed te kunnen functioneren. Wie ook belangrijk zijn, ik zie hen vanavond niet zitten, is het duo dat bekend staat als Jut en Jul, buurman en buurman of die twee van de Muppets, de lokale journalisten. Uiteindelijk is het in deze tijd waarin de journalistiek echt onder druk staat toch heel bijzonder dat wij gewoon zeker twee mensen hebben die vast de politiek volgen, die ons controleren, ons scherp houden en die ook transparant naar buiten brengen wat hier in deze zaal gebeurt en waarom dat gebeurt. We mogen best iets vinden over wat ze over ons schrijven, maar het feit dat ze hier iedere keer zitten en dat ze samen met Olaf die twee avonden commissie Omgeving toch uitzitten, is wel belangrijk voor het functioneren van een gemeenteraad. Vier jaar geleden stond hier collega Hoog Antink als toenmalig voorzitter van het presidium om het overdrachtsdocument te overhandigen.

Dat heeft het presidium samen met de raad omgezet in een werkplan om aan de slag te gaan met de debatinstrumenten, met de digitalisering, met de nieuwe raadzaal en met een andere indeling van de raadsvoorstellen, allemaal om het besluitvormingsproces te verbeteren. Daarvan hebben we heel veel weten af te vinken en nu zijn we bij een nieuw stuk, een stuk dat op zich heel leuk is, maar waarvan de voorpagina heel confronterend kan zijn. De griffier heeft die van vier jaar geleden nog en als ik naar mezelf kijk dan ben ik in die periode toch wel een beetje ouder geworden, dus kijk niet te veel naar de voorpagina, die foto kan confronterend zijn. Voorzitter, het presidium en ook dit overdrachtsdocument gaat heel erg over structuur, over de organisatie, over hoe je dingen met elkaar inregelt, maar de cultuur kun je heel moeilijk vastleggen in verordeningen en agenda's en we moeten er wel echt aan blijven werken dat je samenwerkt aan de toekomst van de stad en dat is niet alleen in de vergaderingen, maar juist ook daarbuiten, om elkaar te leren kennen, de mensen achter de politicus, zodat je het in het debat over de inhoud kunt hebben en niet op de persoon speelt en begrijpt waar de ander misschien persoonlijk geraakt wordt of waarom de een het zo en de ander het op een andere manier vertelt.

Voorzitter, u refereerde aan het werkbezoek aan Wales, dat heeft veel mensen veel kennis van elkaar opgeleverd. Ik weet dat ik, als ik op eigen titel spreekt, meelevende blikken kreeg van mensen die drie dagen lang het duo Eigenhuijsen-Welten hebben meegemaakt, ik kreeg de vraag: hoe redden jullie dat in de fractie altijd qua energieverhaal? Voorzitter, dat zijn wel die belangrijke momenten die we erin moeten houden, investeer in elkaar, investeer met elkaar in die samenleving. We hebben nu al twee jaar lang geen politieke klets gehad, het ultieme middel waarin je met relativeringsvermogen elkaar op de hak kunt nemen. Ik hoop dat die terugkomt en ik denk voorzitter dat we met u als jurylid in ieder geval vooruit kunnen kijken naar het afscheid van de collega's Thelissen, Hack, mevrouw Mees en straks de heer Hoskam en we weten een ding zeker, de veurklets is voor de komende jaren wel goed geregeld. Met die hoopvolle gedachte ga ik u graag het nieuwe overdrachtsdocument overhandigen, met nieuwe acties voor de structuur en de cultuur waarvan ik hoop dat de nieuwe raad die wil omzetten in een werkplan om te zorgen voor nog betere besluitvorming. De VOORZITTER: De titel van het overdrachtsdocument is wel een soort gebiedende wijs, 'aldus besloten'. Ik begrijp dat u de nieuwe raad wel heel veel ruimte geeft mijnheer Geers, maar dank voor het document.

We gaan nog afscheid van een aantal mensen nemen en we nemen nu afscheid van een persoon waarvan ik denk dat hij had gehoopt vanavond geen afscheid te hoeven nemen, mijnheer Van Slageren. U bent de afgelopen periode actief geweest als commissielid van de commissie Omgeving waarin je vanuit een gedegen achtergrond en vanuit je eigen inzicht in wat je met de omgeving wilt soms bijna in de vertellende vorm zei hoe je de zaken zag, dus niet alleen reagerend op een stuk, maar bijna op een vertellende manier. Je hebt in de commissie Omgeving een goede indruk achtergelaten en na het vertrek van René Vonk hier in de gemeenteraad van 's-Hertogenbosch. Dat was een korte periode en ik denk dat je het er zelf ook mee eens bent dat deze periode te kort was want je had de ambitie om door te gaan, maar de kiezer heeft anders besloten in de volgorde van de lijst van GroenLinks en dat leidt tot het feit dat je zelfs niet de eerste opvolger op de lijst en binnen de fractie bent. Dat betekent dat het afscheid misschien wel iets langer gaat duren dan je aan de voorkant had gehoopt.

