Notulen raadsvergadering 2021-09-22

bericht van de World Health Organization over fijnstof en uitstoot. We moeten echt iets doen en degenen die over de A2 rijden, wat misschien een beetje tijdwinst oplevert omdat je 100 in plaats van 80 km per uur mag, zijn niet de Bosschenaren, maar de mensen die van oost naar west of van noord naar zuid en vice versa reizen. De Bosschenaren nemen de afslag en er is eigenlijk helemaal geen tijdwinst voor onze Bosschenaren, het enige wat onze Bosschenaren krijgen, is de vervuiling rondom de snelweg en die problematiek. Wij hebben de verantwoordelijkheid om te proberen dit aan te pakken en als we met een simpel schrijven richting het rijk kunnen aangeven dat we ervoor pleiten om, te beginnen met de daguren, op de Randweg 80 km per uur te rijden dan zou dat zomaar een goed verhaal kunnen zijn om richting onze Bosschenaren duidelijk te maken dat we echt iets doen voor die mensen door de problematiek aan te pakken. Ik zie niet in wat het bezwaar is om daarvoor te pleiten. Verder stemmen we in met de motie van de heer Van Hattem. Mevrouw EIGENHUIJSEN: Mijnheer Hoeben, ik neem aan dat u in dat verhaal over de Bosschenaren ook meeneemt dat de 100 km per uur die nu geldt, gehandhaafd blijft. U vergeet in uw verhaal dat we al een stap zetten door op die 100 km per uur in te zetten.

Ik denk dat dit uw verhaal volledig maakt, bent u het daarmee eens? De heer VAN HATTEM: Ik vind het toch een wat beperkte visie van de heer Hoeben van De Bossche Groenen dat de Bosschenaren alleen de afritten richting de stad nemen. Als ik bijvoorbeeld vanuit Vinkel kom of iemand vanuit Rosmalen komt, zijn het ook belangrijke uitvalswegen als je iets verder moet rijden dan alleen binnen de eigen gemeente en dan is er toch wel de behoefte om een beetje te kunnen doorrijden want we hebben het over een snelweg en niet over een of andere binnenweg. Hoe komt de heer Hoeben erbij dat we alleen binnen de gemeente van dit snelwegennetwerk gebruik zouden maken? De heer HOEBEN: Ik begin met de vraag van de heer Van Hattem. Vaak wordt aangehaald dat we sneller moeten rijden omdat dit tijdwinst is, maar wij zitten hier voor onze Bosschenaren en de tijdwinst voor een Bosschenaar is nihil omdat die hier invoegt, dus waar hebben we het over. Een Bosschenaar heeft veel meer behoefte aan schonere lucht en een schonere omgeving. Daarom weeg ik die schonere lucht zwaarder dan alleen het stukje tijdwinst. Dan richting de VVD. We hebben het gehad over het stukje snelweg van Vlijmen tot knooppunt Empel en dat staat nog op de nominatie voor 120 of 130 km per uur als de stikstofcrisis voorbij is en de rest van de ring is 100 km per uur.

Het is erg vreemd om alleen van dat stukje 120 km per uur te maken want vanaf Waalwijk tot Vlijmen/Den Bosch West is het al 100 km per uur. Het argument van de ambtenaar 'ja maar daar 80 km per uur gaan rijden en daarna mag je weer 100 km per uur' is natuurlijk heel erg vreemd want dan zou je ook bij 120 km per uur kunnen zeggen: dan rijd je al 100 km per uur en dan mag je bij Empel weer 120 km per uur. De VOORZITTER: U doet de commissie over. De heer HOEBEN: Het moge duidelijk zijn dat we een beetje een sigaar uit eigen doos krijgen. Het is eigenlijk zo logisch als het maar zijn kan dat het 100 km per uur blijft en om dat nou als winst te presenteren, dat is het niet. Het is nu gelukkig 100 km per uur en het zal nooit meer 120 km per uur worden, dat is ook zo logisch als het maar zijn kan. Dus laten we nou eens voor die echte stap gaan, die echte stap in de luchtkwaliteit. We hebben het Schone Lucht Akkoord getekend, laten we nou eens pleiten voor die 80 km per uur, nee hebben we en ja kunnen we krijgen. Tot zover voorzitter.

Amendement 1 Randweg A2 en A59 100 km/h in de nacht en 80 km/h overdag Ingediend door De Bossche Groenen en SP De raad van de gemeente 's-Hertogenbosch, in vergadering bijeen op 22 september 2021; gehoord de beraadslagingen in de commissie over raadsvoorstel Bestuurlijke reactie ontwerpstructuurvisie A2 Deil-'s-Hertogenbosch-Vught; overwegende dat: • de wethouder tijdens de commissie Omgeving aangegeven heeft dat er voor 80 kilometer per uur op de snelweg kan worden gepleit, maar dat daar weinig onderbouwing voor is; • er veel onderzoeken zijn waaruit blijkt dat bij een maximumsnelheid van 80 km/h het verkeer beter doorstroomt en je minder files krijgt, minder ongelukken gebeuren, minder geluidhinder voor omwonenden en veel minder luchtvervuiling ontstaat. (zie ook: in opdracht van Rijkswaterstaat 30

• • • • • • • •

het NOA onderzoek1); dat dit vooral komt omdat de snelheid bij 80 km/h gelijkmatiger is, er wordt minder opgetrokken en afgeremd dan bij een hogere maximumsnelheid; ook het brandstofverbruik en de CO2-uitstoot dalen; de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) concludeerde dat er een verband tussen verkeersveiligheid en (maximum) snelheid is. Uit het SWOV-rapport blijkt dat bij 100 km/h de kans op een ongeluk vijfmaal hoger is dan 80 km/h2; uit onderzoek van Goudappel Coffeng over het effect van de snelheid op verkeersveiligheid en luchtvervuiling blijkt dat de NOx-uitstoot bij 80 km/h de helft is van die bij 120 km/h. Als het drukker wordt op een rijstrook neemt de vervuiling toe3; TNO rapporteert in 2003 eveneens dat een belangrijke afname van de luchtvervuiling is door een 80 km/h-maatregel. CE Delft komt in 2004 tot dezelfde conclusie4; luchtvervuiling is een belangrijke doodsoorzaak in Nederland; het advies van de Gezondheidsraad is op 15-09-2021: Dring ultrafijnstof terug voor betere gezondheid5; het terugbrengen van de maximumsnelheid naar 80 km/h aantoonbaar en gesteund door wetenschappelijk onderzoek een positief effect heeft op luchtkwaliteit, geluidsoverlast, aantal ongelukken en doorstroming;

besluit: • het dictum te wijzigen in: de gemeenteraad stelt de bestuurlijke reactie op de ontwerpstructuurvisie MIRT-verkenning A2 Deil-Vught vast, met dien verstande dat in de bestuurlijke reactie eveneens wordt gepleit om: - de maximale snelheid in de nacht naar permanent 100 km/u gaat op de A59 en A2; - in de daguren dat gehele traject én de A59 in het stedelijke deel naar maximaal 80 km/u gaat. 1 https://puc.overheid.nl/rijkswaterstaat/doc/PUC_125514_31/ 2 http://www.swov.nl/rapport/R-2004-09.pdf 3 https://www.cvs-congres.nl/cvspdfdocs/cvs06.31.pdf 4 (http://www.ce.nl/publicatie/snelheid_en_emissies/294) 5 https://nos.nl/artikel/2397883-advies-gezondheidsraad-dring-ultrafijnstof-terug-voor-betere-gezondheid

De VOORZITTER: Even voor de helderheid, een ambtenaar geeft een technische toelichting en nooit argumenten. De heer HOEBEN: Ja sorry, een ambtenaar heeft een technische… De VOORZITTER: Want anders hebben we een andere discussie. De heer VAN HATTEM: De PVV-fractie ziet de verbreding van de A2 wel degelijk zitten, maar we hebben een aantal argumenten om hier toch tegen te zijn, onder andere het permanent maken van 100 km per uur op de hoofrijbaan en, wat het college nu in zijn zienswijze voorlegt, ook op de A59. We moeten de maximumsnelheid niet verlagen, maar juist verhogen, we moeten op dat hele stuk minstens 130 km per uur kunnen rijden. In de bestuurlijke reactie wordt ook de zonne- en windenergie langs de snelwegen genoemd en daar is de PVV uiteraard ook tegen, geen zonne- en windparken in ons landschap, ook niet langs de snelweg. Tot slot over de motie Ruim baan voor de fiets van GroenLinks en anderen, die steunen we niet. Het is op zich sympathiek om te kijken naar fietsverbindingen bij de brug maar dit is, zoals Rijkswaterstaat terecht aangeeft, een dure oplossing en we houden die ruimte liever vrij voor toekomstige verbreding van het snelwegennet, zodat het autoverkeer daar prioriteit kan hebben. Er is voor gekozen om van de Hedelse brug een snelfietsverbinding te maken, dus die connectie zit er al in.

