Notulen raadsvergadering 2021-06-16

Dat wil niet zeggen dat iedereen gespaard heeft, maar het wil zeggen dat er wel geld beschikbaar is nu de economie aantrekt, dat er weer toeristen naar Den Bosch komen en dat de mensen weer naar de restaurants, cafés en cultuur in Den Bosch gaan, dat er geld besteed kan worden. Wij benaderen de voorjaarsnota vanuit die optiek en dat is toch in een wat ander licht dan een paar maanden geleden. Dat wil ik gezegd hebben. Dan ten aanzien van het eerste amendement dat op tafel ligt. Wij zijn blij dat er initiatiefnemers waren die in die € 750 miljoen geld gevonden hebben om een bedrag beschikbaar te stellen voor mensen die toch tijdens de corona nog steeds in de pijn zitten als ik het zo mag formuleren. Er worden verschillende doelgroepen genoemd en je kunt er lang over discussiëren of daar een doelgroep bij of af moet en uit welk potje het gefinancierd wordt, maar een ding is zeker, de mensen die hiervoor in aanmerking komen zal het worst wezen waar het geld vandaan komt, als ze maar gesteund worden. Mag ik vanaf deze plaats de initiatiefnemers van dit amendement bedanken, en dan kijk ik in het bijzonder naar de heer Geers en de zijnen dat is de coalitie, dat ze gezorgd hebben dat dit op tafel ligt, dit is een forse vooruitgang ten opzichte van de behandeling van een maand geleden. Wij stemmen dan ook graag met dit amendement in. Dan de moties.

Op zich blijft er in de voorjaarsnota geen ruimte om nieuw beleid te voeren dan wat in het amendement staat, maar er zijn moties die aangeven om beleidsaandachtspunten of beleidswijzigingen voor de begroting mee te geven en als ik dan de eerste motie van de PvdA lees, staat daarin dat de wachtlijsten in de zorg verkort moeten worden. Ik denk dat iedereen vindt dat dit moet gebeuren en wij steunen die motie. Wij vinden het op zich jammer dat we er al heel lang over praten, niet alleen in Den Bosch maar overal, maar dat er op dat terrein zo weinig vooruitgang geboekt wordt. Dan de tweede motie van de PvdA waarin staat dat die eigenlijk een experiment wil met een conciërge op een basisbaan in de scholen. Dat geluid hebben we meer gehoord en als ik dat dan zo hoor, zeg ik: stel dat dit experiment zou slagen, dan kunnen de docenten veel meer tijd besteden aan de leerlingen waarvoor ze eigenlijk ingehuurd zijn. Daarom steunen wij deze motie ook van harte. Dan nog een derde motie over de arbeidsmigranten die eigenlijk een 18

slechte woonomgeving hebben, maar die hier in Nederland en ook in Den Bosch, heel hard werken en die van nature vakmensen zijn. Als zij 's avonds thuiskwamen, leven ze in een omstandigheid die wij niet willen en die motie geeft aan om te kijken of wij in Den Bosch het beleid kunnen voeren dat die mensen een betere leefomgeving krijgen. Ook dat steunen wij. Voorzitter, dan hebben we nog de motie die gaat over de Oostelijke weg. Daarover is discussie en ik wil ook graag van Sjef uit Rosmalen horen… Die heeft ons ook een motie toegestuurd waarvan wij zeggen: nee, wij hebben in de vorige raadsvergadering uitleg van de wethouder gekregen en in de motie die nu op tafel ligt, wordt eigenlijk voorgesteld om dat te ondersteunen en dat zullen wij dus ook doen. Voorzitter, samenvattend met betrekking tot de voorjaarsnota zeg ik: wij kunnen instemmen met de jaarrekening, met de voorjaarsnota en met de actualisatie daarvan want deze drie agendapunten zijn niet het hot item van deze avond, dat komt nog. Bedankt. De heer GEERS: Het is niet meer dan terecht dat we het jaarverslag, de actualisatie van de begroting en de voorjaarsnota voor 2022 tegelijkertijd behandelen.

Die kun je niet los van elkaar zien want we zitten niet in een normale tijd, maar in een situatie waarin corona, ondanks dat de cijfers zich positief ontwikkelen, nog steeds enorme impact op de samenleving heeft en dat duurt nog wel een tijdje. Je kunt het ook niet als afgescheiden onderdelen zien. Als je kijkt naar het Bosch' Coronaherstelfonds, zegt het college niet voor niets dat we de afgelopen 1,5 jaar al € 39 miljoen in de samenleving hebben gestopt, dat bakenen ze ook niet af tot 1 januari en na 1 januari juist omdat het met elkaar doorloopt. Voorzitter, die crisis heeft een enorme impact op de samenleving en het college doet daar veel hele goede dingen voor. We hebben bij de algemene beschouwingen een aantal elementen benoemd waar nog wel iets bij mag of wat nog net een tandje scherper mag. Dat hebben we in de commissies uitgediept en na die commissies heeft een aantal mensen het voortouw genomen om te kijken of we in deze in meerdere opzichten unieke situatie iets extra's kunnen doen.

We hebben daar ook een eenmalig unieke bijzondere dekking voor gevonden, wethouder Geers heeft zo veel grond verkocht dat er heel veel geld naar het Structuurfonds zou gaan waar gelukkig nog wat geld uit te halen was dat niet direct nodig is, niet heel veel meer en het is echt een unieke situatie, maar daardoor kunnen we net iets extra's doen want we hebben hier de afgelopen weken ook gesproken over krapte op de arbeidsmarkt, vooral bij de technische beroepen en de ICT-beroepen. Volgens mij heeft collega Van der Krabben het hier al twee of drie jaar over: jongens, daar gaat het niet goed, daar moeten we iets aan doen. We hebben het gehad over positieve gezondheid en de extra investeringen die daarin mogelijk moeten zijn en we hebben het heel veel gehad over, en dan kijk ik naar collega Slikker, over het belang van sporten en het gezond houden van sportverenigingen, ook collega Kagie is daar altijd mee bezig. De carnaval, ik had daar onder andere met collega Van Hattem nog een discussie over, carnaval heeft een enorme functie voor de sociale cohesie in de samenleving. De eigen omgeving, we werken nog steeds heel veel thuis en ook al gaat het thuiswerkadvies er misschien volgende week van af, nog steeds gaan mensen vaker thuiswerken, ze zijn zich veel meer bewust geworden van de eigen woonomgeving en ze verblijven daar meer.

We hebben een potje Openbare ruimte, maar er ontstaan nog steeds wel wat knelpunten: ik wil net een extra bankje plaatsen, zodat mensen tijdens het wandelen kunnen zitten, ik wil ergens net iets meer een groen pad inrichten, zodat mensen van hun eigen omgeving kunnen gaan genieten. Dat willen we mogelijk maken met het amendement. De collega's zullen nog wel concreter op de specifieke elementen ingaan, maar op deze manier hebben wij als initiatiefnemers, heel breed luisterend naar deze raad, een voorstel willen doen om te investeren op iets wat heel veel vlakken raakt en ik hoop dan ook dat dit amendement bij de jaarstukken op brede steun van deze raad kan rekenen. Ik hoop dat de heer Van Hattem met zijn vraag het amendement ook steunt. De heer VAN HATTEM: Ik vind het een heel sympathiek amendement en ik wil mijn steun ook niet a priori onthouden, maar ik heb daar wel een vraag bij. Er staan veel sympathieke dingen in, maar ik vraag me wel af of ieder genoemd doel ook echt expliciet om steun verlegen zit en ik mis nog een klein beetje de ondernemers, vooral de mkb'ers, de kleine ondernemers die relatief gezien het hardst door de coronacrisis getroffen zijn.

