Notulen raadsvergadering 2021-02-02

VERGADERING VAN DE GEMEENTERAAD VAN 's-HERTOGENBOSCH OP 2 FEBRUARI 2021 AANVANG 19.00 UUR

Voorzitter:

drs. J.M.L.N. Mikkers

Griffier:

drs. W. Amesz

Leden aanwezig:

J.J.E.L. van Creij, mw. Y. Dogan LLM, mw. ing. E.E.M. Eigenhuijsen, R.J.J. Geers, F.G.F. van Genugten, J.J.M. Gersjes, mw. J.M.C. van Gool, ing. A.J.G. de Groot, M.A.W.A.M. Hack, A.W.J.A. van Hattem LLB, mw. drs. J. Hendrickx, mw. A. Hernández, W.B.G. Hoeben, mw. J.M.M. Hoog Antink, mr. F. Kabbouti, drs. P.E. Kagie (na de schorsing), mw. R.F. van der Kallen-van der Donk, drs. R.M.J. van den Kerkhof, P.M. van der Krabben, mw. J.C.H. Lokhoff-Tiebosch, H.J.M. Mees, mw. drs. H.M. Mees-Huibers, D.J.G. Peters, M.C.J.M. Ploegmakers, B.F.C. Roovers, A.P.R.G.M. van Rosmalen, A.M. Rotman, mw. drs. E.J. de Ruiter, P. Slikker, G.J.I.J. Smeets MBA, O.R. Thelissen, F.H. van Valkenburg, G.M.M. Verbruggen, mw. mr. drs. I.E.C. Visschedijk, R.G. Vonk, mw. J.P.M. Welten-van Doremalen, P.H. Wiggers en mw. ir. I.J.J. van Zwambagt

Tevens aanwezig de wethouders:

U. Kâhya en mr. H.C. van Olden

Afwezig:

mw. C.K.J. Visscher

I.1.

Vragenhalfuur

I.2.

Vaststelling agenda van de raadsvergadering

I.3.

Goedkeuring notulen van de openbare raadsvergadering van de gemeenteraad van 8 december 2020

I.4.

Ingekomen stukken en mededelingen

I.4.A Raadsinformatiebrief Bereikbaarheid oostelijke gemeentedelen en MIRT-verkenning A2 I.4.A Derde Corona Report I.4.A Raadsinformatiebrief Omgevingswet; bestuurlijk Spoorboekje I.4.A Raadsinformatiebrief Resultaten onderzoek onder mantelzorgers 2020 I.4.A Raadsinformatiebrief Transformatieopgaven jeugdhulp en gecertificeerde instellingen I.4.B Ingekomen stukken II

Voorstellen waarover nog discussie wordt verwacht

II.5.

Beleidsvisie Maatschappelijke ondersteuning 's-Hertogenbosch voor iedereen

II.6.

Verordeningen Maatschappelijke ondersteuning 2021, Jeugdhulp 2021 en beslistermijn Schuldhulpverlening 2021

III

Overig

III.7. Interpellatie: 25 januari 2021 Rellen en plunderingen in de stad. Hoe kon het zo gebeuren? III.8. Noodverordening maatschappelijke onrust 's-Hertogenbosch 2021 1

III.9. Benoeming voorzitter Rekenkamercommissie De VOORZITTER: Dames en heren van harte welkom, het is 19.00 uur en we gaan beginnen. Iedereen van harte welkom bij de eerste helemaal digitale raadsvergadering van de gemeente 's-Hertogenbosch. Voordat wij de vergadering beginnen en ik uitleg geef over de techniek van vanavond, hoe hebben ze het mij kunnen toevertrouwen, verzoek ik een moment van stilte. Stilte De VOORZITTER: Dank u wel allemaal, iedereen van harte welkom. Mevrouw Visscher sluit later aan en verder is iedereen aanwezig als het goed is. Van harte welkom. We hebben de eerste digitale raadsvergadering en dat betekent dat het voor ons allemaal best wennen zal zijn, niet in de laatste plaats voor uw voorzitter en zeker ook voor de griffier, maar we zijn er klaar voor, we krijgen voldoende technische ondersteuning hier vanuit De Maaspoort en u zit allemaal thuis. De insteek is dat u meldt als u iets wilt zeggen en dat doen we middels de handjes. Ik kan u al mededelen dat de handjes door griffie worden weggehaald op het moment dat u het woord hebt gekregen dan wel als geïnventariseerd is wie het woord gaat voeren. Mocht er gedurende een discussie een interruptie nodig zijn dan kan dat, dat doen we via de handjes.