In plaats daarvan zien we liever dat dit geld wordt besteed om de regionale veerpontjes in de vaart te houden. Die varen weliswaar niet in onze gemeente maar in onze buurgemeenten, maar die vormen in de regio belangrijke fietsverbindingen naar de overkant van de Maas en dat lijkt ons veel nuttiger dan een erg dure fietsbrug aan te leggen. Tot zover in de eerste termijn voorzitter. De heer VAN SLAGEREN: De motie wordt gelukkig breed gedragen zoals aan alle medeindieners is te zien en het is niet nodig om een hele uitgebreide toelichting te geven. Het is van belang om een goed netwerk qua fietsverbindingen te realiseren, dat wordt steeds belangrijker omdat steeds meer mensen ook tussen steden en dorpen en voor woon-werkverkeer en andere zaken op de fiets 31

gaan. Er wordt een brug gebouwd en dan is het volgens ons een gemiste kans als niet ook fietsverbindingen op een goede manier worden ingepast. Het is echt duur om er over een aantal jaren achter te komen dat er toch een fietsbrug had moeten worden aangelegd en dan te proberen die er alsnog aan te plakken. Als je toch aan de gang bent, levert dat zeker op. Het college deelt de mening dat die brug belangrijk is omdat in een bestuurlijke reactie staat dat het college dit betreurt. Deze motie zegt dat dit al heel mooi is, maar dat daar wat ons betreft nog een stapje bovenop moet door in overleggen, bijvoorbeeld met alle betrokken gemeenten, maar ook richting het rijk, maximaal in te zetten op die fietsbrug omdat dit uiteindelijk oplevert. Als je de zaak toch op de schop hebt, neem dit dan direct mee, dat weegt ook op tegen de kosten. Deze motie roept daartoe op. Tot zover voorzitter.

Motie 1 Ruim baan voor de fiets Ingediend door GroenLinks, PvdA, D66, Leefbaar 's-Hertogenbosch, CDA, 50PLUS, Bosch Belang, gewoon ge-DREVEN, De Bossche Groenen en SP De raad van de gemeente 's-Hertogenbosch, in vergadering bijeen op 22 september 2021; gehoord de beraadslagingen over de bestuurlijke reactie ontwerpstructuurvisie A2 Deil's-Hertogenbosch-Vught; overwegende dat: • in Nederland steeds meer snelfietspaden worden aangelegd en met elkaar worden gekoppeld om op die manier het reizen per fiets te stimuleren en beter mogelijk te maken; • onze gemeente al snelfietspaden kent zoals de F59 richting Oss, snelfietspaden richting Waalwijk en Zaltbommel worden aangelegd, en snelfietspaden richting Eindhoven en Tilburg worden voorbereid; • het bezit en gebruik van e-bikes snel toeneemt; • het te verwachten valt dat door de ontwikkelingen op het gebied van e-bikes en speedpedelecs snelfietspaden nog meer gebruikt zullen worden; • een nieuwe Maasbrug wordt aangelegd in het tracé Deil-'s-Hertogenbosch-Vught, die voor langere tijd dienst zal doen; • het een enorme gemiste kans is om daar niet meteen fietsrijbanen in mee te nemen; • dat als deze fietsrijbanen in de toekomst toegevoegd moeten worden dit onbetaalbaar zal zijn en daarom nu integraal meegenomen moet worden; spreekt uit dat: • in de bestuurlijke reactie aandacht wordt gevraagd voor de fietsverbinding op de nieuwe

Maasbrug; • er meer inzet nodig is dan een bestuurlijke reactie om deze kans niet te missen; verzoekt het college: • zich in bestuurlijke overleggen met betrokken instanties en de lobby richting het Rijk zich maximaal in te zetten om de fietsverbinding toe te voegen aan de nieuwe Maasbrug; en gaat over tot de orde van de dag. De heer HOEBEN: De heer Van Slageren gaf toch een lange toelichting op de motie over de fietsbrug, daar ben ik blij mee en dat is prima, maar hoe denkt de fractie van GroenLinks over het in de daguren 80 km per uur rijden, daar hoorde ik u in de commissie ook over. De heer VAN SLAGEREN: Dat was met name een aardige gedachte als dat ook voordelen oplevert, maar in een aantal aangehaalde onderzoeken is niet eenduidig dat dit voordeel oplevert en het brengt wel een risico met zich mee. U zei in uw bijdrage zelf al dat het automobilisten in verwarring breng als ze stukken sneller mogen en ze dan weer langzamer moeten, dat is bij de invoering van 100 km per uur al duidelijk geworden en dat levert ook gevaarlijke situaties op. Als hier tegenover staat dat 80 km per uur niet echt voordeel oplevert dan lijkt dit geen goede oplossing. Vandaar dat GroenLinks dit amendement niet steunt. De heer HOEBEN: Ik heb er niet voor gepleit om harder en zachter te gaan rijden, maar juist om overal 80 km per uur te gaan rijden. Ik heb er nog een vraag over.

U geeft dat aan en u zegt dat die onderzoeken dat niet uitwijzen, maar ik heb er een set met onderzoeken bij gedaan waarin echt daadwerkelijk wordt aangegeven hoeveel effecten dat heeft op de hoeveelheid fijnstof, de 32

luchtkwaliteit en de leefomgeving. Hebt u daarnaar gekeken? De heer VAN CREIJ: Een opmerking richting de heer Van Slageren. Ik ga de uitspraak die u nu hebt gedaan in het verslag geel markeren voor toekomstige discussies met betrekking tot 30- en 50km-zones. De heer VAN SLAGEREN: Over de opmerking van de heer Hoeben. Het verkeer dat op de snelweg 100 km per uur rijdt, moet bij Den Bosch afremmen tot 80 km per uur en kan daarna weer naar 100 km per uur. Er is eerder gebleken dat die wisselingen in snelheid gevaarlijke situaties kunnen opleveren. In zijn algemeenheid geven de onderzoeken daarover niet het beeld dat dit eenduidig gunstig is. Het kan op sommige terreinen gunstig zijn, maar het valt op andere terreinen heel erg mee en daar levert het juist een aantal nadelen op. In zijn geheel genomen heeft het maar beperkt voordelen en als het verwarring bij de weggebruikers creëert dan komen wij tot de conclusie dat we dit niet moeten doen. De heer SMEETS: Ik heb in de commissie aangegeven dat we akkoord gaan met de hoofdlijn van de reactie en ik focus op het amendement en de motie. In het verlengde van het betoog van GroenLinks lijkt het ons een heel slecht idee om naar 80 km per uur te gaan, terwijl het nu 100 km per uur is. Ik ben het ermee eens dat dit verwarring oplevert.

Je kunt de resultaten en de winst absoluut betwisten want je kunt tegenover ieder rapport een tegenrapport leggen en daar gaan we zeker niet in mee. Wat betreft de motie over de fietsbrug, die hebben wij niet mede ingediend, maar het is wel een sympathiek verhaal. Er ligt inderdaad al een snelfietsroute op de Hedelse brug. Er is op zich niets mis mee om op de kansen voor die brug te wijzen, maar het vraagt ook wel investeringen om dit allemaal aan te knopen et cetera en daar hebben we het dan even niet over. Wellicht kan de wethouder daar zijn licht over laten schijnen, zodat we daar een nader besluit over kunnen nemen. De heer VAN CREIJ: Een korte vraag aan de heer Smeets. U gaf aan dat u de fietsbrug niet ziet zitten. Het Rodenborch College breidt uit en zou het geen welkome aanvulling zijn als mensen net over de Maas bij Vinkel daar ook naar school kunnen en dat zij kunnen gebruikmaken van een dergelijke fietsverbinding? De heer SMEETS: Ik ken gewoon ge-DREVEN als een partij die altijd naar nut en noodzaak kijkt en als u overtuigend materiaal op tafel kunt liggen over een verband tussen het Rodenborch College en een fietsbrug richting Zaltbommel dan kunnen we misschien praten, maar volgens mij is dat volledig niet aan de orde. Mevrouw EIGENHUIJSEN: Zoals ook in de commissie aangegeven, is het goed om in de brief te lezen dat nadruk op de Solar highway wordt gelegd.