Waarom zitten die er eigenlijk niet duidelijker in en wat hebben zij aan deze motie? Dat vind ik wel een vraagstuk en wat de dekking betreft, het is aardig om het uit de grondverkoop te halen, maar tegelijkertijd hebben we rond Heesch West een financieel gat van € 25 miljoen en het ene gat is niet met het andere te dichten, maar goed dat er in ieder geval een dekking voor gevonden is. De heer GEERS: Daarom zei ik ook dat het nu een unieke situatie is waarom we nu deze dekking gebruiken want er is vanuit het Structuurfonds en andere opgaven nog heel veel te doen. Je kunt dat hele saldo van het Grondbedrijf niet leegtrekken en dat is ook niet onze ambitie, maar juist wel om nu een aantal slagen te maken. Het was lastig om iets voor de ondernemers te doen omdat 19

we wel een aantal ideeën hadden, ook vanuit mijn partij, maar heel eerlijk gezegd maak je met een paar tienduizenden euro's op dit moment niet het verschil. Waarmee je wel het verschil maakt, is met bijvoorbeeld met het project Technische oriëntatie dat bij SPARQ heeft gelopen. Volgens mij heeft wethouder Hoskam nog een leuk filmpje over het belang daarvan gedeeld waarop je mensen die aan de zijkant stonden met enthousiasme ziet praten omdat ze, nu ze kennisgemaakt hebben met techniek, weer echt meedoen in de samenleving, De ondernemer die niet aan mensen in de techniek kan komen is nu heel blij dat hij weer een aantal mensen in dienst kan nemen. Dat soort mooie projecten kunnen we met die paar tienduizenden euro's, oplopend tot € 80.000 tot € 100.000 wel mogelijk maken. Dan maak je voor ondernemers het verschil. De Rijksoverheid heeft al ontiegelijk veel rijksregelingen voor die andere ondernemers uitgerold, zij krijgen heel veel steun en ze hebben het nog steeds zwaar, maar daar ga je met deze beperkte bedragen lokaal helaas niet het verschil maken. Daarom hebben wij het voorstel gedaan om het verschil te maken waar je dat echt kunt maken met deze beperkte capaciteit aan financiën. Voorzitter, wij zijn naast indiener van dit amendement mede-indiener van een aantal andere moties, maar die dienen de collega's in. Ik wil nog wel even stilstaan bij de Diezebrug-Vogelstraat.

In 2019 hebben we die in de bereikbaarheidsstrategie voor de binnenstad gehouden omdat wij daarin op termijn mogelijk een verkeersoplossing zien. Ook in de bereikbaarheidsstrategie staat dat het op termijn een interessante optie is, maar dat de vraag of dat echt impact heeft en welke gevolgen dat voor de omliggende straten heeft nog wel om een vervolgonderzoek vraagt. Daarop moet gewoon een antwoord komen en het moet niet boven de markt blijven hangen want we gaan in de Spoorzone ontiegelijk veel ruimtelijke vraagstukken aanpakken en dan kun je niet zeggen: ik doe een onderzoek dat cruciaal voor de verkeersafwikkeling kan zijn niet helemaal. Daarover waren bij ons in de commissie vragen, zoals we die al eerder hebben gehad, daar hebben we op doorgevraagd en er technische informatie over gevraagd en op dit moment zijn wij gerustgesteld dat in het onderzoek dat ook in de brief is aangekondigd nut en noodzaak van de verschillende varianten voor de Vogelstraat worden meegenomen en eigenlijk een uitspraak over of je die weg eigenlijk wel of niet moet aanleggen. Ik verwacht dan ook dat dit onderzoek klaar is voordat deze raad een besluit neemt over welke variant Diezebrug we neerleggen en ik hoop daar straks ook wel de bevestiging van het college over te krijgen want nu hangt de vraag of de Vogelstraat impact heeft op welke Diezebrug je neerlegt boven de markt.

Je kunt dus geen definitief besluit nemen over de uitwerking van de fase Structuurfonds zonder dat daar uitsluitsel over is. Als ik naar de doorlooptijd kijk, verwacht ik dat dit mogelijk is en ik ben benieuwd of het college daar antwoord op kan geven. Daar wil ik het bij laten voorzitter. Mevrouw VISSCHER: We zitten nu in het oog van een storm, in de betrekkelijke luwte na deel 1 van de storm en net voor de rest van de storm. In de algemene beschouwingen hebben we al onze zorgen uitgesproken over of we klaar zijn voor deel 2, maar toch hebben we er niet voor gekozen om met heel veel moties te komen om op heel veel microplekken met micromaatregelen te komen. We moeten met zijn allen de prioriteiten groot bijstellen, niet een paar 1000 minder naar de wijkraden zoals de heer Geers van de VVD in de commissie grootmoedig voorstelde, maar echt fundamentele keuzes. We hebben wel een paar moties, we zijn ook mede-indiener van een aantal moties en ik zal onze moties toelichten. De motie Eenmalige uitkering bijstandsgerechtigden.

Minister Koolmees heeft in 2020 € 60 miljoen extra aan de gemeenten gegeven voor armoedebestrijding en in de commissie gaf de wethouder aan dat het inkomenspolitiek is als wij de bijstandsgerechtigden een eenmalige uitkering zouden geven, maar dat hoeft niet, het kan wel als men de verordening Bijzondere bijstand uitbreidt met bijzondere bijstand voor bijstandsgerechtigden in verband met corona. Die mensen hebben het echt heel hard nodig want de kosten zijn natuurlijk enorm gestegen, vooral bij bijstandsgerechtigden met kinderen die thuis ineens het energieverbruik enorm omhoog zagen gaan en er moest van alles met internet gebeuren, zij hebben het echt wel nodig. Ook de collectieve ziektekostenverzekering staat in de verordening Bijzondere bijstand, dat kan dus echt wel en daarom hebben we die motie ingediend. We hebben ook een motie Uitbreiding TONK-regeling. We hebben daar al eerder naar gevraagd en de aanvraag is al versoepeld. Op de Bossche site staat nu 'bent u ondernemer, zzp'er, werknemer of werkzoekende, hebt u financiële problemen door de coronamaatregelen en kunt u daardoor de noodzakelijke woonkosten niet meer betalen, dan kan de TONK u misschien helpen'.

Daar gaat het nou juist om, er staat alleen 'als u de noodzakelijke woonkosten niet meer kunt betalen', maar minister Koolmees heeft gezegd dat het bijvoorbeeld voor noodzakelijke woonkosten is, het mag dus ook voor andere noodzakelijke kosten zoals abonnementen, een auto die alleen voor zzp-werk wordt gebruikt of de huur van een ruimte voor zzpwerk worden gebruikt. Het zou dus wat breder kunnen, dan kunnen veel meer mensen daar gebruik van maken en daar aanspraak op maken en dat zijn ook kosten die heel erg noodzakelijk zijn. Verder hebben wij een aantal moties mede ingediend en die worden toegelicht door de hoofdindieners. Tot zover. 20

De heer VAN DEN KERKHOF: Zoals ook bij de algemene beschouwingen aangegeven, mogen we het belang van grote investeringen voor het herstel na deze coronacrisis niet onderschatten en dat geldt ook zeker voor investeringen gericht op het hier en het nu. Inmiddels heeft het college al meer dan € 39 miljoen uitgetrokken in een Bosch' Coronaherstelfonds en dat is goed want de coronacrisis raakt ons immers allemaal, maar de mate waarin de inwoners door de coronacrisis zijn geraakt verschilt. Om degenen die het hardst zijn geraakt goed uit de crisis te loodsen en perspectief te bieden, is er ook voor de korte termijn een extra impuls nodig. Mijn collega de heer Geers heeft zojuist het amendement gepresenteerd dat we vanavond met meerdere partijen indienen en dat is een reeks aan impulsen om onze gemeenschap spoedig uit de crisisstand te ontheffen, onder meer met een impuls voor het Onderwijskansenfonds. Hiermee kan extra inzet worden gepleegd om leer- en taalachterstanden weg te werken want het is helemaal waar wat heer Van der Krabben net zei, de economie trekt weer aan maar de achterstanden die de afgelopen 1,5 jaar op meerdere vlakken zijn opgelopen en de ongelijkheid die op meerdere vlakken is toegenomen moeten we natuurlijk zo spoedig mogelijk zien weg te werken en dat kan met behulp van een extra impuls met het Onderwijskansenfonds.