Ik krijg een signaal vanuit de griffie en ik zie een lijst met namen, die u waarschijnlijk niet ziet, en dan zie ik ook precies wie een handje opsteekt, dus dat kan ik hier goed zien. Houd de microfoon uit tot u het woord hebt gekregen, anders gaat het galmen en dan is het voor de mensen thuis die via YouTube of de website kijken wat gemakkelijker bij te houden wat er hier vanavond gebeurt. Dan het stemmen. Ook met betrekking tot het stemmen zal ik eerst inventariseren of u behoefte hebt aan stemming. Indien er behoefte is, gaan we dat doen per amendement of met amendementen en voorstellen tegelijkertijd. Dat ligt een beetje aan hoe het gedurende het debat gaat, maar dat leg ik aan de voorkant uit en dan gaan we stemmen. Dat is een hoofdelijke stemming, u kunt vandaag niet schriftelijk stemmen en handopsteken wordt ook lastig in een digitaal construct. Dat betekent dat ik u dan het woord geef, ik noem uw naam en uw partij en u kunt aangeven of u voor of tegen het voorstel bent. Onze griffier, de heer Amesz, die u allen niet ziet, wat toch een gemis is, zit naast mij en hij zal alle uitslagen bijhouden. Indien nodig geef ik straks, nadat we de vergadering met de voorstellen geïnventariseerd hebben, nog een keer de stemuitleg. Dan kijken we even hoe we verdergaan en geef het even door als er gedurende de vergadering vragen, opmerkingen of technische problemen zijn.

Ik zou het wel op prijs stellen als we deze raadsvergadering met zijn allen compleet beginnen, maar ook samen eindigen, zodat we in ieder geval allemaal de ruimte hebben gekregen om vandaag het democratische proces zijn beslag te laten krijgen. We hebben iedereen getest, is iedereen aanwezig? De heer Van Valkenburg en de heer Kagie zijn nog niet ingelogd. We gaan hen bellen en we kijken waar ze blijven en of er problemen zijn, maar we gaan toch maar vast beginnen. Ik ga eerst verder met het inventariseren van de agenda. I.1.

Vragenhalfuur

De VOORZITTER: We hebben bij het vragenhalfuurtje vragen van de fractie van de PvdA en GroenLinks inzake mantelzorgers tussen de wal en het schip binnengekregen. De heer Slikker en de heer Van Rosmalen en ik neem aan dat de heer Slikker het woord voert namens de vragenstellers, klopt dat? Ja, ik zie hem knikken, dus ik geef de heer Slikker graag het woord. De heer SLIKKER Ja voorzitter, dank u wel. Den Bosch kent 1000 mantelzorgers en ik denk dat we niemand hoeven te vertellen dat die het in de tijd van corona extra zwaar voor hun kiezen krijgen. Tot 1 januari 2021 konden mantelzorgers in Den Bosch gebruikmaken van de huishoudelijke hulptoelage, een voorziening waarbij je als mantelzorger tegen zwaar gereduceerd tarief hulp in de huishouding voor jezelf of voor degene waaraan je zorg verleent en ook andere ondersteuning kon krijgen om het leven wat gemakkelijker te maken voor vaak toch al overbelaste mantelzorgers. Precies dat zagen we ook in het recente onderzoek onder mantelzorgers in Den Bosch. Er zijn 1400 mantelzorgers bevraagd en een groot deel ervaart de zorg die ze moeten leveren als liefdevol en fijn om te doen, maar toch ook als belastend en soms zelfs te belastend. Per 1 januari 2021 bestaat die huishoudelijke hulptoelage helaas niet meer.

Mensen die daar vroeger voor in aanmerking kwamen konden nu zelf een aanvraag bij de gemeente doen om te kijken of ze in aanmerking komen voor reguliere huishoudelijke hulp. Van de mensen die nu beschikt zijn, is dat voor ongeveer de helft het geval. Dus voor een groot deel is de situatie ook echt zo dat ze huishoudelijke hulp verdienen vanwege de situatie waarin ze zelf verkeren en de zorg die ze leveren maar we weten ook, daarover kregen we vandaag nog een brief van het college, dat de wachtlijsten voor de zorg bijzonder groot 2

zijn, wekenlang, en dat betekent dat er nu nog tientallen mantelzorgers die eigenlijk voor 1 januari 2021 een beschikking hadden moeten hebben die nog niet hebben en daar is wel de huishoudelijke hulp per 1 januari 2021 gestopt, terwijl de beschikking nog loopt. Ik heb vandaag contact gehad met Tzorg en Arons Zorg en met het tempo waarmee het bij de aanbieders binnendruppelt, is de voorspelling dat dit nog weken duurt, terwijl er tientallen mantelzorgers nog niet de zorg hebben die ze waarschijnlijk straks wel weer zullen krijgen. Reden voor de fracties van GroenLinks en de PvdA om een aantal vragen aan het college te stellen. De eerste vraag die we zouden willen stellen is: bent u er eigenlijk van op de hoogte dat op dit moment mantelzorgers tussen de wal en schip dreigen te vallen, zij eigenlijk in aanmerking zouden moeten komen voor huishoudelijke hulp, maar niet beschikt zijn? Vraag 2, deelt het college de mening van de fractie van GroenLinks en de PvdA dat het niet de bedoeling is dat mantelzorgers door wachtlijsten de dupe worden van vertraagde indicatiestelling? Vraag 3, is het college bereid om in samenwerking met de huishoudelijke hulporganisaties te bekijken of het mogelijk is om deze mantelzorgers tijdelijk per direct die huishoudelijke hulp wel weer te verschaffen tot een beschikking is verleend? Tot zover voorzitter. De VOORZITTER: Dank u wel.