Werk met werk maken door geluidsschermen die toch allemaal opgehoogd en verplaatst moeten worden, is een uitgelezen kans om daar ook zonne-energie mee op te wekken zoals we kort voor de zomer hier een initiatief hebben zien langskomen, een van de 53 hectare die dit uiteindelijk heeft opgeleverd. Wij wachten wat dat betreft op het voorstel voor de resterende 47 hectare zonnevelden die moeten worden gerealiseerd met spanning af. Laten we daarmee ook het goede voorbeeld geven binnen dit initiatief want als wij zelf laten zien hoe het hier in onze gemeente kan met zonnevelden langs de snelwegen dan hebben we volgens mij ook hier een sterk argument. Ik was net al duidelijk over het amendement over 80 km per uur, volgens mij is er al winst geboekt en gaat dit een stap te ver. Wat betreft de motie, de heer Van Hattem droeg zojuist argumentatie aan waar ik volledig achter sta. De winst is zeer beperkt en de kosten zijn navenant heel hoog. In de motie zelf staat al verwoord waarom het niet nodig is want er staat namelijk al dat we een snelfietspad richting Zaltbommel aanleggen en dat is dubbel werk. Wat ons betreft heeft deze motie daarmee geen meerwaarde.

De heer VERBRUGGEN: Mijn fractie kan zich goed vinden in de bestuurlijke reactie om in de verdere uitwerking van de MIRT A2 kansen te benutten om de fietsverbinding over de Maas en meer zonne- en windenergie langs de snelweg te realiseren. Wij dienen de motie van GroenLinks mee in om de inzet op de fietsbrug meer kracht bij te zetten. Wat betreft het amendement sluit ik me geheel aan bij de argumenten die GroenLinks aandroeg. Tot zover. Reactie college Wethouder KÂHYA: Ook hier hebben we in de commissie uitvoerig over gesproken om de bereikbaarheid te verbeteren met oog voor de leefbaarheid en gezondheid voor onze inwoners. 33

Inwoners en andere belanghebbenden kunnen op dit moment hun zienswijze indienen en het is mooi dat ook de gemeenteraad dat doet. Uiteindelijk neemt de minister een besluit. Dan het amendement dat voorligt. Wij zijn niet het bevoegd gezag. Tijdens de begrotingsbehandeling van 2020 lagen hier in de gemeenteraad drie moties voor, één om de snelheid te verhogen en twee om die te verlagen en het college adviseerde negatief over alle drie de moties omdat wij daar niet over gaan, maar deed wel de toezegging dat we aan al die tafels zouden pleiten om de gezondheid en de leefbaarheid bij de verdere uitwerking steeds in ogenschouw te nemen en dat is gelukkig ook gebeurd. Geen van de drie moties haalde overigens een meerderheid in deze raad. Tijdelijk 100 km per uur, 120, 100 en 80 km per uur is onderzocht en ik verwijs u naar de pagina's 32 en 52 van het stuk dat nu voor u ligt. Daar staat de integrale afweging tussen de verkeersveiligheid, de verhoging van risico's, de bereikbaarheid en de leefbaarheidseffecten op onder andere de luchtkwaliteit en hoe dat wordt afgewogen. Dus ontraden wij ook deze motie conform die lijn. De motie Ruim baan voor de fiets. Dat hoeft u mij maar eenmaal te vragen en daar hebben we ook in de commissie uitvoerig over gesproken.

Ook in de brief staat natuurlijk dat het heel wenselijk is, maar dat het op dit moment niet financieel in het pakket van de minister zit. Het zou mooi zijn als, al dan niet met het bedrijfsleven, de infrastructuur naar de toekomst toe ook direct vast zou zijn. Wij hebben geen bezwaar tegen deze motie en we zullen conform de motie het bij alle partijen die hierbij betrokken zijn onder de aandacht brengen. Amendement 1, Randweg A2 en A59 100 km per uur in de nacht en 80 km per uur overdag, van De Bossche Groenen en de SP is door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van SP (mw. Visscher, Roovers, mw. Lokhoff) en De Bossche Groenen (mw. Mees, Hoeben) hebben voor gestemd. Motie 1, Ruim baan voor de fiets, van GroenLinks, D66, CDA, Bosch Belang, De Bossche Groenen, PvdA, Leefbaar 's-Hertogenbosch, 50PLUS, gewoon ge-DREVEN en SP. De heer SMEETS (stemverklaring): Mijn fractie zal tegen deze motie stemmen, de toegevoegde waarde van de brug is ons in deze fase te mager. Motie 1 is door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fracties van PVV (Van Hattem), Rosmalens Belang (Smeets, De Groot, mw. Van der Kallen) en VVD (Rotman, mw. Eigenhuijsen, Geers, Hack, mw. Welten), hebben tegen gestemd. Het raadsvoorstel is door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fracties van De Bossche Groenen (mw. Mees, Hoeben) en PVV (Van Hattem) hebben tegen gestemd. IV

Moties vreemd aan de orde van de dag - besproken in commissies

IV.14. Motie vreemd aan de orde van de dag Toewijzingsladder bedrijfskavels ontwerpbestemmingsplan Heesch West De VOORZITTER: Dan gaan wij over naar de motie vreemd aan de orde van de dag Toewijzingsladder bedrijfskavels ontwerpbestemmingsplan Heesch West van de fracties van CDA, GroenLinks, VVD, Rosmalens Belang, gewoon ge-DREVEN, 50PLUS, Leefbaar 's-Hertogenbosch, Bosch Belang, De Bossche Groenen, SP en PvdA, bijna iedereen. Mevrouw Van Zwambagt, ik geef u als eerste het woord. Zijn er anderen voor de eerste termijn? De heer Van Hattem. Mevrouw Van Zwambagt, ik geef u het woord. Mevrouw VAN ZWAMBAGT: Ja dank u wel voorzitter. We hebben de motie in de commissie besproken en we hebben hem ook eerder onder de aandacht gebracht. In het ontwerpbestemmingsplan Heesch West zijn wijzigingen aangebracht ten aanzien van de verkaveling en het bieden van extra ruimte voor de vestiging van lokale bedrijven en het belangrijkste is hoe wij lokale bedrijven uit Den Bosch, Oss en Bernheze voorrang bij de toewijzing kunnen geven omdat er op dit moment in de regio al grote behoefte aan die bedrijfskavels is. Het brengt voor ons ook grote voordelen met zich mee want op die manier houden we goede binding met de bedrijven die meestal ook een binding hebben met ons verenigingsleven.

We verzoeken het college dan ook om met de Gemeenschappelijke Regeling Heesch West criteria op te stellen op basis waarvan lokale bedrijven voorrang kunnen krijgen bij de toewijzing van bedrijfskavels op Heesch West. De gemeenten Oss en Bernheze hebben hetzelfde verzoek al aangenomen. Dit zou kunnen op basis van een soort ladder naar voorbeeld van duurzame verstedelijking of een puntensysteem om dit te verwerken in een 34

circulair kwaliteitsplan. Tot zover. Motie Vreemd Toewijzingsladder bedrijfskavels ontwerpbestemmingsplan Heesch West Ingediend door CDA, GroenLinks, VVD, Rosmalens Belang, gewoon ge-DREVEN, Leefbaar 'sHertogenbosch, Bosch Belang, De Bossche Groenen, SP, 50PLUS en PvdA De raad van de gemeente 's-Hertogenbosch, in vergadering bijeen op 22 september 2021; overwegende dat: • in het ontwerpbestemmingsplan Heesch West wijzigingen zijn aangebracht ten aanzien van de verkaveling om extra ruimte te bieden voor vestiging van lokale bedrijven; • er een grote behoefte is aan bedrijfskavels in 's-Hertogenbosch en de rest van de regio, maar dat blijkt dat hieraan een tekort is; • het verhuizen van (groeiende) ondernemingen van de plaatselijke bedrijventerreinen naar Heesch West weer ruimte biedt voor doorstroming of nieuwvestiging op de lokale terreinen; • het behouden van lokale (familie)bedrijven van economisch belang is omdat zij werkgelegenheid bieden, verenigingen en evenementen sponsoren, en vaak een binding hebben met de gemeente en inwoners; • er echter geen criteria zijn geformuleerd op basis waarvan de voorkeur voor vestiging op Heesch West uit kan gaan naar deze lokale ondernemingen; verzoekt het college: 1.

