Notulen raadsvergadering 2021-11-09

Daarover is al het een en ander gezegd, maar een nieuwe Bossche Zomer die wel mee ontwikkelt met de omstandigheden waarin we dan verkeren want laten we alsjeblieft met elkaar hopen dat er dan geen corona meer is en ze ja, laten we dan zeker een Bossche Zomer hebben om onze ondernemers te stimuleren, maar tegelijkertijd ook te kijken naar het andere karakter, hoe organiseren we dat dan met elkaar zoals we dat ook bij andere evenementen doen, meebewegend maar ook zorgvuldige procedures. Wij dienen graag dit amendement in om hiervoor middelen beschikbaar te stellen. Ik heb eerder gesproken over de gemeenschap van 's-Hertogenbosch en dat zijn we samen, onze gemeente zoals we met Brabantse tongval veel tot 'ons' verklaren, niet op de eerste plaats denken in termen van verschillen en polarisatie, maar juist denken en handelen in termen van verbondenheid, mijn collega van de VVD hield daar net al een stevig pleidooi voor. Samen willen we deze gemeente fijner en mooier maken voor onze inwoners, ondernemers en mensen die hier werken en onze stad komen bezoeken. We zijn een hartelijke en gastvrije gemeente, in iedere 'ik' is immers omsloten met een 'wij', een gemeenschap dus.

Die gemeenschap betekent ook dat omzien naar elkaar want als iedereen moet kunnen meedoen dan vraagt dat ook dat je dat mogelijk maakt en het CDA dient daarom vandaag een motie in voor een onderzoek naar een kansenpas en ja ik heb goed geluisterd naar de uitwisseling en de discussie in de commissie, het moet eenvoudig, efficiënt en niet stigmatiserend zijn en de term 'kansenpas', laat ik dat 32

er maar direct bij zeggen, is wat mij betreft de werktitel, er zijn mensen die daar veel betere termen voor kunnen verzinnen. Vandaar de motie over een kansenpas voor iedereen, maar voor minima is deze gratis, een kansenpas om deel te nemen aan sport, cultuur en andere activiteiten, om de participatie te vergroten, om talentontwikkeling bij jongeren te stimuleren en een mogelijkheid om meer aanbod uit de samenleving te halen en aan te bieden. De vraag aan het college is om met een paar verschillende scenario's voor een dergelijke pas te komen. Wij verwijzen graag naar het succes in Dordrecht met hun Dordtpas. Voorzitter, we zitten nog in de coronacrisis en de besmettingen lopen weer op. We hebben al een paar maal gedacht dat het einde in zicht was, maar we zijn er nog steeds niet. De pandemie blijft aanhouden en dat heeft ook consequenties voor mensen in armoede en tegelijk zien we nieuwe ontwikkelingen zoals de stijging van de energieprijzen wat bijdraagt aan de energiearmoede waarvan niet iedereen nog kan overzien wat dit allemaal precies omvat en ook niet wie dat allemaal treft, zo ook de stille armoede onder ouderen of onder werkende zzp'ers. Wij pleiten ervoor om oog te houden voor de meest schrijnende gevallen en hiervoor maatwerk te leveren.

Het CDA dient graag het amendement Energiefixer van GroenLinks mee in over werkbudget voor de isolerende maatregelen, een eerste en snelle stap om te zetten. Energiearmoede is een ontwikkeling die we niet snel zagen aankomen en zo kunnen er nog meer ontwikkelingen ontstaan. Wat het CDA betreft, is het belangrijk dat we dan een buffer organiseren, een buffer om te zorgen voor deze kwetsbare inwoners en die ook in de toekomst te kunnen ondersteunen. Het CDA komt daarom met een motie om de resterende TONK-middelen van het rijk te reserveren voor de aanpak van armoede en schulden. Voorzitter, ik sluit me aan bij de eerder door mijn collega's gemaakte complimenten aan het college en in het bijzondere aan de twee wethouders. Het CDA stemt in met deze begroting omdat die bijdraagt aan het sterker maken van onze mooie Bossche gemeenschap. Tot zover. De heer KAGIE: Over een klein halfjaar zit er een nieuwe raad en iets later ook een nieuw college. Terugkijkend op de afgelopen 20 tot 25 jaar hingen er zelden zulke zware vraagstukken boven de markt in de context van de mate van onzekerheid, financieel maar ook de coronacrisis. Een nieuwe raad en een nieuw college zullen hun werk moeten vervolgen op basis van de voorliggende begroting en één ding staat, in het meerjarenperspectief is er een substantieel tekort.

Blijft staan dat we op die manier onze weg kunnen vervolgen door het solide financiële werk van wethouder Hoskam en ook complimenten richting wethouder Van Olden. We weten dat beiden vertrekken, vandaar deze markering. Wethouder Van Olden heeft ervoor gezorgd dat we een zeer goed maatschappelijk renderende Weener XL hebben die straks ook mag functioneren binnen een nieuwbouwaccommodatie. Hij heeft ons gegarandeerd dat we dit doen binnen de financiën die door de gemeenteraad beschikbaar zijn gesteld, kom daar maar eens om bij de verschillende projecten elders in het land, maar wellicht ook hier. Voorzitter, de moties die vandaag voorliggen, geven een aardige inkleuring aan de urgente opgaven die vandaag aan de orde zijn, in deze bestuursperiode, maar het zijn niet minder urgente opgaven, zeg maar gerust topprioriteiten, voor de komende periode en ik licht er twee uit waarbij wij van mening zijn dat de lokale overheid zich anders tot woningbouw en de energietransitie moet gaan verhouden. In het bestuursakkoord van 6 juni 2018, ondersteund door 30 van de 39 raadsleden staat over de woningbouw 'in het bijzonder voor de lokale behoefte' en over de energietransitie staat er 'de woningvoorraad moet energiezuinig worden'.

Voorzitter, als ik dan de verschillende moties en het amendement van GroenLinkscollega De Ruiter over de energiefixer, waarvan ik na de vragen van de heer Van Creij inmiddels heb begrepen dat het geen fixer is maar dat het om materialen gaat, zie laten we dan hopen dat het allemaal een beetje bijdraagt, maar we zullen het moeten hebben van de massievere maatregelen. Dan kom ik toch bij de motie van De Bossche Groenen en Leefbaar 's-Hertogenbosch over zon op het dak, wij gaan met die zonnepanelen het dak op. We zeggen wel eens 'kom van dat dak af', dat is mijn generatie Peter Koelewijn, maar we gaan massief het dak op en het kan niet waar zijn dat Amersfoort, een vergelijkbare gemeente en we zijn daar in het kader van de culturele uitwisseling tussen gemeenteraden wel eens geweest, op 20.1 op 4% zit wat betreft zonnepanelen op woningen en Den Bosch op 12.8. Dat kan niet waar zijn en daar valt iets te verdienen ook in relatie tot het energiearmoedevraagstuk want we moeten de kunst verstaan om te investeren in dat type zaken, versnelling, voortvarender, massiever en tegelijkertijd de huurder ook laten meeprofiteren van die investering. Wij dagen het college uit om daarop te anticiperen.

Waar het in de nieuwe bestuursperiode ook om moet gaan, is de sociale woningbouw presteren en, collega Kabbouti heeft het voortouw genomen, de sociale woningbouw niet de restpost laten zijn van gebiedsontwikkelingen. Bijvoorbeeld bij station Oost, een gigantische stadsontwikkeling die daar gaat plaatsvinden. Er staat in het bestuursakkoord 'woningbouw in het bijzonder voor de lokale behoefte', maar het is er niet van gekomen. In 2018-2020 is er een plus aan woningen van 2700 gebouwd met een record aan woningbouw in 2018 van 1080 woningen. Het aandeel van de corporatiewoningen in diezelfde periode was een plus van 408 op 24.000. Dat wil zeggen dat we de 33

kernvoorraad niet op oorlogssterkte hebben gehouden en niet hebben laten meegroeien met de plussen in de woningbouw. Voorzitter, je moet met projectontwikkelaars de zaken natuurlijk in contracten goed regelen, maar de waarborg zit hem ook in het hebben van een volkshuisvestingswethouder. In 1860, 1870, 1880 werd in de steden onderkend dat er sociale woningbouw moest plaatsvinden, een dak boven je hoofd, betaalbaar en niet overgeleverd aan de sjacheraars en toentertijd ook lieden die fors geld wilden verdienen aan de schaarste aan woningen. We zitten bij benadering met dezelfde vraagstukken, volkshuisvesting moet in de volgende periode ook weer belegd worden bij een wethouder, dat is nu niet belegd. De heer VAN DER KRABBEN: Toch even een opmerking. U ging verder terug in de geschiedenis, maar u weet ook dat de gemeente Den Bosch volkshuisvesting had, we deden alles zelf, maar we die hebben afgestoten naar de markt. Ik ga met u mee dat je de vraag moet stellen of dit niet op een ander manier moet, maar u moet niet het hele verleden zo ineens met het badwater weggooien. Iedereen probeerde dat in zijn tijd zo goed mogelijk te doen. De heer KAGIE: Ja, u hebt gelijk collega Van der Krabben. Het gaat erom, anno nu en terugkijkend op de interventie van de lokale overheden, waartoe ze op aarde waren.