Ik wist niet dat je als arbeidssocioloog ook boeken schrijft en medezeggenschapsraden adviseert en misschien mogen we jou naar aanleiding van jouw ervaringen als raadslid in de afgelopen 1,5 jaar vragen om ons een advies te geven omdat we toch ook een soort gevoel van medezeggenschap hebben, medezeggenschap namens de samenleving. Ik ben benieuwd hoe je daar vanuit jouw professie naar kijkt en misschien heb je daar wel een aardige reflectie op. Dus ik nodig je graag een keer op de koffie uit om jouw reflectie te horen. Misschien gaan wij je in de toekomst wel terugzien, ik hoop in ieder geval dat je behouden blijft voor GroenLinks in de commissie 10

of in een andere rol, zodat we in ieder geval van jouw bijdrage mogen blijven genieten, maar voor nu namens de gemeenteraad van 's-Hertogenbosch heel hartelijk dank. Hoe krijg je het voor elkaar, een jong gezin, een bedrijf en dan ook nog raadslid in de gemeente 's-Hertogenbosch Guido. Een bedrijf dat je zelf mede hebt opgestart om andere bedrijven op andere vlakken te helpen en toch heb je de afgelopen jaren je bijdrage hier namens Rosmalense Belang op een goede manier vertaald. Je nam in 2018 al heel kort afscheid en daarna kwam je terug, maar nu is het een afscheid voor een wat langere periode omdat je nieuwe generaties de kans wilt geven om hier actief te zijn en zodat jij je weer kunt focussen op al die andere dingen die je in je leven vorm en inhoud hebt gegeven. Je zag bij jou hoe moeilijk het was om aan de ene kant inwoner van in dit geval De Groote Wielen te zijn en aan de andere kant een besluit te nemen dat impact heeft op je wijk en je buurt, wat dat doet met jou als persoon en hoe je als gemeenteraadslid ook daar rechtop in de wind moet blijven staan en moet zorgen dat je de keuzes maakt in het belang van de samenleving en van nieuwe generaties.

Je hebt bij de inrichting van die keuze wel heel erg scherp gezet wat je van belang vond en hoe je met welk verhaal en met welke boodschap naar de kiezers en de burgers van het gebied ging: hier kiezen we wel voor, maar wel onder die voorwaarden en onder die condities. Dat was een consistent en duidelijk verhaal en daarmee was je ook een soort architect van het uiteindelijke besluit 'Wind te gast'. Je hebt een vorm gekozen die past bij de gemeente 's-Hertogenbosch, maar ook bij de ambities die daaraan ten grondslag liggen. Volgens mij had je ook wel een soort hobby in het debat, op inhoud, soms met een vleugje humor, maar wel een beetje onderkoeld. Niet iedereen begreep die bijzin die je ooit uitsprak, ik vond het wel mooi. Je hebt hem wel neergezet en volgens mij heb je er ook wel van genoten om zaken neer te zetten in het goede debat en met de goede inhoud. Nu weer alle focus op je gezin, je bedrijf en al je hobby's, daar wens ik je veel succes mee en ik wil je namens ons allen heel hartelijk danken voor je bijdrage aan de gemeente 's-Hertogenbosch. Nu gaan we naar de man die vandaag al vaker is genoemd en dat heeft te maken met de commissie Omgeving.

We moeten allemaal spreken via de voorzitter en Olaf, jij was er de vorige raadsvergadering niet vanwege corona en wij verdenken jou ervan dat je er expres niet was omdat je ons wilde leren om de vergadering zonder snoep door te komen. Deze man is verantwoordelijk voor vele rollen pepermunt, Stophoest en andere snoepgeneugten. Wij weten nog steeds niet of je ons daarmee omkocht, we hebben het niet zo beschouwd, maar het feit dat je dit uitdeelde en je het belangrijk vond om een soort verbinding te maken met ons en je collega's is wel tekenend voor hoe je als persoon bent. Je bent iemand die kiest voor de verbinding en om het samen met anderen te doen en dat kan ook niet anders als je ook nog bestuurlijk actief bent bij een muziekvereniging en je er met hart en ziel hard aan gewerkt hebt om die muziekvereniging verder te brengen. Op je werk ben je, naast je faciliteiten, ICT, ondersteuning et cetera, ook actief in de ondernemingsraad en wil je juist de stem van je collega's tot in de bestuurskamer van de organisatie laten horen. Ook dat is een belangrijk gegeven en de stem die je daar doorzette heb je hier als raadslid van de gemeente 's-Hertogenbosch ook doorgezet. Vanuit je portefeuille Sport was dat onder andere de nieuwbouw van het watersportpaviljoen in Engelen, maar ook de amateurverenigingen en de amateurcultuur vind jij van belang.