met de gemeenschappelijke regeling Heesch West gezamenlijk te hanteren criteria op te stellen op basis waarvan lokale bedrijven (bedrijven die reeds gevestigd zijn in Oss, 's-Hertogenbosch of Bernheze) voorrang kunnen krijgen bij de toewijzing van bedrijfskavels op toekomstig bedrijventerrein Heesch West. Bijvoorbeeld op basis van een soort ladder naar voorbeeld van duurzame verstedelijking of een puntensysteem en dit te verwerken in het circulair kwaliteitsplan; en gaat over tot de orde van de dag. De heer VAN HATTEM: Ik moet helaas een klein ding uit de commissie overdoen want ik wil de vraag nog een keer expliciet stellen. De PVV-fractie is tegen de hele ontwikkeling Heesch West, maar als die er dan toch komt, is een toewijzingsladder wel een nuttig instrument. Zoals in de commissie al aangegeven, was de oorspronkelijke afspraak met de toenmalige gemeente Maasdonk dat bedrijven uit de gemeente Maasdonk en Bernheze voorrang zouden krijgen op dit bedrijventerrein, maar dit wordt nu breder getrokken naar heel 's-Hertogenbosch en Oss. Kan de wethouder aangeven in hoeverre de afspraak die destijds met Maasdonk is gemaakt in deze toewijzingsladder gestalte kan krijgen, zodat ook echt de bedrijven die in de directe omgeving, dus in de voormalige gemeente Maasdonk, zitten als eerste prioriteit kunnen krijgen? Tot zover voorzitter.

De heer VAN CREIJ: Wij zijn mede-indiener van de motie. Nu krijgt wethouder Hoskam met terugwerkende kracht eigenlijk toch nog gelijk want hij heeft er al eerder voor gepleit om dit soort zaken in te brengen. Dank aan het CDA die dit heeft ingebracht, maar ik dank ook de heer Hoskam dat hij dit met terugwerkende kracht toch voor elkaar krijgt. Mevrouw WELTEN: Nog even richting de heer Van Hattem, excuses dat ik mijn hand misschien te laat opstak. Dat wat u bepleit en wat destijds misschien met Maasdonk is afgesproken, ik heb dat even niet paraat, maar ik neem dat direct van u aan. Met wat in het verzoek van deze motie staat, kunnen zij nog steeds in aanmerking komen. Mevrouw VAN ZWAMBAGT: Ik gaf niet aan dat iemand een bepaalde voorkeur krijgt en wat dat betreft staat dit open. De heer VAN HATTEM: Ik vroeg het overigens ook aan de wethouder, maar de indieners van de motie zijn natuurlijk de eerste die daarop moeten reageren. Het punt is nu juist wat mevrouw Welten zegt, het staat ook open voor bedrijven uit de voormalige gemeente Maasdonk en het punt zit in het woordje 'ook'. Het was juist de bedoeling dat bedrijven uit de gemeente Maasdonk als eerste aan bod zouden komen.

Straks kan een bedrijf dat misschien ergens ver weg op de Rietvelden zit in plaats van een bedrijf uit bijvoorbeeld Vinkel, Nuland of Geffen op Heesch West komen en mijn oproep is om daar in ieder geval één aspect met prioriteit neer te zetten als je die toewijzingsladder 35

toepast, namelijk dat dit bedrijven uit de directe omgeving zijn, dus uit de voormalige gemeente Maasdonk. Reactie college Wethouder GEERS: De motie is uitgebreid besproken in de commissie en vandaag is er een korte behandeling. Wij hebben geen bezwaar tegen de motie want die zorgt, en ik geef de heer Van Creij daar volledig gelijk in… Na de eerste opmerking van wethouder Hoskam over deze mogelijkheid om ook vooral te kijken of wij de bedrijven in onze eigen gemeente, de wat kleinere bedrijven, juist de mogelijkheid geven om zich te vestigen op Heesch West en daarmee ook die groei door te maken... Daar hebben we het plan op aangepast en ervoor gezorgd dat het plan Heesch West ook voor lokale bedrijven aantrekkelijker is. In dat opzicht past deze motie daar ook in en kunnen wij deze, net zoals de moties die zijn aangediend in Oss en Bernheze, daarin verwerken. Dan kijk ik naar de vraag van de PVV. Het is uiteraard ook zo dat bij die bedrijven ook bedrijven in de voormalige gemeente Maasdonk zitten, dus ook die bedrijven komen daarvoor in aanmerking mits ze in het profiel van Heesch West passen en ze aan de voorwaarden voldoen. Het is niet zo dat we die voorrang per wijk of per dorp kunnen verlenen, het is een regionaal bedrijventerrein, maar we kunnen bij het uitgiftekader wel een ladder maken waarbij lokale bedrijven een streepje voor hebben. Tot zover voorzitter.

De heer VAN HATTEM: Dan wil ik wel duidelijk hebben wat dan de lokale bedrijven zijn. Is een bedrijf dat ergens achteraan op de Rietvelden zit ook nog een lokaal bedrijf dat bijna 20 km verderop gaat zitten of gaat het echt om bedrijven die in de directe omgeving van dit bedrijventerrein liggen? De overlast van het bedrijventerrein zal ook in de directe omgeving plaatsvinden en de lusten en lasten moeten eerlijk verdeeld zijn. Wethouder GEERS: Het is niet zo dat we die voorrang op postcodeniveau kunnen regelen, maar we kunnen het uitgiftekader wel zo vormgegeven dat lokale bedrijven daar een streepje voor hebben. Tot zover voorzitter. De heer VERBRUGGEN (stemverklaring): Heesch West biedt ruimte aan lokale, regionale en nieuwe bedrijven en de gestelde kwaliteitseisen op duurzaamheidsgebied staan wat D66 betreft voorop. Alleen voorrang geven aan lokale bedrijven is wat mijn fractie betreft niet wenselijk en niet nodig, wij kijken over grenzen heen en wij denken en handelen daarom ook regionaal en steunen deze motie daarom niet. Mevrouw WELTEN (stemverklaring): Wij daarentegen wel zoals u hebt gezien. Wij zijn groot voorstander van vooral lokale bedrijven en om daarmee ook lokale bewoners hier werk te verschaffen. Dank u wel.

De heer VAN HATTEM (stemverklaring): Ondanks dat wij tegen de ontwikkeling van Heesch West zijn, zien we de toewijzingsladder wel als een nuttig instrument voor lokale bedrijven en wat ons betreft zijn die lokale bedrijven ook echt lokaal, dus uit de directe omtrek van Heesch West. Motie 1 vreemd aan de orde van de dag, Toewijzingsladder bedrijfskavels ontwerpbestemmingsplan Heesch West, van het CDA, GroenLinks, VVD, Rosmalens Belang, gewoon ge-DREVEN, Leefbaar 'sHertogenbosch, Bosch Belang, De Bossche Groenen, 50PLUS, SP en PvdA is door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fractie van D66 (mw. Hoog Antink, Peters, mw. Visschedijk, Verbruggen, Van den Kerkhof) hebben tegen gestemd. IV.15. Motie vreemd aan de orde van de dag Laat de Bossche Kleding- en Speelgoedbank niet in de kou staan De VOORZITTER: Dames en heren, we gaan over tot behandeling van de motie vreemd aan de orde van de dag Laat de Bossche Kleding- en Speelgoedbeurs niet in de kou staan, ingediend door de fracties van de PvdA, gewoon ge-DREVEN, GroenLinks, De Bossche Groenen, SP, 50PLUS, Leefbaar 's-Hertogenbosch, Bosch Belang, PVV en D66. Mevrouw Van Gool is de eerste indiener en ik geef haar graag als eerste het woord. Zijn er nog anderen voor de eerste termijn? De heer Van Creij, de heer Van Rosmalen, mevrouw Mees en mevrouw Van Zwambagt. Ik begin bij mevrouw Van Gool.

