Notulen raadsvergadering 2021-05-18

VERGADERING VAN DE GEMEENTERAAD VAN 's-HERTOGENBOSCH OP 18 MEI 2021 AANVANG 19.00 UUR

Voorzitter:

drs. J.M.L.N. Mikkers

Griffier:

drs. W. Amesz

Leden aanwezig:

J.J.E.L. van Creij, mw. Y. Dogan LLM, mw. ing. E.E.M. Eigenhuijsen, R.J.J. Geers, F.G.F. van Genugten, J.J.M. Gersjes, mw. J.M.C. van Gool, ing. A.J.G. de Groot, M.A.W.A.M. Hack, A.W.J.A. van Hattem LLB, mw. A. Hernández, W.B.G. Hoeben, mw. J.M.M. Hoog Antink, mr. F. Kabbouti, drs. P.E. Kagie, , drs. R.M.J. van den Kerkhof, P.M. van der Krabben, mw. J.C.H. Lokhoff-Tiebosch, H.J.M. Mees, mw. drs. H.M. Mees-Huibers, D.J.G. Peters, M.C.J.M. Ploegmakers, B.F.C. Roovers, A.P.R.G.M. van Rosmalen, A.M. Rotman, mw. drs. E.J. de Ruiter, P. Slikker, G.J.I.J. Smeets MBA, O.R. Thelissen, F.H. van Valkenburg, G.M.M. Verbruggen, mw. mr. drs. I.E.C. Visschedijk, mw. C.K.J. Visscher, mw. J.P.M. Welten-van Doremalen, P.H. Wiggers en mw. ir. I.J.J. van Zwambagt

Tevens aanwezig de wethouders:

Afwezig:

ing. R.A.P. Geers, M.J.J. van der Geld MSc mr. J.W.F. Hoskam, U. Kâhya en mr. H.C. van Olden mw. drs. J. Hendrickx, mw. R.F. van der Kallen-van der Donk, R.G. Vonk

I

Algemeen

I.1.

Vragenhalfuur

I.2.

Vaststelling agenda van de raadsvergadering

I.3.

Goedkeuring notulen van de openbare raadsvergadering van de gemeenteraad van 6 april 2021

I.4.

Ingekomen stukken en mededelingen

I.4.A Raadsinformatiebrief De toekomst van het dierentehuis 's-Hertogenbosch I.4.A Raadsinformatiebrief Jaarverslag BrabantStad 2020 I.4.A Raadsinformatiebrief Jaarverslag Leerplicht en RMC 2019-2020 I.4.A Raadsinformatiebrief Ontwerpbestemmingsplan Markt 1 Rosmalen I.4.A Raadsinformatiebrief Stand van zaken Zuid-Willemspark I.4.A Raadsinformatiebrief Uitvoeringsplan Werkgeversservicepunt Noordoost Brabant 2021 I.4.A Raadsinformatiebrief voortgang energietransitie I.4.A Raadsinformatiebrief Voortgang woonbootlocatie Van Veldekekade en Rosmalense Plas I.4.A Raadsinformatiebrief Voortgangsrapportage Veiligheid 2020 I.4.A Raadsinformatiebrief Voortgangsrapportage Wonen 2020 I.4.B Ingekomen stukken 1

II

Voorstellen waarover geen discussie meer wordt verwacht

II.5.

Uitvoeren erfgoedwerkplaats

II.6.

Wijziging van de programmabegroting voor het dienstjaar 2021

II.7.

Bestemmingsplan Koksteeg ong. Vinkel

II.8.

Bestemmingsplan DPO-leiding Bokhoven

II.9.

Financiën herinrichting Binnenstadsring

II.10. Gewijzigde gemeenschappelijke regeling Omgevingsdienst Brabant Noord (ODBN) 2021 II.11. Eerste wijziging Precarioverordening 2021 II.12. Wijziging gemeenschappelijke regeling Stadsgewest ’s-Hertogenbosch III

Voorstellen waarover nog discussie wordt verwacht

III.13. Regionale Energiestrategie 1.0 III.14. Sturing op jeugdhulp - Rekenkamercommissie 's-Hertogenbosch IV.

Overig

IV.15. Benoeming extern lid Rekenkamercommissie 's-Hertogenbosch V.

Moties vreemd aan de orde van de dag - besproken in commissies

V.16. Motie vreemd aan de orde van de dag (On)bereikbaarheid Oostelijke Gemeentedelen V.17. Motie vreemd aan de orde van de dag Géén kerncentrale in 's-Hertogenbosch V.18. Motie vreemd aan de orde van de dag Referendum Kerncentrale in de gemeente 's-Hertogenbosch V.19. Motie vreemd aan de orde van de dag Herinrichting Oranjeboulevard en een veilige schoolomgeving Beekmanschool V.20. Motie vreemd aan de orde van de dag Versterk de lokale democratie V.21. Motie vreemd aan de orde van de dag Triage/integraal intaketeam ruimtelijke ordeningsaanvragen V.22. Motie vreemd aan de orde van de dag Aanpak uitstoot schadelijke stoffen Asfaltcentrale De VOORZITTER: Dames en heren, ik stel voor dat we de vergadering openen. Er is een aantal mensen niet aanwezig, maar we hebben om 19.00 uur een afspraak, ook met onze kijkers, dus iedereen van harte welkom. Voordat ik de vergadering echt start, verzoek ik u even te gaan staan voor een moment van stilte. Vandaag bereikte ons het bericht dat John Theunissen, tot januari 2021 commissielid van Bosch Belang en inmiddels verhuisd naar Limburg vandaar dat hij afscheid heeft moeten nemen van de gemeenteraad van 's-Hertogenbosch, vannacht is overleden. Vandaar dat ik het wel gepast vindt om op dit moment bij de start van de vergadering even een moment stilte te vragen. Stilte De VOORZITTER: Dank u wel.

Ik open de vergadering, iedereen van harte welkom. We hebben 2

bericht van verhindering ontvangen van de heer Vonk, mevrouw Hendrickx en mevrouw Van der Kallen. Zij zijn niet aanwezig en we zijn vandaag met 36 mensen. Ook de mensen op de publieke tribune van harte welkom, dat zijn de raadsleden, ook van harte welkom en natuurlijk de kijkers thuis van harte welkom bij deze raadsvergadering. I.1.

Vragenhalfuur

We beginnen met het vragenhalfuurtje, daartoe zijn twee vragen binnengekomen. Een vraag van de fractie van Bosch Belang over de zorgen over het onderwijs in het kader van de coronapandemie en ik geef de heer Van Valkenburg daarvoor graag het woord. De heer VAN VALKENBURG: Ja voorzitter, we zitten in deze periode in het onderwijsveld eigenlijk in een afsluitende periode van dit onderwijsjaar, maar tevens in de beginnende periode in dit onderwijsjaar. De afsluitende periode is eigenlijk het breekpunt in het onderwijs, van de achtste groep naar het voortgezet onderwijs en eind voortgezet onderwijs naar de vervolgkeuze. Waar onze fractie zich eigenlijk zorgen over maakt, is hoe de overgang in deze coronaperiode gaat. Normaal is er een aantal begeleidingsprocessen en ik vraag me af in hoeverre deze begeleidingsprocessen op dit moment doorgang vinden. Verder maken wij ons vooral zorgen over mbo2- en mbo3-studenten die eigenlijk zelfstandig hun studie moeten inrichten. Ik weet uit ervaring dat juist deze studenten de nodige persoonlijke begeleiding nodig hebben om hun studie goed te laten verlopen. Een voorbeeld is dat, als ze een project van zes weken krijgen, soms in de vijfde week aan de docent wordt gevraagd 'wat moet ik eigenlijk doen mijnheer?' Daarvoor dient die begeleiding eigenlijk persoonlijk aanwezig te zijn.

Ten slotte maakte Bosch Belang zich ook grote zorgen over de stagemogelijkheden. Heel veel studenten moeten stagelopen in detailhandelszaken en die zijn altijd van een omvang dat een student erbij betekent geen klant meer naar binnen. Hoe wordt dit binnen het onderwijsveld opgelost en hoe blijft de stageverplichting dan staan? Ten slotte, we hebben een wijze ex-minister in Den Haag, mijnheer Slob, die waarschijnlijk veel van deze problemen ziet en daar ook veel geld voor ter beschikking heeft gesteld en de vraag van Bosch Belang is: is er begeleiding voor het onderwijsveld om de benodigde gelden binnen te halen om eventuele problemen in het Bossche onderwijsveld op te lossen? Tot zover. De VOORZITTER: Dank u wel mijnheer Van Valkenburg. Het woord is aan wethouder Kâhya. Wethouder KÂHYA Dank u wel voor de vragen en het aandacht vragen voor de belangrijke zaak omdat jongeren al onze aandacht verdienen. Op 17 mei jl. zijn de eindexamens gestart en ik vind het mooi om hen vanuit hier allemaal veel succes te wensen in deze spannende tijd om een toch wel roerig jaar op een goede manier af te sluiten en we hebben hen de afgelopen dagen ook een gezond steuntje in de rug gegeven. U stelt drie belangrijke vragen aan het college. Een gaat over de examinering. Daar zijn de scholen natuurlijk verantwoordelijk voor en ook goed mee bezig.