Voorzitter, met een dergelijke impuls plussen we het restant van het Onderwijskansenfonds op tot ruim € 300.000 en dit hoeft in 2021 wat ons betreft niet direct op, laten we het juist zo inzetten dat het in 2021 en 2022 daar landt waar het de kansengelijkheid het meest bevordert. Voorzitter, dan kom ik bij de moties en ik zal ze niet allemaal nalopen, maar ik zal er een paar uithalen waarvan we toch even willen benoemen waarom we die wel of niet steunen. Allereerst de motie 1, Rijkssteun cultuur. Dat voorstel had wat ons betreft echt bij de Bossche Zomer gemoeten, toen wij dit raadsvoorstel eerder dit jaar behandelden want als we deze motie aannemen, trekken we eigenlijk het tafelkleed onder de Bossche Zomer weg en laten we wat we met de Bossche Zomer hebben opgebouwd sneuvelen. De Bossche Zomer is er juist ook voor de culturele makers, juist om hen ruimte te bieden om deze zomer te kunnen ondernemen en ook daarna weer in volle glorie hun creativiteit te kunnen uiten. De heer SLIKKER: Een vraag aan mijn collega van D66.

Wij hebben inderdaad ook voor het voorstel over de Bossche Zomer gestemd, inclusief de financiering, omdat we het van belang vinden dat de Bossche Zomer een succes wordt en dat culturele evenementen daar ook een plek in vinden, maar een aantal culturele makers wees er de afgelopen maanden wel terecht op: dat potje is ook bedoeld voor als wij in de knel komen, om voor ons een voorziening te vormen. Wat wij in deze motie vragen, is het volgende. Stel nu eens dat de rijksmiddelen uitgeput zijn, wat doen we dan, zeggen we dan tegen die makers 'helaas, we hebben € 150.000 van het budget aan de Bossche Zomer uitgegeven en u hebt pech' of verzinnen we dan iets anders? Daar is deze motie op gericht en daar wil ik graag een antwoord op hebben. Hoe kijkt u daarnaar? De heer VAN DEN KERKHOF: Het is in principe een 'als dan'-situatie. We bieden nu aan allerlei sectoren, waaronder de culturele makers, de ruimte om weer te gaan ondernemen, om er weer bovenop te komen en op het moment dat er een situatie is waarin blijkt dat dit onvoldoende lukt, is er een andere situatie, maar we zeggen niet nu al op voorhand 'hier hebt u een zak met geld en u hoeft daar niet zelf voor te ondernemen'. Nee, het gaat er nu om dat ze de kansen grijpen en op het moment dat die kansen om wat voor reden dan ook onvoldoende benut kunnen worden, hebben we een andere situatie, maar daar lopen we nu niet op vooruit.

Voorzitter, ik kom bij een volgende motie, ook afkomstig van mijn collega van de PvdA en die gaat over de conciërges. Wij zijn daarin in juni 2019 samen met de PvdA en De Bossche Groenen opgetrokken om te onderzoeken of het mogelijk is om op iedere school, dat is wel een ambitie, een conciërge te laten meehelpen. Die motie is toen uitgebreid beantwoord door het college en toen bleek ook dat het eigenlijk aan de scholen zelf is om dat rijksgeld in te zetten, de ene school kiest er wel voor om daarvoor een conciërge in te zetten en de andere school kiest voor meer onderwijsassistenten. Dat is ook het onderwijsgebied waar wij ons als politiek niet te veel mee moeten bemoeien. Wat we wel kunnen doen, dat bleek ook uit die brief, is Weener XL daar extra op inzetten, maar dat vroeg wel om een bedrag van ruim € 600.000 prijspeil 2019. We weten dus als wat het kost, wat hier gevraagd wordt, is eigenlijk opnieuw te onderzoeken en dat vindt mijn fractie overbodig omdat we al weten dat het een enorme investering vraagt die op dit moment niet reëel is om in de begroting van 2022 op te nemen. Daarnaast is het ook zo dat een experiment met een basisbaan geen structurele oplossing is want de ondersteuning van de overheid voor die basisbaan houdt een keer op, dan is het aan de scholen en dan weten we eigenlijk al dat dan niet of voor die structurele oplossing gekozen wordt.

Dus wij steunen deze motie om die redenen niet. Dan zak ik op de lijst van moties af naar de motie over het afschaffen van de blaftax en daar moet ik toch even bij stilstaan want ik wil de heer Van Creij alle complimenten daarvoor toedienen. Iets wat ons als landelijke partij altijd heel veel kost om via de algemene wegen te 21

bereiken, is hem middels een stille lobby toch gelukt, namelijk dat er in de Tweede Kamer een motie komt om de hondenbelasting af te schaffen. Daar wil ik mijn collega de heer Van Creij mee complimenteren en ik wil na afloop ook even weten hoe hij dat bereikt heeft. Het was echt een stille motie want we hebben hem hier al een tijdje niet meer over gehoord. Maar goed, al het geblaf ten goede, wij zullen deze motie ook vanavond niet steunen omdat we daarmee een enorm gat in onze begroting slaan. De heer VAN HATTEM: Er is inderdaad links en rechts in de politiek wel wat gelobbyd voor dit belangrijke onderwerp en er is ook hard over geblaft, maar als de heer Van den Kerkhof van D66 zegt dat hij het niet gaat steunen omdat er dan een gat in de begroting wordt geslagen, als landelijk wordt bepaald dat de hondenbelasting geen gemeentelijke heffingsgrond meer kan zijn, misschien niet direct, maar misschien wel op termijn, dan zullen we hier als gemeente toch op voorbereid moeten zijn en er ook in de meerjarenbegroting rekening mee moeten houden dat dit geen structurele inkomstenbron meer is. Is de heer Van den Kerkhof het met mij eens dat we er in ieder geval in de meerjarenbegroting al duidelijk rekening mee moeten houden dat dit kan wegvallen? De heer VAN CREIJ: Bedankt voor het compliment mijnheer Van den Kerkhof.

Wat vindt u van de rekensom die hieronder ligt? U bent groot voorstander van de Diezebrug en als we de Diezebrug niet opbrengen, kunnen we zo de hondenbelasting afschaffen of kostendekkend maken, hoe kijkt u daar tegenaan? De heer VAN DEN KERKHOF: Om te beginnen met het laatste, dat is iets met een investering en een structureel budget. Dat zijn twee verschillende werelden binnen de begroting en dat is helaas technisch niet mogelijk. Dan het antwoord op de vraag van de heer Van Hattem. Het is natuurlijk wel bijzonder dat de Rijksoverheid zich bemoeit de budgetbevoegdheid van de raad. Dus of ik vraag me of die motie überhaupt uitvoerbaar is, volgens mij slaat Den Haag niet zomaar een gat in onze begroting en als dat wel zo is, moet daar iets vanuit het rijk tegenover staan, lijkt me. Voorzitter, dan een andere motie van gewoon ge-DREVEN, het verleiden tot het verplaatsen van de coffeeshops. Volgens mij heeft de burgemeester aangekondigd dat hij in het najaar van 2021 met een coffeeshopbeleid komt en daarnaast is er in 2020 bijna raadsbreed een motie over het tegengaan van de overlast in de Hinthamerstraat aangenomen en daar is dit element een onderdeel van. Wat ons betreft, is deze motie overbodig en daarnaast heeft die ook bepaalde risico's in zich die we hier met z'n allen met deze motie niet beogen. De heer VAN CREIJ: Deze motie zou een ondersteuning kunnen zijn.

De portefeuillehouder heeft aangegeven dat hij met een notitie komt, maar het is niet duidelijk met welke kaders die notitie kan gebeuren en dit zou een van de kaders kunnen zijn waarbinnen die notitie gemaakt zou kunnen worden. Deelt u die mening? De heer VAN DEN KERKHOF: In onze beleving is dat al in het debat in juni 2020 naar voren gekomen. Dit is gewoon een lijn die al gaande is en die hoeft van ons niet nogmaals in een motie bekrachtigd te worden. Dat wat betreft de moties die ik even wilde aanstippen. De heer VAN HATTEM: Ik moest toch de uitspraken van de heer Van den Kerkhof over dat Den Haag zich niet moet bemoeien met waar wij hier over gaan een klein beetje op me laten inwerken. Dat gebeurt op heel veel fronten wel wat ook door D66 wordt gesteund, ik hoef het alleen maar over de Regionale Energiestrategie e.d. te hebben. Ik heb D66 de laatste jaren in Den Haag ten aanzien van het lokale belastingstelsel steevast horen preken dat die het lokale belastinggebied juist verder wil uitbreiden.

