Notulen raadsvergadering 2021-03-10 (vervolg 09-03-2021)

VERVOLG VERGADERING VAN 9 maart 2021 VERGADERING VAN DE GEMEENTERAAD VAN 's-HERTOGENBOSCH OP 10 MAART 2021 AANVANG 18.00 UUR

Voorzitter:

drs. J.M.L.N. Mikkers

Griffier:

drs. W. Amesz

Leden aanwezig:

J.J.E.L. van Creij, mw. Y. Dogan LLM, mw. ing. E.E.M. Eigenhuijsen, R.J.J. Geers, F.G.F. van Genugten, J.J.M. Gersjes, mw. J.M.C. van Gool, M.A.W.A.M. Hack, A.W.J.A. van Hattem LLB, W.B.G. Hoeben, mw. J.M.M. Hoog Antink, mr. F. Kabbouti, drs. P.E. Kagie, mw. R.F. van der Kallen-van der Donk, drs. R.M.J. van den Kerkhof, P.M. van der Krabben, mw. drs. H.M. Mees-Huibers, D.J.G. Peters, M.C.J.M. Ploegmakers, A.P.R.G.M. van Rosmalen, A.M. Rotman, mw. drs. E.J. de Ruiter, P. Slikker, G.J.I.J. Smeets MBA, O.R. Thelissen, G.M.M. Verbruggen, mw. mr. drs. I.E.C. Visschedijk, mw. C.K.J. Visscher, mw. J.P.M. Welten-van Doremalen, P.H. Wiggers en mw. ir. I.J.J. van Zwambagt

Tevens aanwezig de wethouders:

Afwezig:

M.J.J. van der Geld MSc, mr. J.W.F. Hoskam, U. Kâhya en mr. H.C. van Olden ing. A.J.G. de Groot, mw. drs. J. Hendrickx, mw. A. Hernández, mw. J.C.H. Lokhoff-Tiebosch, H.J.M. Mees, B.F.C. Roovers, F.H. van Valkenburg, R.G. Vonk

De VOORZITTER: Ik verzoek u allen plaats te nemen. We hebben een aantal afwezigen in vergelijking met 9 maart jl. Mevrouw Lokhoff, de heer Roovers, de heer De Groot, mevrouw Hernández, de heer Mees, de heer Vonk, de heer Van Valkenburg en mevrouw Hendrickx. Ik verwacht de heer Van Creij en mevrouw Visschedijk nog. Dit is de laatste avond dat we gebruik mogen maken van de gastvrijheid van de Maaspoort en ik wil namens ons allemaal de mensen van de catering en de mensen van het geluid bedanken voor de goede zorgen. De heer VAN DER KRABBEN: Voorzitter, mag ik u een suggestie meegeven? De catering is hier zo goed, laten we dat proberen vast te houden. De VOORZITTER: Dan hebt u niet gehoord dat het presidium heeft besloten dat er in de nieuwe raadzaal niet gegeten mag worden. Dus de brownies die we hier hebben, krijgen we daar niet. Ik zou altijd de verantwoordelijkheid bij de voorzitter van het presidium neerleggen, dat begrijpt u hè. We hebben nog drie agendapunten op de agenda en ik begin met agendapunt 11. Mevrouw WELTEN: Voorzitter, met uw goedvinden doe ik naar aanleiding van onze discussie op 9 maart jl. nog even een mededeling over het agendapunt Omgeving Station Oost, waarbij D66 en anderen een amendement hebben ingediend. We hebben eigenlijk per abuis voor gestemd, dat is ons overkomen, gewoon omdat we onze hand niet hebben opgestoken.

Ik wil bij dezen, zeker voor het verslag, toch nog even aangeven dat wij er iets anders in zitten en dat the sky the limit niet is. Dank u wel. III.11.

Zienswijze Conceptkadernota 2022 Omgevingsdienst Brabant-Noord (ODBN)

De heer KAGIE: We hebben de afgelopen jaren indringend gesproken over de Omgevingsdienst en met name over de financiële huishouding en de kritische kanten daaraan. De zienswijze die nu voorligt is bijna identiek aan die van 2020. De wethouder verzuchtte op 22 februari 2021 in de commissie dat het feit dat de commissie nu hetzelfde inbrengt hem de ruimte 1

gaf om op 24 februari te zeggen dat er daadwerkelijk iets moet gebeuren met wat in 2020 kritisch is ingebracht en wat er nu wordt ingebracht. De ODBN is financieel een kritische huishouding en ik heb de resultante van het Algemeen Bestuur van 24 februari 2021 mogen aanhoren en de voordelen voor het jaarrekeningresultaat vielen als rijpe appels uit de boom, maar de voorzitter van het Algemeen Bestuur van de ODBN zei terecht 'Ja, maar ben je wel in control als het zo gemakkelijk gaat met de voordelen en de afgelopen jaren met de tegenvallers?' Voorzitter, die discussie zo zijnde, gaan we ervan uit dat de wethouder de zaken de komende tijd richting de begroting scherp in de gaten houdt. Daarnaast is er in de commissievergadering van 22 februari gesproken over waartoe de ODBN op aarde is en hoe die zich verhoudt tot onze eigen afdelingen Toezicht en Handhaving en Vergunningen en tot de provinciale verantwoordelijkheid. Het is natuurlijk allemaal geen toeval, maar vorige week verscheen een rapport onder leiding van oud-minister Jozias van Aartsen. Hij heeft 29 Omgevingsdiensten tegen het licht gehouden en in het Reformatorisch Dagblad waarop ik geabonneerd ben, staat 'Slechte werking Omgevingsdiensten leidt tot schade' en in dat rapport wordt gesproken over het handhavingsgat tussen de verschillende verantwoordelijken.

Voorzitter, met anderen stel ik voor dat de raad zelf het initiatief neemt om op basis van dat rapport van Jozias van Aartsen de ODBN tegen het licht te houden met betrekking tot de essentie van zijn functioneren in relatie tot de eigen afdeling VTH en vanuit de raad ook te komen tot aanbevelingen voor het beter functioneren van de handhavingsmachine. Mede namens andere fracties zullen we dat initiatief nemen. Mevrouw VAN ZWAMBAGT: De heer Kagie heeft natuurlijk al het een en ander gezegd. Ook wij hebben onze zorgen en die hebben wij natuurlijk ook al in de vorige commissievergadering geuit, met name over het financiële gedeelte, de haalbaarheid, de cao-onderhandelingen en hoe de processen eventueel sneller en eenvoudiger kunnen gaan. U hebt toen ook die zorgen onderschreven en aangegeven dat u die op 24 februari jl. zou bespreken en zelfs met de schoen op tafel zou slaan. Wij zijn benieuwd wat u daar heeft opgehaald en of u de CDA-punten en de punten van de andere partijen voldoende hebt kunnen inbrengen. Mevrouw WELTEN: Eigenlijk in het verlengde van wat beide collega's zeiden, ook de VVD heeft haar zorgen vaak geuit en het is goed om hier nog eens uitgebreid over te spreken. We komen daar later op terug, dank u wel. De heer VAN CREIJ: Leefbaar 's-Hertogenbosch en het CDA hebben al veel gezegd en ik wil het nog heel even hebben over de taakstelling van € 50.000.

De wethouder gaf aan dat hij daarnaar gaat kijken. Er komt een andere zienswijze met betrekking tot de bezuiniging van die € 50.000 en mijn grote vraag is nog steeds of het college nog steeds achter de taakstelling van € 50.000 staat en hoe we die daadwerkelijk verdelen over de drie stukken die nu voorliggen, de ODBN, de Veiligheidsregio en de GGD. De heer VAN HATTEM: De PVV-fractie heeft ook de nodige opmerkingen bij deze Kadernota van de ODBN. In de zienswijzenbrief wordt aandacht gevraagd voor de kwaliteitscriteria en er wordt uitgegaan van een minimale kwaliteit van de uitvoering van de VTH-taken. Daarvoor wordt nadrukkelijker aandacht gevraagd en wat onze fractie betreft is dat nogal zacht uitgedrukt, er mag wel stevig worden ingezet op risicogericht toezicht en handhaving en op de externe veiligheid. Daarover staat een stuk in paragraaf 2.1 van de kadernota en wij benadrukken dat het goed zou zijn om te komen met een strategie om bij onvoorziene omstandigheden door te pakken, onder andere onder de huidige coronaomstandigheden. Ook het wegvallen van de IOV, de Impuls Omgevingsveiligheid, is een aandachtspunt. Dat was een rijkssubsidie die is omgezet in een niet-geoormerkte uitkering via het Gemeentefonds en ik hoor graag van de wethouder of die in deze gemeente onverkort op dezelfde wijze wordt doorgezet, zodat dit externe veiligheidsaspect ook financieel goed geborgd is.