Dat doen ze op verschillende manieren, het Pierson College heeft de Brabanthallen ingehuurd en zo zijn verschillende scholen bezig om dat optimaal te faciliteren. Vandaag was er het directeurenoverleg van het voortgezet onderwijs en vandaaruit heb ik vernomen dat alles eigenlijk soepel verloopt en dat de examens goed gaan. Voor het beroepsonderwijs geldt dat de reguliere examinering plaatsvindt, dat is niet in een bepaalde periode, en ook dat gaat soepel. U stelt ook een vraag over de keuzebegeleiding. Heel belangrijk, zeker dit jaar, dus mijn complimenten ook voor het onderwijspersoneel dat alle zeilen heeft bijgezet en er op creatieve manieren voor heeft gezorgd dat dit goed is verlopen. Dat hebben we samen gedaan op drie manieren. Door kansrijk te adviseren, te zorgen dat onze leerlingen goed in hun talenten worden ingeschaald ondanks dat het dit jaar moeilijker was.

Het kansrijk plaatsen, dat hebben we samen met het onderwijsveld als geheel gedaan met de centrale toewijzing, zodat iedereen op zijn eerste of tweede voorkeur terechtkomt, dat is ook dit jaar heel erg goed gegaan en het kansrijk laten landen want de overstap… Je gaat naar een nieuwe school, maar ook om daar weer goed terecht te komen in een rare overgang is natuurlijk ontzettend belangrijk en daarom kijkt het voortgezet onderwijs samen met het PO hoe ze ervoor kunnen zorgen dat de leerlingen goed terechtkomen en ze hun eerste jaar ook goed kunnen intreden. Daarin werken we ook samen met onze welzijnspartners met buitenschools aanbod zoals sport, jongerenactiviteiten en noem maar op. De derde vraag gaat over stageplekken en hoe we ervoor zorgen dat dit op een goede manier gaat. Daar zijn we heel nauw bij betrokken, ook vanuit de leerbaanontwikkeling met de arbeidsmarktregio, maar ook met het Koning Willem I College. De meeste leerlingen zijn dit jaar gewoon geplaatst en het onderwijs zelf denkt natuurlijk creatief na over hoe ze kunnen zorgen dat de leerlingen op andere manieren vaardigheden ontwikkelen als de reguliere stage niet kan plaatsvinden. Dat blijft een zorgpunt, maar we zijn in gesprek en niet alleen met het onderwijs, maar natuurlijk ook met de 3

arbeidsmarkt en de werkgevers. Uw laatste vraag ging over de zilvervloot die richting het onderwijs gaat. Toch even een kritische kanttekening. Ik heb namens 34 gemeenten een brief naar de minister gestuurd waarin staat dat we moeten voorkomen dat het eenmalige geld van € 8,5 miljard ervoor zorgt dat we over 2,5 jaar weer problemen hebben en we moeten afbouwen, dat we ervoor moeten zorgen dat we die investeringen duurzaam maken en dat we deze generatie in ieder geval vooruithelpen, maar dat we ook het onderwijs in zijn geheel naar de toekomst toe verstevigen. Daarover zijn we in nauw overleg met het lokale onderwijsveld, maar ook met het ministerie. Het leeuwendeel van het geld gaat naar de scholen zelf, in juni a.s. maakt het ministerie bekend hoeveel dat per school is en wij ondersteunen onze onderwijsinstellingen natuurlijk met het maken van keuzes daarin. Vorige week heeft het ministerie de keuzekaart bekendgemaakt waarop staat welke programma's de scholen kunnen laten plaatsvinden en ik vind het heel erg belangrijk dat we het, naast wat we op school doen, ook goed laten aansluiten op wat er in de wijken en thuis gebeurt en dat de jongeren centraal staan. Dank voor de aanmoediging om de zorg zo op een goede manier een plek te geven. De VOORZITTER: Dank u wel.

Is er behoefte aan een verduidelijkende vraag? Anderen? De heer Van Valkenburg De heer VAN VALKENBURG: Ik ben heel tevreden met de antwoorden van de wethouder. Bovendien denk ik dat de wethouder in staat is om in Den Haag een goede stevige schoen tussen de deur te houden wat betreft de toevloed van gelden. Ik zie dat hij vandaag sportschoenen aan heeft, maar ik zou werkschoenen aanbevelen, die zijn steviger. Tot zover. De VOORZITTER: Dank u wel. Geen vragen, alleen een aansporing om ander schoeisel te dragen. Dan gaan we over naar de tweede set vragen, ingediend door de fracties van de SP, De Bossche Groenen, de VVD, gewoon ge-DREVEN, de PVV en Leefbaar 's-Hertogenbosch, inzake het logement Vrienden op de fiets te Bokhoven. De heer Kagie is de woordvoerder, de heer Kagie. De heer KAGIE: Ja voorzitter, op 24 april jl. berichtte het Brabants Dagblad dat leden van de vereniging Vrienden op de Fiets niet meer in het logement Vrienden op de Fiets in Bokhoven mogen overnachten. Wij waren verbaasd omdat wij dachten dat deze kwestie in 2015 was geregeld na de raadsuitspraak bij de behandeling van het raadsvoorstel over de hotel- en logiesaccommodaties en de positieve reactie van het college.

Die uitspraak van de raad was een gevolg van de indiening van een motie van GroenLinks om als volgt te gaan handelen: 'het de voorkeur heeft om voor niet-commerciële verhuur van kamers geen omgevingsvergunning te eisen'. Het college reageerde daar positief op en het zou in afwachting van de Omgevingswet gaan werken aan een soort gedoogconstructie. Toen werd nog verondersteld dat die in 2019 ingevoerd zou worden, maar inmiddels is het 2021 en het gaat nog wel een tijdje duren. Voor het Bokhovense logement loopt het net even anders, als gevolg van een onderzoek naar de toeristenbelasting in de gemeente 's-Hertogenbosch wordt de eigenaren door medewerkers van de gemeente te verstaan gegeven dat zij gezien worden als een Bed and Breakfast en dat ze verplicht zijn een omgevingsvergunning aan te vragen. Het is positief dat de gemeente achter de schermen integraal handelt, toeristenbelasting, onderzoek en vervolgens wordt geschakeld op de omgevingsvergunning, maar het zou mooi zijn als men de gedragslijn van het college had gevolgd, dat wil zeggen geen omgevingsvergunning aan de ondernemers vragen.

Dat brengt ons bij de vragen van De Bossche Groenen, de SP, de PVV, gewoon ge-DREVEN, de VVD en Leefbaar 's-Hertogenbosch: Is bij het handelen van de gemeente om een omgevingsvergunning te eisen voor het logement te Bokhoven rekening gehouden met de aangenomen motie van 22 september 2015 en de door het college beloofde gedragslijn hieromtrent? Zo ja, hoe verhoudt zich de gemeentelijke opstelling zoals verwoord in de inleiding dan tot de aangenomen motie en de brief van het college hieromtrent? Zo nee, is het college bereid om alsnog conform de aangenomen motie en de beloofde gedragslijn te handelen? Wethouder HOSKAM: Dank voor de vragen. Het bracht wel wat herinneringen met zich mee, maar we gaan het oplossen. Het belangrijkste antwoord op vraag 2 is: we gaan het oplossen, we gaan kijken hoe we deze mensen in een soort gedoogconstructie in staat kunnen stellen om het beroep uit te oefenen dat ze graag uitoefenen. Er lag 1,5 jaar tussen het indienen van de motie en de beantwoording omdat wij bij de activiteit geen onderscheid kunnen maken tussen commercieel en niet-commercieel verhuur. Iemand die € 250 voor een kamer vraagt, zei 'ik ben ook niet commercieel bezig'. Dat was een probleem dat we moesten oplossen en het tweede was dat het dagencriterium ook weinig soelaas bood. Toen dachten we een uitweg gevonden te hebben in de Omgevingswet, 4