Vindt de heer Van den Kerkhof dergelijke bemoeienis met het lokale belastinggebied dan ook onwenselijk? Is het alleen wenselijk als er meer belasting geheven kan worden in plaats van minder mogelijkheden om belasting te heffen? De heer Van den Kerkhof zegt dat er iets tegenover moet staan, maar wat als Den Haag er niets tegenover zet? Daar moeten we er op lange termijn toch in ons achterhoofd rekening mee houden. Is dat financieel gezien dan geen consistent beleid? De VOORZITTER: Laten we de discussie wel lokaal houden. De heer VAN DEN KERKHOF: Voorzitter, het gaat mij om het principe dat, als er in Den Haag iets wordt besloten dat een gat in onze begroting en in de begroting van meerdere gemeenten slaat, daar iets tegenover moet staan. Het antwoord zit eigenlijk al in uw vraag verborgen. Wij zijn voor meer belastingruimte op lokaal niveau en wat ons betreft, is de hondenbelasting daar een van maar dat dit meer als doelbelasting kan worden ingericht is een ander verhaal, dat is in dit geval niet reëel omdat 22

we daarmee een gat in de begroting slaan dat op dit moment gewoon niet wordt opgevuld. De heer HOEBEN: Uit logistieke overwegingen, intussen kan mijn plekje schoongemaakt worden. Voorzitter, ik doe de actualisatie van de begroting en dat heeft als reden dat wij daar wat meer aandacht aan willen besteden want wij ontvingen op 11 juni jl. een uitgebreide brief over de werkwijze van complexe bouwprojecten zoals het Theater aan de Parade met de mededeling dat er € 4,45 miljoen extra voor het theater nodig is zonder extra keuze en het voorstel om deze vanuit het Structuurfonds te dekken. Voorzitter, de kern van die brief was waardoor de handelswijze van het college wordt gevoed en dat is het Bossche model 2.0, de vernieuwbouw van het Theater aan de Parade verloopt conform dezelfde werkwijze. Wij zijn daar nieuwsgierig naar en dat hebben we ook aardig geanalyseerd. Toen wij begonnen, staat er vrij snel in het begin waarvoor het Bossche model daadwerkelijk dient en dat is toch vooral om de verschillende rollen en verantwoordelijkheden binnen een project helder te maken. Dan is eigenlijk verder lezen niet zozeer nodig want het gaat hier niet om een budget binnen het project dat we moeten aanvullen, maar het gaat iets breder.

Geprikkeld door het Bossche model 2.0 lazen we verder en pagina 27 tot en met 31 maakt het waarom, wat en hoe duidelijk hoe de structuur is opgebouwd met een projectleider, een stuurgroep, een bestuurlijke opdrachtgever, het college en de raad. Het Bossche model 2.0 spreekt zich ook uit over de post Onvoorzien, die is namelijk onderdeel van het projectbudget en dekt alle onnauwkeurigheden en kostenramingen af. Het Theater aan de Parade heeft een onvoorziene ruimte van 13,7% en dat noemen we dan de post Onvoorzien. Datzelfde Bossche model heeft heel veel aandacht voor de risicobeheersing. En risico is ook de kans dat het optreedt maal het effect dat het heeft en daar hebben we het later op de avond ook nog over. Er staat ook in hoe je het risicobudget anders kunt vormgeven, namelijk dat je naar het weerstandsvermogen van de organisatie kunt kijken, maar dat wil niet zeggen dat je dan vanuit het project zomaar kunt beschikken over dat extra weerstandsvermogen dat de organisatie dan ook heeft. Wij onderschrijven de opmerkingen van de wethouder in de commissie Bestuur dat de raad hierin geen keuze heeft omdat het een uitvoeringskwestie is dan ook niet. Sterker nog, ook het Bossche model 2.0 onderschrijft dat niet. Het kan dus niet waar zijn dat dit is hoe we erin staan en we zullen dan ook maar doen alsof we dat niet gehoord hebben.

Kortom voorzitter, we hebben een amendement gemaakt om de zaak een beetje te repareren en daarin zeggen wij eigenlijk: we zouden het aanvullende investeringskrediet eigenlijk uit bijlage 2 moeten schrappen en de meerkosten van de bouw van het theater daadwerkelijk moeten zien als een deel in de loonkosten en de prijsstijgingen van € 1,2 miljoen want dat is een typische onvoorziene post, kijk naar het Bossche model. Vervolgens hebben we het ook nog over de € 1,7 miljoen om de zaak weer op de planning te krijgen. Dat is een afweging die we moeten maken, investeren we € 1,7 miljoen extra om op tijd klaar te zijn of kijken we hoever we komen want volgens de voortgangsrapportages is de afstand tussen de originele planning en wat wel mogelijk is niet zo groot. Wij denken dat we met dit amendement de zaak weer keurig netjes rechtgetrokken hebben zoals het hoort en dat het loopt zoals het hoort te lopen. Mevrouw MEES: In de tijd die mij rest benadruk ik dat het hartstikke mooi is dat de coronasituatie de goede kant op gaat, maar daar zit een keerzijde aan, de luchtkwaliteit. We hebben de afgelopen jaar winst geboekt, maar niet vanwege de maatregelen van onze overheid of ons college, maar omdat we veel thuis moesten zijn. We zijn allemaal blij dat we weer op pad mogen, maar de keerzijde is dat de wegen en ook de longen zich weer vullen.

Daarom hebben wij het initiatief om de luchtkwaliteit te verbeteren. Een aantal van de voorgestelde maatregelen kent u uit ons eerdere repertoire, wij pakken dit moment om dat weer een keer te benadrukken en we hebben het aangevuld met een paar nieuwe elementen, bijvoorbeeld naar voorbeeld van Enschede waar fietsers echt omarmd worden. In Den Bosch zijn we van de snuffelfiets naar de knuffelfiets gegaan want we hebben nu posters waarop staat 'wij houden van fietsers' en dat is hartstikke mooi, maar het maakt de lucht nog niet schoner. Dus een beloning voor fietsers zou misschien op zijn plek zijn en we zouden kunnen kijken hoe Enschede dat doet. De opsomming in het dictum is geen opsomming in de zin van dat dit allemaal moet gebeuren, maar attenderen u op de mogelijkheden en sommige zullen geld kosten en andere een stukje minder. Het is de moeite waard om dit te onderzoeken en we hopen dat we dat samen met u kunnen doen, dat zou steun voor iedereen betekenen. Er is een aantal moties ingediend dat wij van harte steunen. We zien vanavond veel sociale kanten van de gemeenteraad van Den Bosch en dat is hartstikke mooi, maar een ervan is iets minder en die betreft het azc, die steunen wij niet omdat daaruit geen sociaal hart spreekt.

De heer VAN HATTEM: Ik hoorde mevrouw Mees zeggen dat uit de motie Geen azc in Den Bosch geen sociaal hart spreekt, maar heel veel inwoners zitten helemaal niet op zo'n azc te wachten. Hoe sociaal is het richting die inwoners die geen azc in hun achtertuin willen dat u zegt dat daar geen 23

sociaal hart uit spreekt, moet er alleen gekeken worden naar de mogelijkheden voor vreemdelingen om hier gehuisvest te worden met alle overlast van dien zoals we in onder andere Budel zien, is dat dan geen sociaal hart? Dat vind ik nogal een zwaar verwijt. Mevrouw MEES: Dank u wel voor deze vraag, fijn dat ik dat even kan toelichten. U loopt op de zaken vooruit en dat doen wij allemaal wel eens, ook ik maak me daar wel eens schuldig aan, maar u sluit nu al een bevolkingsgroep uit en u blokkeert iets en dat gaat onze partij echt te ver. Mevrouw DE RUITER: Het aantal coronabesmettingen daalt nu gelukkig, we kunnen elkaar weer ontmoeten en we kunnen weer genieten van de buitenruimte en straks van de Bossche Zomer. Zoals mijn collega Van der Krabben net al zei, herstelt de economie sneller dan verwacht en zoals ik tijdens de algemene beschouwing al zei heeft de president van De Nederlandsche Bank, Klaas Knot mijn voormalig klasgenootje, gezegd dat de economie zich gelukkig sneller herstelt dan een aantal weken geleden werd verwacht en dat is hartstikke fijn om te horen, maar desalniettemin zien we dat een aantal inwoners in Nederland en ook in onze gemeente achterstanden hebben opgelopen of dat nou fysiek of mentaal is.