Dat is natuurlijk niet raar met de geschiedenis van jouw familie bij muziekvereniging Sint Cecilia en het mooie was dat je elk jaar de griffier belde: ik heb nog wel een muziekgroepje voor na de begroting. Dat kwam meestal uit Rosmalen en meestal van Sint Cecilia en daarmee was je ook een ware ambassadeur. Ik denk dat niemand jou heeft benijd om jouw rol als voorzitter van de commissie Omgeving. De vraag is altijd wat oorzaak en wat gevolg is. Daar kunnen we heel filosofisch over doen, ligt het aan de voorzitter? Soms wel. Ligt het aan de deelnemers? Soms wel. Ligt het aan de kwaliteit van de stukken? Altijd. Dus de vraag is even waar het aan ligt, maar je bleef opgewekt en je bleef vasthouden aan je lijn, 'via de voorzitter spreken', 'je hebt nu al de derde termijn', dat bleef je maar zeggen. Ook al was het al 23.50 uur, het bleef consistent. Ik zei al dat niemand je om die rol heeft benijd en in het overdrachtsdocument staat dat er een herschikking moet komen voor de portefeuille Omgeving omdat we niemand willen aandoen wat we jou de afgelopen vier jaar hebben aangedaan. Ik weet niet of wij namens de gemeenteraad van 's-Hertogenbosch 'dank je wel' of 'sorry' moeten zeggen, maar beide woorden zijn gemeend.

Olaf, we gaan je missen, zowel in het presidium als voorzitter en als raadslid, maar zeker ook als mens; aan het begin van de vergadering even een warme hand en een mooie glimlach. Dat was tekenend voor jou als persoon en daarvoor wil ik je namens de gemeenteraad van 's-Hertogenbosch heel hartelijk bedanken. We gaan naar het afscheid van iemand die er niet is en dat is eigenlijk wel jammer, zeker na een carrière van meer dan twintig jaar in de gemeenteraad van 's-Hertogenbosch. Het is Frans van Valkenburg namens Bosch Belang. We kennen allemaal zijn situatie en het is jammer dat hij er vandaag niet bij is, maar ik neem aan dat hij via de computer toch naar ons kijkt. Als ik zeg 'zwembad in West' dan zeg je Frans van Valkenburg, als je het hebt over natuur, en dierenwelzijn dan zeg je 11

Frans van Valkenburg. Het zijn thema's die hem aan het hart gaan, de thema's van de gewone man, de thema's die hij tegenkomt in zijn winkel, die hij tegenkwam als leraar op de school waar hij veel, voornamelijk jongens heb ik begrepen maar ook meisjes van de gemeente 's-Hertogenbosch heeft gezien, waarbij hij wist wie de vader en de moeder waren, hoe de broers waren en hoe ze erin zaten. Daar kan hij smeuïg over vertellen als we het daar met hem over hebben: ik ken die jongen wel, ik weet wie dat is en ik weet precies hoe je ze moet lezen. Toch mooi dat we zo'n mens ook in de gemeenteraad van 's-Hertogenbosch hebben, juist de mensen die de verbinding met alle lagen van de samenleving hebben in welke vorm hij hen ook tegenkwam, in zijn wijk, in zijn winkel en in zijn rol als docent. De afgelopen jaren was hij lid van de commissie Sociaal en het afgelopen jaar was hij natuurlijk minder aanwezig vanwege zijn omstandigheid, maar toch weet ik zeker dat we ook moeten wennen aan het afscheid van Frans van Valkenburg hier in de gemeenteraad van 's-Hertogenbosch. Het scherp uit de hoek komen, precies vertellen hoe het wel zit want wij zeggen wel in beleidstaal dat het zo werkt, maar zo werkt het volgens Frans niet want in de praktijk is het anders.

Dat tekent Frans van Valkenburg en ik denk dat ik hem namens ons allemaal heel hartelijk mag bedanken voor zijn inzet voor de gemeenteraad van 's-Hertogenbosch. Een applaus voor Frans. Geert, een iets jonger raadslid. Een glimlach, je inzetten en je ook ergens in willen vreten, dat heb ik wel eens gezien. Als ik bijvoorbeeld kijk naar het dossier Huisvesting of het gebruiken van andere locaties voor studenten en zie welke jacht jij hebt gemaakt op beschikbare locaties, tekent jou dat als persoon. Een beetje creatief zijn en het is wel mooi dat het dan landelijk door D66 wordt omarmd als een goed idee. Het is wel mooi als je als raadslid van de gemeente Den Bosch een idee hebt, 'kunnen we andere locaties inrichten voor studenten om daar te studeren', en dat dit voorstel van Geert Verbruggen uit Den Bosch dan door het landelijke D66 wordt geadopteerd als een goed plan. Dan heb je invloed en dat heb je ook laten zien in het MINC-café, je was ook actief in het bestuur van MINC, wat betreft het milieu, duurzaamheid en de toekomst. Je maakte mensen enthousiast via informatie, maar ook via bijeenkomsten en je wees de mensen op hun verantwoordelijkheid die we als samenleving als geheel hebben rond milieu, duurzaamheid en natuur. Dat duurzaam Den Bosch past bij jou, duurzaam voor mensen en voor het milieu, maar ook nadenken over de lange termijn en voor nieuwe generaties.