maar die Omgevingswet is nog steeds niet ingevoerd. Dit gaan we via een gedoogconstructie oplossen, maar dat neemt niet weg dat de activiteit nu en in de toekomst ook gewoon vergunningplichtig is. Als de Omgevingswet wordt ingevoerd hopen we dat te kunnen ondervangen met een meldingsplicht, zodat de lasten zo laag mogelijk worden gehouden. Een andere constructie is helaas niet mogelijk. De heer KAGIE: Dank voor het antwoord van de wethouder, hij gaat werken aan een gedoogconstructie, maar ik begrijp even niet dat dan toch de vergunningplicht boven de markt blijft hangen. Ik begreep wel dat het de bedoeling is dat er een soort meldplicht zou zijn, dat het in een logboek wordt vastgelegd als mensen daar overnachten en dat dit ook gemeld wordt. Ik kan het volgen als u dat bedoelt. De heer VAN CREIJ: De wethouder gaf in de inleiding aan dat hij het ziet als een beroep en ik hoop dat dit een verspreking was want deze mensen doen het hobbymatig en als u straks wilt gedogen zit er wel een verschil in of het een beroep of een hobby is. Wethouder HOSKAM: Het onderscheid tussen commercieel en niet-commercieel kan ik juridisch gezien niet maken omdat dit niet in de hoogte van het bedrag zit. Daarom hebben we destijds zo lang gepuzzeld en zijn we ook in overleg getreden met Vrienden van de Fiets om te kijken hoe we het zo gemakkelijk mogelijk kunnen maken.

Toen kwamen we erop uit dat de Omgevingswet de mogelijkheid zou bieden om het via een melding te doen, dat heeft voor ons het voordeel dat we ook ons activiteitenbestand op orde hebben. Uw raad heeft ook aangedrongen op veiligheid van Bed and Breakfasts en overnachtingsfaciliteiten en daar zit die spanning in. De Omgevingswet laat op zich wachten en die meldingsplicht is er niet gekomen. Dan komt er een controle en dan is er inderdaad een foute signalering gemaakt want dan is erop gewezen dat ze een vergunning moeten aanvragen terwijl, als het via Economische Zaken was binnengekomen, er een gedoogbeschikking was afgegeven. Daarvoor is ook in de ambtelijke organisatie aandacht gevraagd en we gaan nu ook even kijken hoe we dit bijzondere geval kunnen rechtbreien. Ik denk dat dit via een gedoogconstructie gaat tot de Omgevingswet ingaat want dan gaan we opnieuw kijken hoe we hiermee moeten omgaan. 1.2.

Vaststelling agenda van de raadsvergadering

De agenda wordt vastgesteld. I.3.

Goedkeuring notulen van de openbare raadsvergadering van de gemeenteraad van 6 april 2021

De notulen worden ongewijzigd vastgesteld. I.4. 4a.

Ingekomen stukken en mededelingen Overzicht raadsinformatiebrieven van 6 april 2021 1. Raadsinformatiebrief De toekomst van het Dierentehuis 's-Hertogenbosch 2. Raadsinformatiebrief Jaarverslag BrabantStad 2020 3. Raadsinformatiebrief Jaarverslag Leerplicht en RMC 2019-2020 4. Raadsinformatiebrief Ontwerpbestemmingsplan Markt 1 Rosmalen 5. Raadsinformatiebrief Stand van zaken Zuid-Willemspark 6. Raadsinformatiebrief Uitvoeringsplan Werkgeversservicepunt Noordoost Brabant 2021 7. Raadsinformatiebrief voortgang energietransitie 8. Raadsinformatiebrief Voortgang woonbootlocatie Van Veldekekade en Rosmalense Plas 9. Raadsinformatiebrief Voortgangsrapportage Veiligheid 2020 10. Raadsinformatiebrief Voortgangsrapportage Wonen 2020

De VOORZITTER: De heer Van Creij heeft bij de griffie aangegeven dat hij de brief over de windturbineparken en de Van Berckelstraat graag voor beantwoording in handen van het college wil stellen. Dat zullen we op die manier afhandelen. De heer Van Hattem. De heer VAN HATTEM: Ja voorzitter, ik heb nog wel kleine opmerking bij de ingekomen stukken en mededelingen en die gaat over de anonimisering van stukken, daarin heeft onze fractie een enkele discrepantie gevonden. Ik zal nu niet uit en te na toelichten waar het precies om gaat, ik kaart dit nog via de griffie aan. Hier moet wel op worden gelet, niet alles wordt even consequent geanonimiseerd en dat is wel wenselijk, ook gelet op de AVG en dergelijke. 5

De VOORZITTER: Prima, het is goed dat u dit constateert en daar melding van maakt. Ik heb begrepen dat de heer Verbruggen en de heer Gersjes een verzoek hebben ingediend om de voortgangsrapportage Wonen en de voortgangsrapportage over woonbootlocatie te agenderen voor de commissie Omgeving. Mevrouw Mees nog. Mevrouw MEES: Ja, dank u wel voorzitter. Wij willen graag de brief van 30 april 2020 over De Bruggen agenderen. De heer KAGIE: De woonboten. De VOORZITTER: Ja, die gaat naar de commissie Omgeving en ik neem aan dat De Bruggen ook naar de commissie Omgeving gaat. Oké, dan gaan we dat doen. Dank u wel. 4b.

Lijst ingekomen stukken

De ingekomen stukken worden conform voorstel afgehandeld. II

Voorstellen waarover geen discussie meer wordt verwacht

II.5

Uitvoeren Erfgoedwerkplaats

Zonder beraadslagingen besluit de raad in overeenstemming met het bovengenoemde voorstel van burgemeester en wethouders. II.6.

Wijziging van de programmabegroting voor het dienstjaar 2021

Mevrouw MEES (stemverklaring): Het betreft een korte stemverklaring. Wij willen hier niet mee instemmen en dat is niet vanwege Sportiom, maar vanwege het citymarketingbudget. Zoals in de commissie Bedrijvigheid al aangegeven, besteden wij dat geld graag anders en vinden wij dat deze baliefunctie elders ondergebracht kan worden. Vandaar dat wij niet akkoord gaan met dit raadsvoorstel. De VOORZITTER: Een kanttekening tegen van De Bossche Groenen. Ja? Prima, daarmee akkoord. Dank u wel. Zonder beraadslagingen besluit de raad in overeenstemming met het bovengenoemde voorstel van burgemeester en wethouders. II.7.

Bestemmingsplan Koksteeg ong. Vinkel

Zonder beraadslagingen besluit de raad in overeenstemming met het bovengenoemde voorstel van burgemeester en wethouders. II.8.

Bestemmingsplan DPO-leiding Bokhoven

Zonder beraadslagingen besluit de raad in overeenstemming met het bovengenoemde voorstel van burgemeester en wethouders. II.9.

Financiën herinrichting Binnenstadsring

De heer VAN HATTEM (stemverklaring): De PVV-fractie is tegen dit raadsvoorstel. We vinden dat de financiën die nieuw worden uitgetrokken voor de herinrichting van de Binnenstadsring… dat andere prioriteiten een hogere prioriteit moeten krijgen, zeker gelet op de oplopende financiële tekorten et cetera en de Binnenstadsring ligt er eigenlijk nog prima bij, dus hier moeten we geen geld voor uittrekken. De VOORZITTER: Dank u wel. Een kanttekening tegen van de PVV. Akkoord? Dank u wel. Zonder beraadslagingen besluit de raad in overeenstemming met het bovengenoemde voorstel van burgemeester en wethouders. 6

II.10. Gewijzigde gemeenschappelijke regeling Omgevingsdienst Brabant Noord (ODBN) 2021 Zonder beraadslagingen besluit de raad in overeenstemming met het bovengenoemde voorstel van burgemeester en wethouders. II.11. Eerste wijziging Precarioverordening 2021 Zonder beraadslagingen besluit de raad in overeenstemming met het bovengenoemde voorstel van burgemeester en wethouders. II.12. Wijziging gemeenschappelijke regeling Stadsgewest ’s-Hertogenbosch Zonder beraadslagingen besluit de raad in overeenstemming met het bovengenoemde voorstel van burgemeester en wethouders. IV.