Mevrouw VAN GOOL: Ja dank u voorzitter. De Bossche Kleding- en Speelgoedbank staat vanaf 36

15 september op straat en heeft daarom bij Informeren en Ontmoeten in deze raadzaal een noodoproep aan ons gedaan. Deze Kleding- en Speelgoedbank wordt of liever gezegd werd gerund door dertig vrijwilligers en ongeveer 2500 Bosschenaren en 500 kinderen met een kleine beurs haalden daar gratis hun textiel, kleding en speelgoed. Eén dag per week was de uitgifte op afspraak. De bank had ondanks het bedienen van die 2500 Bosschenaren een wachtlijst van drie maanden. Helaas kunnen we uit deze cijfers constateren dat dit vrijwilligersinitiatief broodnodig is en op deze manier bijdraagt aan armoedebestrijding in onze stad. Zeker met de Sint en kerst in aantocht is het noodzaak dat er weer een uitgiftepunt voor het speelgoed komt en met de koude wintermaanden voor de deur is het echt nodig dat de kleding en de winterjassen weer uitgereikt kunnen gaan worden. U als gemeente heeft bovendien vouchers in het leven geroepen waardoor ontzettend veel instanties, zoals Farent, Humanitas, huisartsen maar ook wijkcentra van de gemeente, zelf mensen doorverwijzen naar dit unieke initiatief. Met zo'n voucher kan een pakket met onder andere kleding, keukenhanddoeken, washandjes, ondergoed, pyjama's en speelgoed voor de kinderen worden afgehaald. Dat is bij sommige van onze Bossche gezinnen en huishoudens noodzaak omdat het geld voor deze basale zaken ontbreekt.

De Bossche PvdA is van mening dat de noodoproep van dit maatschappelijke initiatief hier gehoord moet worden, we dragen dit initiatief een warm hart toe en verzoeken het college daarom met deze motie om alles in het werk te stellen om de Bossche Kleding- en Speelgoedbank van passende huisvesting te voorzien, in het Cementrum of elders, laat hen niet in de kou staan. Ik mag vandaag deze motie voorlezen, maar ons commissielid Desirée Coense en Marijn van Heertum van De Bossche Groenen hebben keihard aan dit dossier gewerkt. Deze motie wordt vanavond ingediend door de PvdA, De Bossche Groenen, gewoon ge-DREVEN, GroenLinks, SP, 50Plus, Leefbaar 's-Hertogenbosch, Bosch Belang, PVV en D66. Tot zover voorzitter. Motie Vreemd Laat de Bossche Kleding & Speelgoedbank niet in de kou staan Ingediend door PvdA, De Bossche Groenen, gewoon ge-DREVEN, GroenLinks, SP, 50PLUS, Leefbaar 's-Hertogenbosch, Bosch Belang, PVV en D66 De raad van de gemeente 's-Hertogenbosch, in vergadering bijeen op 22 september 2021; gehoord de antwoorden van de wethouder op de rondvraag in commissie Sociaal op 8 sept 2021, over De Bossche Kleding- en Speelgoedbank, overwegende dat: • de Bossche Kleding- en Speelgoedbank sinds 15 september jl.

op straat staat waardoor zo'n 2500 cliënten en 500 kinderen met een kleine beurs hier op dit moment niet terecht kunnen voor hun textiel, kleding en speelgoed; • de spullen van de Bossche Kleding- en Speelgoedbank momenteel in opslag staan en het niet mogelijk is om deze uit te geven en dus een om een urgente aanpak vraagt; • de Bossche Kleding- en Speelgoedbank, geheel zónder subsidie werkt, als vrijwilligersinitiatief; • steeds meer mensen in onze gemeente een beroep moeten doen op diensten zoals die van de Kleding- en Speelgoedbank; • de Bossche Kleding- en Speelgoedbank een waardevol maatschappelijk initiatief is op het gebied van armoedeverlichting in onze gemeente; • het Cementrum een vestigingslocatie voor maatschappelijke initiatieven is; • de Bossche Kleding- en Speelgoedbank open staat voor vestiging in het Cementrum; verzoekt het college: • om alles in het werk te stellen om de Bossche Kleding- en Speelgoedbank van passende huisvesting te voorzien- in het Cementrum of elders; en gaat over tot de orde van de dag. Mevrouw MEES: Ik heb weinig toe te voegen aan de woorden van mijn collega mevrouw Van Gool, ik wil alleen dat men even nadenkt over het gegeven dat er een wachtlijst voor een kledingbank is, die zin mag even in uw hoofd nagalmen.

Ik denk dat de gemeente naast een vrijwilligersinitiatief dat voorziet in deze behoefte moet staan en er alles aan moet doen om deze mensen te helpen en hen een uitgifteplek te geven. Vandaar dat wij deze motie mede indienen. De heer VAN CREIJ: Er is nu een grote meerderheid in de gemeenteraad voor dit voorstel. We hebben vorig week de beantwoording van het college gekregen en die geeft alleen maar aan dat de raad vermoedelijk een socialer hart heeft dan het college, zo komt het in ieder geval over. In de 37

motie staat 'Cementrum of elders' en ik wil het college het volgende meegeven. De Kledingbank heeft eerder in Rosmalen gezeten en het wijkonderkomen Kruisstraat staat momenteel leeg, daarin staan een paar containers van de Milieudienst, en dat zou een tijdelijke oplossing kunnen zijn. Tot zover. De heer VAN ROSMALEN: GroenLinks heeft deze motie mede ingediend omdat het goede werk van de Bossche Kleding- en Speelgoedbank natuurlijk moet doorgaan en we verwachten dat het college zijn best gaat doen om een goede plek voor dit vrijwilligersinitiatief te vinden dat het vervolgens de raad over die mogelijkheid en de kosten daarvan informeert. Mijn fractie vindt het een goede zaak als de Kleding- en Speelgoedbank op termijn nauw gaat samenwerken met andere organisaties en instellingen die de gevolgen van armoede in onze stad proberen te verlichten. Mevrouw VAN ZWAMBAGT: Het CDA staat erg positief tegenover de Bossche Kleding- en Speelgoedbank, die ondersteunen wij ook van harte en wij zullen de motie ook steunen. De enige vraag die wij eigenlijk hebben, is de volgende. Op dit moment zijn er diverse instellingen, zoals Vincentius en de stichting Loods, met dergelijke initiatieven en in hoeverre is het mogelijk om dergelijke activiteiten te bundelen op een locatie waar al iets zit, zodat we geen apart gebouw nodig hebben. Dat is eigenlijk om naar de kosten te kijken.

Dat horen we ook graag van de wethouder. De heer MEES: Bij Informeren en Ontmoeten heb ik aan een inspreker gevraagd wat de bemoeienis vanuit het Armoedebeleid is, maar die had hij niet kunnen ontdekken en dat was ook mijn verwondering omdat we voor de zomer een goed debat over de aanpak van schulden en armoede hebben gehad. Er stonden allerlei mooie dingen in, een goedgevulde koffer met instrumenten en ik ben enigszins verbaasd dat hier niet meer regie en sturing vanuit het Armoedebeleid op zit en dat onze armoedewethouder hier niet bij is. Dat snap ik eerlijk gezegd niet zo goed. Tot zover. Mevrouw VAN DER KALLEN: Zoals in de overweging staat, is de Bossche Kleding- en Speelgoedbank een waardevol maatschappelijk initiatief. Daar zijn wij het van harte mee eens en we hadden hen graag aan passende huisvesting geholpen. Er zijn echter veel meer van deze nobele initiatieven in onze gemeente en hoe graag we het ook zouden willen, we kunnen die niet allemaal in panden van de gemeente huisvesten.

Het zou goed zijn als de Kleding- en Speelgoedbank contact zou zoeken met andere initiatieven in onze stad zoals de stichting Loods, Vincentius, 'sHertogenbosch tegen armoede, Quiet en de Doorgeefwinkel om samen te zoeken naar mogelijkheden om de kleding en het speelgoed weer uit de opslag te kunnen krijgen, zodat het weer terechtkomt bij mensen die het nodig hebben, namelijk de mensen in onze gemeente die in armoede leven. Wij verzoeken het college dan ook om zeker te blijven meedenken en te zoeken naar een passende oplossing want zoals gezegd is het een waardevol initiatief. Mevrouw VAN GOOL: Fijn dat ook Rosmalens Belang dit een warm hart toedraagt. Weet u hoeveel vierkante meters nodig zijn om de kleding en het speelgoed op de slaan en uit te geven? Mevrouw VAN DER KALLEN: Ik heb begrepen dat dit 300 m 2 is. Mevrouw VAN GOOL: Het zit rond de 400 m 2. Het is dus te simpel om te zeggen dat het wel bij bijvoorbeeld de Voedselbank, Quiet of Katrien in kan want dan moeten die 400 m 2 over hebben. Even voor de helderheid. Mevrouw VAN DER KALLEN: Ik roep alleen maar op om gezamenlijk naar oplossingen te kijken. Reactie college Wethouder GEERS: Dank aan de gemeenteraad en ook dank voor het indienen van deze motie vreemd aan de orde van de dag. Net als u vindt het college het initiatief van de Kleding- en Speelgoedbank uiteraard waardevol.