Betaalbaar, wonen, dan heb je een volkshuisvestingswethouder nodig die wij hier niet hebben, kijk maar eens naar de taken die de wethouder van Stadsontwikkeling heeft. Daarnaast is het denkbaar dat we moeten opschuiven als het gaat om het presteren van woningbouw richting de corporaties, nadrukkelijker dan nu. Dat zijn voor mij nog geen uitgemaakte zaken, maar het zijn wel de lessen van afgelopen dertig, veertig, vijftig jaar. De heer GEERS: Drie weken geleden zaten wij in dezelfde zaal in de commissie Bestuur en toen hield de heer Kagie ook een betoog met grote woorden over de woningbouw. Toen heb ik hem gevraagd: u roept nu al zeven maanden lang keer op keer 'ik kom met de oplossing'. Toen lag er steeds niets en toen heb ik hem gevraagd 'komt die oplossing er dan nu wel?' en toen zei de heer Kagie 'ja, ik kom met iets'. Waarom legt u dan nu niets op tafel? Alleen het labeltje veranderen, gaat het probleem niet oplossen. Als de heer Kagie die grote woorden gebruikt, is hij dan ook bereid om echt boter bij de vis te leveren en ook echt iets te gaan doen? De heer KAGIE: Wij hebben in de commissie Omgeving kenbaar gemaakt dat de SP, De Bossche Groenen en wij van mening zijn dat Groot Meerendonk er moet komen en dan zal ik even wat explicieter worden.

In Groot Meerendonk ligt potentie voor 1500 tot 2000 woningen en je moet in zes tot zeven jaar naar zo'n nieuwe woonwijk toewerken. Zeer deskundige mensen en ook corporaties hebben mij kenbaar gemaakt dat het de moeite waard zou zijn om in de eerste slag van die nieuwe woonwijk 400 tot 500 tijdelijke woningen van hoge kwaliteit te bouwen, waarbij je niet vier tot zes jaar hoeft te wachten op de vaststelling van een bestemmingsplan. Wij komen met dat voorstel terug naar de commissie. Voor de verkiezingen en niet als verkiezingsstunt want wij beseffen heel goed dat dit vraagstuk geen verkiezingsstunts vereist, maar gewoon degelijk ambachtelijk met elkaar doordenken over de perspectieven. Voorzitter, dan een aantal andere zaken. We hebben prima belangrijke betekenisvolle richtinggevende documenten gearresteerd, de ontwikkeling van station Oost, de visie Actieplan Brede binnenstad, het Centraal Station van de toekomst en vandaag de Bossche Stadsdelta, wat ons betreft inclusief de Vogelstraat want we kunnen ons geen verkeersinfarct rondom die Tramkade-enclave permitteren. Voorzitter, voor de nieuwe raad en het college is de opdracht an die Arbeit en we willen het college zoals het er nu zit danken voor de aanloop daarnaartoe, maar we hebben de dure plicht om drastischer door te tikken bij aanvang, direct al in juni 2022 als het nieuwe bestuursakkoord wordt afgetikt.

Daarnaast wil ik het volgende gezegd hebben. Ik heb deze week mogen meemaken hoe de burgemeester de horecaondernemers toesprak over 11-11 en ook zijn linker- en rechterhanden, heel bekwaam, geen onduidelijkheid laten bestaan, eisen dat sprake moet zijn van partnership en ik benijd niemand die in uw positie zit. De heer DE GROOT: Toch nog een vraag naar aanleiding van het betoog van de heer Kagie. Ik begreep een beetje uit zijn betoog over woningbouw en een wethouder van Volkshuisvesting dat hij een beetje terug wil in de tijd en dat hij toch wat vraagtekens zet bij de marktwerking. Wat meer in zijn algemeenheid mijnheer Kagie, vindt u dat de marktwerking in de meest brede zin, niet alleen bij de woningbouw maar ook op andere terreinen, een rem op zaken is geworden of dat de marktwerking wel degelijk ook positieve effecten heeft? De heer KAGIE: Het gaat natuurlijk met golfbewegingen. We hebben zeven tot acht jaar 34

geleden het Gasthuiskwartier moeten lostrekken met een faciliterende rol van de overheid om een projectontwikkeling in positie te brengen en vervolgens zie je een heel andere golfbeweging waarin de projectontwikkelaars maar ook allerlei particulieren die kansen op de markt zien gecorrigeerd worden en terug in hun hok moeten. Eén ding, als wij op de Meerendonk kiezen voor een ander grondprijsbeleid is dat heel wel denkbaar, maar dan zitten we wel zelf aan het stuur en niet de projectontwikkelaar. De heer DE GROOT: Dat betekent dat u de marktwerking in de woningbouw eigenlijk als een negatieve ontwikkeling ziet. De heer KAGIE: Anno nu moet je de projectontwikkelaars terugtrekken en de corporaties naar voren schuiven. Als op Meerendonk wordt gefaciliteerd rondom de 400 tot 500 eerste tijdelijke woningen die daar de komende vijftien jaar moeten worden gebouwd, kwalitatief, tien minuten van de binnenstad, twaalf minuten van het station, een ideale locatie, dat staat ook in de stukken van de gemeente zelf, dan zullen wij zelf sturen met de corporaties en niet de projectontwikkelaar. De heer DE GROOT: Inderdaad de laatste begroting van deze bestuursperiode, het is al vaak gezegd, in een wat heftige tijd met een pandemie die ons is overkomen. De actuele cijfers die in de tussentijd zijn gekomen, zeggen ons eigenlijk dat we er nog lang niet zijn.

Ik vond de beeldspraak van collega Van den Kerkhof, 'we zijn inmiddels in de eerste helft van de verlenging aangekomen wat de pandemie betreft' erg treffend. Voorzitter, met die omstandigheden complimenten aan het college dat de nu voorliggende Begroting 2022, ondanks de impact van de coronacrisis, ook in financiële zin toch sluitend is geworden. Het college is er ook in geslaagd om het tijdens de voorjaarsnota aangenomen amendement 'Impuls Bosch Coronaherstelfonds van € 500.000' hierin te betrekken. Onze fractie vindt het vanzelfsprekend dat er daarnaast ook het komende jaar geen ruimte overblijft voor nieuw beleid, maar dat laat onverlet dat onze fractie de voorliggende begroting heeft getoetst aan de bij de voorjaarsnota aangegeven meest essentiële politieke vertrekpunten en die zijn de volgende. Blijven inzetten voor leefbare wijken en dorpen met noodzakelijke voorzieningen, dichtbij, waarbij tevens het elkaar laagdrempelig ontmoeten wordt gestimuleerd en gefaciliteerd.

Voorzitter, bij de voorjaarsnota kwam met het eerdergenoemde amendement 'Impuls Bosch Coronafonds' € 100.000 extra beschikbaar voor de inrichting van de openbare ruimte en de concrete vraag aan het college is: kan het aangeven wat hiervan inmiddels is gerealiseerd? De veilige woon- en werkomgeving voor al onze burgers met goede verbindingen tussen wijken en dorpen van en naar onze binnenstad, dat is ook een ambitie die wij toetsen en ik roep daarbij toch even in herinnering de kortgeleden gestelde artikel 71-vragen over het mogelijk verdwijnen van de streekbus lijn 90. Met de komst van een tijdelijk azc lijkt dat onze fractie geen voor de hand liggende optie. Voorzitter, we zijn blij dat er een financiële modus is gevonden om de extra BOA-capaciteit in woon- en werkgebieden ook in 2022 weer volledig te kunnen inzetten. We vragen om blijvende aandacht voor sociaal kwetsbare burgers, eenzaamheid onder ouderen en voor onze jongeren die wij als fractie ook een betaalbare woning gunnen. De lokale economie blijven uitdagen, steunen en faciliteren is een toetsing voor ons en ook de bestaande winkelcentra in buurten en wijken levendig houden.