Overig

IV.15. Benoeming extern lid Rekenkamercommissie 's-Hertogenbosch De VOORZITTER: Dan spring ik even naar agendapunt 15 en vraag ik mevrouw Van den BergMelis naar voren te komen. Mevrouw Van den Berg-Melis, u hebt gesolliciteerd als lid van de Rekenkamer en u hebt aangegeven de verklaring te willen afleggen. Dat betekent dat ik u aan het einde het woord geef en dan geeft u aan: dat verklaar en beloof ik! "Ik verklaar dat ik, om tot lid van de Rekenkamer van 's-Hertogenbosch benoemd te worden, rechtstreeks noch middellijk, onder welke naam of welk voorwendsel ook, enige gift of gunst heb gegeven of beloofd. Ik verklaar en beloof dat ik, om iets in dit ambt te doen of te laten, rechtstreeks noch middellijk enig geschenk of enige belofte heb aangenomen of zal aannemen. Ik beloof dat ik getrouw zal zijn aan de Grondwet, dat ik de wetten zal nakomen en dat ik mijn plichten als lid van de Rekenkamercommissie van 's-Hertogenbosch naar eer en geweten zal vervullen." Mevrouw VAN DEN BERG-MELIS: Dat verklaar en beloof ik! De VOORZITTER: Dan mag ik u hartelijk feliciteren met uw lidmaatschap van de Rekenkamer van 's-Hertogenbosch. III

Voorstellen waarover nog discussie wordt verwacht

III.13. Regionale Energietransitie 1.0 De VOORZITTER: Dan gaan wij over naar agendapunt 13, de Regionale Energietransitie. Daarvoor zijn twee amendementen en zes moties ingediend. Ik heb begrepen dat er in de commissie al goed over dit onderwerp is gediscussieerd. Ik ga gewoon de amendementen af met daarbij de woordvoerders en daarna komen de anderen. Ik geef als eerste het woord aan de heer Van Creij van gewoon ge-DREVEN. Mijnheer Van Creij, aan u het woord. De heer VAN CREIJ: Ja dank u voorzitter, u geeft in uw inleiding al aan dat dit onderwerp in de commissie Omgeving al langdurig is besproken en ik beperk me tot de moties en amendementen. Het is natuurlijk heel positief om te melden dat we in het proces waarmee we destijds zijn begonnen, een grootschalig landschap in de Nulandse en Rosmalense Polder, volgens de huidige cijfers terug kunnen naar ongeveer zes molens. Vandaar amendement 1 dat wij samen met 50PLUS en Leefbaar 's-Hertogenbosch indienen om de cijfers die door GROEN inZICHT zijn aangeleverd te gebruiken. Nog dank aan de wethouder voor de brief over de RES-cijfers, die geven eigenlijk ook wel een beetje hetzelfde beeld als wat GROEN inZICHT aangeeft en wat uit de cijfers van het rijk blijkt, dat de opgave grotendeels is ingevuld met subsidieaanvragen en met verleende zaken en dat er eigenlijk nagenoeg geen extra zaken moeten gebeuren.

Wat er van het rijk extra moet gebeuren is puur en alleen op zee en daar zijn geen financiële middelen voor. Dit amendement legt eigenlijk de cijfers die GROEN inZICHT heeft aangeleverd vast om nog tot 0,32 PJ in de polder op te wekken. Dan ga ik 7

door naar motie 1. Ik vind het heel mooi en goed dat in motie 22 van het CDA over de Asfaltcentrale staat dat de gezondheid van de burger boven alles gaat en daar gaat deze motie eigenlijk ook over. Ik neem aan dat die motie van het CDA straks vrijwel raadsbreed wordt aangenomen. Bosch Belang zal motie 1 straks toelichten, maar daar staan wij van harte achter, de gezondheid van de inwoners gaat boven alles. We mogen wat dat betreft het verdrag van Aarhus niet vergeten; dat mensen die maken dat er mogelijkerwijs gezondheidsrisico's zijn daar persoonlijk op aangesproken kunnen worden. Ik wil dat nogmaals benadrukken. Dan motie 2, de uniformiteit. Ja voorzitter, de polder is een en hetzelfde gebied en de gemeente Oss heeft besloten om 2 kilometer afstand aan te houden en de raad van de gemeente Den Bosch heeft 1 kilometer aangegeven. Het zou erg vreemd zijn dat de vogels straks kunnen zien wat grondgebied van Oss is en wat van Den Bosch. Dus voorzitter, gezien de verdunning is er fysiek de ruimte om gewoon de 2km-grens aan te houden zoals in Oss gebeurt en ook in verband met de besluitvorming in de provincie lijkt het ons niet meer dan logisch dat dit zou kunnen.

Motie 3 gaat over een extra tussentijds ijkmoment, niet over het graf heen regeren en dat de huidige raad die de beslissing heeft genomen voor de gemeenteraadsverkiezingen nog een ijkmoment heeft om naar de stand van zaken te kijken, dan is er ook duidelijkheid over de zonneparken waarover nog een vraag bij de wethouder ligt. Hij heeft in een brief aangegeven dat er eind juni a.s. meer duidelijkheid over is, maar dan is het moment voor de gemeenteraad alweer weg want het volgende ijkmoment is pas halverwege 2023. In Oss is het ook zo aangenomen en wij denken dat dit hier ook zou kunnen. Dan motie 4 die we samen met 50PLUS, Leefbaar 's-Hertogenbosch en De Bossche Groenen indienen. De gemeente Den Bosch heeft één datacentrum en dat is een energieslurper, daar gaat de energie voor het verwarmen van 5000 woningen eigenlijk gewoon de lucht in. We weten dat Woonstichting JOOST kijkt naar de mogelijkheden om die warmte te herwinnen maar als dat niet gebeurt, staan wij als raad buitenspel en ik vraag er aandacht voor om te kijken… Houdt ons op de hoogte van de vorderingen. Dat is het eigenlijk, tot zover in eerste instantie.

Amendement 1 RES(t) opgave nog steeds te hoog Ingediend door gewoon ge-DREVEN, 50PLUS en Leefbaar 's-Hertogenbosch De raad van de gemeente 's-Hertogenbosch, in vergadering bijeen op 18 mei 2021; gehoord de beraadslagingen in de commissie Omgeving 20 april 2021 betreffende raadsvoorstel Regionale Energiestrategie 1.0 reg. nr. 10876152; overwegende dat: • het college stelt voor dat de hoeveelheid op te wekken duurzame energie tot 2030 voor het Bossche deel van de Duurzame Polder, kan worden verkleind; • het deel van de opgave dat nog gerealiseerd moet worden in 's-Hertogenbosch was 1,04 petajoules en wordt nu bijgesteld naar 0,86 petajoules; • reden voor de verkleining van de RES(t) zijn de gerealiseerde grote zon-op-dakprojecten; • van deze kleinere opgave RES(t) gaan de 100 hectare zonnevelden, die buiten onze polder komen, nog af; • tijdens de behandeling van het raadsvoorstel in de commissie de wethouder heeft aangegeven dat de uitvraag over verwachte energieopbrengst van de 100 ha zonnevelden nog niet geheel duidelijk is; • vanuit achtergrondinformatie, behorend bij dit raadsvoorstel, de verwachte energieopwekking van 100 ha zonnevelden buiten de Rosmalense/Nulandse Polder naar verwachting circa 0.32 PJ zal bedragen; • we binnen onze gemeentegrenzen een bewonersvertegenwoordiging hebben, GROEN inZICHT, die een goede, duidelijk onderbouwde onderbouwing heeft voor de

daadwerkelijke RES(t) opgaven voor onze RES-opgave; • uitgaande van deze realistische berekening/aannames, de werkelijke restopgave voor 2030 circa 0.32 PJ zal bedragen; wijzigt het besluit: • door beslispunt 2 en 3 te wijzigen in: 2. voor het bepalen van de resterende opgave voor 's-Hertogenbosch uit te gaan van 0.32 PJ zoals in bijlage berekend; 3. het resultaat van de uitvraag naar 100 hectare niet in de Rosmalense Polder gerealiseerd zal gaan worden. Motie 2 Uniformiteit 8