We geven eerst het woord aan wethouder Van Olden en daarna is er de mogelijkheid voor andere fracties om eventueel aanvullende vragen te stellen. Ik geef het woord aan wethouder Van Olden. Wethouder VAN OLDEN: Dank u voorzitter, ik zal de antwoorden geven. Alle 800 mensen met een huishoudelijke hulptoeslag hebben in mei en september 2020 brieven ontvangen met alle informatie over de beëindiging van de zogenoemde HHT en de mogelijkheid om huishoudelijke hulp aan te vragen. Daarin is duidelijk aangegeven dat zij dat voor 10 oktober 2020 moesten doen, dat zij een aanvraag voor huishoudelijke hulp moesten doen. Naar aanleiding daarvan hebben 660 mensen contact met KOO, ons eerstelijnsonderdeel, opgenomen en hiervan zijn 300 personen naar voorliggende voorzieningen verwezen omdat die beter aansluiten bij hun hulpvraag. Zij zijn dus niet aangemeld bij de toegang WMO. 360 personen zijn wel aangemeld bij toegang WMO, 280 mensen daarvan hebben een toekenning ontvangen en tachtig personen kwamen gezien hun situatie niet in aanmerking voor huishoudelijke hulp. Op 21 december 2020, vlak voor kerst, waren alle aanvragen van degenen die zich voor 10 oktober 2020 hebben gemeld afgehandeld en er is een volledige lijst met toekenningen verstuurd aan onze zorgaanbieders van de huishoudelijke hulp.

Degenen die een toekenning hebben ontvangen, krijgen per 1 januari 2021 dan ook huishoudelijke hulp. Een kleine groep, onze informatie is dat het gaat om tien tot vijftien personen, hebben nog geen definitieve beschikking ontvangen. Dat heeft te maken met de laatste weken van 2020 toen we ook tijdelijke krachten hebben ingeschakeld om alle aanvragen te verwerken, maar die aanvragen zijn wel besproken en er is een mondelinge toezegging gedaan. De schriftelijke afhandeling, oftewel de definitieve beschikking volgt dan ook zo spoedig mogelijk. Worden zij dan de dupe? Naar onze idee niet, dat is overigens ook geenszins de bedoeling, omdat er ook een mondelinge toekenning is verstrekt. We zullen natuurlijk ook in overleg met onze zorgaanbieders van de huishoudelijke hulp de laatste eindjes afhandelen, zodat in ieder geval alles binnen de mogelijkheden die we hebben zo soepel mogelijk wordt afgewikkeld. Tot zover mijnheer de voorzitter. De heer SLIKKER: Allereerst, de intentie van de wethouder is volgens mij goed, namelijk deze mensen zo snel mogelijk helpen en dat is fijn. Het vreemde is wel dat het beeld dat wij van de huishoudelijke hulporganisaties krijgen echt een andere is.

De wethouder sprak over tien tot vijftien personen die al wel een mondelinge toezegging hebben gehad, maar waarvan de beschikking formeel nog niet rond is en die al wel huishoudelijke hulp krijgen en dat de rest is afgewikkeld. Zowel Tzorg als Arons Zorg gaf mij vandaag hele andere cijfers. Daaruit komt een beeld van ruim zestig inwoners die nog geen beschikking hebben gekregen en die op dit moment geen huishoudelijke hulp krijgen. Ik waardeer de toezegging van de wethouder, maar ik hoop vooral dat hij contact met beide aanbieders opneemt om te kijken waarin deze verschillen in cijfers zit want zestig mantelzorgers die wel degelijk de hulp die ze eigenlijk moeten hebben niet krijgen is wat ons betreft te veel. Mevrouw LOKHOFF: Ik wil even opmerken dat de SP in de commissie van 28 oktober 2020 al heeft aangegeven dat de HHT niet op 1 januari 2021 moet stoppen en om verlenging heeft gevraagd. De meeste partijen, de oppositiepartijen, waren het met mijn motie eens, alleen GroenLinks niet en het valt me nu op dat GroenLinks hier nu wel aan meedoet. Ik heb toen ook al gezegd dat er wachtlijsten bij de WMO zijn en ik vind het zeer vreemd dat nu in dit vragenuurtje niet wordt genoemd dat de SP dit al eerder heeft zien aankomen. Dank u. 3

De VOORZITTER: U hebt dus geen vraag mevrouw Lokhoff. Mevrouw LOKHOFF: De vraag is waarom GroenLinks nu wel meedoet. De VOORZITTER: Oké, maar het is een vragenhalfuurtje richting de portefeuillehouder en ik begrijp dat u geen vraag aan de portefeuillehouder hebt. Mevrouw LOKHOFF: Nee, niet meer maar ik wilde dit even gezegd hebben, sorry. De VOORZITTER: Het staat in de notulen, dus het komt goed. De heer Van Creij, gewoon geDREVEN. De heer VAN CREIJ: Het is niet iets wat ik helemaal goed in mijn vingers heb, maar hoorde ik de wethouder eigenlijk zeggen dat eigenlijk maar de helft van de mensen de HHT-aanvraag heeft ingevuld en wat is er dan gebeurd met de andere helft die geen aanvraag heeft gedaan? Dat is eigenlijk mijn vraag. Wethouder VAN OLDEN: Richting de heer Slikker van de PvdA kan ik natuurlijk zeggen dat ik zeker naar aanleiding van uw gewaardeerde opmerking contact zal opnemen over hoe het zit omdat we met z'n allen zoals we hier zitten natuurlijk niet willen dat iemand tussen de wal en het schip valt, dus daar ga ik achterheen. Richting de heer Van Creij. Ik gaf net ook aan dat we iedereen natuurlijk hebben geïnformeerd dat die zorg stopt.