Burgemeester Mikkers, wethouder Van Olden en ik als de wethouder vanuit het maatschappelijk vastgoed hebben de petitie in ontvangst genomen die ook uitspreekt om te komen tot een oplossing voor het vraagstuk dat er nu ligt. Ik hoorde verschillende opmerkingen uit uw commissie, 'kijk naar een oplossing' en gewoon ge-DREVEN noemde het Cementrum of elders. Wij gaan kijken welke mogelijkheden er zijn, wat de kosten daarvan zijn en welke gevolgen dat heeft. Dat leggen wij bij u terug voor de begrotingsbehandeling, zodat u daarin een duidelijke keuze kunt maken. Wij kijken natuurlijk ook of er binnen de bestaande structuren en het Netwerk tegen Armoede samenwerkingsmogelijkheden zijn. Tot zover voorzitter. 38

Mevrouw LOKHOFF: Het Netwerk tegen Armoede is er niet meer wethouder, dat heet tegenwoordig STA. De heer VAN CREIJ: Toch een vraag aan de wethouder. Hij zegt er bij de begrotingsbehandeling mee terug te komen, maar volgens mij krijgen we een dezer dagen de begroting digitaal toegezonden. Hebt u daar al een voorschot op genomen want het lijkt me heel moeilijk om dit er nu nog in te fietsen. De VOORZITTER: U bent de baas bij de begroting. De heer VAN CREIJ: We krijgen de begroting een dezer dagen toegezonden. De VOORZITTER: Zo snel gaat het niet. Anderen voor de tweede termijn? Mevrouw Mees. Mevrouw MEES: Ik zit eigenlijk met dezelfde vraag. Het is gemakkelijk om te zeggen dat er bij de begroting een concreet voorstel komt, maar hoe hard is deze toezegging? Ik weet niet of ik nu wel of niet blij moet zijn. De VOORZITTER: Volgens mij zei de wethouder dat het college de motie ter harte neemt, aan de slag gaat en de verschillende scenario's in beeld brengt vanuit allebei de facetten, zowel vanuit armoedebestrijding als vanuit vastgoed. Die informatie krijgt u voor de begroting, zodat u zelf een eigen afweging kunt maken. Zuiverder kan ik het niet maken.

Mevrouw MEES: Ja, maar wordt daar dan ook een accommodatie en een financieel plaatje bij geleverd? De VOORZITTER: Dat brengen wij nu toch in kaart? De heer VAN HATTEM: Ik had eigenlijk min of meer dezelfde vraag, of er dan ook een bepaald kader wordt meegegeven en niet alleen maar 'ik kijk naar de mogelijkheden die er zijn'. Worden dan ook de mogelijkheden meegenomen die in de motie, die wij mede hebben ingediend, staan? Dus dat de Kleding- en Speelgoedbank echt vooruit kan en we straks niet een scenario hebben met alleen de mogelijkheid dat het ophoudt te bestaan; dat dit het voorstel bij de begroting wordt. De heer VAN CREIJ: Dan toch nog even over de begrotingsbehandeling. Ik moest het heel even opzoeken, maar we krijgen de begroting op 24 september a.s. thuisgestuurd en als de wethouder toezegt dat we voor de begroting nog een… krijgen, wordt het heel kort dag. De VOORZITTER: Mijnheer Van Creij, hoelang zit u al in de raad? U weet dat de begroting al lang is vastgesteld, ook door het college, en dat die nu wordt opgestuurd. U hebt zelf een afweging te maken over de invulling van de begroting, er ligt nu een voorstel, er zijn aanvullende maatregelen en die kunt u indienen via een motie. U stelt nu een vraag over een voorstel dat er nog aan komt en daarvan zegt het college nu 'we brengen alle informatie in kaart, zodat alle afwegingen te maken zijn'.

Dan kunt u dit bij de begrotingsbehandeling integraal afwegen, zowel vanuit armoedebestrijding als vanuit vastgoed. Dat staat er. U weet hoe de procedure werkt, dus u weet ook dat wij er niet in de laatste week iets infietsen. Mevrouw VAN GOOL: Los van de termijn wil ik de urgentie nog een keer benadrukken. Het is broodnodig, er is nu geen uitgiftepunt en ik kijk naar de wethouder en het college: kom snel met een voorstel naar ons terug. Motie 2 vreemd aan de orde van de dag, Laat de Bossche Kleding- en Speelgoedbank niet in de kou staan, van PvdA, gewoon ge-DREVEN, GroenLinks, De Bossche Groenen, SP, 50PLUS, Leefbaar 'sHertogenbosch, Bosch Belang, PVV en D66 is door de gemeenteraad unaniem aangenomen. IV.16. Motie vreemd aan de orde van de dag Verantwoord datagebruik. De VOORZITTER: We gaan naar de motie vreemd aan de orde van de dag over verantwoord datagebruik van de fracties van de VVD, GroenLinks, PvdA, D66, Bosch Belang, Rosmalens Belang, 39

CDA en de SP. De heer Geers is de eerste indiener en ik neem aan dat hij het woord wil. Zijn er anderen voor de eerste termijn? De heer Van Hattem, de heer Van Rosmalen en mevrouw Hernández. Mijnheer Geers, aan u het woord. De heer GEERS: Ja voorzitter, dank u wel. Wij zijn als 's-Hertogenbosch dé datastad van Nederland met ook een eigen datawethouder en een heel actief programma om aan de slag te gaan met data, ook in ons gemeentelijk beleid zelf. De Rekenkamercommissie heeft onderzoek gedaan naar welke positie de gemeenteraad heeft als het gaat om het gebruik van data, hoe we onze controlerende taak kunnen uitvoeren en heeft voor de Rekenkamer in revolutionaire zin een discussienotitie aan de commissie Bestuur voorgelegd waarin de raad met elkaar heeft gesproken over welke prioriteiten en ontwikkelrichtingen we zien. In die zin ligt hier nu een motie voor om dat proces af te hechten, om te zeggen: je hebt sensoren in de openbare ruimte, er worden algoritmes gebruikt en we willen in ieder geval inzicht hebben in welke wij hebben, zodat we in ieder geval weten wat er gebeurt en daar een goed inzicht in is.

Op het moment dat we data echt in een voorstel gebruiken omdat data invloed hebben op de beleidskeuzes die je maakt, voeg dan een paragraaf in je raadsvoorstel toe, zodat ook duidelijk wordt waarop die keuzes gebaseerd zijn en, misschien wel het belangrijkste vraagstuk daarboven, kom met een integrale visie op afwegingskaders rond data want data bijten elkaar met bijtende waarden. Iets kan vanuit veiligheidsoogpunt hartstikke nuttig zijn, maar hoever wil je gaan om aan de andere kant andere publieke waarden zoals privacy daarvoor op te offeren? Dat is het verzoek dat we aan het college doen, om daarmee aan de slag te gaan.