Ingediend door gewoon ge-DREVEN, 50PLUS en Leefbaar 's-Hertogenbosch De raad van de gemeente 's-Hertogenbosch, in vergadering bijeen op 18 mei 2021; gehoord de beraadslagingen in de commissie Omgeving 20 april 2021 betreffende raadsvoorstel Regionale Energiestrategie 1.0 reg. nr. 10876152; overwegende dat: • er in de gemeenteraad van Oss op 28 januari 2021 een amendement van VDG, CDA, VVD en Beter Oss, met steun van D66, is aangenomen (zie bijlage) met als uitgangspunt dat de afstand tussen mogelijk te plaatsen windturbines en bebouwing minimaal 2 km moet zijn; • de in het amendement opgenomen overwegingen om tot een afstand van 2 km te komen legitiem zijn en een-op-een toepasbaar zijn voor het Bossche deel; • er juridische/wettelijk vastgestelde gemeentegrenzen zijn, echter de natuur/landschap geen wetenschap heeft van deze door de mens getrokken 'pennenstreek'; • de gemeente 's-Hertogenbosch, de gemeente Oss en de provincie gezamenlijk optrekken in de mogelijke energieopwekking in de polder tussen Rosmalen en Oss; • het poldergebied tussen Rosmalen en Oss gezien moet worden als één gebied met grotendeels gelijke uitgangspunten; spreekt uit: • het voor de eenduidigheid, draagvlak en solidariteit in het zoekgebied voor energieopwekking in het zoekgebied Rosmalen-Oss van belang is dat er eenzelfde afstand van windturbines tot de bebouwde kom wordt gehanteerd; verzoekt het

college: 1. om als uitgangspunt voor windturbines een minimale afstand tot de bebouwde kom te hanteren van 2 km; 2. daar waar mogelijk niet haalbaar, dit duidelijk, met mogelijke alternatieven onderbouwd, aan de gemeenteraad ter besluitvorming voor te leggen; en gaat over tot de orde van de dag. Motie 3 Extra tussentijdse rapportage Ingediend door gewoon ge-DREVEN, 50PLUS, Leefbaar 's-Hertogenbosch, PvdA en De Bossche Groenen De raad van de gemeente 's-Hertogenbosch, in vergadering bijeen op 18 mei 2021; gehoord de beraadslagingen in de commissie Omgeving 20 april 2021 betreffende raadsvoorstel Regionale Energiestrategie 1.0 reg. nr. 10876152; overwegende dat: • volgens het tijdpad van 'RES op weg naar 2030&2050' het volgende ijkpunt voor de gemeenteraad van 's-Hertogenbosch plaatsvindt op 1 juli 2023; • de gemeenteraad van Oss heeft bepaald dat nog voor de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2022 voor hun gemeenteraad duidelijk gemaakt moet worden wat alsdan de huidige stand van zaken is; spreekt uit: • het wenselijk is dat de huidige gemeenteraad nog inzicht verkrijgt over de actuele opgave voor maart 2022; verzoekt het college: • dat de gemeenteraad van 's-Hertogenbosch, nog voor afloop van deze raadsperiode nog een update krijgt van de dan bekende cijfers; en gaat over tot de orde van de dag. Bijlage: RES op weg naar 2030&2050 Motie 4 Stoken voor de mussen 9

Ingediend door gewoon ge-DREVEN, 50PLUS, Leefbaar 's-Hertogenbosch en De Bossche Groenen, De raad van de gemeente 's-Hertogenbosch, in vergadering bijeen op 18 mei 2021; gehoord de beraadslagingen in de commissie Omgeving 20 april 2021 betreffende raadsvoorstel Regionale Energiestrategie 1.0 reg. nr. 10876152 en gezien de antwoorden op raadsvragen ex. art. 71 'restwarmte datacentrum' d.d. 26 januari 2021; overwegende dat: • er in den lande windparken zijn aangelegd waarvan nu blijkt dat de energie die dit opbrengt geheel verkocht is aan buitenlandse datacentra. • datacentra 'energieslurpers' zijn, met uiteindelijk veel 'restwarmte'.

• we binnen onze gemeentegrenzen een datacentrum hebben; • dit datacentrum op termijn in technische zin (rest)warmte zou kunnen leveren aan circa 5000 woningen; • uit de beantwoording van de technische vragen naar voor komt dat deze vrijkomende restwarmte, zonder aanvullende maatregelen 'de lucht ingaat'; • de bestuurlijke keuze om de vrijkomende restwarmte zomaar de lucht in te laten gaan niet bijdraagt aan het terugdringen van de opwarming van de aarde; • uit de door GROEN inZicht doorgezonden informatie blijkt dat de SDE++-subsidieregeling open staat voor nuttig hergebruiken van deze restwarmte; spreekt uit dat: • het onwenselijk is dat de vrijkomende warmte van dit datacentrum 'de lucht ingaat'; verzoekt het college: • inzichtelijk te maken welke maatregelen er getroffen kunnen worden en door wie om er voor te zorgen dat deze vrijkomende restwarmte niet verloren gaat; • de uitkomsten van dit onderzoek te delen met de gemeenteraad; en gaat over tot de orde van de dag. De heer HOEBEN: Een aangepast bod, minder TWh dan in het vorige conceptbod stond, maar de wethouder gaf al aan dat je jezelf niet rijk moet rekenen want er komt nog veel meer aan, kijk bijvoorbeeld naar de datacentra, maar ook naar de warmtediscussies.

Laten we ook reëel zijn, boven de 35 TWh is op zee en is geen SDE, maar wat zegt dat dan over de plannen voor de Duurzame Polder en het initiatief van Blue Bear daar en hoe strookt dat nou met de 50% lokaal eigenaarschap en welke definitie hanteren we daar nou voor? De wethouder gaf tijdens de commissievergadering al aan dat 50% lokaal eigendom geborgd is in de visie Energielandschap, maar het is ons niet helemaal duidelijk welke definitie daarbij gehanteerd wordt. De handreiking in bijlage 5 is daar wel helder over en vandaar amendement 2 over lokaal eigenaarschap, mede-ingediend door de SP, de PvdA en Leefbaar 's-Hertogenbosch. Er wordt maar een besparing van 11% aangegeven en wij pleiten voor een hogere ambitie, maar daar komen we bij de bespreking van de voorjaarsnota op terug. Dan motie 5, daarin kijken we naar de brief van de Brabantse Milieufederatie. Die schrijft in een prachtige zienswijze onder andere dat het in hun ogen min of meer mislukt is om goede regionaal bindende afspraken over de zoekgebieden en de locaties te maken. Dat laatste is cruciaal voor de natuur en het landschap in Noordoost-Brabant. In die zienswijze worden cruciale punten aangehaald, maar die zienswijze zit niet bij de stukken en dat is jammer omdat het ook voor de collega's verhelderend zou zijn hoe zo'n club tegen dat bod aan kijkt.

Nog zo eentje, GROEN inZICHT, een compliment aan deze organisatie met bijna 1000 leden. Hoe kan het dat er nauwelijks contact met deze organisatie is? GROEN inZICHT is inmiddels een kennishouder in plaats van een zeer betrokken burger, moet je die niet gewoon meer betrekken in plaats van ze weghouden of misschien wel wegzetten als een nimby? Dat is gewoon jammer en een gemiste kans. GROEN inZICHT, de Brabantse Milieufederatie en deze gemeente hebben uiteindelijk hetzelfde belang namelijk verduurzamen en het lijkt alsof er een keuze moet worden gemaakt tussen natuur, bewoners en de opgaves en dus veel molens, maar dat hoeft niet zo te zijn. De Bossche Groenen gaat echt voor én bewoners én natuur én windmolens. Natuur en vogels zijn inderdaad zeer kwetsbaar in de energietransitie, sommige vogels vliegen zich te pletter tegen windmolens en nog veel meer vogels mijden die juist, waardoor hun leefgebied verdwijnt. Dat hoeft niet per se zo te zijn omdat er compensatiemaatregelen kunnen worden getroffen zoals een wiek zwartverven, het licht dimmen of in de omgeving compensatiegebieden aanleggen. Die Duurzame 10

Polder kan wat ons betreft veel beter ingericht worden. Er zijn nu graslanden zonder biodiversiteit die niet zo interessant zijn en maak van een deel daarvan natte kruidenrijke graslanden, natuurlijk niet precies onder de windmolens, maar verspreid ze over dat gebied. Daardoor versterk je ook de biodiversiteit en bescherm je de kwetsbare natuur die al zo veel te lijden heeft. Daarom dienen wij samen met enkele andere partijen de motie Maatregelen ter bescherming van de vogels in. Dan de bewoners verenigd in GROEN inZICHT. Zelfs nieuwe initiatiefnemers melden zich bij die club en dat geeft wel aan hoe men ook vanuit de markt naar die organisatie kijkt. Eén groep initiatiefnemers, ik geloof zelfs dat de wethouder hen kent, heeft een plan voor drie tot vier turbines langs de snelweg richting De Brand en die willen de gesprekken met de omgeving starten. Zij spreken GROEN inZICHT aan omdat ze direct met lokaal eigenaarschap aan de slag willen, ze willen juist dat er geparticipeerd wordt door de gemeente en de omwonenden. Dus grijp nou die handreiking van onder andere GROEN inZICHT aan, ze willen echt wel meer dan alleen maar de weerstand zijn, zij willen meedenken. De VOORZITTER: U bent bijna aan de vijf minuten. De heer HOEBEN: Ik zal het kort houden. De VOORZITTER: Dat is niet gelukt. De heer HOEBEN: Ik zal het snel afronden.