Waar onze fractie bij de voorjaarsnota nog nadrukkelijk aandacht vroeg voor het centrum van Rosmalen is het goed om nu te kunnen vaststellen dat in een recent infobulletin van het college werd gemeld dat er nu echt werk wordt gemaakt van het centrum van Rosmalen, groen, veilig en bereikbaar. Het heeft even geduurd, maar hopelijk wordt een en ander nu snel gerealiseerd. Voorzitter, de fractie van Rosmalens Belang ziet haar politieke speerpunten zoals ik die net noemde in algemene zin voldoende gehonoreerd in de voorliggende begroting. Dan een paar korte opmerkingen aan de hand van de rubrieken in deze begroting wat betreft de moties en amendementen. De woon- en leefomgeving in onze wijken en dorpen kan wat onze fractie betreft alleen in samenspraak met betrokken bewoners, ondernemers en instellingen optimaal vorm krijgen. De bijdragen van enkele jongeren uit Rosmalen bij Informeren & Ontmoeten in september 2021 heeft geleid tot amendement A2, 'Veilig maken van de skatebaan in het Van Vladerackenpark' dat de collega van de VVD heeft toegelicht en dat dienen wij uiteraard graag mee in. Ook motie M4, 'Onderzoek toekomstige kwaliteit van openbare ruimte, en M12, 'Pimpen van de afvalcontainers' dient onze fractie graag mee in omdat voldoende kwaliteit van de openbare ruimte essentieel is voor het woongenot van onze burgers.

Voorzitter, wat voor het centrum van Rosmalen geldt, is voor onze fractie vanzelfsprekend ook van belang voor de binnenstad, een bruisende en aantrekkelijke binnenstad waar het voor eigen burgers, maar zeker ook voor bezoekers goed toeven is. Het nut van de Bossche Zomer heeft zich wat onze fractie betreft inmiddels bewezen en wij dienen dan ook van harte amendement A3, 'de Bossche Zomer 2022' mede in, met de nadruk op de laatste bullet bij de constateringen, namelijk de uitdaging aan het nieuwe college om deze Bossche Zomer tot 35

een permanent succes te maken. Voorzitter, oog hebben voor en steun geven aan hen die in armoede leven is voor onze fractie vanzelfsprekend en daarom dienen we amendement 1 over de energiefixer en de moties 'Energiearmoede voorkomen' en 'Geld reserveren voor aanpak armoede en schulden' die al door de collega's werden toegelicht van harte mede in. Onze fractie ondersteunt de oproep om het verval van Fort Crèvecoeur, motie 9, een halt toe te roepen en dankt de collega's van het CDA voor het initiatief. Voorzitter, onze fractie stelt met genoegen vast dat de woonlasten voor de burgers ook het laatste jaar van deze bestuursperiode opnieuw nagenoeg gelijk blijven en dat de extra coronauitgaven niet op hun bordje komt te liggen. Onze fractie gaat akkoord met de voorgestelde aanpassingen en indexering van de gemeentelijke belastingen en vergoedingen. Tot slot voorzitter, samenvattend kan ik namens de fractie van Rosmalens Belang concluderen dat er met de voorliggende begroting weer een degelijk financieel fundament voor de komende jaren ligt, met dank aan wethouder Hoskam. Uiteraard ziet onze fractie ook een uitdaging voor de nieuwe bestuursperiode, de heer Kagie noemde het al, om met structurele maatregelen weer tot een meerjarige sluitende begroting te komen. Onze fractie draagt daar straks dan ook graag als vanzelfsprekend ons steentje aan bij.

Voorzitter, wat betreft de andere ingediende moties en amendementen zullen wij in de tweede termijn, na de toelichting van de andere fracties en de toelichting van het college, onze besluitvorming daarover mededelen. Tot zover. De VOORZITTER: Mijnheer Van Hattem, wat een geweldige planning in de Eerste Kamer hè. Net op tijd, ik geef u graag het woord voor uw eerste termijn. De heer VAN HATTEM: Ja dank voorzitter, dat komt precies goed uit. Sorry dat ik wat later ben, maar zoals bekend moest ik uit Den Haag komen. Ik begin direct met enkele belangrijke punten. We hebben in de commissie bij heel veel onderwerpen al uitgebreid stilgestaan, maar er is toch één dingetje waarop ik terug wil komen, namelijk waarover D66 het in de commissie Bestuur had en dat was de problematiek van de overstromingen en het hoge water in de zomer van 2022. Dat haalde D66 als teken aan de wand aan in het kader van de noodzaak van de aanpak van de klimaatmaatregelen. Ik ben ik toch eens gaan kijken of dit de grootste bedreiging is die wij als stad ooit hebben gehad op het gebied van weer en klimaat.

Er is een prachtige zeven vuistdikke pillen tellende serie van de heer Jan Buisman onder auspiciën van het KNMI geschreven onder de naam '1000 jaar weer, wind en water' en als je opzoekt hoe destijds watersnoden, overstromingen en dijkdoorbraken ontstonden, daar hebben we de naam De Groote Wielen nog aan te danken, dan was dat niet door het hoge water, maar door ijsgang. Dat kwam juist door de kou, in de kleine ijstijd zijn hier de meeste dijkdoorbraken geweest en sinds de industriële revolutie, ongeveer vanaf 1850, is de temperatuur gaan stijgen, dus dankzij de opwarming van de aarde zijn hier nauwelijks of eigenlijk helemaal geen dijkdoorbraken meer geweest. We hebben juist meer waterveiligheid gekregen dankzij de opwarming van de aarde en dankzij de klimaatverandering. Dus de klimaatpaniek die door D66 in de commissie werd neergelegd is, als je kijkt naar de lange termijn en naar de echte ontwikkeling van het klimaat geheel onterecht. De heer VAN DER KRABBEN: Ik zal er weinig woorden aan besteden, maar in 1993-1994 stond de A2 helemaal blank vanwege een dijkdoorbraak en was de verkeersader tussen Amsterdam en de rest van Nederland geblokkeerd. Ik denk dat u dat stukje nog niet hebt gelezen. De heer VAN HATTEM: Voorzitter, ik weet dat de heer Buisman met een achtste deel bezig is, vanaf het midden van de negentiende eeuw tot nu.

De beste man is inmiddels 96, hij heeft die uitgave voor 2023 gepland en daar komt het waarschijnlijk in. Ik kan me die situatie nog goed herinneren, er was toen overigens geen dijkdoorbraak maar de Dommel stond hier gewoon hoog en die kon het water niet in de Maas kwijt. Het waterschap Aa en Maas, bij u welbekend, heeft twee jaar geleden ook een publicatie over deze materie uitgebracht en het is heel interessant om te lezen dat de kou juist altijd een groter risico is geweest dan de opwarming. Om terug te komen op mijn politieke verhaal, al die paniek die hier met name door D66 wordt neergelegd… De heer SLIKKER: Eén ding is goed om te horen, namelijk dat u het KNMI als een gerenommeerd instituut ziet, daar gaan we in deze raad nog veel plezier aan beleven. De heer VAN HATTEM: Ik zei 'het is onder auspiciën van het KNMI geschreven' en wat ik daar uithaal, daar staat het KNMI dus ook achter. Ik ga de zaken op die manier uitleggen. De heer GEERS: Kort aansluitend op de woorden van de heer Slikker. Ik ben erg blij dat de 36

heer Van Hattem nu aangeeft dat er dus wel een verband is tussen het handelen van de mens, de industriële revolutie, en de opwarming van de aarde, dat is ook goed nieuws. De heer VAN DEN KERKHOF: Laat ik het dan ook maar positief opvatten, alhoewel dat erg lastig is in dezen. Laat ik het zo zeggen, degene die de hele tijd achteromkijkt, loopt vroeg of laat ook tegen de muur aan en gelukkig zijn er steeds meer partijen, ook in de Kamer en in het land, die toch ook vooruitblikken en daarmee die muur ontwijken. Laat ik de heer Van Hattem meegeven dat ik ook oprecht hoop dat hij die muur zal ontwijken. De VOORZITTER: Wat is de vraag? De heer VAN DEN KERKHOF (D66) Dat was een statement. De VOORZITTER: Een interruptie hè, dat is een vraag. De heer VAN HATTEM: Eerst richting de heer Geers, het is niet zo dat ik erken dat het door menselijk handelen komt. Het einde van de kleine ijstijd viel toevallig samen met het begin van de industriële revolutie, maar er is geen een-op-eenverband.