660 mensen hebben contact met KOO opgenomen, 300 mensen zijn verwezen naar een voorliggende voorziening omdat dit beter op hun hulpvraag aansluit, dat kan van alles zijn, en ongeveer 300 mensen hebben huishoudelijke hulp volgens het reguliere systeem gekregen. Het gaat nu even te ver om in de individuele gevallen van degenen die uiteindelijk wel of niet een aanvraag hebben ingediend te duiken. Tot zover mijnheer de voorzitter. De VOORZITTER: Dank u wel. Kan ik aannemen dat u, naar aanleiding van de vraag van de heer Slikker die u meeneemt, de laatste informatie via het infobulletin aan de raad ter kennis brengt? Wethouder VAN OLDEN: Dat wil ik zeker doen. De VOORZITTER: Dan wordt de raad in ieder geval via het informatiebulletin op de hoogte gesteld. Dank u wel. 1.2.

Vaststelling agenda van de raadsvergadering

De VOORZITTER: Dan gaan we verder met de vaststelling van de agenda van de raadsvergadering. Ik neem eerst even de stukken door. De goedkeuring van de notulen van de openbare vergadering van 8 december 2020. Daarover zijn bij de griffie geen opmerkingen binnengekomen en als ik geen handjes zie, ga ik ervan uit dat die akkoord zijn. Dan de voorstellen waarover nog discussie wordt verwacht. De beleidsvisie Maatschappelijke ondersteuning. Ik heb begrepen dat er ook een aantal amendementen is en ik neem aan dat we die bespreken. Dan de verordeningen Maatschappelijke ondersteuning jeugdhulp en Beslistermijn. De heer Van Hattem, sorry? De heer VAN HATTEM: We hebben een procedureel punt bij die beleidsvisie. We hebben daarover een schriftelijke adviesronde van de commissie gehad. Daarop is een antwoord van het college gekomen in een wethoudersbrief en een aanvullende wethoudersbrief, maar die beantwoording is dusdanig algemeen van aard dat ik me afvraag of het vanavond eigenlijk wel rijp is voor bespreking omdat heel veel vragen die in onze schriftelijke ronde zijn gesteld niet beantwoord zijn. Dat punt wil ik toch wel voorleggen; of het vandaag eigenlijk van de agenda zou moeten gelet op deze wat mij betreft onvolkomen beantwoording. De VOORZITTER: Dan moet ik een ordevoorstel doen want u stelt voor om het van de agenda af te halen.

De heer VAN HATTEM: Ja, dat is inderdaad een ordevoorstel. De VOORZITTER: Oké. De griffie merkt op dat dit ordevoorstel met handjes kan. Ik stel vast dat 4

het ordevoorstel van de heer Van Hattem is om het onderwerp onder agendapunt 5 van de agenda af te halen. Wie is het eens met het voorstel van de heer Van Hattem? Dan zie ik graag handjes. Er zijn drie mensen voor het niet behandelen vandaag, de rest is voor het behandelen en ik stel voor om het vanavond gewoon te behandelen. Mijnheer Van Hattem, en dat geldt ook voor de fractie van de SP, dan kunt u bijdragen en dan kunnen we altijd kijken hoe de stemming over dit voorstel verloopt. Dan gaan we over naar de verordening Maatschappelijk ondersteuning. Wil iemand die behandelen? Als iemand behandeling wil graag handjes. Ja, dan gaan we dat behandelen, dank u wel. Dan is er daarna een korte schorsing omdat we even moeten wisselen van voorzittersstoel en dat betekent vandaag iets ruimer omdat ik naar een andere ruimte moet en dat de heer Kabbouti, die op een andere locatie hier in de Maaspoort zit, op mijn plek gaat zitten. Dat is de pauze die daarin zit en u kunt thuis natuurlijk de koffieautomaat bedienen. De interpellatie gevraagd door Bosch Belang, de SP, gewoon ge-DREVEN, Leefbaar 's-Hertogenbosch en De Bossche Groenen over 25 januari 2021 wordt sowieso geagendeerd en dan de noodverordening Maatschappelijke onrust 's-Hertogenbosch.