Motie Vreemd Verantwoord datagebruik Ingediend door VVD, GroenLinks, PvdA, D66, Bosch Belang, Rosmalens Belang, CDA en SP De raad van de gemeente 's-Hertogenbosch, in vergadering bijeen op 22 september 2021; gehoord de discussie in de commissie Bestuur van 9 september 2021; overwegende dat: • de Rekenkamercommissie onderzoek gedaan heeft naar het gemeentelijk gebruik van data en de rol van raad daarin; • de bevindingen door middel van een discussienotitie besproken zijn in de commissie Bestuur; • gebleken is dat de raad nog weinig inzicht heeft in de data die gebruikt wordt, met welk doel en onder welke voorwaarden; • het van belang is dat de raad inzichtelijk heeft voor welke raadsvoorstel er data wordt gebruikt waarbij veiligheid en privacy moeten worden geborgd; • afbakening van de toepassing van datagebruik noodzakelijk is; • wenselijkheid van het gebruik van externe (commerciële) bronnen afgewogen dient te worden; • het van belang is dat burgers weten wat er met hun data gebeurt; • data en datagebruik niet objectief is en vooringenomenheid in de hand kan werken; • de menselijke maat behouden moet blijven bij het verwerken en gebruiken van data; spreekt uit dat: • het gebruik van data kansen biedt voor effectiever beleid en een betere dienstverlening, maar ook dilemma's met zich meebrengt bij de afweging tussen maatschappelijke waarden; • de raad in het kader van de

controlerende taak behoefte heeft aan inzicht en informatie; • de raad in het kader van de kaderstellende taak een visie dient te hebben op het gebruik van data door de gemeente en van andere partijen in de lokale openbare ruimte; verzoekt het college om: • een visie op het gemeentelijk gebruik van data op te stellen en aan de raad voor te leggen met daarin in ieder geval ogenomen: I. een toetsingskader voor het gebruik van interne en externe databronnen in het gemeentelijk beleid en uitvoering; II. de wijze waarop het toetsingskader in de besluitvorming door de raad kan worden verwerkt; III. een opzet voor een data/digitaliseringmonitor waarmee periodiek inzichtelijk kan worden gemaakt wat de stand van zaken op dit gebied is; • op korte termijn een algoritmen- en sensorenregister op te stellen en de raad daar over te informeren; • aan raadsvoorstellen voortaan waar nodig een digitaliseringsparagraaf toe te voegen;

40

en gaat over tot de orde van de dag. De heer VAN HATTEM: Ik denk dat het nuttig is dat deze motie er ligt, dat we in ieder geval goed gaan kijken naar privacyaspecten en het verantwoord en zorgvuldig gebruiken van data en ook naar de manier waarop we als overheid juist geen data moeten willen verzamelen. Ik wil er toch een punt uitlichten. We zien nu dat in de horeca de QR-codes worden toegepast en dat lijkt me ook een aspect dat op dit moment al plaatsvindt, er wordt een controlesysteem op de samenleving toegepast waarbij de gemeente een taak op het gebied van handhaving heeft. Als wij onszelf bij de uitvoering van deze motie serieus willen nemen, moet zo terughoudend mogelijk worden opgetreden bij het gebruik van deze vormen van ook medische data die mensen via die QR-codes verstrekken en moeten we daarvoor verantwoording afleggen. Mijn oproep is: practice what you preach en ga zo terughoudend mogelijk met het gebruik van de QR-codes om en de handhaving daarop. Tot zover voorzitter. De heer VAN ROSMALEN: GroenLinks en de VVD hebben deze motie samen geschreven en ik heb eigenlijk heel weinig toe te voegen aan wat de heer Geers al zei, maar ik wil nog wel even benadrukken dat in de motie sprake is van twee termijnen. Een visie duurt wat langer, maar we kunnen nu alvast onze bewoners helderheid verschaffen over hoe algoritme en sensoren werken.

Zo'n digitaliseringsparagraaf is natuurlijk niet nodig bij elk raadsvoorstel, maar alleen wanneer het noodzakelijk is omdat data worden verwerkt die de privacy van de burgers raken of die onbedoeld tot uitsluiting of stigmatiseren kunnen leiden, is het nodig om dat even te vermelden zodat de raad alert raakt op datagebruik en dataverwerking en dat niet, zoals de laatste keer, ik toevallig in het personeelsblad las dat bij de uitvoering van de Tozo-regeling een apart algoritme geschreven was. Dat weten we liever van tevoren. Mevrouw HERNÁNDEZ: Om kort te zijn, ik wil deze motie mee indienen. Waarschijnlijk kwam mijn mail niet op tijd, maar bij dezen. De motie spreekt duidelijk uit hoe belangrijk de veiligheid met betrekking tot het gebruik van data is en alles wat wij eraan kunnen doen om ervoor te zorgen dat dit gewaarborgd wordt is positief. Mijn enige vraag aan de wethouder gaat over de laatste bullet: voortaan waar nodig een digitaliseringsparagraaf aan raadsvoorstellen toe te voegen. In mijn beleving gaat dit te ver, maar ik hoor graag de mening van de wethouder hierover. Dank u wel. De VOORZITTER: De motie is toch niet in uw spam terechtgekomen? Anders moeten we dat direct in de digitaliserings… Wethouder HOSKAM: Ik ben blij met deze motie die in feite technisch heel gemakkelijk uitvoerbaar is, maar ik geef een voorbeeld van deze avond.

De heren Slikker en Geers zijn hartstikke enthousiast over dat de horeca door middel van QR-codes toegang wil verlenen om het carnavalsfeest mogelijk te maken en de heer Van Hattem pleit vanuit zijn oogpunt: luister eens, daar moeten wij voorzichtig mee omgaan. Het is technisch uitvoerbaar, we kunnen gemakkelijk een paragraafje toevoegen, maar daarachter zit een wereld die het college graag met u wil verkennen. Ik ontraad de motie daarom. Waarom? Omdat er geen simpele oplossing is voor een ingewikkeld probleem. Alleen al de afbakening van de opgave die het college moet doen om te komen tot een raadsvoorstel wil het college in overleg met u onderzoeken. Dat is de reden dat de Rekenkamer de positie van de gemeenteraad… Het college staat hier met open armen om met u te praten over de positie die u wilt innemen in dit ontwikkeltraject. Ik kan ook tellen en deze motie gaat het halen, maar ik kom bij u terug om met elkaar dat traject op te gaan want dit is niet even een paragraaf toevoegen om even af te vinken wat we met data hebben gedaan, daar zit een wereld achter die we met liefde en plezier in gezamenlijkheid moeten gaan verkennen want alleen al een sensorenregister en een algoritmeregister zijn twee zaken die totaal verschillend zijn en waar we het echt met elkaar over moeten hebben. Dus ja, ik wil graag dit traject met u op, maar wel op een andere manier.

Als u deze motie aanneemt, zal ik u ook oproepen om met een commissie te komen die samen met het college deze vraagstukken gaat verkennen want ik ga het niet meemaken dat ik een raadsvoorstel neerleg waar dan over kaders wordt gesproken en die dan te ruim of te krap zijn, dus we gaan het samen doen. Tot zover mijn reactie. Tweede termijn De heer GEERS: Als het college moties gaat ontraden omdat het onderwerp complex is, gok ik dat dit het meest gebruikte woord van de hele avond wordt. Ik vind die advisering ook geen recht 41

doen aan de opgave die er ligt en ook niet aan de kwaliteiten die de wethouder Data heeft want als er een iemand is die zijn tanden in een complex dossier kan zetten, is het deze wethouder. Voorzitter, wat je ziet is dat de Rekenkamer een aantal observaties heeft gedaan, we hebben daarover de vorige keer in de commissie Bestuur voor de eerste keer van gedachten gewisseld en ons commissielid De Groot heeft daaruit samen met collega Van Rosmalen van GroenLinks een destillatie gemaakt over wat in ieder geval een aantal basisuitgangspunten zijn en ik ben het er helemaal mee eens dat dit niet een kant en klaar stuk is, 'gooi dit in een mooie formatje en u hebt een visie'. Ik kijk dus heel erg uit naar de eerstkomende discussienotitie die het college voorlegt om de dilemma's verder met elkaar uit te werken. De heer VAN ROSMALEN: Om de wethouder gerust te stellen wat betreft het sensoren- en algoritmeregister, in steden als Utrecht, Amsterdam en Eindhoven lijkt dat niet zo'n probleem te zijn, daar is dat terug te vinden op hun website dus daar moet die informatie gemakkelijk te vinden zijn. De heer VAN CREIJ: In tegenstelling tot wat de heer Geers zei, doe ik de oproep aan de indieners: als de wethouder zegt dat de motie praktisch niet uitvoerbaar is, laat dan het gezonde verstand boven komen en neem de motie met de toezegging van de wethouder terug.