De reden dat ik hier extra nadruk op leg, is omdat bij de brand gisteren bij AVI, bij verschillende controles door de ODBN is vastgesteld dat er bij AVI. meer afval wordt opgeslagen dan is toegestaan en dat er regelmatig waarschuwingen zijn uitgedeeld. Het zou goed zijn om bij dergelijke omstandigheden, ook als het door de controlemaatregelen komt, toch te kunnen doorpakken en dat de gemeente, maar ook de provincie daar steviger op kunnen inzetten. Dit punt verdient wat onze fractie betreft wat extra aandacht en daarom vinden we zoals het nu in de zienswijzen brief staat, 'nadrukkelijk aandacht', iets te zacht uitgedrukt. Stevig doorpakken op het gebied van veiligheid, toezicht en handhaving en ieder risicogericht onderdeel mag benadrukt worden. De heer KABBOUTI: Ik sluit aan op de laatste woorden van de heer van Hattem want volgens 2

mij zit daar precies de crux. Op het moment dat we stevig op bepaalde onderdelen inzetten en we dus ook de ambities van onze gemeente omhoogtrekken, heeft dat direct gevolgen voor de inzet van de ODBN en ook financiële consequenties. Volgens mij is dat het gesprek dat we in de commissie hebben gevoerd, dat zou het gesprek moeten zijn: wat zijn onze ambities, wat verwachten we van de ODBN en hoe zetten we daarop in, wat zijn onze prioriteiten als gemeente? Deze zienswijze ziet op de Gemeenschappelijke Regeling en niet op de inzet die wij als gemeente van de ODBN verwachten. Ziet de heer Van Hattem ruimte om dat gesprek met ons aan te gaan? De heer VAN HATTEM: Jazeker voorzitter, binnen de ODBN kunnen ook de nodige keuzes worden gemaakt, binnen het financiële kader dat hier nu ligt, kunnen ook andere prioriteiten worden gesteld. Er ligt nu bijvoorbeeld een stevige opdracht op het gebied van de stikstofhandhaving en binnen het gremium van de Gemeenschappelijke Regeling, daar kijk ik dan met name het college voor aan, kunnen bijvoorbeeld ook afspraken worden gemaakt. Misschien kan het wel een onsje minder op de stikstofhandhaving en wat meer op de echte externe risico's, met name bij bedrijven als AVI Ik denk dat het goed is om daar binnen de Gemeenschappelijke Regeling werk van te maken en die opdracht zou ik als kaderstelling vanuit de raad willen meegeven. Tot zover voorzitter.

Reactie college Wethouder HOSKAM: Ten aanzien van de laatste opmerkingen van de heer Van Hattem. AVI valt onder provinciaal toezicht en uw vragen over handhaving zou ik stellen in een ander gremium, waar u ook inzit. De heer VAN HATTEM: De Gemeenschappelijke Regeling is een Gemeenschappelijke Regeling en daar zit de wethouder als gelijke partner met de gedeputeerde aan tafel. Ook qua verdeling van de taken binnen de Gemeenschappelijke Regelingen en de prioriteiten van de ODBN is deze wethouder evengoed een speler en als er provinciale bedrijven binnen deze gemeente zitten, kan daar ook aandacht voor worden gevraagd. Wethouder HOSKAM: De vraag over de omzetting van de middelen beschouw ik echt als een technische vraag, dat kunt u gewoon navragen. De heer Kabbouti heeft natuurlijk wel gelijk als hij zegt dat het ook over onze eigen opgave gaat, dat was de discussie die we zouden aangaan, je eigen prioriteiten die je inbrengt bij de Omgevingsdienst. Dan even ten aanzien van de vergadering van februari jl. Dat was een reguliere vergadering waarin de kadernota niet is besproken. We zijn op tijd met de zienswijze en die staat de volgende keer op de agenda. Dan de discussie over het rapport Van Aartsen.

Jozias van Aartsen geeft tien aanbevelingen: ondergrens en omvang van de Omgevingsdiensten verhogen, de kwaliteit verbeteren en afstemming op dat de aard van de inrichtingen, meer prioriteit capaciteit en inzet strafrechtelijke handhaving, hetzelfde basispakket voor alle Omgevingsdiensten, landelijke normfinanciering in plaats van lokale outputfinanciering, daar zit natuurlijk wel de crux. Verder: verplichting tot informatie-uitwisseling en investering kennisontwikkeling, één uitvoerings- en handhavingsbeleid en één uitvoeringsprogramma, inrichten van rijkstoezicht op de Omgevingsdiensten en advisering en uitvoeringstoets door Omgevingsdiensten over omgevingsplannen. Dat zijn allemaal aanbevelingen van Jozias van Aartsen en daarbij wil ik ook opmerken dat hij ook ingaat op de spagaat waarin je zit met aan de ene kant het eigenaarschap, u bent ook eigenaar van de Omgevingsdienst namens de gemeente 's-Hertogenbosch, en aan de andere kant het opdrachtgeverschap van die Omgevingsdienst, maar dat is geen nieuw verhaal. De heer KAGIE: Even dit, misschien praten we even langs elkaar heen. Het gaat ons erom dat we ons voordeel doen met het rapport Van Aartsen in relatie tot het al te wankele functioneren van de ODBN zoals dat in het rapport staat, maar ook op basis van andere signalen.

Laten we zelf voorkomen dat wij allerlei zaken bij de Omgevingsdienst stapelen en we vervolgens verontwaardigd over de oplopende rekening zijn. Eerst even kijken naar de duiding van onderop, vanuit de gemeente, wat verwachten wij van die dienst en van de prioritering? Wethouder HOSKAM: Dat is de discussie die de heer Kabbouti aanzwengelde en waarvan ik heb gezegd dat we die moeten aangaan. Met betrekking tot het rapport Van Aartsen staat in de Kamerbrief dat het nieuwe kabinet met uitspraken over de Omgevingsdiensten komt, in het nieuwe kabinet zal aandacht worden besteed aan de problemen met de Omgevingsdiensten in Nederland. Dat was mijn antwoord. Tweede termijn 3

Mevrouw VAN ZWAMBAGT: Ik begrijpt dat het op 24 februari jl. niet aan de orde is geweest, maar ik ga er wel van uit dat u de punten die wij hebben weergegeven de volgende keer als de kadernota aan de orde is, bespreekt en wij krijgen dan graag een terugkoppeling. De heer KAGIE: Voorzitter, dan toch voor de compleetheid. Op 24 februari jl. was er een bespreking over het jaarrekeningresultaat 2020, ik signaleerde dat er ineens allerlei voordelen uit de boom vielen en daar hoor ik de wethouder toch nog graag even over. De heer VAN HATTEM: Ik kom nog even terug op een punt dat de wethouder maakte over het wegvallen van de rijkssubsidie voor de Impuls Omgevingsveiligheid. Dat was niet zozeer als technische vraag bedoeld, maar het was vooral een oproep om het bedrag hiervoor onverkort door te zetten. Als dat betekent dat we iets minder moeten bezuinigingen, is dat maar zo. De Omgevingsdienst is gewoon een erg belangrijke primaire taak van de gemeente en dan moet er maar op iets anders bezuinigd worden. Dit is van groot belang voor al onze burgers, hun veiligheid en hun leefomgeving en liever hiervoor het geld dan voor allerlei andere hobby's. Tot zover voorzitter. De heer VAN CREIJ: Dan toch nog even over de € 50.000 waarover ik een vraag aan de wethouder heb gesteld.

Staat dat nog rechtovereind, ook gezien de verzwakte brief aan de GGD? Wethouder HOSKAM: Bij de Omgevingsdienst is een toelichting gegeven op het verwachte jaarrekeningresultaat, daar is het dus nog niet mijnheer Kagie en u kunt het agenderen op het moment dat de jaarrekening er is. Er is voorlopig gemeld dat er als gevolg van corona minder werkzaamheden zijn verricht en dat er een incidentele meevaller is door de verkoop van een pand. Dan ten aanzien van de € 50.000. Ja, uw raad heeft gezegd dat we dat moeten zoeken en dan is het college in zijn algemeenheid toch gehouden om dat te doen en u te melden of dit wel of niet gaat lukken. Het raadsvoorstel Zienswijze Conceptkadernota 2022 Omgevingsdienst Brabant-Noord (ODBN) is door de gemeenteraad unaniem aangenomen. III.12.