Mijn voorstel is dat de inhoud eventueel tegelijkertijd met de interpellatie afgedaan kan worden, maar dat laat ik over aan de heer Kabbouti als voorzitter. Dat zal hij dan bij de agendering voorstellen en dat komt straks, dan hoef ik me ook daar niet mee te bemoeien. Dan hebben we nog het voorstel Benoeming voorzitter Rekenkamercommissie. Dat wordt een beetje een ingewikkelde want als u hierover stemming wilt, moet we dit uitstellen tot de volgende keer in verband met het feit dat over personen schriftelijk gestemd wordt, dat kan niet digitaal. Ik maak het even ingewikkeld. Procedureel heb ik gezien dat de heer De Groot een handje opsteekt, maar ik neem aan dat dit komt vanwege het feit dat hij lid van de Rekenkamercommissie is. De heer DE GROOT: Dat is correct voorzitter. De VOORZITTER: Ik neem aan dat dit ook voor de heer Gersjes geldt. Wil iemand stemming over dit voorstel? De heer Van der Krabben. De heer VAN DER KRABBEN: Voorzitter, u zou het voorstel kunnen doen om bij acclamatie te benoemen. De VOORZITTER: Ja, dat zou mijn voorstel zijn. Als u geen stemming wilt, kan het bij acclamatie en dan is het akkoord. Als u stemming wilt, moet dat schriftelijk en dan wordt het uitgesteld. Ja, procedure, procedure. Wilt u uw handje weghalen mijnheer Gersjes, dan kan ik zien of iemand schriftelijke stemming wil.

Dan doe ik het voorstel van de heer Van der Krabben, kan het per acclamatie? Als ik geen handjes zie, is dat akkoord. Oké, dan is de heer Verkaar benoemd als voorzitter van de Rekenkamercommissie. Het voordeel is dat hij niet meer de eed of de gelofte hoeft af te leggen omdat hij dat al heeft gedaan. Hij krijgt een mooie bos bloemen thuis met de verantwoordelijkheid die daarbij hoort als nieuwe voorzitter van onze Rekenkamercommissie. De agenda wordt vastgesteld. I.3.

Goedkeuring notulen van de openbare raadsvergadering van de gemeenteraad van 8 december 2020

De notulen worden ongewijzigd vastgesteld. I.4. 4a.

Ingekomen stukken en mededelingen Overzicht raadsinformatiebrieven van 7 april 2020 1. Raadsinformatiebrief Bereikbaarheid oostelijke gemeentedelen en MIRT-verkenning A2 2. Derde Corona Report 3. Raadsinformatiebrief Omgevingswet; bestuurlijk Spoorboekje 4. Raadsinformatiebrief Resultaten onderzoek onder mantelzorgers 2020 5. Raadsinformatiebrief Transformatieopgaven jeugdhulp en gecertificeerde instellingen

De VOORZITTER: Dan is er bij de ingekomen stukken en mededelingen gevraagd een aantal voorstellen naar de commissie door te geleiden. Die worden onder andere door de heer Van Creij geagendeerd via één bespreeknotitie in de commissie Omgeving en dat gaat onder andere over de MIRT-verkenning, Heesch West, Koksteeg en de verkeershinder in Heesch West. De heer Van Hattem verzoekt Eerlijk over Heesch West te bespreken in de commissie. Dus dat wordt doorgeleid naar de commissie Omgeving zoals u dat van ons mag verwachten.

5

De heer VAN CREIJ: Ik heb inmiddels contact gehad met de heer Van Hattem en het wordt één bespreeknotitie voor de commissie Omgeving met betrekking tot Heesch West. Dat we niet apart van elkaar iets doen. 4b.

Lijst ingekomen stukken

De ingekomen stukken worden conform voorstel afgehandeld. II

Voorstellen waarover nog discussie wordt verwacht

II.5

Beleidsvisie Maatschappelijke ondersteuning 's-Hertogenbosch voor iedereen

De VOORZITTER: Dan gaan we naar agendapunt 5, de beleidsvisie Maatschappelijke ondersteuning 2021. Er zijn drie amendementen ingediend, dus ik neem aan de heer Slikker, de heer Van Genugten. Anderen die het woord willen voeren over dit onderwerp? Even met handjes. De heer SLIKKER: De PvdA-fractie kan zich in grote lijnen vinden in de voorliggende beleidsvisie, het is een mooi stuk. De vraag die met zo'n visie toch eigenlijk beantwoord moet worden is: hoe kijk je nou ten eerste naar inwoners die hulp nodig hebben, ten tweede naar de professionals die deze hulp moeten verlenen en ten derde naar de rol van de gemeente daarin? Het is goed om te zien dat het stuk ademt dat we dat met een sociaal hart doen voor de mensen die het net niet helemaal alleen afkunnen en die een steuntje in de rug verdienen en dat is mooi. Bij de leidende uitgangspunten zijn er twee punten waarvoor wij en een aantal andere partijen graag nog wat aandacht vragen want we herkennen ons volledig in de grote lijnen. Het eerste betreft de rol van de aanbieders. Het stuk spreekt goede woorden over hoe we kijken naar hulpbehoevende inwoners, namelijk uitgaan van mogelijkheden en de zorg zo veel mogelijk laagdrempelig en dichtbij organiseren.