Dus daarom hebben we ook samen met een aantal andere partijen een amendement ingediend waarin onder andere het Onderwijskansenfonds wordt opgehoogd, daar hebben we in 2020 ook een flinke impuls aan gegeven en we zien daarin ook een hele mooie voortgang van projecten. Daarnaast wil ik vooral positieve gezondheid benoemen. Corona heeft ons geleerd dat we ons echt weerbaarder moeten opstellen ten opzichte van de gezondheid. We zien hier in Den Bosch een aantal wijken waar mensen met een wat lagere sociaaleconomische status minder oud worden en ook zij hebben in deze pandemie een echte achterstand opgelopen, zowel fysiek als mentaal en we zien ook daar graag een extra investering. Dat geldt ook voor onze inwoners met een beperking, onderzoek toont aan dat zij een extra achterstand hebben, zowel mentaal als fysiek, bijvoorbeeld chronisch zieken. Wij willen graag dat daar een extra impuls aan gegeven wordt. Verder dient onze fractie met een aantal andere partijen een motie in over Bosch' beleid voor arbeidsmigranten die ik graag even toelicht. Arbeidsmigranten zijn niet alleen mensen die in plattelandsgemeenten of agrarische gemeenten wonen, we zien hen ook veel meer in steden zoals Den Bosch.

Zoals mijn collega Antoon van Rosmalen in de commissie Sociaal al toelichtte, werken ze bij de Jumbo, maar ook bij de Otto en onze fractie en de andere indieners vinden dat daar ook een Bosch' beleid op ontwikkeld moet worden. Dat gaat wat ons betreft om wonen, maar ook om participatie en inburgering. Daarom dienen wij samen met de andere partijen motie 5, Bosch' beleid voor arbeidsmigranten, in: spreekt uit dat het wenselijk is om te onderzoeken hoe de gemeente eraan kan bijdragen dat arbeidsmigranten hier volwaardig kunnen wonen, werken en desgewenst kunnen inburgeren, de resultaten van dit onderzoek te gebruiken als uitgangspunt voor gemeentelijk beleid wat betreft huisvesting, participatie en inburgering van arbeidsmigranten. Verzoekt het college de raad voor het eind van 2021 te informeren over de resultaten van dit onderzoek en de daaruit voortvloeiende uitgangspunten waarmee dit gemeentelijk beleid vorm kan krijgen. Ten slotte wil ik nog even ingaan op een motie. De heer VAN HATTEM: Ik wil toch even een vraag over deze motie stellen.

Ik heb de vorige keer in de commissie ook gesteld dat het goed zou zijn om maatregelen te treffen ten aanzien van het model rond arbeidsmigratie, maar deze motie spreekt over het volwaardig laten wonen, werken en eventueel inburgeren en 'volwaardig laten werken' betekent ook werken naar dezelfde standaarden als Nederlandse werknemers, ook qua inkomen en dergelijke. Dat is op gemeentelijk niveau heel lastig te bereiken, moet ik deze motie nu zien als een motie die het model van arbeidsmigratie dat ik, zeker gelet op de overwegingen die genoemd worden echt een perfide model vindt zeker ten aanzien van de mensen die het betreft, moet ontmoedigen. De VOORZITTER: Mijnheer Van Hattem, interrupties zijn vragen. De heer VAN HATTEM: Nog een half zinnetje, ik zat midden in mijn vraag voorzitter. De VOORZITTER: Het is niet uw eerste interruptie vandaag. De heer VAN HATTEM: Moet deze motie worden gezien als een motie die het model van arbeidsmigratie moet ontmoedigen of juist moet aanmoedigen om arbeidsmiddelen te bestendigen en voort te zetten? Mevrouw DE RUITER: Deze motie gaat erom dat arbeidsmigranten ook hier in Den Bosch kunnen participeren, goed kunnen wonen en goed kunnen werken. Ik hoop dat u deze motie ook van 24

harte ondersteunt dat zien we straks bij de stemming wel. De heer VAN HATTEM: Ik wil hem toch iets scherper hebben. Het model van arbeidsmigratie is in zichzelf gewoon een slecht model, ik noem het wel eens moderne slavernij. De VOORZITTER: Mijnheer Van Hattem, de vraag stellen. De heer VAN HATTEM: Om het te stimuleren, om het af te remmen en worden bijvoorbeeld ook de eisen overgenomen die bijvoorbeeld in het Roemerrapport worden genoemd want daarin worden hele specifieke eisen gesteld die als beperking kunnen worden opgelegd. Mevrouw DE RUITER: We hebben hier voldoende over gezegd in de commissie Sociaal en u kunt straks uw stem uitbrengen. Ik wil graag verdergaan met een aantal moties dat is ingediend. De motie van de PvdA over de wachtlijsten in de zorg steunt mijn fractie van harte, maar ik wil wel vragen om breder te kijken dan alleen naar de hiergenoemde uitgangspunten, bijvoorbeeld ook naar de praktijkondersteuners bij de GGZ en de huisartsen want dat kan ervoor zorgen dat de wachtlijsten korter worden. Ik hoop ook van harte dat het kabinet zowel in 2021 als in 2022 extra middelen beschikbaar stelt om de wachtlijsten in de jeugdzorg terug te brengen. Deze motie steunen wij van harte. Dat was het voorzitter.

De heer SLIKKER: Een aantal collega's zei al dat het langzaam steeds beter met de economie gaat, er is goede berichtgeving, maar dat betekent niet dat we er in 's-Hertogenbosch per se rooskleurig voor staan met € 5 miljoen tot € 15 miljoen toekomstige bezuinigingen. Dat zie je eigenlijk ook in de voorliggende voorjaarsnota, geen nieuw beleid omdat daar eigenlijk geen geld voor is. Het college zegt ook, en dat is begrijpelijk, dat hoe we straks de pijn moeten verdelen aan een volgend college en niet meer aan het zittende college is. Dus vanuit de PvdA een aantal aandachtspunten. Ten eerste de staat van onze lokale zorg, daar hebben we het al een paar keer over gehad, de wachtlijsten. Dertien weken voor de jeugdzorg, tien weken voor de WMO, ondanks al het harde werk dat door de zorgmedewerkers in de stad verzet wordt. Dat heeft deels te maken met financiële tekorten, maar ook met de bureaucratie in de zorg. Een aantal gemeenten wil op een andere manier proberen de wachtlijsten te verkorten en probeert de procedures bij herindicaties of bij mensen waarvan het logisch is dat ze vrij langdurig zorg nodig hebben, mensen met een beperking of ouder dan bijvoorbeeld 75 jaar, te versimpelen om de wachtlijsten terug te dringen.

Dat is ook nodig omdat de extra aanloop op de zorg de komende jaren alleen maar groter wordt, de boeggolf die achter corona vandaan komt, de hoeveelheid mensen die ouder wordt en nog eens een keer een hoeveelheid mensen die langer thuis woont. Vandaar dat we met een behoorlijk aantal partijen motie 2 indienen. De tweede motie waarvoor ik aandacht wil vragen is op het gebied van betaalbaar wonen. Inmiddels is de wachtlijst voor sociale huur in 's-Hertogenbosch opgelopen tot tien jaar en dat is een vrij droef gegeven. Ik ligt er een specifiek project uit, vlek F bij het GZG-terrein. We hebben in deze raad besproken dat we daar 100% sociaal of betaalbare koop realiseren, maar we zien we in de beantwoording van de motie dat we alleen maar koop doen, waarvan 36 betaalbaar en 42 duur. Dat is rechtstreeks in tegenspraak met wat deze raad heeft uitgesproken en ook rechtstreeks in tegenspraak met de maatschappelijke nood die er is. Vandaar dat we met een aantal partijen motie 6 indienen, voer die motie nou gewoon uit zoals die is en doe ook recht aan de nood die mensen op dit moment hebben en stop nou eens met alleen maar duur te bouwen en pak die goedkope extra op. De heer VAN DEN KERKHOF: De heer Slikker heeft hier een terecht punt.