's-Hertogenbosch Groen en Klimaatbestendig

De heer GERSJES: Wij waren in de commissie al positief over het voorliggende visiedocument. We gaan niet herhalen wat daar allemaal in staat, dat is duidelijk en dat is toen ook behandeld. Ik wil de motie die wij hebben ingediend toelichten en ook een toelichting geven op de andere moties binnen dit vraagstuk. In onze motie wordt het college verzocht de lead te nemen in het onderzoeken in hoeverre in de praktijk mensen kunnen worden verleid tot minder tegels in tuinen en samen met de provincie en het waterschap te kijken hoe kan worden samengewerkt om de kosten te drukken en subsidies te geven om meer te kunnen ontstenen.

Motie 1 's-Hertogenbosch Groen en Klimaatbestendig Ingediend door Bosch Belang De raad van de gemeente 's-Hertogenbosch, in vergadering bijeen op 9 maart 2021; overwegende dat: • om forse stappen te maken in het voorkomen van wateroverlast door forse regenbuien er naast een verplichting bij nieuwe bouwactiviteiten, zoals voorgesteld in het voorstel, er tevens een wereld te winnen is met een financiële verleiding in de bestaande voor- en achtertuinen; spreekt uit dat: • wij als gemeente een pilot ontwikkelen waarbij we de kosten van een vierkante meter versteende tuin als uitgangspunt nemen; • daarbij de gemiddelde kosten van de afvoer van de verstening plus de gemiddelde kosten van beplanting samen opgeteld als subsidie verlenen; • voor de bekostiging van deze subsidie samenwerking te zoeken met de waterschappen en de provincie; verzoekt het college: • de regie te nemen en te onderzoeken in hoeverre we deze verleiding snel in de praktijk kunnen brengen; 4

en gaat over tot de orde van de dag. De heer VAN CREIJ: Er staat geen datum op uw motie, maar als ik kijk naar wat u vraagt… We hebben op 2 maart jl. een brief van de wethouder ontvangen waarin actiedagen met de mogelijkheid tot het inleveren van tegels wordt aangekondigd. Hebt u deze motie opgesteld voordat die brief van de wethouder er was? Volgens mij geeft de wethouder in die brief al aan wat u eigenlijk vraagt, klopt dat? De heer GERSJES: Ik heb dat er niet uit kunnen halen en ik houd de motie in stand. We willen proberen samen met de provincie en het waterschap die pilot te ontwikkelen. Hij raakt wel andere moties, maar deze is toch wel uniek. Ik ga even in op de andere moties. Wij zien geen heil in die van De Bossche Groenen over het NME-centrum en dat kan ik wel toelichten. De raad heeft eerder al ingestemd met een locatie en daar is ook al geld ingestoken, namelijk het milieueducatiepunt op de Oosterhoeve. Dat zou een fysiek vertrekpunt zijn en dat willen wij handhaven, we willen niet nog een extra fysiek punt oprichten. Die motie steunen we daarom niet. Dan de andere motie van De Bossche Groenen en de SP. Wij zijn echt tegen het in het leven roepen van een ontregelingsregeling voor inwoners van de gemeente Den Bosch omdat een regeling al gauw uitgaat van dwang en het moet vrijblijvend zijn.

Motie 4 van D66 en GroenLinks over het verlengen van de subsidieregelingen voor de aanleg van groene daken en regentonnen is een fantastisch initiatief en die steunen we. De motie van de coalitiepartijen steunen wij als grootste oppositiepartij ook, alles met betrekking tot bloemen, bijen en bomen is goed. Tot zover voorzitter. De heer HOEBEN: Ik maak van de gelegenheid gebruik om nog eens complimenten uit te delen, dat hebben we in de commissie al gedaan, het is echt een prima voorstel. We hebben in de commissie gesproken over het benodigde geld en er staat één gevaarlijke zin in het stuk, maar daar hebben we de wethouder toen niet over gehoord. Als we dit straks in uitvoering nemen, we onze goede voornemens daadwerkelijk willen uitvoeren en er ergens een keer een budgettair gat is of we ergens iets tekortkomen, gaan we ervan uit dat de wethouder niet schroomt om terug te komen naar de raad met een goed voorstel om wat bij te plussen. Dan de moties, laten we beginnen met motie 1. Die lijkt erg op onze motie 3, de onttegelingsactie. Wij steunen u wel want alles wat we kunnen doen om meer te onttegelen is goed. Dan ga ik direct verder met onze motie 3.

Wij gaan uit van een stimuleringsmaatregel en als iets in de praktijk goed werkt, neem de regentonnenactie die overigens ook op de lijst staat als M4… Op het moment dat je een stimuleringsactie doet, een stimuleringsmaatregel, kunnen mensen daar min of meer geld mee verdienen. De actie 'Tegel eruit, plant erin' staat wel in het voorstel en dat is hartstikke goed, maar dat zijn toch allemaal kleine dingetjes. Bij een generieke regeling waar iemand tegels kan inleveren en hij daarvoor een bonusje krijgt of tegen gereduceerde kosten tegels kan inleveren, zien mensen ook dat het soelaas biedt. Motie 2 NME-Centrum Ingediend door De Bossche Groenen De raad van de gemeente 's-Hertogenbosch, in vergadering bijeen op 9 maart 2021; gezien hebbende het raadsvoorstel Groen & Klimaatbestendig 's-Hertogenbosch, overwegende de beraadslagingen in de commissie Omgeving d.d.

23 februari jl.; constaterende dat: • de natuur in de gemeente 's-Hertogenbosch veel moois te bieden heeft en steeds meer mensen recreëren in die natuur dichtbij huis; • er in onze gemeente veel vrijwilligers actief zijn voor natuur- en milieuorganisaties, zoals het IVN; • zij belangrijk werk doen in de overdracht van kennis van de natuur, onder meer aan basisschoolleerlingen; • ook volwassenen gebaat zijn bij een fysiek punt waar zij geïnspireerd raken op het gebied van duurzame toepassingen in huis en tuin en op het terrein van biodiversiteit; • er weliswaar een digitaal loket is (www.denbosch.nl/nl/duurzaam), maar geen goed toegankelijk educatiecentrum met een vaste opstelling en ruimte voor lezingen; overwegende dat: • een NME-Centrum een waardevolle fysieke aanvulling is op het digitaal aanbod; • zo'n locatie niet per se duur hoeft te zijn, als die met andere organisaties met raakvlakken op 5

• •

groenblauw terrein gedeeld wordt; er op deze manier er ook duurzame kruisbestuivingen kunnen ontstaan; behalve de vrijwilligersorganisaties bijvoorbeeld ook Helicon Groenschool, MBO Helicon en de HAS daarvan gebruik zouden kunnen maken voor het onderwijs of voor stageplaatsen;

spreekt uit dat: • het wenselijk is dat er een fysiek inlooppunt komt van waaruit de natuur- en milieuorganisaties met hun educatieve praktijken de inwoners en bezoekers van de gemeente kunnen bedienen; verzoekt het college: • om voor de voorjaarsnota met een voorstel te komen voor een (bij voorkeur gedeelde) locatie waar een Natuur en Milieu Educatiecentrum (NME) waar onder meer IVN Den Bosch (groepen) bezoekers uitleg kan geven over en enthousiast kan maken voor de natuur; en gaat over tot de orde van de dag. Motie 3 Pilot onttegelingsregeling Ingediend door De Bossche Groenen en SP De raad van de gemeente 's-Hertogenbosch, in vergadering bijeen op 9 maart 2021; gezien hebbende het raadsvoorstel Groen & Klimaatbestendig 's-Hertogenbosch, overwegende de beraadslagingen in de commissie Omgeving d.d.

23 februari jl.; overwegende dat: • de urgentie voor klimaatadaptieve maatregelen in de versteende stad elk jaar groter wordt; • in de strijd tegen hittestress, wateroverlast en de afname van biodiversiteit ook de inwoners van de gemeente een rol vervullen; • stimuleringsmaatregelen zo laagdrempelig mogelijk moeten zijn om die inwoners mee te nemen in de klimaatopgave; • verschillende gemeenten daar al voorbeelden van laten zien, waarbij bijvoorbeeld inwoners een beperkt aantal vierkante meters tegels gratis kunnen leveren bij het milieustation en/of gratis plantgoed krijgen; spreekt uit dat: • de gemeente 's-Hertogenbosch een verantwoordelijkheid heeft om inwoners te verleiden om hun tuinen te ontdoen van tegels en te kiezen voor plantgoed dat de biodiversiteit bevordert; verzoekt: • het college om te komen met een pilot voor een onttegelingsregeling voor de inwoners van de gemeente 's-Hertogenbosch; en gaat over tot de orde van de dag. De heer VAN CREIJ: Dan dezelfde vraag aan de heer Hoeben als aan de heer Gersjes. De brief van de wethouder van 2 maart is toch duidelijk? Actiedagen met de mogelijkheid tot gratis inleveren van tegels.