Het is een feit dat we hierdoor wel in een veiligere stad zitten en we kunnen beter onze dijken goed in stand houden dan een dijk van windturbines om onze stad heen laten leggen, ook in onze buurgemeenten waarvan we onder andere in Vinkel last krijgen met die verschrikkelijke windturbines die Bernheze wil bouwen, maar waar ook Vught plannen voor heeft, zelfs tegen het Bossche Broek aan waardoor we straks hier vanaf de Zuidwal tegen windturbines op Vughts grondgebied aan kijken. Wij moeten daar niet aan denken en de PVV roept bij deze begroting nogmaals op om te stoppen met deze maatregelen en te zorgen dat niet onze hele leefomgeving met deze megawindturbines komt vol te staan. Dan voorzitter dienen wij bij deze begroting een aantal moties en een amendement in en ik pak ze er even bij. Allereerst de motie Handhavingsprioriteit, die heb ik in de commissie Bestuur al aangekondigd. We moeten echt inzetten op de veiligheid in onze wijken, buurten en dorpen, er is gewoon grote noodzaak om dat te verbeteren. Ik hoor de burgemeester straks misschien wel zeggen dat er heel veel dingen goed gaan, maar we krijgen natuurlijk ook heel veel signalen dat het nog altijd niet goed gaat.

Er was bijvoorbeeld afgelopen weekend bij De Bokkelaren in Noord nog een groot incident en het is iedere keer prijs met autobranden, inbraken en geweldplegingen, gewoon veel te veel, veel te ernstig en de openbare veiligheid in onze gemeente moet gewoon beter. Dus als wij onze extra BOA-capaciteit inzetten, moeten we die niet inzetten voor zaken als het controleren van QR-codes en andere zaken die niet bijdragen aan de openbare veiligheid, maar echt alleen voor de openbare veiligheid in onze wijken en buurten om die overlast aan te pakken. Vandaar deze motie. Dan voorzitter kom ik bij de motie over energiearmoede. Ik heb de discussie net al kunnen volgen, ik heb onderweg de livestream aangezet en ik heb geen seconde hoeven missen, dus ik heb meegekregen wat erover is gewisseld. De PVV maakt zich ook druk om de energiearmoede, maar we moeten toch constateren dat die toch wordt veroorzaakt door al die onnodige en vaak veel te dure klimaatmaatregelen. Als je hoort hoeveel het kost om een huis gasloos te maken, is het voor een groot deel verspilde moeite. Desalniettemin worden de burgers met energiearmoede geconfronteerd, in 2024 vallen onze Essentmiddelen vrij en aangezien deze door het energiebedrijf Essent bij onze burgers zijn opgehaald, moeten ze ook terug naar onze burgers om zo de energiearmoede te compenseren.

Dus vragen we het college en eventueel het college dat hierop volgt, ik wil bij deze begroting toch de opdracht meegeven, om in ieder geval scenario's uit te werken om dit in de meerjarenbegroting aan onze burgers terug te geven. Met nadruk op scenario's, wil ik niet over het graf van deze bestuursperiode heen regeren, maar dat de volgende raad daar een keuze in kan maken. Dan kom ik bij het amendement over het schrappen van toekomstagenda van de VN voor duurzame ontwikkeling als kaderstelling. Dit wordt op pagina 92 van de begroting als een richtinggevend doel meegegeven, maar de raad heeft daar nooit een expliciet besluit over genomen, we hebben nooit echt een discussie gehad over of dat nu onze richting en ons kader moet zijn. Deze globalistische agenda van de VN hoort als een vreemd element niet in onze begroting thuis en daar zetten we graag een streep door. Vandaar dit amendement om dit uit de begroting te halen. Tot slot heb ik nog een motie en ik dank ons commissielid Van Griensven die dit heeft uitgewerkt en in de commissie aan de orde gesteld. Die motie gaat over de historische gedenktekens in onze gemeente en daar hoort een kleine anekdote bij. De PVV-fractie was tijdens de dodenherdenking op 4 mei 2021 bij het gedenkteken voor de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog in Nuland om daar een bloemstuk neer te leggen.

Tot onze verbazing zagen we dat heel veel letters van de namen op dat monument vrijwel onleesbaar waren geworden, die zijn gewoon in de tijd versleten en daarmee krijgen de mensen die daarmee worden geëerd niet meer de eer die hen 37

toekomt. Wat onze fractie betreft, heeft de gemeente de dure plicht om daar het onderhoud goed te doen. Hetzelfde geldt voor andere gedenktekens, monumentjes en informatiebordjes erbij die op veel plekken verweerd en slecht leesbaar zijn. Het is toch een stukje geschiedenis dat we levend moeten houden, zowel voor onze eigen inwoners als voor de bezoekers van onze gemeente en daarom vragen we met de motie om dit te inventariseren, er staat 'onderzoeken', maar het mag worden gelezen als inventariseren, en te kijken welke kosten ermee gemoeid zijn om dat aan te pakken en te kijken of we daar op korte termijn een financiering voor kunnen vinden. De heer GEERS: Toch even een vraag over de motie over de historische gedenktekens. Ik voel inhoudelijk helemaal mee en ik steun hem, maar ik vind het dictum 'aan de raad een begrotingswijziging voor te leggen indien binnen de begroting geen dekking gevonden kan worden' een beetje een rare zin omdat een begrotingswijziging ook van een dekking moet worden voorzien. Volgens mij hoeft die zin er niet in. Wilt u nog eens naar de techniek kijken want dan kan die op onze sympathie en steun rekenen. De heer VAN HATTEM: Ik ben het eigenlijk wel met de heer Geers eens.

Ik heb met de formulering geworsteld, maar de kosten hiervan zijn nog niet duidelijk omdat we het nog niet geïnventariseerd en als het college wel heeft geïnventariseerd, weten we wat de kosten ongeveer zijn en dan kan er een voorstel voor een begrotingswijziging komen. Wellicht heeft de griffie een kleine tekstsuggestie zodat we de motie kunnen aanpassen, maar de doelstelling is in ieder geval duidelijk. Tot slot voorzitter nog iets waarover wij geen motie indienen, maar waar we wel een punt van willen maken en waarover we nog met een discussienotitie in de commissie zullen komen, dat gaat over de kunstgrasvelden. We zagen vorige week dat bij BVV een volgens mij nog niet zo heel lang geleden aangelegd kunstgrasveld alweer moet worden vervangen en we willen naar andere mogelijkheden kijken, naar natuurlijke groene gasvelden of eventueel hybride grasvelden en dan samen met het onderwijsveld, bijvoorbeeld de groenscholen, kijken naar mogelijkheden om dat ook te onderhouden. Daarvoor zullen we in de commissievergadering terugkomen met een notitie. Afsluitend, we hebben straks nog de discussie over de vestiging van de asielnoodopvang in Autotron. Daar is de PVV duidelijk op tegen, maar ook bij deze begroting de oproep om als gemeente niet mee te werken aan eventuele verdere verzoeken en initiatieven in het komende jaar en de periode daarna.