Als we de letter van die motie volgen, heeft de raad gezegd 'voor die laatste vlek F 100% sociale huur', maar de intentie waarmee D66 die motie destijds heeft ingediend is dat we voor het geheel van het Gasthuiskwartier zorgen voor voldoende sociale betaalbare woningen. De VOORZITTER: En uw vraag is? De heer VAN DEN KERKHOF: De vraag is de volgende. Ook de voormalige zusterflat valt wat ons betreft onder het geheel van het Gasthuiskwartier. U bent bekend met de plannen daarvoor; dat dit grotendeels sociale huur zou worden, in aantallen zo veel zelfs dat we voor het gehele gebied op de afgesproken percentages komen. De heer SLIKKER: Ik ken de plannen heel goed en de situatie in Den Bosch met betrekking tot de woningnood is me zeer bekend, met name dat de druk aan de onderkant en niet aan de bovenkant zit en ik concludeer dat dit college liever dure dan betaalbare woningen bouwt. Er is een motie 25

aangenomen waarin staat 'bouw in die vlek juist sociale huur en betaalbare koop', maar ik concludeer dat die niet uitgevoerd wordt en ik zet dit punt terecht nog een keer op de agenda: bouw voor waar de grootste nood zit en die zit niet bij de dure koopwoningen. Ten derde de toenemende werkloosheid in de stad en de basisbanen. Mijn collega van D66 zei net al dat er ooit een onderzoek is verricht naar het mogelijk maken van conciërges op basisscholen, dat was een van de ambities van het coalitieakkoord. Dat onderzoek toonde aan dat de scholen daar onvoldoende geld voor hebben, die kunnen het niet realiseren, en de gemeente zei, ondanks de ambitie in het coalitieakkoord, zelf 'wij willen het niet betalen' en daarmee is die ambitie in het coalitieakkoord niet gerealiseerd. Het klopt dat het veel geld kost, maar het is ook de manier waarop je ernaar kijkt. Deze stad geeft € 55 miljoen per jaar uit aan de bijstand, vele miljoenen aan inkomensondersteuning, aan specifieke trajecten om mensen weer op de arbeidsmarkt te krijgen. In 's-Hertogenbosch zitten mensen gemiddeld dertien jaar in de bijstand en we hebben een grote groep inwoners, mensen die langer dan vier jaar in de bijstand zitten, die langdurig aan de kant staan, die niet meer meekomen en die ook geen nuttige rol in de samenleving meer spelen terwijl ze dat dolgraag willen.

Overal in Nederland ontstaan experimenten om te kijken of je met hetzelfde geld op een andere manier naar de activering van mensen kunt kijken en onze oproep is: doe dat. Vandaar dat we met een aantal andere partijen motie 3 indienen. De heer DE GROOT: Een vraag aan collega Slikker over de motie over de conciërges. Weet hij ook of scholen zelf daar wel allemaal om staan te roepen? Er is mij in ieder geval duidelijk dat een aantal scholen er toch ook wel restricties bij heeft om weer op deze manier met een conciërge te gaan werken. De heer SLIKKER: Uit de gesprekken die ik hierover met scholen hebt gehad, blijkt dat ze dolgraag een conciërge willen, maar dat ze met hun beperkte middelen keuzes moeten maken. Los van de conciërges, dat onderzoek naar basisbanen is breder en we zeggen in die motie bewust 'kijk bij de financiering ook naar bijvoorbeeld groenonderhoud'. We hebben het over bijna 10% van de begroting van de gemeente 's-Hertogenbosch dat naar mensen in de bijstand gaat en naar de inkomensondersteuning die daarbij hoort en het gaat erom of we als samenleving op een andere manier naar mensen die langdurig werkloos zijn willen kijken en of we ook eens durven te kijken of het mogelijk is om er met die enorme budgetten die we daaraan uitgeven ook voor te zorgen dat je mensen maatschappelijk actief krijgt en hen het respect en de waardering die ze verdienen teruggeeft.

De heer DE GROOT: Een uitgebreid antwoord dat ik voor een groot deel onderstreep, maar toch even een concrete vraag. Is het niet nodig dat aan de scholen zelf wordt gevraagd hoe zij daarin staan? De heer SLIKKER: Mijn antwoord was volgens mij de eerste zin. We hebben daarover met een behoorlijk aantal scholen contact gehad en die zeggen dat ze dit soort voorzieningen dolgraag terugkrijgen, maar dat de centen op zijn. De heer DE GROOT: Ik heb ook anderen gesproken, daarom de vraag. De heer SLIKKER: De vierde motie die ik wil toelichten gaat over de culturele makers, daar is al even een kort interruptiedebatje over geweest. Het rijk heeft extra geld uitgetrokken om culturele makers in de tijd dat de planken leeg waren en de podia niet bezet waren van inkomensondersteuning te voorzien en om hen aan te zwengelen. Een deel van dat budget gaat naar de Bossche Zomer en dat steunen wij in basis van harte, maar als de culturele makers die in de knel zitten nog een keer in de knel kunnen komen omdat we het geld in ons potje al uitgegeven hebben, zeggen wij 'zorg dat die voorziening in de lucht blijft' en daarom dienen wij met een aantal partijen motie 1 in.

De heer GEERS: We gaan nu van de communistische basisbanen naar een ander feestje van de PvdA door te zeggen 'we gaan alle zaken die in de knel zitten wel affinancieren en dan zijn alle problemen weg', maar je stelt daarmee deze problemen alleen een jaar uit terwijl juist het alternatief dat bijvoorbeeld op tafel ligt in ons verzamelamendement is: geef hen perspectief, dat doet de Bossche Zomer ook, door weer voorstellingen te kunnen maken, door mensen weer zichtbaar te laten zijn, zodat ze weer gevraagd worden en ze weer iets kunnen doen. Dat is iets anders dan het affinancieren van de vraagstukken. Waarom kiest de PvdA dan toch voor alleen het affinancieren in een jaar en niet voor het bieden van perspectief op het kunnen doen waar ze het beste in zijn. De heer SLIKKER: Het een sluit het ander niet uit. Ik vind al die typerinkjes hartstikke leuk, maar ze zijn een beetje overbodig, volgens mij heeft deze hele raad zo ongeveer alle 26

coronasteunmaatregelen gesteund en die zijn bedoeld om perspectief te bieden, maar ook om hulp te bieden als dat nodig is. De vraag is of je nog bereid bent om hulp te bieden als dat perspectief niet voldoende biedt. U antwoordt daar blijkbaar 'nee' op en mijn fractie antwoordt daar 'ja' op. Ik ga nog graag even in op het amendement dat de coalitiepartijen hebben ingediend. Ze beginnen een beetje gekscherend met de quoteje van Hans Wiegel 'Sinterklaas bestaat en daar zit hij', de fractievoorzitter van de VVD. Het is waar dat bijzondere tijden om bijzondere maatregelen vragen en we staan in de basis positief tegenover een amendement dat extra steun aan een samenleving in nood geeft, maar we hebben wel een aantal opmerkingen. We hadden het sympathiek gevonden als conform het construct in 2020 aan de voorkant de breedte van de raad was opgezocht. Nu zegt u 'we hebben geïnterpreteerd wat alle raadsfracties gezegd hebben', maar om een voorbeeld te noemen, mijn collega van de SP vroeg terecht aandacht voor de mensen in de bijstand, de allerarmsten van deze stad. Dat zijn er meer geworden en de problemen zijn zwaarder geworden. Zij staan niet in dit amendement en wij stellen voor dat punt concreet in te voegen. Een aantal facetten van deze motie is in de basis qua intentie goed, maar mijn fractie heeft wel twijfels bij de exacte uitwerking. Ik noem een voorbeeld.

Wij hadden vorige week samen met de collega's van Leefbaar 's-Hertogenbosch en gewoon ge-DREVEN een gesprek met de Bossche voetbalclubs. Het voorstel dat hierin staat is om een soort bijeenkomst te organiseren waarin ze zich kunnen presenteren, maar uit de gesprekken die wij vorige week gevoerd hebben blijkt dat ze niet zitten te wachten op een bijeenkomst maar dat de clubs die gewoon echt hard in financiële nood zitten, zitten te wachten op ruimhartige huurkwijtschelding. Ons voorstel is om armoede in het amendement op te nemen en het college gewoon de opdracht te geven om te kijken hoe het die posten het beste kan inzetten in plaats van dat wij gaan micromanagen op de vierkante centimeter. De heer GEERS: Allereerst, de meest recente armoedemonitor gaf volgens mij aan dat de armoede juist iets is afgenomen en dat die niet dieper is geworden zoals de PvdA stelt. De heer SLIKKER: Dan moet u goed lezen. De armoede is afgenomen voor corona, dus het meetmoment was 2019 en 2020 zit daar nog niet in. Datzelfde rapport geeft ook aan dat de groep mensen in Den Bosch die langdurig in armoede zitten tot 2020 is gegroeid, laat staan wat er in de coronaperiode is gebeurd. Juist als het over armoede gaat, hoort iedereen in deze zaal de feiten te kennen. De heer GEERS: Zeker, die ken ik ook en daar gaan we binnenkort ook nog met elkaar over spreken.