U stelt toch eigenlijk voor om dat soort zaken te doen, klopt dat? De heer HOEBEN: Dan gaat het toch om een actiedag en dat is mooi, maar je moet eigenlijk… Het is heel simpel, het gemiddelde stramienmaatje van een doorsnee rijtjeshuis is 5,4 meter, 1 meter tegels eruit halen levert een resultaat van 11 tegels per vierkante meter en 4,5 kilo per stuk is € 50 per meter. Met 10 meter tuin is dat € 500 aan stortkosten, terwijl de stortkosten voor bedrijven voor schoon puin, want daar hebben we het dan over, € 3 is en dat is € 0,75 voor die hoeveelheid omdat we het hebben over een kwart ton. Dat is een enorm verschil en daar zou je iets mee kunnen doen. Het hoeft niet zoveel te kosten en je kunt het eigenlijk permanent doorvoeren. Je zou daarvoor een apart loket bij de Afvalstoffendienst kunnen inrichten want het is gewoon schoon puin, dat hoeft niets te kosten. Sterker nog, gebroken puin levert € 20 per ton op, dus waar hebben we het over. Genoeg over motie 3 want wij denken echt dat het een goede toevoeging is op wat er al is. Daarnaast hebben we nog motie 2, het natuur- en milieueducatiecentrum. Er is inderdaad al een soort puntje, maar het mag wel wat groter en professioneler. Sterker nog, de organisaties vragen er zelf om, ik heb nog een belrondje gedaan. We hebben best wel wat maatschappelijk vastgoed en is er nou niet 6

een manier te verzinnen om die organisaties toch vooruit te helpen? We vragen alleen maar om het te onderzoeken en we denken dat we daarmee niet te veel vragen. De heer VAN CREIJ: Dan toch even een aanvullende vraag want u zegt 'we denken dat we niet te veel vragen'. In 2020 lag er bij de begroting een voorstel om € 61.000 op dit soort zaken te bezuinigen en dat is met € 25.000 teruggedraaid naar € 36.000. Blijft die bezuinigingsmaatregel op natuureducatie voor u wel staan en moet een dergelijk gebouw binnen de huidige budgetten blijven? De heer HOEBEN: Ik geloof dat dit ongeveer al de huurkosten voor die organisaties zijn. We zouden toch graag zien dat we… en zeker omdat het zo'n belangrijk onderwerp is. Als 2020 ons iets heeft geleerd, is het wel dat we onontkoombaar iets moeten doen aan groen en klimaatbestendig worden. Alle zeilen bijzetten zou ik zeggen. Als je met simpele maatregelen dit soort initiatieven kunt ondersteunen, denk ik dat je dat als gemeente gewoon moet doen. Mevrouw EIGENHUIJSEN: Ik heb inderdaad het IVN hardop om zo'n informatiepunt horen vragen. Ik hoorde u zeggen dat u een belrondje hebt gedaan, hebt u dan de andere partij gevraagd of er een behoefte is of hebben zij u benaderd? Dat is me niet helemaal duidelijk. De heer HOEBEN: Ik heb gevraagd mevrouw Eigenhuijsen.

Wij denken dat het een prima regeling is en nogmaals, we vragen niet te veel, we vragen vooral om te kijken of we iets kunnen doen en daar hoor ik de wethouders dan graag over. We hebben het over motie 4 gehad, die steunen wij en motie 5 over de drachtbomen natuurlijk ook, wij willen alles in het werk stellen om dit goede voorstel nog wat extra impuls te geven, zodat we aan de slag kunnen. Tot zover voorzitter. De heer VERBRUGGEN: D66 is positief over de visie 's-Hertogenbosch Groen en Klimaatbestendig. De voorliggende stukken laten zien dat er een visie en een aanpak is voor de actuele zorgen ten aanzien van wateroverlast, watertekort, hittestress en voldoende diversiteit in de natuur. De wethouder kreeg dan ook tijdens de behandeling in de commissie niet voor niets een dikke duim van verschillende fracties. Bij het lezen van het uitvoeringsprogramma maakte mijn fractie zich wel zorgen over de voortzetting van enkele succesvolle maatregelen en dan heb ik het over de subsidieregeling Aanleg groene daken en de subsidieregeling Regentonnen, deze regelingen stoppen per 1 januari 2022. Deze regelingen hebben zich de afgelopen jaren bewezen als maatregelen die mensen prikkelen en aanzetten tot groene maatregelen, waarbij we werken aan een klimaatbestendige en groene gemeente. De vele voordelen hebben we ook beschreven in motie 4.

Om deze voordelen als een gestage groei van het groene dakenlandschap en het opvangen van regenwater in regentonnen door te zetten, dient mijn fractie samen met GroenLinks motie 4, Verlengen groene stimuleringsmaatregelen, in. We roepen dus op om de subsidieregelingen Aanleg groene daken en Regentonnen te verlengen. Hiermee geeft de raad een duidelijk signaal af dat beide regelingen zich hebben bewezen als een vaste waarde in het groen- en klimaatbeleid. De wijze waarop de regelingen verder voortgezet worden, is uitvoering en aan het college. We zien dat bij de behandeling van het gemeentelijk Rioolplan terug. Motie 4 Verlengen groene stimuleringsregelingen Ingediend door D66 en GroenLinks De raad van de gemeente 's-Hertogenbosch, in vergadering bijeen op 9 maart 2021; gehoord de beraadslagingen over het raadsvoorstel ''s-Hertogenbosch Groen en Klimaatbestendig' in de commissie Omgeving op 23 februari 2021 jl.; overwegende dat: • groene daken oneindig veel voordelen hebben zoals het opnemen van regenwater, het bevorderen van de luchtkwaliteit, isolatie, biodiversiteit, gezondheid, verhogen van de levensduur van een dak en het tegengaan van het hitte-eilandeffect; • regentonnen een belangrijke bijdrage leveren bij het opvangen en vasthouden van hemelwater (o.a.

bij hoosbuien); • de gemeente de 'Subsidieregeling Aanleg Groene Daken' en de 'Regentonnenactie' heeft; • van beide acties in de jaren 2017-2020 veel gebruik is gemaakt1; • de subsidieregelingen daarmee succesvolle financiële prikkels zijn om de woonomgeving te vergroenen en klimaatbestendig te maken; • deze stimuleringsregelingen gefinancierd worden vanuit het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) 7

en in principe stoppen per 1 januari 2022. In het uitvoeringsprogramma staat dat bij de actualisatie van het opstellen van het GRP pas wordt afgewogen of deze stimuleringsmaatregelen en subsidies worden verlengd; spreekt uit dat: • de subsidieverleningen 'Aanleg Groene Daken' en de 'Regentonnenactie' een groot succes zijn en zorgen voor een belangrijke bijdrage in het versneld vergroenen en klimaatbestendig maken van onze gemeente. Beide subsidieregelingen zijn een vaste waarde in het Groen- en Klimaatbeleid en moeten daarom worden verlengd; verzoekt het college: • om de subsidieregelingen 'Aanleg Groene Daken' en 'Regentonnen' te verlengen; en gaat over tot de orde van de dag. 1 Groene daken: in totaal werd er tussen 2017-2020 € 229.521 aan subsidie verleend, goed voor het

realiseren van 414 groene daken (34 in 2017, 138 in 2018, 83 in 2019 en 159 in 2020). In deze periode was er in totaal € 390.000 aan subsidie 'Aanleg Groene Daken' beschikbaar. Daarvan is in totaal 59% verleend. In de jaren 2018 en 2020 werd zelfs 80% van de beschikbare subsidie verleend. Regentonnenactie: tussen 2018-2020 is er voor 1172 regentonnen subsidie verstrekt vanuit de gemeente (€ 25 per regenton). In totaal is er € 29.300 verstrekt in drie jaar, daar waar er € 30.000 (97,7%) beschikbaar was. De heer VAN CREIJ: Dan toch even naar de heer Verbruggen. U zegt dat de subsidieregeling Groene daken uitvoering van het college is, maar het college zou extra stappen kunnen zetten om ervoor te zorgen dat er meer gebruik van wordt gemaakt, deelt u die mening? De heer VERBRUGGEN: Daar kunnen zeker stappen in gezet worden. Het succes is afhankelijk van de inzet van het college en de medewerkers van de gemeente en we zien dat ook terug. Als er veel inzet in de communicatie is, zien we ook veel aanvragen voor de groene daken. De heer VAN CREIJ: Dan toch even aanvullend mijnheer Verbruggen. U zegt dat er meer kan worden gedaan, maar momenteel is er voor nog maar 60% gebruik van de subsidieregeling gemaakt, hoe kijkt u daar tegenaan? De heer VERBRUGGEN: We zien de afgelopen jaren een stijgende lijn en laten we die gewoon voortzetten.