Dus niet alleen bij het Autotron, maar ook andere voorstellen voor asielopvang niet in onze gemeente toe te laten want dat past hier gewoon niet en het geeft al helemaal geen pas om de burgers bij zulk soort discussie te passeren. Hele mooie woorden over samen en de burgers erbij betrekken, ik hoorde het net nog bij een aantal fracties, en vervolgens maatregelen voorleggen dat kan echt niet. De VOORZITTER: Mijnheer Van Hattem, dan doen we dat straks. De heer VAN HATTEM (PVV) Voorzitter tot zover in deze termijn. Mevrouw HERNÁNDEZ: Wij spreken vandaag over een sluitende begroting die door de onzekerheid beleidsarm is. Corona is nog steeds aanwezig en dat maakt de keuzes nog ingewikkelder. Vandaag vraag ik aandacht voor een situatie die ons allemaal raakt, namelijk armoede en schulden. De prijsstijgingen vliegen ons om de oren, de energiekosten, de dagelijkse boodschappen, benzine, kinderopvang et cetera. De inflatie neemt explosief toe tot het hoogste punt in twintig jaar. Men kan iedere maand net rondkomen, maar als het zo doorgaat, alles steeds duurder wordt en de salarissen niet stijgen, lukt het sommige mensen niet meer.

Voorzitter, kunt u zich voorstellen voorzitter wat dit betekent voor de ouderen die hun pensioen in meer dan twaalf jaar niet geïndexeerd hebben gekregen en voor degenen die met een klein pensioen of met alleen AOW iedere maand moeten zien rond te komen? De koopkracht van de ouderen is totaal gekelderd. Voorzitter, onze gemeente telt ruim 20.000 huishoudens met een hoofdbewoner die 65-plus is, daarvan is bijna de helft alleenstaand en dat is een grote groep die het zwaar heeft. Voor de 9000 75-plussers in onze gemeente is het extra moeilijk omdat zij relatief veel thuis zijn en ze nu worden getroffen door de sterke verhoging van de stookkosten. Ik krijg nu al verontruste telefoontjes en ik vrees dat wij in 2022 worden geconfronteerd met een golf ouderen die financieel aan de grond zit. Ik vraag me af hoe wij vanuit de gemeente deze crisis kunnen voorkomen door met vooruitziend beleid deze oudere groep een helpende hand te bieden en daarom steun ik de motie over energiearmoede en de motie 'Geld reserveren voor aanpak armoede en schulden'. Ook de motie van het CDA, 'Kansenpas voor iedereen', kan op onze steun rekenen want het mag niet zover komen dat mensen honger gaan lijden door onbetaalbare basiskosten. In het kader van de energietransitie horen we er alles aan te doen om dit mogelijk te maken en ook de senioren willen verduurzamen, maar zij lopen met hun hoofd tegen 38

een muur aan door de regelgeving en zonder financiële hulp kunnen ze geen stap in de richting van verduurzaming zetten. Enerzijds willen wij een maatschappij waarin wij verduurzamen en de ouderen zo lang mogelijk zelfstandig wonen, maar anderzijds zijn er veel belemmeringen voor de ouderen en dat kan en moet anders. Daarom dienen wij de motie 'Verduurzaming met de verzilverlening' in, omdat ouderen boven de 75 jaar geen krediet meer krijgen en ook zij inwoners van onze stad zijn. Wij willen dat deze groep vanuit het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting wordt geholpen en dat zij alsnog een krediet krijgen op basis van de overwaarde van hun woning. Voorzitter, nu over de woningbouw, collega's van andere partijen hebben hier heel expliciet over gesproken. Net als de rest van het land heeft ook de gemeente Den Bosch te kampen met schaarste op de woningmarkt en prijzen in de huuren de koopsector die het woord 'exorbitant' tot een understatement maken. De afgelopen vier jaar is regelmatig gesproken over betaalbare woningen, maar er is geen enkel voorstel geweest dat tot resultaat had dat de huren en de koopprijzen met ook maar een euro zijn gedaald, het is alleen maar duurder geworden.

Wij hebben geconstateerd dat na het verdwijnen van het gemeentelijke woningbedrijf in de jaren '70 van de vorige eeuw de prijzen op de woningmarkt alleen maar zijn gestegen en dat ging gelijk op met de evolutie van aannemers naar projectontwikkelaar. Waar eerst de gemeente actief grond verwierf en ontwikkelaars en aannemers de opdracht gaf om plannen te realiseren, zijn zowel de grondexploitatie als de bouwexploitaties in handen van projectontwikkelaars gekomen en zij bepalen wat er wordt gebouwd en wat daarvoor moet worden betaald. Woningcorporaties hebben deze ontwikkeling gevolgd en lijken nu ook veel op projectontwikkelaars en de huurprijzen volgen de prijzen in de koopsector zonder dat er nog een relatie is met de feitelijke stichtingskosten van de woningen. Daarom steunen wij de motie van onze collega's van De Bossche Groenen. 50PLUS is van mening dat de overheid niet langer kan wegkijken en actief aan de woningmarkt moet deelnemen. Alleen als een speler in het veld kan de overheid het spel beïnvloeden.

De instrumenten die door de Rijksoverheid aan de gemeenten zijn aangereikt zoals de Wet voorkeursrecht gemeenten en Onteigeningswet dienen te worden ingezet om de gemeenten een sterke positie te geven en vervolgens dient de gemeentelijke overheid de bouwexploitatie voor zover nodig naar zich toe te trekken door zelf plannen te ontwikkelen, uit te voeren en in de markt te zetten om een aanzet te geven tot de ombuigingen in het beleid die naar de mening van 50PLUS noodzakelijk zijn. Om te komen tot een gezonde en evenwichtige woningmarkt, dienen wij samen met de PvdA de motie over het woningbouwbeleid in. Voorzitter, wij hebben een aantal moties medeingediend en wat betreft de andere moties wachten wij op de reactie van de wethouder waarna wij onze positie innemen. Tot zover. De heer VAN CREIJ: Ook complimenten aan het college in deze toch grillige tijd, het is al gememoreerd, de financiële onzekerheid die er telkens is, of de plussen of de minnen. Wij hebben deze begroting bekeken vanuit de leefbaarheid en of het nu gaat om de coronamaatregelen, de Bossche Zomer of de armoede, iets wat haar leefbaarheid ten goede komt zullen we dat dan ook steunen. Als ik kijk naar de inleidende tekst van de begroting geeft die onzes inziens direct het bestaansrecht van lokale politieke partijen aan.

In de inleiding van de begroting staat dat dit college veel doet aan het theater, het Zuid-Willemspark, de binnenstad, de bomen op de Parade, Weener XL, de Bossche Stadsdelta en het station met de nieuwe fietsparkeervoorzieningen, maar het is net of het college geen aandacht heeft voor de wijken, dorpen en kernen en dat geeft het bestaansrecht van lokale politieke partijen aan voorzitter. Ik ga verder met de inhoudelijke opmerking over de ingebrachte moties en amendementen, gewoon ge-DREVEN is voor het behoud van oudheid en daarom steunen wij het voorstel van het CDA over Fort Crèvecoeur, om er alles aan te doen om dat te behouden en in het verlengde daarvan steunen wij ook de PVV-motie over de gedenktekens. Dan kom ik automatisch op motie 11 over de Heemkundekring Rosmalen. Daar is al veel over gesproken, we hebben daar al een paar keer in een commissievergadering over gesproken en de wethouder gaf eigenlijk telkens aan 'een broedende kip, je moet het niet politiek maken'. Allemaal hele mooie woorden, maar als ik dan met de voorzitter van de Heemkundekring spreek, zegt die dat er steeds goed overleg is, maar dat is de ene keer met wethouder Van Olden die over het cultureel erfgoed gaat, even later met wethouder Van der Geld over cultuur en dan weer met de wethouder van maatschappelijk vastgoed, maar alles bij elkaar zetten we geen stappen.