Even over die voetbalclubs en die sportclubs. Het idee van zo'n Bossche sportdag is om nieuwe leden te vinden, je moet de jongeren, die we allemaal aan het sporten en bewegen willen krijgen voor positieve gezondheid, uitdagen en het leuk laten vinden. Dat sluit ook mooi aan bij het topsportinitiatief dat laatst is gecreëerd met de vier topsportclubs. Dat geeft een veel duurzamer verhaal dan het eenmalig financieren want als je het aantal leden laat afnemen, het nu affinanciert en vervolgens niets extra's doet, welk perspectief biedt de PvdA die clubs dan voor 2023, 2024 en verder? De heer SLIKKER: Het probleem is dat een aantal clubs dat onder zijn eigen zaaglijn dreigt te komen op dit moment niet eens de capaciteit heeft om aan dit soort zaken deel te nemen, zij hebben zo'n schrijnend tekort aan vrijwilligers dat ze het niet eens georganiseerd krijgen. De vraag is of dit de meest efficiënte inzet van middelen is. Als die clubs zelf zeggen dat ze hier graag aan meedoen omdat ze het een briljant idee vinden, direct doen maar wij hebben vorige week met veertien clubs gesproken en ik kan me zo voorstellen dat daar een ander antwoord en een ander verzoek uit komt en dan is de vraag of de partijen ook bereid zijn om ruimte te bieden op hoe die middelen het beste besteed kunnen worden.

De heer VAN GENUGTEN: Een jaar waarin we overvallen werden door corona en het college zich maximaal heeft ingezet om de basisstructuur van onze samenleving te ondersteunen. Dit zien we terug in het Bossche Coronaherstelfonds, de vele middelen van het rijk of anderszins, maar ook de vele maatregelen. Er zijn vele miljoenen in onze samenleving gepompt om de basisstructuur zo goed mogelijk draaiende te houden. Dit Bosch' Coronaherstelfonds hebben we ook voor een afzienbare periode nodig om de effecten van de crisis te dempen en bij te dragen aan het herstel ondanks die aantrekkende economie. Ik ben blij met het amendement dat is ingediend door coalitie- en oppositiepartijen om het Bosch' Coronaherstelfonds een extra impuls te geven, maar eigenlijk is het een extra impuls voor de inwoners van onze gemeente, een extra impuls voor de aanpak van leer- en taalachterstanden, de aanpak van gezondheid verschillen en een impuls voor carnaval, waarop sommigen per mail extra enthousiast reageerden. 27

Mevrouw VISSCHER: Het is een mooi amendement en als je ernaar kijkt denk je 'dat is eigenlijk wel goed', maar ik kan heel moeilijk inschatten of er nog betere ideeën zijn en of er zaken zijn waar we minder of meer geld voor nodig hebben. Het is allemaal zo heel erg 'het is een amendement en het moet zo uitgevoerd worden, klaar'. Hebben we dan nog ruimte over om andere dingen aan te pakken die nodig zijn, hebt u daar over nagedacht, bent u alle ideeën gaan ophalen en hebt u ook andere ideeën gehoord? De heer VAN GENUGTEN: Dit zijn ideeën die we hebben opgehaald en in een amendement hebben samengebracht. Dit is wat ons betreft een extra impuls bovenop alle maatregelen die we al doen, bovenop alle rijksgelden die we krijgen, een extra impuls die concreet in deze samenleving kan landen. Dat is waarom we deze impulsen hebben gegeven en het is een variëteit aan impulsen, maar duidelijk om extra goed uit te coronatijd te komen, waar we allemaal zo goed mogelijk uit willen komen. Mevrouw MEES: Begrijp me niet verkeerd, we zijn niet tegen de opsomming van de punten, maar ook wij vinden het wel een bijzonder samenraapsel waarin de coalitiepartijen duidelijk samen iets hebben afgesproken.

Waarom niet iets doen wat iedereen en niet alleen bepaalde doelgroepen ten goede komt, bijvoorbeeld de luchtkwaliteit verbeteren? De heer VAN GENUGTEN: Ik snap uw punt, ik begrijp dat u € 500.000 voor de luchtkwaliteit wilt. Er is een Schone Lucht Akkoord en volgens mij doen wij daar al het nodige aan, hier is een andere afweging gemaakt. Mevrouw VISSCHER: Nog een keer want ik zie een aantal dingen terugkomen waarover het in de algemene beschouwingen ging, zoals dat de sportclubs het moeilijk hebben, maar het ging ook heel vaak over de jeugdzorg en dergelijke en dat komt er helemaal niet in voor, terwijl daar toch echt wel problemen zijn. De jeugdzorg zou dat geld wat u zo vrijspeelt heel goed kunnen gebruiken, maar als we hiermee instemmen, is dat weg en het is nog maar de vraag of we dan nog iets voor de jeugdzorg kunnen vinden. Dat vind ik wel een hele moeilijke bij dit amendement. Ik ken u ook als een partij die echt voor de jeugdzorg strijdt en ik zou graag van u willen horen hoe u hierover denkt. De heer VAN GENUGTEN: Volgens mij hebben we in de commissie Bestuur uitgebreid stilgestaan bij de problemen in de jeugdzorg en bij Sociaal en Zorgfonds en hebt u mijn partij daar duidelijk stelling horen nemen.

Ik zal iets wat ik bij de algemene beschouwingen heb gezegd vanavond weer zeggen, en de heer Slikker heeft dat eigenlijk ook gezegd, we gaan bezuinigen en als het aan ons ligt, bezuinigen we niet op de kwetsbare groepen, daar moeten we de coronarekening niet neerleggen. Dat hebt u mij bij de algemene beschouwingen horen zeggen en dat zeg ik hier weer. We kijken nu verder naar hoe we uit die corona komen en als je dan vraagt wat voor het CDA een hele belangrijke is, die wilde ik ook toelichten, zijn dat inderdaad die verenigingen. Die zijn van essentieel belang in onze samenleving en daar een impuls van € 100.000 aan geven is niet om het af te financieren, dat debat hebben we net gehoord, maar het gaat erom dat we de verenigingen helpen om meer leden te krijgen en dat we de donateurs die die bij amateurclubs zijn weggelopen proberen terug te krijgen. We willen daar een impuls aan geven om die mensen te helpen want het zijn niet alleen de leden van de verenigingen, het zijn ook de toeschouwers en de vrijwilligers waar de heer Slikker al over sprak, daar willen we een extra impuls aan geven en wij denken daar met dit budget een goede slag in te kunnen slaan. Mevrouw VISSCHER: De SP is natuurlijk niet antivereniging, natuurlijk willen wij dat ook graag, maar voor corona begon, waren er al enorme problemen in de jeugdzorg en die nemen toe.

Dus het is niet alleen stelling nemen en dan gebeurt er iets, er moet ook echt boter bij de vis. U geeft de boter nu weg en de vis moet nog komen en daar ben ik een beetje bang voor. De heer VAN GENUGTEN: Volgens mij hebben we een verschil van inzicht over het aanwenden van middelen en daar wil ik het even bij laten voorzitter. Hoe kunnen we als gemeente de verenigingen ondersteunen bij de terugloop van leden en de afname van het aantal donateurs en weldoeners? Zowel de sportieve als de culturele verenigingen zijn van enorme betekenis, dat heb ik zojuist ook al gezegd, voor toeschouwers en vrijwilligers, maar ook voor de aantrekkelijkheid van onze gemeente en om ergens fijn te kunnen wonen waar genoeg clubs zijn te vinden waar je je bij kunt aansluiten want ook dat is belangrijk. Het was ook een raar jaar, de harmonie kon niet op straat spelen, muziekverenigingen konden niet of nauwelijks repeteren, laat staan concerten geven, zo ook 28

bijvoorbeeld toneelverenigingen, sportclubs mochten niet of alleen zonder publiek spelen en de derde helft werd node gemist. Gezellige sociale contacten en het analyseren van de wedstrijden werd gemist en ook de barinkomsten werden misgelopen. Het CDA wil graag een extra impuls aan de verenigingen geven om zich aan onze inwoners te presenteren, om te zorgen dat ze bekender worden bij een breder publiek, zodat ze nieuwe leden en/of donateurs kunnen werven. Een soort weekend van verenigingen, juist omdat verenigingen zo belangrijk voor onze samenleving zijn, voor de vrijetijdsbesteding, de ontwikkeling van talenten, positieve gezondheid, de sociale contacten, het tegengaan van eenzaamheid, maar bovenal om het gewoon leuk te hebben met elkaar. Voorzitter, in de algemene beschouwingen heb ik namens het CDA gesproken over het verder ontwikkelen van Den Bosch als stad en gemeente waar het goed toeven is, wonen, winkelen, verblijven, place to live, place to buy, place to be. Ik heb het net al gezegd, als de rijksmiddelen opdrogen en de gemeente de gevolgen van de coronacrisis verder zelf moet dragen, moeten ook de mensen die we niet horen niet verder achteropraken en onze partij zal zeker door die bril naar de toekomst kijken.