Het spreekt ook mooie woorden over hoe we kijken naar professionals, namelijk hen ruimte voor beslissingen en maatwerk geven en ook goede woorden over de rol van de gemeentelijke organisatie, namelijk bureaucratie zien te vermijden en de snelheid erin proberen te houden. We missen wel de rol van de aanbieders een beetje terwijl we daar de afgelopen jaren toch regelmatig met elkaar discussie over gevoerd hebben, ook naar aanleiding van zorgfraude en soms ondermaatse kwaliteit als dat helaas aan de orde is, gebrekkig toezicht en soms gebrekkige governance. Dus zegt de PvdA-fractie samen met het CDA, de VVD, Leefbaar 's-Hertogenbosch, D66 en gewoon geDREVEN: voeg nou een principe aan de leidende principes toe, namelijk dat de gemeente wil werken met de aanbieders die hun maatschappelijke rol op deze plaats hebben staan, dat is het eerste punt waarvoor we graag aandacht vragen. Het tweede punt betreft de mogelijkheid om meer tot één vertrouwd gezicht te komen. We horen van mensen in de stad die zorg en ondersteuning gebruiken veel terug dat ze dat uiteraard waarderen, maar dat ze soms wel heel veel mensen over de vloer krijgen.

Als je ouder bent, krijg je een huishoudelijke hulp, iemand anders voor de wasservice, eventueel iemand anders voor de boodschappen, eventueel nog iemand anders van Tafeltje Dekje en als de wijkverpleegkundige langskomt, krijg je daarvoor ook nog iemand anders over de vloer. Dan kan het zijn dat er dagelijks honderden autootjes door de stad heen en weer sjezen die ervoor zorgen dat de inwoners te veel verschillende mensen zien, dat er heel veel overhead zit in roosteren, aanrijtijden en dat soort zaken en dat er daarmee natuurlijk ook publiek geld verloren gaat. Aan de ene kant wil je natuurlijk de keuzevrijheid van mensen voor bijvoorbeeld maaltijden overeind houden, maar het zou wel fijn zijn als we een aantal taken zouden kunnen bundelen en ons verzoek is: kijk nu eens of je daar samen met de aanbieders meer werk van kunt maken. Daarom vragen we samen met gewoon ge-DREVEN en Leefbaar 's-Hertogenbosch om een toevoeging aan de leidende principes dat uitspreekt dat er zo veel mogelijk zorg en ondersteuning geleverd wordt door één vertrouwd gezicht. Tot zover voorzitter.

Amendement 1 Verankeren maatschappelijke rol aanbieders Ingediend door PvdA, VVD, CDA, D66, Leefbaar 's-Hertogenbosch en gewoon ge-DREVEN De raad van de gemeente 's-Hertogenbosch, in vergadering bijeen op 2 februari 2020; gezien de schriftelijke beraadslagingen van de commissie Sociaal over de Beleidsvisie Maatschappelijke ondersteuning; overwegende dat: • in de beleidsvisie een aantal goede leidende principes zijn opgenomen die onze opvattingen weerspiegelen ten aanzien van: 6

• •

1. hulpbehoevende inwoners (uitgaan van mogelijkheden en talenten, stimuleren van eigen verantwoordelijkheid en kansen); 2. professionals in de uitvoering (ruimte voor beslissingen en maatwerk); en 3. de gemeentelijke organisatie (laagdrempelige toegang, zo min mogelijk bureaucratie, heldere financiële kaders); de opvattingen die wij in deze raad de afgelopen jaren met elkaar deelden ten aanzien van de rol van zorgaanbieders niet zijn opgenomen in de leidende principes; juist nu er zo veel te doen is omtrent de rol van aanbieders (het terugdringen van zorgfraude, het najagen van maatschappelijke doelen in plaats van economisch profijt, het leveren van kwalitatief hoogwaardige zorg met kundig personeel, fatsoenlijk bestuur en toezicht, transparante financiële huishouding) het van belang is dat we ook deze opnemen als een van de leidend principes;

wijzigt het besluit • door aan deelbesluit 1 het volgende punt toe te voegen aan de leidende principes: - 'G. werken met aanbieders die hun maatschappelijke rol op de eerste plaats hebben staan.'. Amendement 2 Zo veel mogelijk één vertrouwd gezicht aan huis Ingediend door PvdA, Leefbaar 's-Hertogenbosch en gewoon ge-DREVEN De raad van de gemeente 's-Hertogenbosch, in vergadering bijeen op 2 februari 2020; gezien de schriftelijke beraadslagingen van de commissie Sociaal over de Beleidsvisie Maatschappelijke ondersteuning; overwegende dat: • in de beleidsvisie bij de leidende principes terecht is opgenomen dat ondersteuning passend, dichtbij en laagdrempelig dient te zijn; • inwoners die ondersteuning krijgen vaak het liefst één vertrouwd gezicht aan huis zien; • het aanbod van huishoudelijke hulp, boodschappenservice, was- en strijkservice, maaltijdvoorziening, begeleiding en (lichte) zorgtaken etc.