Motie 3 en 4 zijn toegelicht door gewoon geDREVEN en daar staan wij ook op. Ik geef de eer aan de SP om motie 6 toe te lichten. Dan blijf ik nog redelijk binnen de tijd, tot zover. Amendement 2 Duidelijkheid over Lokaal eigenaarschap Ingediend door De Bossche Groenen, SP, PvdA en Leefbaar 's-Hertogenbosch De raad van de gemeente 's-Hertogenbosch, in vergadering bijeen op 18 mei 2021; gehoord de beraadslagingen in de commissie Omgeving; constaterende dat: • in beslispunt 6 van het dictum van het raadsvoorstel wordt voorgesteld om de handreikingen overwegingskader en 50% lokaal eigendom, in deel III van de RES 1.0. niet als bindend kader vast te stellen maar enkel als hulpmiddel te laten dienen voor lokale keuzes in regionaal perspectief; • in het raadsvoorstel en in de commissie door het college deze keuze wordt gemotiveerd door aan te geven dat de 50% lokaal eigendom reeds is geborgd in de visie Energielandschap en dat die in de uitwerking van de Duurzame Polder verder wordt meegenomen; overwegende: • lokaal eigenaarschap belangrijk is voor draagvlak vanuit het idee dat draagvlak en betrokkenheid worden vergroot als inwoners ook zeggenschap hebben over de ontwikkeling, realisatie en exploitatie van het wind- of zonproject; • de RES met haar handreiking in deel III (incl. bijlage 5) voorziet in een heldere duiding van 50% lokaal eigendom.

• door de handreiking van de RES conform het raadsvoorstel niet als bindend kader te hanteren er dus ook geen duidelijkheid wordt gegeven over welke definitie van 50% lokaal eigendom in het vervolg gehanteerd zal gaan worden; • een heldere en eenduidige afbakening van 50% lokaal eigendom cruciaal is voor de verdere planvorming van de RES in het Bossche gedeelte; besluit: • beslispunt 6 te wijzigen in: 6. de handreikingen overwegingskader en 50% lokaal eigendom, in deel III een bindend kader te laten zijn en een hulpmiddel voor de onderbouwing van lokale keuzes in regionaal perspectief. Motie 5 Maatregelen ter bescherming van vogels Ingediend door De Bossche Groenen, gewoon ge-DREVEN en SP De raad van de gemeente 's-Hertogenbosch, in vergadering bijeen op 18 mei 2021; 11

gehoord hebben de beraadslagingen bij de commissie Omgeving van 21 april 2021 over het raadsvoorstel RES 1.0; constaterende dat: • de Rosmalense Polder een belangrijk weidevogelgebied is, waar al 25 jaar aan weidevogelbescherming wordt gedaan en maatschappelijk geld in is geïnvesteerd. Hier profiteren onder meer de beschermde soorten grutto, kleine zwaan, kemphaan, patrijs en veldleeuwerik van; • uit onderzoek van Sovon in opdracht van de provincie Brabant (2019) blijkt dat windmolens een negatief effect op de vogelpopulatie hebben. Dat komt niet alleen door aanvaring, maar ook door schrikwerking. Het meest gevoelig zijn broedende weidevogels en overwinterende zwanen en ganzen en overwinterende roofvogels; • ook de Vogelbescherming waarschuwt geen windmolens in weidevogelgebied te plaatsen; • vogels onvoldoende beschermd worden in de totale energietransitie.

Er wordt vaak per project bekeken wat er maximaal aan verlies wordt geaccepteerd, maar daarbij wordt te weinig rekening gehouden met het cumulatief effect, waardoor veel leefgebied verdwijnt; • Provinciale Staten van Noord-Brabant op 13 november 2020 een motie heeft aangenomen met daarin het verzoek dat bij de plaatsing van windturbines 'alle mogelijke en relevante mitigerende maatregelen worden genomen om dodelijke slachtoffers te voorkomen', dat wordt uitgewerkt in de omgevingsverordening; • een van die maatregelen het zwart verven van één wiek kan zijn. Uit onderzoek blijkt namelijk dat een windmolen met een zwarte wiek minder slachtoffers maakt onder vogels. Ook kan minder obstakelverlichting worden toegepast; • maar dat compensatiemaatregelen voor vogels uit meer dan een zwarte wiek moeten bestaan om werkelijk doeltreffend te zijn. Daarvoor moet het leefgebied voor vogels in de Rosmalense Polder substantieel vergroot worden.

Dat kan door percelen die nu voor intensieve landbouw worden gebruikt, aan te kopen en/of om te vormen tot natte en kruidenrijke graslanden; spreekt uit dat: • de gemeente 's-Hertogenbosch terecht werk maakt van de energietransitie om de opwarming van de aarde tegen te gaan, maar dat daarbij de biodiversiteit – die eveneens onder grote druk staat – niet uit het oog mag worden verloren; verzoekt het college: • initiatiefnemers voor de plaatsing van windturbines alle technisch uitvoerbare maatregelen te laten treffen om slachtoffers onder vogels en vleermuizen te voorkomen; • hen tevens compensatiegebieden aan te laten leggen in de regio, die zo worden aangelegd dat het gunstig is voor de vogelpopulatie; en gaat over tot de orde van de dag. De heer WIGGERS: Ik houd het kort, misschien verrassend maar ik heb er al genoeg over gezegd. Wij zijn geen voorstander van windturbines, wij zien veel meer heil in de alternatieven die heel snel in ontwikkeling zijn, maar de voorzitter van Bosch Belang vindt het allerbelangrijkste in dit verhaal het welzijn en de gezondheid van onze inwoners. Een keiharde reden om het RES-verhaal decentraal weg te leggen is het creëren van draagvlak onder de bevolking.

Aan deze belangrijke opgave wordt onzes inziens niet voldaan, ervaringsdeskundigen protesteren steeds vaker en heftiger tegen de aanwezigheid van windturbines in hun omgeving en overlast en gezondheidsklachten zijn daar de reden voor. Gek genoeg is er in ons land nog nooit aan het RIVM gevraagd om wetenschappelijk onderzoek te doen naar de effecten van windturbines op de volksgezondheid. Bosch Belang wil daarom eerst wetenschappelijk onderzoek in ons land naar onder welke voorwaarden een windturbine op ons grondgebied kan worden geplaatst zonder dat deze nadelige effecten op de volksgezondheid heeft. Bosch Belang hoopt dat alle leden van deze raad ook graag willen weten onder welke voorwaarden een windturbine geen schadelijke effecten op de volksgezondheid heeft. Het is immers op zijn minst vreemd dat het RIVM nog nooit is gevraagd om zo'n onderzoek te doen. Daarom legt Bosch Belang samen met gewoon ge-DREVEN en 50PLUS de motie Wetenschappelijk onderzoek effecten windturbines op de volksgezondheid aan deze raad voor en wij wachten graag de stemming daarover af. Tot zover voorzitter. Motie 1 Wetenschappelijk onderzoek effecten windturbines op de volksgezondheid 12

Ingediend door Bosch Belang, gewoon ge-DREVEN en 50PLUS De raad van de gemeente 's-Hertogenbosch, in vergadering bijeen op 18 mei 2021; betreffende raadsvoorstel vaststelling Regionale Energiestrategie 1.0; constaterende dat: • de inhoud van het raadsvoorstel aangeeft dat het overgrote deel van de duurzame energie opwekking door middel van windturbines op Bosch' grondgebied zal gaan plaatsvinden; overwegende dat: • er landelijk veel actiegroepen tegen windturbines in hun omgeving zijn en dit aantal groeiende is; • de leden van de actieroepen tegen windturbines in hun omgeving allemaal ervaringsdeskundigen zijn en hun overlast en gezondheidsklachten toeschrijven aan de aanwezigheid van windturbines; • de meest gehoorde klacht de aanwezigheid van laagfrequent geluid is, waardoor de nachtrust ernstig verstoord wordt waardoor de gevolgde stress zowel fysieke als mentale klachten veroorzaakt; • dat het college de stelling hanteert dat nimmer bewezen is dat windturbines een schadelijk effect op de gezondheid van omwonenden hebben, terwijl dit nimmer in ons dichtbevolkt en platte Nederland wetenschappelijk onderzocht is, waardoor het tegengestelde ook waar is; • het RIVM nimmer vanuit een overheidsorgaan de opdracht heeft gekregen dit wetenschappelijk te onderzoeken; • de gehanteerde geluidsnormen en afstanden gebaseerd zijn op aannames zonder enige wetenschappelijke onderbouwing;

verzoekt het college: • de mogelijkheid van negatieve effecten op de volksgezondheid door aanwezigheid van windturbines in bevolkt gebied serieus te nemen door pas windturbines op Bosch grondgebied toe te staan wanneer wetenschappelijk is vastgesteld op welke wijze windturbines geen negatief effect hebben op de volksgezondheid en deze wetenschappelijk vastgestelde normeringen te hanteren; en gaat over tot de orde van de dag. De heer ROOVERS: Laat ik beginnen met te zeggen dat de fractie van de SP de noodzaak van de energietransitie voor de volle 100% onderschrijft en wat ons betreft moet ook Den Bosch doen wat zij kan als het gaat om de energietransitie. Wij zijn daarmee in principe voor het aannemen van deze RES. Wij zijn ook niet principieel tegen het plaatsen van windmolens in de Rosmalense Polder, maar mijn fractie heeft wel een aantal kanttekeningen bij de insteek van dit specifieke voorstel en van dit college. Deze twijfel zit hem zoals gewoonlijk met name op het eigendomsvraagstuk, de verdeling van de lusten en de lasten. Ten eerste zijn wij hoofdindiener van motie 6 die wij samen met de PvdA, De Bossche Groenen en Leefbaar 's-Hertogenbosch indienen. Deze motie vraagt om het creëren van duidelijkheid over de uitvoering van de op 7 juli 2020 aangenomen motie Publieke uitbating Energielandschap.