Daarnaast dient D66 samen met Rosmalens Belang een andere motie in, namelijk motie 5, Bomen voor Bijen. We hebben de afgelopen jaren gezien dat bijen het zwaar hebben, bijen vormen een belangrijke schakel in de voedselketen en leveren een belangrijke bijdrage aan de diversiteit in de natuur. Omdat we in de nieuwe verordening werken met een kwalitatieve biodiversiteitsscore, lijkt het ons goed om in dit beoordelingssysteem rekening te houden met beplanting die de bijenpopulatie kan versterken. Zoals de heer Van Creij een paar maal heeft aangehaald, vragen de moties 1 en 3 hetzelfde, het gaat om het verleiden van mensen om hun tuin te onttegelen. Dat is een mooi verzoek, maar deze ontwikkeling is al in het uitvoeringsprogramma opgenomen en wat mijn fractie betreft zijn deze moties overbodig, vandaar dat wij ze niet steunen. Het verzoek in motie 2 om een fysieke plek voor een natuur- en milieueducatiecentrum is tijdens I&O door één organisatie, het IVN, aangekaart. Volgens mijn fractie kan zo'n centrum alleen een succes worden als meerdere organisaties dezelfde wens hebben. De heer Hoeben gaf aan dat hij een belrondje heeft gedaan, maar het is ons nog niet bekend geworden hoe groot die wens is en wat mijn fractie betreft moet een dergelijk centrum regionaal opgepakt worden om er echt een succes van te maken.

Ondanks dat er nog geen concreet plan ligt, heeft de wethouder in de commissie wel toegezegd om in gesprek te gaan en te blijven met het IVN en daarom is motie 2 wat ons betreft overbodig. Tot zover. De heer SMEETS: Ook namens Rosmalens Belang, zoals ook al in de commissie aangegeven, een dikke duim voor dit plan. Het ziet er goed uit en het is hoog tijd dat we hier goed op doorpakken. Ik beperk me vanavond tot de moties die voorliggen. Wij delen de mening van de heer Verbruggen wat betreft de moties 1 en 3, die achten wij in het kader van het voorstel dat er ligt niet van dusdanige toegevoegde waarde dat we daarin meegaan. Met andere woorden, het voorstel voorziet daar al in. Dan over motie 2, NME. Aan de ene kant is dat een sympathieke gedachte, maar aan de andere kant is het vrij selectief omdat deze club zich roert en andere clubs niet. Wat kost het 8

verhaal? Wellicht nog heel even het advies van de wethouder daarover. We hebben ook sympathie voor motie 4 van D66 en GroenLinks. Daar is de vraag hoe dit wordt ingepast in de voorjaarsnota en of we dan nu niet op die besluitvorming vooruitlopen. Ik hoor de wethouder daar graag over aan het woord. Bijzondere aandacht voor bomen voor bijen. In het voorstel staat een groennorm en achter die groennorm schuilt een waarderingsmethodiek voor hoe een ontwikkeling gecompenseerd kan worden. Het is op het randje van techniek, maar juist in die tabel kun je een hele mooie systematiek opnemen, zodat je het beloont dat mensen bomen planten en specifiek bomen die bovengemiddeld bijdragen aan een bijenpopulatie, insectenpopulatie, die onder druk staat vanwege verstening, de klimaatveranderingen en insecticiden. Dit is een steun in de rug van specifiek bijen en ik ben blij om te horen dat de raadsleden die ik tot op heden heb gehoord daar erg positief over zijn. Dank u wel. Motie 5 Bomen voor Bijen Ingediend door Rosmalens Belang, GroenLinks, D66, CDA en VVD De raad van de gemeente 's-Hertogenbosch, in vergadering bijeen op 9 maart 2021; gehoord hebbende de beraadslagingen in de commissie Omgeving van 23 februari 2021 over het raadsvoorstel 's-Hertogenbosch Groen en Klimaatbestendig, reg.nr.

10714347; overwegende dat: • het voorstel tot doel strekt om de natuur en groen van onze gemeente te bevorderen; • de verordening Bomen, Water en Groen 's-Hertogenbosch 2021 integraal onderdeel van het voorstel is; • deze verordening, specifiek Afd. 4.4, ingaat op het verplicht realiseren van groen, met als doel te komen tot klimaatadaptiviteit en biodiversiteit; • er bij de inrichting van een plangebied, projectgebied of perceel een samenhangend plan wordt opgeleverd, zodanig dat er sprake is van kwalitatieve biodiversiteit; • insecten, en specifiek bijensoorten, lijden onder de toenemende klimaatveranderingen, die zich concreet uiten in hitte en droogte enerzijds en extreme neerslag anderzijds, insecticiden en verstening van tuinen. Aangetoond door onderzoeken van Wageningen UR in 2019 en 2020; • met name bijen een belangrijke schakel vormen in de voedselketen, en daarmee onontbeerlijk zijn voor natuurdiversiteit; • de bijenpopulatie geholpen is met het plaatsen van 'drachtbomen', bijv.

wilgen, esdoorn, paardenkastanjes, acacia's, lindes en fruitbomen omdat deze veel stuifmeel en nectar leveren; spreekt uit dat: • het wenselijk is dat er bij het voldoen aan de groennorm rekening wordt gehouden met de plaatsing van drachtbomen, bijvoorbeeld door het toekennen van de puntenwaardering op de kwalitatieve biodiversiteitsscore; verzoekt het college: • het scoresysteem voor kwalitatieve biodiversiteit zodanig aan te passen zodat het plaatsen van drachtbomen wordt bevorderd; en gaat over tot de orde van de dag. De heer VAN HATTEM: Dit voorstel heeft al de titel 'Groen en klimaatbestending', er moet volgens het raadsvoorstel meer groen komen, maar dat is vanwege de klimaatpaniek. Als die klimaatpaniek echt zo groot is, moet dat meer groen ook consequent worden toegepast en niet alleen bij de selectieve projecten zoals die in dit voorstel worden neergelegd. Dan moet ook geen groen worden opgeofferd voor zonnevelden en windparken zoals in de nu nog groene Rosmalense Polder en op andere plaatsen en dan ook geen groen opofferen voor grote logistieke XXL-blokkendozen die onder andere op Heesch West dreigen te worden neergezet of een AVI, wat daar volgens D66 gehuisvest zou moeten worden, laat die groene ruimte dan ook gewoon groen, dat is juist goed in het kader van dit beleid.

Behoud ook vooral het groen in het Annapark en ga daar niet bouwen, laat dat park mooi groen, ga het niet verstenen. Kortom, alles wat in dit raadsvoorstel staat, is contrair aan wat de gemeente intussen met allerlei andere plannen doet. De PVV wil vooral het bestaande groen behouden, daarop inzetten en niet vanuit klimaatpaniek allerlei regelingen optuigen die hier en daar een stukje schaamgroen met een subsidieregeling op een dak moeten leggen en behoud het echte groen in onze mooie groene buitenruimte. In het uitvoeringsprogramma staan die groene daken al benoemd, de regeling wordt zwaar onderbenut, het is helemaal geen succes zoals D66 zegt. Dan is er 9

nog zoiets als het afkoppelen van het regenwaterriool, dat is ook erg problematisch omdat dan veel water op de straten wordt geloosd, waardoor er op straat wateroverlast ontstaat, over zoiets moet goed worden nagedacht voordat het wordt opgetuigd. Verder wordt gekeken naar samenwerking met het groenontwikkelbedrijf Brabant. Dat is een pot met miljoenen Essentgelden en de gemeente moet absoluut niet meewerken aan miljoenenverslinding. Dat wordt ingezet voor de aanleg van nieuwe nepnatuur waarmee onze boeren moeten worden uitgekocht, daar moeten we zeker geen gebruik van maken. Dan kom ik bij de moties en ik begin bij de moties 1 en 3 over de verstening en de onttegeling. De PVV vindt dat iedereen zelf moet bepalen wat hij met zijn eigen tuin doet, daar hebben we geen stoeptegelpolitiek voor nodig en deze moties steunen wij niet. Dan hebben we motie 2 over het natuur- en milieueducatiecentrum. Dit is weer typisch een voorbeeld van hobbygeld dat moet worden ingezet in onze gemeente en daar staan wij niet achter. Ga in plaats daarvan onze jongeren in de stad stimuleren om eens bij onze boeren te kijken. Dat zijn de echte beheerders en verzorgers van het groen en onze natuurlijke ruimte, de echte beheerders van onze natuur en daar is veel meer educatie op te doen dan bij zo'n gesubsidieerd centrum. Dan komen we bij motie 4, de regeling Groene daken verlengen.