door veel verschillende partijen geschiedt waardoor de inwoners veel verschillende mensen over de vloer krijgen, simpele handelingen soms pas later verricht kunnen worden omdat dat niet tot het takenpakket behoort, er bijzonder veel tijd en geld verloren gaat door aanrijtijden, overheadkosten etc.; • het voor zowel inwoners, zorgwerkers en gemeente prettiger is als er zo veel mogelijk gewerkt wordt met één vertrouwd gezicht aan huis met inachtneming van het belang van keuzevrijheid voor inwoners als het bijvoorbeeld gaat over de maaltijdvoorziening; • het wenselijk is dat de gemeente aanbieders stimuleert om meerdere taken op zich te nemen of met andere aanbieders tot één pakket te komen zodat inwoners zo veel mogelijk één vertrouwd gezicht aan huis hebben; wijzigt het besluit • door aan leidend principe C. de volgende zinsnede toe te voegen: - 'en zo veel mogelijk door één vertrouwd gezicht wordt geleverd.'. De heer VAN GENUGTEN: Zoals eigenlijk al in de schriftelijke afdoening gezegd, complimenten voor deze visie, de leidende principes zijn zorgvuldig gekozen en uitgewerkt. Voor het CDA is het ook belangrijk om terug te zien dat wordt uitgegaan van de eigen kracht en de talenten van mensen en ook alles in eenvoud, zo weinig mogelijk bureaucratie, laten we het zo eenvoudig mogelijk organiseren.

Je zou kunnen zeggen dat dit gebundeld is zo veel mogelijk mensgericht in plaats van alleen maar taakgericht te kijken. Dat brengt ons bij het CDA-amendement over eenzaamheid want in deze tijd van corona horen en zien we dat de problematiek van eenzaamheid groter is dan ooit. Ik haalde al eerder aan dat de koning zelfs sprak over het eenzaamheidsvirus. We hebben de bestrijding van eenzaamheid vaak afgedaan als 'dat moet een mindsetverandering in de samenleving zijn', maar sturing hierop en de aandacht waar mogelijk is heel hard nodig. Dat brengt ons bij een toevoeging aan de leidende principes, namelijk om gemeentebreed met alle aanbieders aandacht te hebben voor gevoelens van eenzaamheid, om daar sensitief op te zijn. Dus dat, als we onze taken en ondersteuning verrichten, we zorg hebben, kijken naar de persoon aan wie we de ondersteuning leveren, kijken hoe het zit met zaken als eenzaamheid en we daar dat schouderklopje, het gesprek en dat extra kopje thee kunnen aanbieden. Dat is de reden dat we dit amendement indienen en u ziet dat dit breed gesteund wordt door partijen uit onze gemeenteraad. Ik denk dat het extra belangrijk is om daar in de komende periode aandacht voor te hebben en dat toe te voegen als leidend principe. Dan 7

kort even over de twee amendementen van de PvdA. De eerste over de verankering van de maatschappelijke rol dient het CDA mede in en daar kunnen we ons ook helemaal in vinden. Bij het tweede amendement onderschrijven we de gedachte dat het mooi zou zijn als zo veel mogelijk een relatie met de hulpbehoevende, degene die de ondersteuning nodig heeft, opgebouwd kan worden; om dat te concentreren zodat er zo veel mogelijk één gezicht aan huis komt waar een band mee kan worden opgebouwd, maar wij vragen ons wel af of dat op dit moment in de praktijk mogelijk en uitvoerbaar is. Dat is 1, of dat geen beperking van de keuzevrijheid is dat is eigenlijk 2 en of je met een dergelijke maatregel niet de innovativiteit beperkt van aanbieders die willen specialiseren in een bepaalde mate van ondersteuning. Dat is de reden dat we dit amendement niet mee hebben ingediend, maar we zijn wel benieuwd naar de reactie van de wethouder hierop. Tot zover.

Amendement Meer aandacht voor gevoelens van eenzaamheid, juist nu! Ingediend door CDA, PvdA, D66, VVD, Rosmalens Belang, GroenLinks, gewoon ge-DREVEN en Leefbaar 's-Hertogenbosch De raad van de gemeente 's-Hertogenbosch, in vergadering bijeen op 2 februari 2020; gezien de schriftelijke beraadslagingen van de commissie Sociaal over de Beleidsvisie Maatschappelijke ondersteuning; overwegende dat: • in de beleidsvisie een aantal goede leidende principes zijn opgenomen voor de komende jaren; • bij punt d staat opgenomen 'bieden van ruimte aan professionals om beslissingen te nemen'; • dat het afgelopen jaar duidelijk is geworden dat het eenzaamheidsvirus nog groter is dan aanvankelijk werd vermoed; • de komende periode er meer aandacht zou moeten zijn voor gevoelens van eenzaamheid; • onder de inwoners die ondersteuning krijgen, kunnen er gevoelens van eenzaamheid en/of sociaal isolement aanwezig zijn, het is een kans wanneer de ondersteuner in het contact met deze inwoners ook deze gevoelens signaleert; spreekt uit dat: • door de cirkel van eenzaamheid te doorbreken voorkomen we sociaal isolement en/of zwaardere vormen van ondersteuning; • het wenselijk is dat de gemeente aanbieders vraagt meer aandacht te hebben voor eenzaamheidsgevoelens van inwoners; wijzigt het besluit: • door in deelbesluit 1 aan leidend principe d de volgende zinsnede toe te voegen: - 'en in de uitvoering