We zagen recentelijk in de Tweede Kamer dat landelijke partijen soms voor elkaar spreken en lokaal kan ik zeggen dat D66 net ook namens het CDA sprak als het ging om de Hinthamerstraat, die motie hebben we ook samen ingediend en zo kijk ik ook naar de motie over het verleiden van de coffeeshops. Er is een stapeling van functies in de Hinthamerstraat en we hebben met een breed aangenomen motie het college gevraagd om ook middellangetermijn- en langetermijnmaatregelen te nemen. Mijn oproep aan het college is dan ook om daarmee aan de slag te gaan en dat uit te voeren. Daarin zit de ruimte voor het college om iets te doen aan die stapeling van functies en tegelijkertijd komt er een nieuw coffeeshopbeleid. Dat vinden wij realistisch en voor nu voldoende. Misschien zou het wel goed zijn als het CDA en D66 ook in Brabant ooit samen het woord zouden voeren. In een inclusieve stad als Den Bosch moet het voor iedereen fijn wonen zijn, ook voor arbeidsmigranten, en wij ondersteunen het onderzoek naar hun huisvesting en de eventuele rol van de gemeente hierin. De wachtlijsten voor de zorg moeten korter en het is goed om te kijken welke best practices uit den lande zijn toe te voegen aan al onze inspanningen om de wachtlijsten te verkorten en we zijn het eens met de versimpeling van aanvragen, eenvoud, eenvoud en nog eens eenvoud.

We hebben net al een kort debat over het verbeteren van de luchtkwaliteit gehad en ik heb begrepen dat de gemeente al behoorlijk aan de weg timmert om uitvoering aan het Schone Lucht Akkoord te geven, maar ik hoor graag hoe de wethouder tegen deze mooie aankijkt. Tot zover voorzitter. De heer KAGIE: De heer Van der Krabben trapte af met de constatering dat het economisch herstel zich aandient, dat zeggen de deskundigen en de directeur van De Nederlandsche Bank en laten we hopen dat dit werkelijk doorzet, maar we moeten niet te optimistisch zijn over de zware maatschappelijke vraagstukken waarvoor we staan. Collega Slikker gaf het net al aan, er zijn vraagstukken die, versterkt door onder andere corona, de komende jaren een zware inspanning van ons vragen terwijl we moeten werken in de context van nadere bezuinigingen. Voorzitter, u hebt ons de analyse van een jaar coronacrisis in Den Bosch aangereikt en, ik heb het in de algemene beschouwingen ook gezegd, het sociaal isolement is dieper en scherper, daar kunnen we ons wel beelden bij bedenken. Dat sociaal isolement verdampt niet als corona verdampt. Voorzitter, er is een groeiend isolement in deze stad in combinatie met een ander maatschappelijk vraagstuk van de eerste orde en dat is een dak boven je hoofd.

Er is een groeiende kansloosheid op een woning voor het grootste deel van de Bosschenaren, dat zijn mensen van minima tot modaal, en vandaar dat de PvdA, ondergetekende en andere fracties nog maar eens een dikke streep hebben gezet onder de uitspraak van deze raad om in vlek F op het GZG-terrein 100% goedkope huur en koop te bouwen. Dat doen we niet zomaar want op de website van Gasthuishuiskwartier bv staan woningen van € 700.000 tot € 1 miljoen en dan moet u eens kijken naar het profiel van de inwoners die zich daar inmiddels hebben gevestigd, dan kun je zeggen dat daar een rijkeluisenclave ontstaat en het kan niet waar zijn dat wij in de binnenstad voor de happy few bouwen of in goed Duits er een luxe Viertel van maken. Het voorstel van Leefbaar 's-Hertogenbosch, de PvdA, de SP en De Bossche Groenen is om toch vooral de motie Kabbouti van twee jaar geleden uit te voeren, een-op-een sociale woningbouw in die enclave en collega Van den Kerkhof, verwijs dan niet naar de Bloemenkamp. De heer VAN DEN KERKHOF: Voorzitter, ik word natuurlijk aangesproken en ik moet even reageren. Wat is het doel van de heer Kagie, is het doel vlek F of meer betaalbare sociale huurwoningen bouwen? Dat is ons gezamenlijke doel volgens mij en het is mij om het even of die landen in vlek F, G, H of I, als ze maar landen in het gebied van het Gasthuiskwartier.

Ik heb gehoord dat daar op de plek van de voormalige zusterflat een enorme toren komt en daar komen voldoende betaalbare woningen. 29

De heer KAGIE: Eens, maar een ding staat vast, voor zover ik het me kan herinneren zijn er in de zusterflat altijd sociale huurwoningen in de categorie minimale huur geweest en dat is geen plus. Ik wil u daar toch even aan herinneren en dan kijk ik ook even naar de voorliggende moties, we zeggen wel heel gemakkelijk 'ja' tegen moties. Ik herinner me een visie en een actieplan Economisch perspectief binnenstad met daarin op verschillende plaatsen die portretten van de binnenstad en omgeving over tien jaar. Daarin staat ook nadrukkelijk dat wordt ingezet op woningbouw voor jongeren, ook in de binnenstad. Wethouder Geers zal wel antwoorden 'ja, maar over de hele linie, in de Maaspoort bouwen we ook voor jongeren', maar het gaat om de slag om de binnenstad, om daar geen bejaardenhuis van te maken en ik woon net langs de rand. De heer GEERS: In de commissie Omgeving werd, zoals dat al drie jaar iedere maand in de commissie Omgeving gaat, weer een woondebat gevoerd en nu hoor ik hele grote woorden 'nu komt het breekijzer', maar wat ligt er vanavond over woningbouw? Een motie over sociale woningen die er al gaan komen, weliswaar niet precies in één plangebied, maar er net iets naast en dan is mijn prangende vraag aan de heer Kagie de volgende.

Hij heeft drie jaar lang iedere maand een woondebat kunnen voeren, wat is dan uw breekijzer waarvan u zegt 'Leefbaar 's-Hertogenbosch heeft nu toch een breekijzer in handen, poe'? De heer KAGIE: Constaterende dat we gewend zijn om hier heel veel moties neer te leggen, stelde ik vast dat de volgende moties over woningbouw de afgelopen 2,5 jaar zijn aangenomen. Woningbouw Meerendonk 20-09-2017, Meer projecten met als doel om ouderen te verleiden hun vaak te grote woning te verruilen voor een kleinere huurwoning 13-11-2018, Bouwen voor beleggers of voor woningzoekenden 13-11-2019, Versneld sociale woningbouw 27-02-2019, De lucht in om het woningtekort aan te pakken 27-02-2019, Houd middelduur ook middelduur, Arbeidsmigrantenhuisvesting, Woningsplitsing, zal ik even doorgaan? Er zijn er iets van 44 ingediend en ik heb vastgesteld dat acht van de tien moties niet tot enig resultaat hebben geleid, maar die wel in het bureaucratische systeem, ons eigen systeem en dat van het stadskantoor, afgevinkt zijn, zodat we weer op zijn Oost-Duits kunnen zeggen 'we hebben het behandeld'. Dat is precies de interventie geweest bij de algemene beschouwingen, 'ja maar we hebben toch zo veel moties aangenomen?' Presteren, leveren en wat hebben wij met de PvdA, De Bossche Groenen en de SP op ons genomen? Wij komen met een scan van al die moties en waar die op blijven hangen.