We roepen in deze motie op om in overleg te gaan met de Heemkundekring Rosmalen over de mogelijkheden en naar de gemeenteraad terug te koppelen. Vandaar motie 11 en we onderstrepen motie 21 en 9 sowieso. Dan motie 13 over de ROS-kabelkrant. Voor een kern als Rosmalen is leefbaarheid en eenzaamheid onder ouderen heel erg belangrijk en de ROS-kabelkrant is daar een heel goed medium voor dat heel goed bekeken wordt. Door allerlei coronamaatregelen hebben ondernemers financieel minder te makken, simpel gezegd komen ze op jaarbasis ongeveer € 5.000 tekort, en de gemeenteraad kan de ROS-kabelkrant structureel overeind houden uit de vrij te besteden € 40.000. Dan kom ik bij motie 14, de deelscooters. In ieder geval dank 39

aan D66 voor de positieve grondhouding en de gemeente Den Bosch wil als datastad vooruitstrevend zijn. Ik ga nu een beetje de techniek in, maar als de deelscooters ergens worden neergezet waar dat niet mag, kan gebruik worden gemaakt van gps-signalen en kunnen ze niet uitloggen. Dan weet men dat de scooter ergens anders moet worden geparkeerd. Wij denken aan dat soort oplossingsrichtingen, maar dat is verder aan de uitvoering. De heer VAN DER KRABBEN: Mag ik even een klein technisch vraagje stellen, wie bepaalt waar een scooter wel of niet mag staan? De heer VAN CREIJ: Dank voor deze vraag. In de raadsinformatiebrief die hieraan ten grondslag ligt, staat ook dat de gemeente in overleg met de uitleenbedrijven de negatieve bijeffecten wil beheersen en daarin kan worden bepaald waar de scooters wel en niet mogen staan. Ik neem aan dat u ook opmerkingen hoort over dat de scooters vaak op stoepen en dergelijke geparkeerd staan, waardoor mensen met een rollator even de stoep af moeten en wij vinden dat niet toelaatbaar. Dan motie 15, de afschaffing van de ozb. Ik gaf net al aan dat wij leefbaarheid erg belangrijk vinden, de gemeente Dinkelland is hier al mee bezig en kijk eens wat er in den lande te halen is.

We hebben het er al vaak over gehad, wij denken dat zeker de leefbaarheid bij sportverenigingen in kleine kernen is te verbeteren door de ozb al dan niet voor een gedeelte terug te halen. De heer DE GROOT: Een kort vraagje aan de heer Van Creij. Er is al vaker gesproken over het niet heffen van ozb bij dat soort verenigingen, maar er is toch al een initiatief van ons college richting de landelijke overheid, om te kijken wanneer daar landelijk over wordt besloten? Bent u daarvan op de hoogte? De heer VAN CREIJ: Ja, daar ben ik van op de hoogte, maar het is steeds wachten daarop omdat de landelijke wet- en regelgeving achterloopt. Dit is een bepaalde subsidiëring en daarom geef ik aan: de gemeente Dinkelland is daar al mee bezig, die heeft dat op poten gezet en kijk eens welke kennis daar is en kopieer dat hier, dan hoef je het wiel niet voor de tweede keer uit te vinden. Ik hoop dat ik de vraag daarmee heb beantwoord. Dan ga ik naar M16, de OV-verbinding.

De leefbaarheid in de kernen is erg belangrijk en waarom rijdt er in de binnenstad elke drie of vier minuten een bus en in de buitengebieden in de weekenden niet meer? We zitten daar niet aan het stuur, maar we kunnen wel met wensen en bedenkingen aan de provincie duidelijk maken wat wij belangrijk vinden en dit kan een van de oplossingen zijn; een accentverschuiving in het openbaar vervoer om daar verandering in aan te brengen. De heer GEERS: Ik snap de problematiek helemaal en ik ben het ook met de heer Van Creij eens, maar zijn oplossingsrichting... Bedoelt de heer Van Creij dat je bijvoorbeeld een spitsbus vanuit de Maaspoort naar de binnenstad, een rendabele lijn, opheft om een andere lijn levend te houden en als dit het geval is, ben ik erg benieuwd waarom het logo van de PvdA eronder staat omdat die bus juist het idee van de heer Van Rooij van de PvdA was. De heer VAN CREIJ: Het is zeker niet de bedoeling om een drukke spitsbus weg te halen, maar in de binnenstad rijdt iedere drie of vier minuten een bus en een bezoeker van de binnenstad kan ook zeven, acht of tien minuten wachten. Die accentverschuiving is wat ons betreft mogelijk, mensen moeten geen uren hoeven wachten, maar de frequentie in de binnenstad kan iets lager worden ten gunste van het buitengebied.

Het CDA en Rosmalens Belang hebben vragen gesteld over de busproblematiek en ook een andere routering kan bijdragen aan meer passagiers in een bus. De heer VAN DEN KERKHOF: Zoals de heer Van Creij zelf al aangaf, is het is eigenlijk schuiven in de schaarste en de provincie moet hier iets mee doen of de gemeente moet er een investering naast zetten. Volgens mij is wat u nu doet onrendabele lijnen inzetten ten koste van rendabele lijnen. Is de heer Van Creij het niet met ons eens dat we moeten kijken naar alternatieven zoals deelmobiliteit in dorpen als Vinkel en Nuland en dat de gemeente daar meer ruimte moet bieden in plaats van nu te schuiven met schaarste? De heer VAN CREIJ: Ja deelmobiliteit is een mogelijkheid, maar ik was ook in Nuland waar dit ter sprake is geweest en de gebruikers van de buslijnen zijn vaak de jeugdige mensen of echte senioren die niet gebruikmaken van een deelscooter of een deelauto en de regiotaxi is gewoon te duur. Ja, deelmobiliteit kan een bijdrage leveren, maar dat is in onze optiek niet de oplossing. Ik hoop dat ik uw vraag daarmee beantwoord heb. Dan motie 20 over duidelijkheid in het centrum van 40

Rosmalen. Er loopt een procedure om maatregelen te treffen en, de heer de Groot gaf het ook al aan, bewoners kunnen nog tot 29 november a.s. kenbaar maken of ze het eens zijn met de oplossingsrichtingen. Wij hadden in eerste instantie een motie om daar een rode fietsstrook aan te leggen, maar die hebben wij nu nog niet ingebracht omdat de bewoners dat nog steeds kunnen inbrengen, maar we willen in ieder geval goede bebording zodat voor iedereen klip-en-klaar is wanneer welk vervoer daar aanwezig mag zijn, zodat iedereen weet waar hij zich aan moet houden. Dan kom ik bij motie 1 over de Vogelstraat. Het behoud van de Vogelstraat is voor ons cruciaal, niet alleen voor de hulpdiensten maar ook voor de gewone bezoeker van de gemeente. Als je kijkt naar het onderliggende onderzoek dan rijden er straks 15.000 motorvoertuigen. Er is steeds gezegd dat er geen animo voor is, maar nu ontstaat er een verkeersaantrekkende werking. Het college heeft op 19 oktober jl. besloten de Vogelstraat in het hele verdere proces te schrappen en dat willen wij met deze motie stoppen. Dan als laatste het amendement Hondenbelasting. Het is een terugkerend ritueel, ik roep de wethouder op om nog eens nadrukkelijk te kijken naar de financiële dekking hiervan en dan ook direct in de spiegel te kijken.

Als ik zie hoe vaak de reserve Screening, die € 383.000, nu wordt gebruikt, die wordt heel vaak overboden en ik denk dat we na de stemming nog een spannende tijd krijgen om te kijken waar de middelen wel vandaan kunnen komen. Ik denk dat ik nu in principe alles gehad heb, tot zover. De VOORZITTER: Gezien de traditie mijnheer Van Creij, zouden we ook kunnen zeggen dat dit amendement door de wethouder van Erfgoed behandeld moet worden of niet? De heer VAN CREIJ: Daar ben ik het van harte mee eens, laten we dat doen. De VOORZITTER: Dank. Ik ga toch als eerste de wethouder van Financiën het woord geven en na de eerste termijn van het college gaan we schorsen want we hadden afgesproken om dat om ongeveer 17.00 uur te doen en ik denk dat dit wel gaat lukken. Ik begrijp dat er toch vijf minuten pauze is voor het toilet, dus mondkapjes op. Vijf minuten. Schorsing De VOORZITTER: Het woord is aan wethouder Hoskam. Wethouder HOSKAM: Voorzitter, in 1981 zat ik mijn organische scheikundeopgave te maken die ik van Jan Dekker had meegekregen en dat deed ik bij de familie Hoefnagels thuis. Vader Hoefnagels deed iets bij de gemeente, die bleek hier directeur van het ingenieursbureau te zijn zoals dat toen nog heette.