De heer GEERS: Volgens mij gaf de wethouder aan dat het technisch uitvoerbaar is, maar dat er dilemma's in zitten en dat de volgende stap nu niet een kant-en-klaar raadsvoorstel is. Dat ben ik met de wethouder eens en daarom kijk ik uit naar de vervolgstappen wanneer we de verdere discussie met elkaar gaan voeren. Volgens mij is er helemaal geen reden om nu moeilijk over deze motie te doen. Wethouder HOSKAM: Dat klopt ook, maar zelfs aan het vaststellen van een discussienotitie zitten uitgangspunten want het onderwerp is veel te breed om even in een notitie te vatten en dat is ook de reden dat ik samen met de Rekenkamer zeg: laten we nu eens met elkaar een commissie instellen. Hetzelfde hebben we gedaan met de WMO. Zo'n sensorenregister is een kwestie van even langslopen waar ze staan, maar de vraagstukken over het gebruik, de toegang en ethische dilemma's zijn echt discussies die je niet een-twee-drie aan de hand van een discussienotitie met elkaar kunt voeren. Dat advies geef ik u. Het gaat om uw positie als raad, u draagt het college op om een stuk over uw positie te schrijven en ik ga die uitdaging graag aan. Motie 3 vreemd aan de orde van de dag, Verantwoord datagebruik, van VVD, GroenLinks, PvdA, D66, Bosch Belang, Rosmalens Belang, CDA en SP, is door de gemeenteraad aangenomen Het lid van de fractie van gewoon ge-DREVEN (Van Creij) heeft tegen gestemd. IV.17.

Motie vreemd aan de orde van de dag De Bossche Inclusieagenda - werkdocument in uitvoering De VOORZITTER: Dan gaan we over naar de motie vreemd aan de orde van de dag De Bossche Inclusieagenda, ingediend door de fracties van GroenLinks, De Bossche Groenen, D66, CDA en Rosmalens Belang. Wie nog meer in de eerste termijn? De heren, Mees, Hack en Van Hattem en mevrouw Van der Kallen. De heer Van Rosmalen GroenLinks, aan u het woord. De heer VAN ROSMALEN: Dank u wel voorzitter. De fracties voerden in de afgelopen commissie Sociaal een goede discussie over de lokale Inclusieagenda. Ik hoef het vanavond niet meer over het belang daarvan te hebben, in onze gemeente moet iedereen volwaardig kunnen meedoen, ook stadgenoten met een handicap. Daarom is mijn fractie blij dat de gemeente en het Gehandicaptenplatform samen de lokale Inclusieagenda opstelden. Dat is een goed begin, een werkdocument in uitvoering. Om die uitvoering nog beter te laten lukken deze breed gesteunde motie want ook de SP is mede-indiener.

De motie vraagt om de verantwoordelijkheid voor de uitvoering op één plek te beleggen en samen met ervaringsdeskundigen per leefgebied uit te werken hoe op termijn meetbare resultaten kunnen worden behaald, daarna de vooruitgang te evalueren en te kijken of, om een vlotte invoering gemakkelijker te maken, op die diverse leefgebieden af en toe budget beschikbaar is dat kan worden gebruikt. Tot zover. Motie Vreemd De Bossche inclusieagenda - werkdocument in uitvoering Ingediend door GroenLinks, De Bossche Groenen, D66, CDA en Rosmalens Belang De raad van de gemeente 's-Hertogenbosch, in vergadering bijeen op 22 september 2021; 42

gezien de raadsinformatiebrief over de Lokale Inclusie Agenda, gehoord de beraadslagingen van de commissie Sociaal op 8 september 2021; overwegend dat: • het VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap bepaalt dat mensen met een handicap op het gebied van wonen, onderwijs, vervoer, werk en een aantal andere terreinen gelijke rechten moeten krijgen als andere inwoners; • gemeenten verplicht zijn een plan te maken hoe tot een goede uitvoering van het verdrag te komen, de inclusieagenda; • de gemeente daarom, samen met het Gehandicaptenplatform, op 14 juli 2021 de Bossche Lokale Inclusieagenda presenteerde; • deze agenda hoofdzakelijk inventariseert wat de gemeente al onderneemt op diverse leefgebieden en daarbij een aantal beleidsvoornemens in het vooruitzicht stelt voor de toekomst; • er een moment ontbreekt waarop de beoogde vorderingen op diverse leefgebieden geëvalueerd worden en dat nog niet duidelijk is wie eigenaarschap draagt voor de uitvoering; • er in de agenda op veel plaatsen sprake is van informeren, stimuleren en faciliteren; • maar dat bij het maken van plannen, vergunningverlening, inkoop of aanbesteding helder moet zijn dat de wet het garanderen van toegankelijkheid van iedereen verlangt; • dat daarom voortaan duidelijk gemotiveerd dient te worden waarom die toegankelijkheid in bepaalde gevallen niet kan worden bereikt; • stimuleren en uitdagen in

de praktijk vaak beter werkt als dat samengaat met een financiële vergoeding, hoe klein ook; • een goede, niet vrijblijvende samenwerking tussen gemeente, instellingen, maatschappelijke organisaties en bedrijven een voorwaarde is voor het behalen van successen; spreekt uit dat: • de Bossche Lokale Inclusie Agenda een goed startpunt is om de positie van mensen met een handicap in onze gemeente te verbeteren; verzoekt het college: 1. de verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de agenda op één plaats te beleggen; 2. om per leefgebied: a. uit te werken – in samenwerking met het Gehandicaptenplatform en andere relevante partners – hoe op termijn meetbaar resultaat kan worden behaald door verschillende instellingen, bedrijven en maatschappelijke organisaties; b. te inventariseren welke budgetten kunnen worden gebruikt om het resultaat te bevorderen en daarbij het Bosch' Coronaherstelfonds, vastgesteld in de raadsvergadering van 16 juni 2021, te betrekken. 3. halverwege 2024 te evalueren welke vorderingen er gemaakt zijn op de beschreven leefgebieden zodat in 2025 duidelijk is wat er nog moet gebeuren; en gaat over tot de orde van de dag. De heer MEES: Dank aan de heer Van Rosmalen. Onze naam staat er niet boven, maar wij delen deze bevindingen en de motie. Ik houd het kort, dit ligt er al een tijd dus laten we als een speer van start gaan, dat verdient het.

De heer HACK: Ondanks het feit dat je natuurlijk vraagtekens kunt zetten bij het feit dat inclusiviteit in alle internationale verdragen staat is het, verdrag of geen verdrag, gewoon goed om na te denken over de positie van gehandicapten in onze samenleving. Daarom deel ik ook de conclusie die de initiatiefnemer uiteindelijk trekt dat de Inclusieagenda die nu voorligt een goed startpunt is. Ons enige punt van zorg was eigenlijk dat het een ietwat te dwingend karakter zou aannemen, maar de heer Van Rosmalen heeft in de commissie die zorg bij ons weggenomen door erop te wijzen dat het niet zou gaan om allerlei verplichtingen, maar om het gezonde midden tussen niets doen en verplichten door gewoon het gesprek met partners in de stad aan te gaan. Daar staan wij als VVD uiteraard helemaal achter en wij steunen deze motie. De heer VAN HATTEM: Deze motie bevat eigenlijk terechte kritiek op de uitvoering van de Inclusieagenda door het college tot nu toe. De PVV kan meegaan in deze motie omdat deze zich ook richt op mensen met een handicap die zeker steun verdienen en zich ook tot dat onderwerp beperkt 43

en inclusie niet onnodig breed trekt. Gelet op de uitvoering van de Inclusieagenda heb ik toch nog wel een opmerking. De komende tijd wordt terrasbezoek zonder een QR-code toegestaan, maar het gebruik van toiletten niet. Dan kan het gebeuren dat mensen met bijvoorbeeld een handicap of een beperking, bijvoorbeeld mensen die door ziekte een blaasprobleem of een ander probleem hebben, geen gebruik van de sanitaire voorzieningen kunnen maken. In deze gemeente zijn ook maar beperkt openbare toiletten aanwezig en ik zou toch graag van het college horen hoe het, ook gelet op deze motie, omgaat met deze situatie rondom de terrassen, zodat mensen met een handicap of een beperking niet kunnen worden uitgesloten, dat is ook in het belang van de sociale inclusie. Tot zover voorzitter. Mevrouw VAN DER KALLEN: Iedereen moet inderdaad kunnen meedoen en dat is nog steeds niet altijd het geval. Zeker in tijden van corona had onze gehandicapte medemens het zwaar te verduren, velen hebben immers een kwetsbare gezondheid en zaten daardoor in een extra isolement. Wij vinden het betrekken van het coronaherstelfonds dan ook gerechtvaardigd. We zullen onze stad nooit voor 100% voor iedereen toegankelijk kunnen maken, maar we moeten wel proberen het hoogst mogelijke percentage te halen en dat is dan ook de reden dat wij deze motie mee hebben ingediend.