Ik heb net al gezegd dat dit geen succes is, daar moeten we vooral mee stoppen en dat geld aan nuttigere zaken uitgeven zoals aan de Omgevingsdienst. Tot slot motie 5, we vinden het een uitstekend voorstel om bomen te planten waar onze bijen profijt van hebben. We zijn het niet eens met de koppeling met de toenemende klimaatveranderingen in de overwegingen, maar desondanks steunen we de motie wel omdat we het erg nuttig vinden dat onze bijen een toekomst krijgen, de PVV heeft er een paar jaar geleden niet voor niets voor gezorgd dat er een mooie bijenkast op een mooie plek in deze gemeente is gekomen. Kortom deze motie steunen wij. Tot zover voorzitter, in de eerste termijn. Mevrouw DE RUITER: GroenLinks vindt het positief dat het college met deze uitwerking van de nota Duurzaamheid weer mooie groene stappen zet. We moeten tenslotte ook droge voeten houden en de hittestress en wateroverlast in de toekomst tegengaan. Het is goed dat wordt doorgepakt op groen en er nu ook een groennorm wordt geïntroduceerd wat helderheid richting inwoners en projectontwikkelaars verschaft. Wij dienen de motie van Rosmalens Belang 'Bomen voor Bijen' mee in zodat we tegelijkertijd kunnen werken aan het behoud van insecten, gezien de afname van het aantal bijen en andere insecten door de toenemende klimaatveranderingen.

Een bij hoort er tenslotte bij zei ons voormalig raadslid Anske Heerskens die een aantal jaar geleden een initiatiefvoorstel hierover heeft ingediend. Dat breng ik graag nog even in herinnering. GroenLinks dient ook de motie 'Groene daken en regentonnen' van D66 mee in omdat we natuurlijk ook het zuinig zijn met water moeten stimuleren. Het is een succesvolle actie en we vinden ook dat dit verlenging behoeft. Als het gaat om de andere moties. De moties 1 en 3 over de onttegeling vinden wij overbodig omdat dit in het voorstel staat en we wachten het antwoord van de wethouder af. De motie van De Bossche Groenen over het IVN. De wethouder heeft in de commissie al toegezegd om dat te onderzoeken en wij vertrouwen erop dat de wethouder dat ook gaat doen. Tot zover. Mevrouw EIGENHUIJSEN: 's-Hertogenbosch Groen en Klimaatbestendig is een forse opgave die we niet alleen kunnen, maar dit voorstel vormt een bouwsteen om samen met andere partijen zoals ondernemers, het waterschap, woningbouwcorporaties en natuurlijk onze inwoners te werken aan deze doelstellingen want als gemeente alleen lukt het niet om onze gemeente klimaatbestendig te maken. Om begrip en draagvlak te creëren, c.q.

te behouden voor het investeren van maatschappelijk geld in de thema's groen en klimaatbestendig is het wat de VVD betreft van belang om aandacht te hebben in het uitvoeringsprogramma voor de zichtbaarheid en de beleefbaarheid van de investeringen die wij met dit uitvoeringsprogramma in groen en klimaatbestendige projecten stoppen. Ik las letterlijk in het uitvoeringsprogramma: "de komende jaren inwoners en bedrijven laten zien dat het gemakkelijk is om te ontstenen en we gaan onttegelings- en vergroeningsacties stimuleren". Dat is voor de VVD de reden om de moties 1 en 3 als overbodig te zien. Wij steunen motie 2, een fysieke locatie niet. Zoals toegelicht in de commissie is er een duurzaam digitaal loket opgezet dat actief in stand wordt gehouden en dat vinden wij voldoende. De VVD is voor het verlengen van de regeling voor groene daken en regenwatertonnen omdat dit het budgetneutraal doorzetten van bestaande regelingen betreft. Wij zijn mede-indiener van motie 5, 'Bomen voor Bijen'. Wij zijn ervan onder de indruk dat onze collega's van Rosmalens Belang met hun bomenkennis De Bossche Groenen inmiddels voorbij lijken te streven qua kennis. Dit is wat ons betreft een laagdrempelig en eenvoudig manier om een bijdrage aan de biodiversiteit en bijvriendelijkheid te leveren. Als grootste coalitiepartij bedanken wij de grootste oppositiepartij van de heer Gersjes voor haar steun.

Dank u. De heer VAN HATTEM: Ik heb toch een vraag aan mevrouw Eigenhuijsen van de VVD. Ik 10

hoorde haar zeggen 'het budgetneutraal doorzetten van de regeling kunnen we steunen', maar die regeling is zwaar onderuitgeput en kan dat geld dan niet veel nuttiger worden besteed dan aan een stel regentonnen en wat mos op een dak, zijn er niet veel grotere problemen in de stad die nu urgent moeten worden aangepakt? Mevrouw EIGENHUIJSEN: 'Budgetneutraal' moet ik toelichten. Het is sowieso een uitstekend voorstel met een uitvoeringsprogramma en het is duidelijk waar het budget aan wordt besteed, maar het is ook duidelijk dat de financiële kaders in dit stuk al helder zijn. De regenwatertonnen is waarschijnlijk meer een bewustwordingsmaatregel dat dat het daadwerkelijk wateroverlast voorkomt, maar wij zien groene daken zeker als een technische oplossing voor een aantal onderwerpen dat dit voorstel wil aanpakken, waaronder hittestress en wateroverlast. Wij hebben wat meer vertrouwen in de technische oplossing, maar volgens mij gaat die discussie voor nu te veel de inhoud in. Mevrouw VISSCHER: De SP is voor alle moties en wij zijn ook voor 's-Hertogenbosch Groen en Klimaatbestendig. Daar zou ik een lang verhaal over kunnen houden, maar dat kan ik ook niet doen, gewoon aan de slag. De heer KABBOUTI: 's-Hertogenbosch Groen en Klimaatbestendig, de urgentie die uit dit stuk blijkt wordt breed gedragen, een enkeling daargelaten, maar het moet wel in perspectief geplaatst worden.

Onze fractie onderschrijft de ambities in dit stuk volledig, daar geen misverstand over, maar vervolgens zie ik de bijsturing die men in deze raad met verschillende moties probeert door te voeren en dan roep ik toch even in herinnering waar we in 2020 met elkaar stonden als het gaat om de bezuinigingsronde die we hebben doorgevoerd en raadsbreed ook een aantal bezuinigingen, de heer Van Creij verwees daar zojuist al naar, hebben teruggedraaid, juist om die landing zo zacht mogelijk te maken. Vervolgens zie ik hier weer een aantal moties die de ambities op dat vlak verder willen duwen. Wij steunen die ambities wel, maar dan komt wel die realiteitscheck, het moet ergens vandaan komen en dan komen we weer met elkaar in de discussie over waar dat dan vandaan komt. Ik loop de moties even na. Ik sluit me wat betreft de moties 1 en 3 aan bij een aantal partijen dat heeft gezegd dat dit voortvloeit uit dit stuk. Daar staat mijn fractie ook achter, dat zijn wat ons betreft overbodig moties. De motie over de natuur- en milieueducatie. Ja, dat is precies waarnaar de heer Van Creij verwees, daar hebben we met zijn allen aan getrokken omdat we het zo belangrijk vinden dat dit op een bepaald kwaliteitsniveau in stand blijft.