Vader Hoefnagels kwam niet vaak langs, maar vader Hoefnagels kwam op een gegeven moment wel binnen met de mededeling: wat ze me nu toch flikken, nu willen ze ons gas- en elektriciteitsbedrijf, de PNEM, kopen en ze bieden ons ƒ 400 miljoen en een haffeltje aandelen. Dat haffeltje aandelen was 3,63% van de PNEM, dat is 3,63% van Enexis geworden en dat heeft ons € 474 miljoen opgeleverd. Ik heb in mijn wethouderschap vaak teruggedacht aan de heer Hoefnagels want de heer Hoefnagels heeft een basis gelegd voor ons deugdelijke financiële beleid want we hebben met die ƒ 400 miljoen een probleem met een projectontwikkelaar in deze stad opgelost, maar we hebben ook geïnvesteerd in de openbare ruimte. Die investering in de openbare ruimte was er in een tijd waarin 's-Hertogenbosch arm was, vergaan was, grote werkloosheid kende en, ik kijk ook in het lachende gezicht van de heer Slikker, een knijterhoge ozb kende. Dat financieel deugdelijke beleid heb ik altijd ingezet om zaken mogelijk te maken omdat deugdelijk financieel beleid twee kanten op werkt. Deugdelijk financieel beleid maakt mogelijk, maar houdt ook de vinger op de knip want een sluitende begroting is iets om trots op te zijn en ook een snelle goedkeuring van een accountant is echt iets waar je erg trots op kunt zijn. Ik doe deze inleiding omdat motie 25 van de heer Van Hattem er ligt.

U zult mij niet euvel duiden dat ik die motie sterk ontraad omdat de discussie over de Essentgelden op de structuurversterking van de stad gericht moet zijn, daarvoor moeten we die middelen aanwenden en daarnaast staat de opbrengst van die Essentgelden nog voor € 16 miljoen in de dekking van de begroting. Ik heb u ook aangegeven dat daar een financieel risico aan zit. Dat heb ik gezegd over het verleden. De toekomst, daar refereerde u zelf ook al aan. De kabinetsformatie loopt nog, de herijking van het Gemeentefonds is nog steeds niet vastgesteld en overigens staat er vandaag een artikel in Binnenlands Bestuur waarin staat dat de gemeente 's-Hertogenbosch samen met een aantal andere grote gemeenten druk zet om daar snel duidelijkheid over te geven. De opschalingskorting is nog niet van tafel, de jeugdzorg en de WMO liggen ook nog op de tafel van het kabinet, dus al met al is er geen duidelijkheid over onze financiële toekomst. Die is onzeker, maar een ding staat wel vast, wij hebben een goede deugdelijke financiële basis met eigenlijk hele simpele 41

uitgangspunten: niet meer geld uitgeven dan je hebt, verlies direct nemen en winsten pas boeken op het moment dat je ze hebt gerealiseerd. Dat werkt beperkend, maar ik weet ook dat de politiek gedijt bij schaarste want dat vraagt om keuzes en anders wordt het maar afgekocht. In dat financieel deugdelijke systeem zit ook omgaan met bijvoorbeeld de TONK-regeling. Dat is een regeling die door het rijk getroffen is om kleine ondernemers en anders ondernemers in de coronatijd te helpen, het geld dat we over hebben valt vrij bij de jaarrekening en kan dan besteed worden. Dus het juiste moment voor de besteding van de TONK-gelden is volgens onze eigen systematiek bij het vrijvallen van de jaarrekening. U kunt daar uitspraken over doen, maar weet dat in de marap staat dat wij een positief jaarrekeningresultaat hebben en als het overschot van de TONK-gelden volledig wordt aangewend, gaan we naar een negatief jaarrekeningresultaat, dus dan zal het uit de algemene reserve moeten komen. Dat ten aanzien van de systematiek. Het college kijkt terug op een bijzondere periode. We hebben heel veel gedaan, er is veel gebouwd, er zijn impulsen gegeven en niet alleen impulsen, we hebben ook slagen gemaakt in de verduurzaming, de vergroening en de aanpak van de energietransitie.

De Weenergroep is een van de leidinggevende organisaties in Nederland op het gebied van sociale werkvoorziening, dat is al lang geen werkvoorziening meer en ik ben er zelf trots op dat de Weenergroep deel gaat uitmaken van het innovatiekwartier waarmee we de toekomst kunnen aangaan. Daarnaast hebben we met elkaar ook nog de corona 'gecheft' en daarbij een geweldig initiatief opgedaan met de Bossche Zomer van, voor en door Bosschenaren. Waarom? Omdat we het idee hadden dat Bosschenaren in hun eigen stad op vakantie konden gaan en dat heeft onze lokale economie geen windeieren gelegd, de bestedingen in de stad waren ook de afgelopen zomer weer bovenmatig. Wat dat dat betreft, hebben we een goede uitgangspositie en dat allemaal in een lastige tijd die financieel krap was, maar waarbij we wel altijd de zaken hebben kunnen doen die we moeten doen. Dan zal ik naast het amendement dat ik al genoemd heb even de amendementen en de moties waar ik verantwoordelijk voor ben doornemen. Dat is de motie over de afvalbakken en dan kijk ik ook even naar boven naar initiatiefneemster. Daar zijn wij zelf ook al mee aan het werk. Zo'n succes hadden wij ook niet verwacht en dat vraagt ook om te worden voortgezet.

Dus ik ben met collega Van der Geld van Cultuur in overleg om te kijken hoe we dat gaan vormgeven en het zal u niet verbazen dat we daar heel erg blij mee zijn en dat we dat ook gaan voortzetten en dank voor het initiatief. Voorzitter, dan de motie over de ozb en de sportverenigingen. Die motie ontraden wij en dat heeft er ook mee te maken dat in onze systematiek sportverenigingen subsidie krijgen en dat er ook al een tegemoetkoming is in de kosten die ze niet helemaal doorberekend hebben. Daarmee vanuit onze kant: het is overbodig om daarnaast de ozb te vergoeden. Ik denk ook dat we dan iets optuigen wat we niet helemaal moeten willen. Dat was motie 15. Motie 23 heb ik al beantwoord. Wij ontraden ook amendement 1, 'Verlaag de afvalstoffendienst'. Ten eerste omdat de verhoging van het afvalstoffentarief in 2020 is doorgevoerd om de milieustations kostenneutraal te maken, we maken daar verlies op en we moesten dat gelijktrekken. Daarnaast hebben wij niet geconstateerd dat dit tot extra zwerfvuil leidt. Wat u in feite doet is de ozb verhogen en daar ben ik nooit voorstander van geweest. Dat geldt ook voor hondenbelasting, mijnheer Van Creij. Ik denk dat het nu niet opportuun is om daar een doelbelasting van te maken, zeker ook gezien het feit dat de screeningreserves die wij hebben gewoon in de dekking staan om het meerjarentekort dat wij hebben ook nog aan te pakken.

Dat is wel de leidraad van alles. We zitten in een driehoek, daarvan kunt u de ozb verhogen en 1% ozb-verhoging is € 200.000, dus wil je het een beetje dicht rekenen dan haal je met 20% ozbverhoging € 4 miljoen binnen. In dat financiële vierkant moet worden geschoven en alles wat u doet, alle moties, alle opdrachten, hebben gewoon een financiële consequentie. Die keuze zal naar de toekomst toe scherper gemaakt moeten worden al is het maar omdat de ambtelijke capaciteit niet meer alle gaten kan dichtlopen en dat vraagt ook een gemeenteraad die discussieert, tot vergelijken komt, in principe een stelling inneemt en van mening gaat verschillen over de inhoud want alleen dan kun je bruggen bouwen en alleen dan breng je de stad verder. Dat was mijn bijdrage. De heer VAN CREIJ: Toch even een kleine vervolgvraag aan de wethouder. Hij geeft nu aan dat de reserve Screening eigenlijk niet gebruikt kan worden en ik heb in mijn bijdrage ook gezegd dat er meer reserve Screening als dekking in zit, dus het college ontraadt elk voorstel waarin de reserve Screenings staat? Wethouder HOSKAM: Nee, dat is niet waar want er is ook een vrijval van de dekkingsmiddelen uit die screeningsreserve, dat heeft de heer Van der Krabben uitgelegd, die we niet hoeven te gebruiken en daar kan de raad over beschikken.