Dit voorstel, de RES, beweert bij te dragen aan de uitvoering van deze motie, maar er wordt met geen woord gerept over gemeentelijke uitbating. Welke vorm krijgt dit nu, is het zoals de wethouder in de commissie aangaf, 'op gemeentelijke grond staan gemeentelijke windmolens'? Dat zou namelijk mooi zijn, ik hoor graag het antwoord van de wethouder. Wij zijn ook mede-indiener van amendement 2. Dit amendement gaat ook over duidelijkheid, maar dit keer over het lokale eigenaarschap wat echt wel iets anders is en dat ligt overigens volledig in lijn met het advies dat GROEN inZICHT aan onze gemeente heeft gegeven. De wethouder gaf zelf al aan dat beslispunt 6 voor onduidelijkheid zorgt en met dit amendement kunnen we die duidelijkheid weer inbouwen. We zijn ook mede-indiener van motie 5. Mijn algemene boodschap aan de wethouder zou zijn: wij vragen om duidelijkheid, geef ons die duidelijkheid en help mijn fractie om ook in te stemmen met dit voorstel want we willen het zo graag. Tot zover. Motie 6 Uitvoering motie Publieke uitbating Energielandschap Ingediend door SP, De Bossche Groenen, Leefbaar 's-Hertogenbosch en PvdA De raad van de gemeente 's-Hertogenbosch, in vergadering bijeen op 18 mei 2021; gezien het voorstel Regionale Energiestrategie 1.0 en de beraadslaging in de commissie Omgeving van 20 april 2021; 13

constaterende dat: • de gemeenteraad op 7 juli 2020 de motie Publieke uitbating Energielandschap heeft aangenomen; • deze motie het college verzoekt om: 1. te streven naar een gedeelte gemeentelijke uitbating van zon en windenergie, zeker waar het gemeentelijke gronden betreft; 2. de opbrengsten van deze uitbating aan te wenden voor duurzaamheidsmaatregelen die er op gericht zijn klimaatarmoede tegen te gaan; • het raadsvoorstel beweert bij te dragen aan de uitvoering van deze motie, hoewel nergens duidelijkheid wordt gegeven over uitbating door de gemeente zelf; • de wethouder in de commissie Omgeving van 20 april heeft aangegeven dat: Er wordt gekeken naar wat de beste plek voor windmolens is en als dit op gemeentegrond is, [het] gemeentelijke windmolens [zijn]; overwegende dat: • er duidelijkheid moet worden geschapen over de uitvoering van de op 7 juli 2020 aangenomen motie; verzoekt het college: • zo snel mogelijk duidelijkheid te geven over de uitvoering van de motie 'Publieke uitbating Energielandschap', waarmee in ieder geval duidelijkheid wordt geschapen over: 1. de beoogde grootte van het gemeentelijke aandeel in de maatregelen die voor de RES genomen worden; 2. de beoogde besteding van de opbrengsten van dit aandeel; en gaat over tot de orde van de dag.

Mevrouw DE RUITER: Zoals we in de commissie al hebben gezegd, wil GroenLinks de klimaatcrisis natuurlijk aanpakken en zien we in deze RES-opgave ook een eerste stap om de doelstellingen van het klimaatakkoord te bewerkstelligen. We hebben in de commissie Omgeving ook een opmerking gemaakt over de 50% lokaal eigendom en het hierbij zoeken van samenwerking en draagvlak. We wachten het antwoord van de wethouder af en ik ga ervan uit dat de in de commissie Omgeving gedane toezegging wordt uitgevoerd. Mijn fractie heeft nog wel een vraag aan de wethouder, namelijk wat er gaat gebeuren als het gaat om transport en opslag van de opgewekte energie, komen daar nog projecten voor en op welke wijze wordt de raad hierover geïnformeerd? Ik wil graag antwoord op deze vraag. Wij steunen de meeste amendementen en moties niet, maar we hebben wel een warm hart voor de dieren, de vogels en de mussen in de motie van gewoon geDREVEN. Misschien komt deze discussie terug bij de warmtevisie, maar ik ga ervan uit dat dit wordt uitgevoerd en deze motie steunen we. GroenLinks vindt ook de laatste motie van De Bossche Groenen, die de heer Hoeben net heeft toegelicht, een goede motie en GroenLinks gaat die steunen. De heer VAN CREIJ: Even richting mevrouw De Ruiter. Ik hoorde u een vraag aan de wethouder stellen over de transportschaarste van de opgewekte stroom.

Als straks blijkt dat er 380 KV is in plaats van 150 KV met alle gezondheidsrisico's van dien, hoe staat u daar dan in, wat is het standpunt van GroenLinks daarin? Mevrouw DE RUITER: Wat GroenLinks betreft, moeten we grote stappen zetten. We zijn er nog niet, dit is een eerste opgave voor 2030 maar wat ons betreft, mag er natuurlijk een tandje bij. De opslagcapaciteit is een erg belangrijk onderdeel van de energietransitie en ik vind ook dat we daarover geïnformeerd moeten worden en dat er wellicht activiteiten en projecten worden opgestart, maar ik ga ervanuit dat het nu voorliggende voorstel kan worden uitgevoerd. De heer HOEBEN: Ik heb nog een korte vraag aan mevrouw De Ruiter over het 50% lokaal eigenaarschap. Ik heb de woorden van de wethouder ook gehoord, hij zei in feite dat dit geborgd is, maar we hebben eigenlijk niet gesproken over welke definitie daaronder hangt en die is nu juist in bijlage 5, waar het amendement over gaat, heel erg klip-en-klaar gedefinieerd, welke fases er zijn. Kent GroenLinks de definitie waaraan de toezegging van de wethouder is gekoppeld? Mevrouw DE RUITER: Zoals ik net zei, wacht ik het antwoord van de wethouder af, maar ik ga 14

ervan uit dat wat hij doet wat hij in de commissie heeft toegezegd, dat de eerder bij de bespreking van de visie Energielandschap aangenomen motie gewoon wordt uitgevoerd en dat het dus wordt opgepakt. De heer ROOVERS: Toch een kleine verwarring aan mijn kant want die aangenomen motie waarover ik het had, ging over iets wezenlijk anders dan het amendement van De Bossche Groenen. Die aangenomen motie ging over gemeentelijk eigenaarschap en het amendement van De Bossche Groenen waarover de onduidelijkheid bestaat, gaat over lokaal eigenaarschap, dus van de omwonenden en niet per se van de gemeente zelf. Kunt u mij misschien duidelijk maken wat u daar precies mee bedoelt? Mevrouw DE RUITER: Daar hebben we in de commissie ook over gesproken en zoals ik zei ga ik ervan uit dat die eerder aangenomen motie wordt opgepakt, dat de bewoners erbij worden betrokken en dat ze kunnen deelnemen als het gaat om het eigenaarschap hiervan. De heer SMEETS: Ook mijn fractie kijkt terug op een goed debat in de commissievergadering. Dit voorstel gaat heel concreet over het bijstellen van de petajoules, maar dat kan onze fractie niet los zien van de grotere context, de energievisie en de Duurzame Polder. We begrijpen daarom dat een aantal amendementen en moties dat raakt, maar in feite zal het merendeel het raadsvoorstel niet raken en daar kom ik straks op terug.