Dat hebben we heel bewust gedaan en als er ruimte is om daar iets fysiek mee te doen, moeten we dat vooral niet laten, maar als dat consequenties voor de financiële middelen heeft, moeten we ook de realiteit hier op tafel durven te leggen en ook richting de initiatiefnemers die hierom vragen zeggen dat die ruimte gewoon heel beperkt is. We hebben een hele ombuigingsoperatie achter de rug waar we samen de pijn hebben moeten delen en die realiteit moeten we ook terug durven leggen in plaats van hier alleen maar in die visie en die ambitie telkens dat balletje proberen vooruit te schoppen, wetende dat de ruimte er nagenoeg niet is. De heer HOEBEN: Ik heb daar nu een paar sprekers over gehoord. Waar het om gaat is dat die organisaties zelf vragen: geef ons wat ruimte, geef ons een plek waar we onze missie kunnen uitdragen. Als we van iets veel hebben, dan zijn het ruimtes die we hier en daar toch hebben en waarvan we eigenlijk niet zo goed weten wat we ermee moeten, die koppeling zou zo gelegd kunnen worden. Het helpt ons vooruit en het hoeft niet alles te kosten, zeker met het oog op wat we al bezuinigd hebben, zou je daar gewoon extra informatie richting onze inwoners kunnen geven. Kunnen we daar nou niet gewoon hier eens breed naar kijken: als er ergens ruimte is en als die organisaties dat zelf willen optuigen, laat ze hun gang gaan.

De heer VAN HATTEM: Ik hoorde de heer Hoeben zeggen dat er ruimtes zijn waarmee we op dit moment niets doen en niets kunnen, maar intussen wordt er straks wel een hele bezuinigingsslag gemaakt met allerlei multifunctionele ruimtes in de wijken, de buurten en de dorpen die afgestoten moeten worden of die niet meer door de gemeente worden ondersteund. Dan worden die ruimtes straks afgepakt en wordt er wel een ruimte voor zo'n milieueducatiecentrum ingericht. Is dat niet tegenstrijdig, kunnen we er dan niet beter voor zorgen dat die ruimtes voor onze dorpen en wijken behouden blijven? De heer HOEBEN: Ik pleit ervoor om iets breder te kijken, kijk ook eens naar onze onderwijsinstellingen. Nogmaals, het hoeft geen grote kostenpost te zijn, het kan met weinig middelen. Die organisaties vragen erom, laat ze gewoon hun gang gaan want het is goed voor de educatie. Hoeveel woorden moet je er nog aan vuil maken voorzitter, ik begrijp het niet goed, kleine simpele 11

dingen. De heer KABBOUTI: Hier zit precies de crux. De vraag om een ruimte lag er in 2020 ook en toen hebben we een tegendraadse beweging gemaakt omdat we gingen bezuinigen. Die hebben we zachter laten landen en nu komt deze wens weer op tafel. Ik vind gewoon dat je daar ook de realiteit moet presenteren. Als er ruimte is, moeten we die vooral nemen, maar ik sluit me wel aan bij de woorden van de heer Van Hattem die zei dat we wel in een hele tegenstrijdige beweging zitten als het gaat om de ruimtes die we voor de initiatieven in onze stad zoeken. Daarop wil ik wel die realiteitscheck blijven doen. Dat geldt ook voor motie 4. Die regeling stopt en wat ons betreft kan die regeling doorgaan, dat zien we ook zitten, maar dat vraagt om middelen. Het gemak waarmee hier regelingen op tafel worden gelegd, om die maar te laten doorgaan en dan vooral naar het college kijken. Als wij als oppositiepartij dat doen, krijgen we de wind van voren, maar nu wordt de wethouder aangekeken en wordt gezegd 'geef de wethouder de ruimte om zo'n regeling vorm te geven'. De PvdA past voor dat gemak. Dan komen we bij motie 5 en het is jammer dat die niet breed gedeeld wordt omdat dit precies zo'n motie is waarin we raadsbreed kunnen uitspreken waar de urgentie ligt, waar we als stad voor staan en waarin we het belang van diversiteit aan groen zien. De PvdA steunt deze motie volledig.

Mevrouw VAN ZWAMBAGT: Het CDA is ook erg enthousiast over het inzetten op de voorbereidingen van de klimaatveranderingen door te gaan voor een groene inrichting van de stad, de wijken en de dorpen, dat hebben we in de commissie ook al aangegeven. Het stellen van haalbare en realistische groennormen bij initiatiefnemers spreekt ons erg aan. Het is duidelijk, simpel en snel, kortom eenvoud in de regels en daar moeten we naartoe. Het scoresysteem dat snel kan worden bijgesteld geeft snelheid en daar kunnen we ook op doorpakken. Wij zien de moties 1 en 3 in dezelfde lijn, dat staat eigenlijk ook in het voorstel en ik sluit me ook een klein beetje aan bij de woorden van de heer Kabbouti, het gaat natuurlijk ook om kosten en we moeten niet vergeten dat we best een beroep mogen doen op onze zelfredzaamheid, bewustwording en een stukje aanpassingsvermogen van iedereen om meer aan groene zaken te denken. Wat betreft het een NME-centrum, daarover heeft de wethouder in de commissie al een toezegging gedaan. Motie 4, Groene daken en regentonnenactie. Naar ons idee horen die budgetten ook thuis in de voorjaarsnota. Op die daken kunnen eventueel ook zonnepanelen worden geplaatst. Wij horen graag van de wethouder wat die motie financieel betekent.

Onder punt 4 van het voorstel staat dat straks in samenspraak met het waterschap wordt gekeken hoe we daarmee verdergaan en wij wachten graag de actualisatie daarvan af. De heer VAN HATTEM: Even een interruptie op de woorden van mevrouw Van Zwambagt van het CDA. Ik hoorde haar zeggen dat op die groene daken ook zonnepanelen zouden kunnen. Inderdaad, dan heb je die groene daken niet zo hard nodig, maar waar zonnepanelen worden neergelegd, ligt op dit moment al groene ruimte, bijvoorbeeld op wat straks de Duurzame Polder zou moeten worden. Zou het dan niet veel verstandig zijn om, gelet op het doel van die groene ruimte, af te zien van die zonnevelden die overal worden neergelegd en die het groen gaan beperken? Mevrouw VAN ZWAMBAGT: Dat vind ik op dit moment wel heel ver gaan, ik wil me nu beperken tot het onderwerp waar we het nu over hebben, namelijk over de groene daken en de regentonnenactie. Zoals ik al zei, is het CDA voor zonnepanelen op daken, boven op primaire gronden. Wij dienen motie 5, Bomen voor Bijen, uiteraard mee in. We hebben al vaker aangegeven dat we willen kiezen voor fruitbomen in plaats van andere bomen en wij zijn erg blij met deze motie.

De heer VAN CREIJ: Dank aan de wethouder omdat hij naar aanleiding van de commissievergadering het stuk heeft teruggenomen en tekstuele aanpassingen heeft doorgevoerd in lijn met wat wij gezegd hebben, maar dat heeft onze vrees niet weggenomen en wij staan nog niet volmondig te juichen over het voorstel. Wij zijn erg positief over zaken als het gebiedspaspoort, maar we leggen wel een aantal kaders vast en we zijn er nog steeds niet van gecharmeerd dat wordt gezegd 'De raad wordt geïnformeerd als we niet aan de kaders kunnen voldoen'. Straks komt er een briefje waarin staat 'We kunnen niet aan die kaders voldoen, u hebt het college de vrijheid gegeven om het naar eigen believen anders aan te pakken'. Dan is het alleen een briefje om te informeren, maar het wordt niet aan de raad voorgelegd: bent u het ermee eens? Wij zijn daar nog steeds niet gelukkig mee en misschien kan de wethouder ons nog overtuigen, anders wordt het misschien toch een 'nee' tegen het voorstel. Dan ga ik in op de moties. De moties 1 en 3. Ik heb net al aangegeven dat dit eigenlijk al in de wethoudersbrief staat. Ik vind het erg sympathiek en als de wethouder geen bezwaar heeft, zal ik volmondig voor stemmen, maar het lijkt me overbodig. Het educatiecentrum. De 12

heer Kabbouti gaf al heel treffend aan dat er een bezuinigingstaakstelling is en we moeten de wethouder niet op pad sturen met een lege portefeuille als je zoiets belangrijk vindt en dat wilt organiseren. We hebben het centrum de vorige keer bij de voormalige proefboerderij weggehaald en wat dat betreft wacht ik ook even de reactie van de wethouder af. Hetzelfde geldt voor de groene daken, ziet de wethouder een mogelijkheid om dit te intensiveren binnen de bestaande regeling en, als er geld voor nodig is, hoe haalt hij dat dan? Ik vind het teleurstellend dat er tot op heden nog maar 60% van gebruikt is. Motie 5 is natuurlijk een prima motie, maar ik wil wel weten wat de praktische uitvoerbaarheid daarvan is. De heer KAGIE: In de commissie hebben we onze complimenten voor dit voorstel Groen en Klimaatbestendig overgebracht. Onze lijn met dit voorstel is ambitieus en vooral ook pragmatisch onze slagen maken, pragmatisch, kansen pakken en dan sluit ik me aan bij de woorden van een paar collega's, laten we vooral voorkomen dat we allerlei maatregelen en regeltjes stapelen want dan weten mensen ook niet meer waar ze aan toe zijn. Ik ben in dat licht dan ook benieuwd naar de reactie van het college op de voorliggende moties. Wethouder VAN DER GELD: Op 9 maart jl.