Je had het ook later kunnen besteden, maar het is aan de raad die het budgetrecht heeft, die kan het nu aanwenden. De heer VAN HATTEM: Dank aan de wethouder dat hij uitgebreid inging op mijn motie over de 42

Essentmiddelen. Ik ben het op zich wel met de wethouder eens dat zorgvuldig met het financieel beheer van onze gemeente wordt omgegaan, zeker door deze wethouder en compliment daarvoor. Juist vanwege die ervaring en misschien ook wel zijn politieke nalatenschap vraag ik om juist met die visie naar deze motie te kijken en het scenario uit te werken 'wat als wij die middelen direct aan onze burgers zouden teruggeven' en dat ook af te wegen tegenover de andere opties, bijvoorbeeld het potverteren van zulk soort middelen want de renteopbrengsten, het dividend daaruit, moeten we de komende jaren toch missen. Ik denk dat het belangrijk is om ook naar de volgende raad toe toch een soort gedachtenoefening te hebben: wat kunnen we de komende periode nog doen met die Essentmiddelen gelet op onze ervaringen van nu. Dat kan ook een slecht scenario zijn als het aan het college ligt. Wethouder HOSKAM: U hebt mij hier vaker horen zeggen dat een van de dingen die een volgend college moet oplossen is hoe wij omgaan met de vrijval van de Essentmiddelen. Dat zal rond 2024 gebeuren en ik wens de komende raad daar veel wijsheid bij, maar het is niet aan mij om die discussie te voeren. Anders had ik hem allang neergelegd omdat er namelijk een risico is dat wij al sinds ongeveer twee tot drie jaar in de begroting aangeven: dit komt eraan.

Wij hebben in alle financiële overzichten gemeld: houdt u er rekening mee dat de vrijval van de Essentmiddelen in 2024 gaat plaatsvinden. Ik heb ook een positief bericht want er zijn voortekenen dat de rente omhooggaat en dan wordt het deficit van de opbrengst die we nu hebben en wat we eventueel kunnen binnenhalen in ieder geval rentetechnisch beperkt. Wethouder VAN DER GELD: Ik zal een reactie geven op een aantal amendementen en moties. Allereerst amendement 1 over de energiefixer. Tijdens de commissie werd eigenlijk al duidelijk dat energiearmoede een thema is en het is jammer dat het moet, maar ik ben blij dat het ook uw volle aandacht heeft en ik ben er samen met collega Van Olden druk mee om vervolgens te kijken hoe wij dit zo snel mogelijk gefixt krijgen, om maar even in die termen te blijven. Daarom omarmt het college amendement 1 over de energiefixer en zouden wij dat geld ook graag willen inzetten om hiervoor handjes en materiaal in te zetten en vervolgens ook geld met geld te maken, bijvoorbeeld in de richting van Europa om hier in ieder geval iets substantieels te doen voor een flink aantal inwoners in onze stad, ook al is het misschien een druppel op de loeiende plaat. Dan amendement 3, de Bossche Zomer. Ook hier geen bezwaar vanuit het college want het is fijn dat uw raad hierop anticipeert.

Dat maakt ook dat wij een vliegende start kunnen maken met de voorbereidingen en de gesprekken in de stad over de 2022-editie. Zoals ik in de commissie al aangaf, durft niemand nu een voorspelling over corona te doen en zal de Bossche Zomer er wellicht anders uitzien, we komen daar ook bij uw raad op terug. De heer VAN DER KRABBEN: Voorzitter, even een korte vraag. U geeft nu zelf aan 'of corona nu wel of niet terugkomt', is er een ijkpunt zodat we niet voor de keuze staan zoals de burgemeester nu staat wat betreft 11-11? Met andere woorden als wij hiermee instemmen, is er dan toch een ijkpunt waarop het college kijkt welke stap moet worden gezet? Wethouder VAN DER GELD: Uiteraard houden wij die vinger altijd aan de pols, maar laten we niet vergeten dat de Bossche Zomer in eerste instantie niet alleen is ontstaan vanuit een perspectief voor de stad, maar ook vanwege hoe we omgaan met de drukte. Een van de ontstaansredenen van de Bossche Zomer is ook dat het te druk werd in de binnenstad en er werd gekeken hoe we meer in ruimte en tijd kunnen spreiden. Dus ook als corona er in 2022 nog is, ben ik er in ieder geval van overtuigd dat het ook een middel kan zijn om juist met die drukte om te gaan en wellicht ook op een goede manier om te gaan met corona dan. Nog even los van de maatregelen die dan zullen gelden en die zullen we dan uiteraard ook op zijn merites beoordelen.

De heer KAGIE: Ik hoorde de wethouder ook zeggen dat, los van corona, ook de vraag is hoe we omgaan met onze openbare ruimte, pleinen, plantsoenen et cetera. Nu worden we weer overvallen door de golfbeweging van corona, maar ik denk dat in de eerdere discussies de inzet ook was om met elkaar hoe dan ook na te denken over het permanente verhaal, het structurele verhaal. Wethouder VAN DER GELD: Voorzitter, dat klopt in die zin dat het nu financieel geregeld is. De Bossche Zomer is één, heel belangrijk, de begroting voor 2022 stelt u maar eenmaal vast, dus fijn dat uw raad daar budget voor beschikbaar stelt, maar dat laat onverlet dat we met elkaar komen te spreken over de spelregels voor de permanente Bossche Zomer. Daarover is het college ook in gesprek en daar komen we uiteraard bij u op terug, in welke hoedanigheid dan ook informerend of 43

ophalend kaderstellend, al naargelang nodig is. Mevrouw HENDRICKX: Een paar vragen hierover. Die € 200.000, maar er ligt geen plan. Ik heb er behoefte aan dat wij als raad eerst eens gaan kijken wat we precies met de Bossche Zomer willen en dat je dan op basis van een plan en de financiële vertaling daarvan het debat voert over hoe breed of hoe smal het moet zijn. Er wordt nu een bedrag gevraagd, gaan we het daarmee redden, wat gaan we daar precies mee doen? In een tijd waarin we het natuurlijk met elkaar ongelooflijk moeilijk hebben, kijk naar de noden in de stad, heb ik wel behoefte aan wat meer duiding en richting over of dit het is en wat we precies gaan doen in plaats van dat in een brief staat dat € 200.000 voldoende is. Ik kijk even naar de collega's, moeten we niet eerst samen de inhoud verkennen? De VOORZITTER: Het debat komt straks in de tweede termijn, de heer Van der Geld. Wethouder VAN DER GELD: Ja voorzitter, € 200.000. Onze inschatting nu is: als je doorgaat op de weg zoals we daar nu met de Bossche Zomer op zitten, je financiert eigenlijk een basisorganisatie die daarmee aan de slag is, dan vindt het college dat een reëel bedrag. Dan amendement 4, het schrappen van de VN-ontwikkelingsdoelen. Voorzitter, de raad heeft bijna raadsbreed de nota Duurzaamheid aangenomen die daarin doorsijpelt.

Voorzitter, het college vindt het belangrijk om ook zorg te dragen voor toekomstige generaties en dat is volgens ook waar die VN-ontwikkelingsdoelen toe dienen, dus wij ontraden dit amendement. De heer VAN HATTEM: Ik vind het nogal een vage kaderstelling als de wethouder zegt dat we een nota Duurzaamheid hebben aangenomen waarin dit soort doelstellingen doorsijpelen en het dan zo expliciet in de begroting terug te zien. Dan zou ik zeggen: u hebt een nota Duurzaamheid en dat is onze doelstelling. Je kunt het wel of niet met die nota eens zijn, en ik was het er waarschijnlijk niet mee eens, dat weet ik eigenlijk wel zeker, maar het is niet zo dat de doelstellingen van de VN ineens het kader van onze raad en onze gemeente is, dat moet ons lokale doel zijn. Waarom dan niet gewoon die nota gepakt in plaats van zo'n globalistische agenda? Wethouder VAN DER GELD: Voorzitter, volgens mij heeft de heer Van Hattem in zijn vraagstelling al verpakt waarom wij van mening verschillen. Ik denk dat u juist zit, u was tegen de nota Duurzaamheid en even voor de goede orde, die ontwikkelingsdoelen van de VN gaan over schoon water, CO2-reductie, dat zijn doelen die wij hier over het algemeen zelf als 's-Hertogenbosch ook nastreven, dus dat is ook de reden dat het college die ontwikkelingsdoelen onderschrijft en als de PVV die niet onderschrijft, is dat uiteraard een politieke keuze.