Resumerend is mijn fractie erg positief dat we in ieder geval de actualisatie doorvoeren en 0,18 PJ van de opgave aftrekken, waardoor de impact op de Duurzame Polder uiteindelijk minder wordt zonder dat we de verantwoordelijkheid om richting 2050 te verduurzamen uit het oog verliezen. In de commissie werd aangegeven dat wij de opvatting van de wethouder delen dat je moet doorrekenen aan gerealiseerde projecten die van de RES zouden moeten worden afgetrokken, maar dat je je niet rijk moet rekenen met wat nog niet is vergund. In die zin heb ik gevraagd of het mogelijk is om 2020 in de actualisatie mee te nemen, dat zou ons vanuit die hoedanigheid fair lijken. Ambtelijke navraag leert echter dat het RES-bod er op 1 juli 2021 moet liggen, waardoor dit helaas niet haalbaar is. Dat is voor ons een hard gelag, maar dat moeten we accepteren. Wat betreft de 100 ha waar gewoon ge-DREVEN mee komt... De opvatting dat die in ieder geval van de impact op de Duurzame Polder afgaat, is een feit en daar zijn we het over eens, maar vanuit de gedachte 'reken jezelf niet rijk', lijkt het ons niet fair… De heer VAN HATTEM: Ik hoorde Rosmalens Belang als lokale partij die niet aan een landelijke partij is gebonden zeggen 'dat RES-bod moet er op 1 juli 2021 liggen.

Dat is nu eenmaal zo, dat is jammer we kunnen onze zaken niet meer bijstellen', terwijl wij verwachten dat een lokale partij als Rosmalens Belang vanuit de lokale autonomie zou zeggen 'wij hebben niet zo'n boodschap aan zo'n akkoord vanuit het rijk dat er voor 1 juli 2021 zou moeten liggen, wij gaan zelf over onze eigen uitgangspunten vanuit onze lokale autonomie en onze lokale kracht' of zeggen jullie 'we lopen alleen maar in de pas van het rijk en we doen braaf wat de minister opdraagt'? De heer SMEETS: Ik zou graag toezeggen dat we hier in Nederland als lokale stadstaat zouden kunnen acteren, maar volgens mij is dat ver van de realiteit waarmee we hebben te maken. We hebben te maken met een factor Den Haag waarvan u zelf deel uitmaakt en waar u zelf nadrukkelijk in de eerste lijn invloed op heeft en dus zou ik zeggen doe aldaar beter uw best, dan kunnen wij hier lokaal van profiteren. De heer VAN HATTEM: Toevallig had ik vorige week een heel debat over de centrale en de decentrale overheid en de verhouding daartussen. Daar heb ik juist dit punt ook aangehaald en minister Ollongren roept dan heel hard 'ja maar het zijn juist de lokale raden die dit in hun autonomie vaststellen'.

Als wij hier echt van onze autonomie zouden moeten uitgaan… Kijk, wij zijn niet aan een wet gebonden, niet als medebewind, het is echt een bestuurlijk akkoord en er is geen enkele wettelijke bepaling die ons dwingt dit voor 1 juli 2021 per se op die manier te doen. Dan vraag ik aan een lokale partij die vanuit het lokale belang zou moeten redeneren en die niet aan het landelijke gebonden is waarom die dan toch in die pas van zulk soort akkoorden wil lopen. De VOORZITTER: Dat was dezelfde vraag. De heer Smeets. De heer SMEETS: Precies, ik vervolg nu mijn betoog. Reken jezelf niet rijk, vandaar dat we niet met het amendement meegaan omdat we daar niet op vooruit willen lopen. We hebben in 2020 de grens juist op 1 kilometer vastgesteld vanwege het afschermen van de gezondheidsrisico's waaraan 15

ook Bosch Belang refereert. Juist met die ene kilometer weten we in ieder geval zeker, ondanks dat daar geen wetenschappelijk onderzoek naar is gedaan, dat de geluidsnormen, licht… De heer WIGGERS: Ik ben erg benieuwd hoe Rosmalens Belang aan de wetenschap komt dat 1 kilometer geen overlast geeft. Niemand weet het, alleen Rosmalens Belang en ik wil graag weten waar de heer Smeets die wijsheid vandaan heeft. De heer SMEETS: Die wijsheid is gelukkig niet alleen toebedeeld aan Rosmalens Belang, daar hebben wij in 2020 uitermate zorgvuldig naar gekeken; wat is het aantal decibellen op de gevel op het moment dat je een bepaalde afstand tot een windmolen hebt. Wat dat betreft, weet je zeker dat 1 kilometer een hele acceptabele afstand is. In het verlengde van de lijn van gewoon ge-DREVEN, daar ben ik het helemaal mee eens. Als gevolg van de actualisatie wordt het aantal windmolens veel minder, waardoor de windmolens verder richting de gemeentegrens kunnen. Wat mij betreft bij voorkeur 2 kilometer afstand en hoe verder hoe beter, volgens mij zit het college daar niet anders in, waardoor enig potentieel gezondheidsrisico nog verder afneemt. Wat betreft het lokaal eigenaarschap ben ik het eens met de lijn van GroenLinks dat gedane toezeggingen in 2020 en ook in de commissiebehandeling staan en we wachten de visie van de wethouder af.

Stoken voor de mussen, die motie begrijpen we niet helemaal in de context van dit voorstel omdat dit in feite over restwarmte gaat. U legt wel een voorzichtige link met het windpark, maar het gaat in feite over restwarmte en dat begrijpen we niet helemaal. De maatregelen voor de vogels die voelen we ook zeker, maar dit is nou typisch iets waarover we het moeten hebben op het moment dat we weten hoe die windmolens worden ingepast en je concreet kunt kijken naar mitigerende maatregelen voor vogels en andere natuur. Tot zover voorzitter. De heer VERBRUGGEN: Dit raadsvoorstel bevat positief nieuws en een winstwaarschuwing. Het is goed dat er meer zon-op-dakprojecten zijn gerealiseerd dan eerder voorzien, dat maakt de restopgave voor 2030 kleiner. Daardoor lijkt het of we minder voor de energietransitie hoeven te doen, maar het tegendeel is waar. We zien gelukkig dat er veel duurzame projecten zijn gerealiseerd en ook zien we voordelen van corona op milieugebied, maar wat als de economie weer op volle toeren gaat draaien? D66 houdt nog steeds het doel voor 2050, een klimaatneutrale gemeente, scherp op het netvlies en daarbij is het doel van de RES in 2030 slechts een papieren tussenstap. We zien niet alleen de voordelen van dit traject voor het tegengaan van klimaatverandering, maar ook voor schone lucht voor iedereen.

We staan open voor innovaties maar we zijn ook realistisch, 2030 is niet zo ver weg, zeker niet als de projecten over vier jaar al vergund moeten zijn. We gaan dan ook niet mee in het achterhoedegevecht om de restopgave verder te verlagen en het proces verder te vertragen, daarvoor is het klimaatprobleem te urgent. We hebben er vertrouwen in dat in dit traject zorgvuldige afwegingen worden gemaakt, waarbij de nieuwste stillere technieken worden toegepast en rekening wordt gehouden met de belangen van de natuur, bewoners en het landschap. Met deze motivatie steunt mijn fractie het raadsvoorstel en geeft daarom geen steun aan de amendementen en de meeste moties. Wat betreft motie 5 en 6 wachten we de reactie van het college af. Tot zover. De heer VAN CREIJ: Dan toch even naar D66. Ik hoorde u zeggen dat u het vizier op 2050 hebt, terwijl uitdrukkelijk is aangegeven dat het huidige RES-bod tot 2030 loopt. U mag persoonlijk verder kijken, maar het bod dat er moet liggen, gaat tot 2030 en ik hoor u toch 2050 noemen. Waarom houdt u zich niet aan de opdracht? De heer VERBRUGGEN: Wij stemmen in met het raadsvoorstel en wij gaan mee met het vizier op 2030, maar we kijken ook verder. De energietransitie gaat ook verder, het stopt niet na 2030. Wij zien de RES puur als een tussenstap en het einddoel is 2050.

De heer PLOEGMAKERS: We hebben de afgelopen jaren meermaals over de invulling van de RES-opgave gesproken en we staan nu op het punt om per 1 juli 2021 een definitief bod aan de provincie uit te brengen. Voorzitter, het CDA is zoals u weet groot voorstander van zon boven wind, maar wij begrijpen dat we dan de opgave voor 2030 niet gaan halen. Het CDA is zich er zeer van bewust dat we keer op keer een stap voorwaarts moeten zetten en we onze verantwoordelijkheid moeten nemen om de klimaatdoelen voor 2050 te bereiken ook al weet je dat je hiermee niet altijd de populariteitspoll wint, maar dat is nu eenmaal inherent aan besturen. Voorzitter, het CDA loopt niet weg voor zijn verantwoordelijkheid vanuit het besef dat we schatplichtig zijn, we hebben de natuur en cultuur geërfd van onze voorouders en te leen voor de mensen die na ons komen.