is een voorbeeldproject van klimaatadaptatie genoemd, ik wil daar toch even heel kort bij stilstaan en u een update van Sluis 0 geven. Als alles meezit, gaat in oktober a.s. de eerste schop in de grond. Het ging op 9 maart ook even over het binnenhalen van middelen van andere overheden. Het waterschap doet daar al voor ruim € 2 miljoen aan mee omdat het een voorbeeld van klimaatadaptatie is en er liggen ook rijksmiddelen in het verschiet. Ik heb er goed vertrouwen in dat dit ook nadert en bij de provincie zijn we dat op het spoor. Dat wil ik toch even gezegd hebben. Als het eenmaal zover is, nemen we uiteraard… De heer KAGIE: Allemaal voor Sluis 0? Wethouder VAN DER GELD: Allemaal voor Sluis 0. De heer KAGIE: Zo, dat wordt een hele sjieke plek, complimenten als deze slagen gemaakt kunnen worden. Wethouder VAN DER GELD: Dan de moties. Er is een debat geweest over motie 1 en 3, onder andere tussen de heer Van Creij en Bosch Belang en volgens mij is er verschil van inzicht over de manier waarop we dit doen. Een aantal leden van de raad zei terecht dat het in het uitvoeringsprogramma zit, maar volgens mij is er een verschil van inzicht over de manier waarop we dat doen.

De indieners van de moties stellen een financiële regeling voor, een stimuleringsmaatregel, terwijl het college in dit voorstel kiest voor een pragmatische route waarin we bijvoorbeeld bij vitaliseringsprojecten, in gewoon Nederlands als we langs een straat gaan en we een straat openbreken, in de bewonersbrief aangeven: wilt u uw tuin onttegelen, lever dan uw tegels diezelfde dag bij ons in, dan nemen wij die tegels voor u mee en u hoeft daar niets voor te betalen. Dan kunnen ze vervolgens hun eigen tuin vergroenen. Dat is de insteek van het college, ook vanuit de invalshoek efficiënt en effectief omgaan met overheidsgeld, belastinggeld. Wij denken dat dit efficiënt is, sowieso efficiënter dan een financiële regeling en er zal moeten blijken of dat ook effectief is, dat zal de tijd moeten leren. Mevrouw VISSCHER: Wordt het geëvalueerd, wordt bijgehouden hoeveel mensen daar gebruik van maken en wordt dat teruggekoppeld? Wethouder VAN DER GELD: Ja, wij houden dat uiteraard bij, zodat we het kunnen evalueren en verbeteren. Daarom ontraden wij motie 1 en 3. Dan motie 2 over het natuur- en milieueducatiecentrum. Ik heb in de commissie inderdaad al toegezegd dat wij met het IVN in gesprek blijven over hun huisvestingswens, maar ik wil daar geen valse verwachtingen wekken dat wij die wens kunnen inwilligen.

De wens is mij bekend en we gaan kijken of we dat ook pragmatisch kunnen oplossen binnen bestaande accommodaties en daarvoor moet eerst hun huisvestingswens scherper worden. Ik wil die toezegging uiteraard nakomen, maar wij kiezen er nadrukkelijk niet voor om op de voorjaarsnota voor te sorteren zoals in de motie staat, ook vanwege de route die wij nu met het IVN bewandelen. Daarom ontraden wij motie 2. Dan motie 4, het verlengen van de groene stimuleringsregelingen. Ik wil eerst schetsen hoe de regelingen werken, specifiek de regentonnen- en de Groene Dakenregeling. Die worden nadrukkelijk niet gefinancierd uit de algemene middelen, maar vanuit het Gemeentelijk Rioleringsplan. De reden daarvan is dat deze maatregelen bijdragen aan het 13

ontlasten van het riool, enerzijds vanwege het echt opvangen van regenwater en niet direct storten in het riool, bijvoorbeeld bij de regentonnen en anderzijds het langzamer laten infiltreren en daarmee afvoeren richting het riool, zijnde groene daken. Dat is de reden waarom we dat vanuit het GHP financieren. Als uw raad deze regelingen wil verlengen en verbeteren, heeft het college daar geen bezwaar tegen. Ik heb in de commissie aangegeven dat de intentie is om die regelingen voort te zetten, maar dat die naar aanleiding van de evaluatie nog wel iets kunnen worden verbeterd. De heer KAGIE: Mooi om dat zo toe te zeggen richting deze motie, maar even een vraag. Er wordt gezegd dat het een succes is, kunt u dat nog even kort toelichten? Wethouder VAN DER GELD: Er wordt veel gebruik gemaakt van zowel de Groene Dakenregeling als de regentonnenactie. De Groene Dakenregeling gaat met vallen en opstaan en dat heeft ook te maken met de communicatie die wij daarop zetten. Wij merken met name dat er actiever gebruik van de Groene Dakenregeling wordt gemaakt als wij daar veel over de communiceren dan als dat luw is. Dat hebben wij door de jaren heen gemerkt en ik heb in de commissie ook gezegd dat dit de reden is. Er ontstond in de commissie een debat waarin werd gezegd 'Besteed vooral niet te veel aandacht aan de communicatie, maar steek dat vooral in de financiële regelingen'.

Dat was ook de reden dat ik in de commissie heb gezegd dat je die echt niet los van elkaar moet zien. Je moet het echt hand in hand laten gaan, stevig communiceren en ook komen met regelingen. Dat motie 5, Bomen voor Bijen. Geen bezwaar, die kunnen wij zeker verwerken in ons systeem. Hoe we daar precies mee omgaan, koppelen we uiteraard terug als de motie wordt aangenomen en daar ziet het wel naar uit kan ik tellen, hoewel ik… Een beetje rare verhoudingen vanavond, maar geen bezwaar op deze motie. Dan nog een aantal vragen. Ik hoop dat ik de heer Van Creij over de streep kan trekken. Binnen de regeling intensiveren en zo ja waar dan. Ik hoop dat ik die vraag zojuist heb beantwoord: binnen het GRP. Dan de positie van de raad in relatie tot dit beleid. Ik benadruk nogmaals dat het college onafhankelijk van welk college of welke wethouder hier zit moet terugkoppelen als het niet aan de kaders van de raad voldoet. Ook als wij met ruimtelijke plannen komen waarin een groennorm is vastgesteld en wij daarvan afwijken, informeren wij de raad en dan is het uiteraard aan de raad om dat verder op te pakken. Zo werkt het en het is ook een huishoudingsvraag voor uzelf of u moet willen dat wij het steeds aan uw raad moeten voorleggen. Wij informeren u en als u denkt dat iets echt niet door de beugel kan, kunt u dat zelf agenderen.

Ik hoop hiermee de heer Van Creij overtuigd te hebben en dan blijft de PVV-fractie over. Ik had in de commissie nog zo'n goede hoop, daar zat een commissielid van de PVV en ik dacht 'we hebben nog altijd de raad waar de heer Van Hattem is', maar het ziet er volgens mij niet naar uit dat u voor gaat stemmen mijnheer Van Hattem, helaas. De heer VAN HATTEM: Ik hoef op één punt niet overtuigd te worden en dat gaat over het onttegelen. Ik heb namelijk gewoon keurig mooi groen Vinkels gras in de tuin. Inhoudelijk maak ik er werk van, maar zolang er van alle kanten wordt ingezet op het vol zetten met zonnepanelen denk ik 'practice what you preach' en begin daar eerst eens de zaak groen te maken. Daarom kan ik niet voor stemmen. Wethouder VAN DER GELD: Helaas voorzitter, dan tot slot nog maar voor de notulen. Als we verstedelijken, dat is nou eenmaal realiteit, we moeten blijven bouwen en maatregelen blijven nemen vanwege de opgaves van vandaag, doen we dat op een groene en klimaatbestendige manier. Dat is de richting van dit voorstel en dat is ook wat uw raad hiermee borgt, anders zetten we de gemeente op stilstand. Voorzitter, dan tot slot. Ja, gezien het financiële gesternte is dit financieel de ruimte van het uitvoeringsprogramma.