oog te hebben voor gevoelens van eenzaamheid' Mevrouw LOKHOFF: We hebben een mooie beleidsvisie gezien, maar die is weer van bovenaf geschreven en de uitvoering zal het verschil moeten maken. De wethouder ging in zijn beantwoording niet in op de vragen van de SP, ik neem aan dat die technisch waren en dat, zoals mijnheer Van Hattem ook zei, vandaar de helft van de vragen niet is beantwoord. Ik hoop dat de schrijvers van dit beleidsplan wel willen anticiperen op de vragen die wij gesteld hebben. Over het afschaffen van de HHT voor mantelzorgers heeft de SP al eerder aangegeven dat het niet het juiste tijdstip is om dat nu te doen, ook al is dit vastgelegd in een eerdere afspraak. Dat respijtzorg beter te vinden moet zijn voor mantelzorgers werd op de dag dat wij een motie indienen op de website aangepast. Wij zien ook dat KOO, praktijkondersteuners en cliëntondersteuners tegen wachtlijsten aan lopen, zowel in de eerste als in de tweede lijn. Wij zien in de visie ook nog geen echte oplossing voor deze grote vraag naar hulp. We zien wel dat er stevig op wordt ingezet om het allemaal financieel behapbaar te houden. Ook zien wij graag dat met name het pgb-houders en -aanvragers aan de hand worden meegenomen om aan de wettelijke en gemeentelijke eisen te kunnen voldoen, gebruikmaken van het pgb is immers een wettelijk recht.

In onze gemeente wordt veel te sterk ingezet op het omzetten van het pgb in hulp in natura. We zien in allerlei visies dat wel wordt ingezet op eigen kracht, zelfredzaamheid, mantelzorg en het eigen netwerk, maar veel te weinig op de hulpvraag van onderaf. Ook staat in diverse rapporten dat eigen kracht en zelfredzaamheid wordt overschat. Er komt nog heel wat op ons af na de coronacrisis en we doen dan ook een oproep om ook deze visie aan te passen aan de vraag naar zorg na de coronacrisis want met name de basisondersteuning zal overvraagd worden. We stemmen uiteraard wel in met beslispunt 2 over vernieuwing van de dagbesteding. Wij hadden amendement 1 graag mede-ingediend, maar dat is niet aan ons gevraagd, daar zijn we het helemaal mee eens. We hebben dezelfde opmerking als de heer Van Genugten over amendement 2, wij zien dat er ook private 8

ondernemingen bij komen, bijvoorbeeld de boodschappendienst kan ook door een lucratieve zzp'er worden gedaan en daar ben ik angstig voor. Wij hadden amendement 2 ook graag mee ingediend. Ik hoop dat, als de SP de volgende keer een motie inbrengt over bijvoorbeeld het terugbrengen van de signaleringsfunctie voor de huishoudelijke hulp, die dan ook wordt gesteund door alle partijen die nu deze motie indienen en dat we ook eens kijken naar de sociaal-culturele centra die voor ieder dingetje, voor ieder apart groepje, geld aan de gemeente moet vragen omdat dit groepje de zaalhuur niet kan betalen. Daar vraag ik ook extra aandacht voor. Tot zover voorzitter. De heer HACK: Het moge geen verrassing zijn dat ook onze fractie positief tegenover dit visiestuk staat, onze fractie is blij met de geschetste uitgangspunten. Het grip krijgen en houden op de poort, het uitgaan van de positieve eigen kracht van inwoners en de integrale manier waarop de maatschappelijke ondersteuning hierin wordt benaderd doet ons als VVD deugd. Wij zien daarop graag twee aanvullingen. Ten eerste extra nadruk op de aanpak van eenzaamheid als leidend beginsel en ten tweede het expliciet maken dat we alleen met degelijke niet-malafide organisaties met een hart voor de zorg willen samenwerken.

We dienen samen met een aantal andere partijen een amendement over beide onderwerpen in dat inmiddels al is toegelicht door respectievelijk de collega's Van Genugten en Slikker waardoor ik dat nu even achterwege laat. Mijn fractie herhaalt één vraag uit de schriftelijke ronde en wel die over mantelzorgers. Op basis van de evaluatie zouden we namelijk kijken hoe we de ondersteuning en waardering voor hun fantastische werk het beste zouden kunnen inrichten, maar behalve over respijtzorg geven de visie en de antwoordbrief hier nog geen antwoord op. Mijn vraag aan het college blijft daarom: hoe ziet u de verdere verbetering van de mantelzorgondersteuning en -waardering concreet voor u? Zoals gezegd vinden wij dit verder een goed stuk en we hopen dat de WMO in 's-Hertogenbosch hiermee weer een stukje toekomstbestendiger is geworden. Tot zover voorzitter. De heer MEES: Leefbaar 's-Hertogenbosch stemt in met dit voorstel, maar we hebben nog wel een paar opmerkingen. We zien dat in de voorbereiding veel partijen bij dit verhaal zijn betrokken en we gaan ervan uit dat die partijen ook in de uitwerking worden betrokken. We hebben ook gezien dat de Adviesraad WMO en jeugdhulp ook betrokken zijn en betrokken willen blijven en dat het college aangeeft die mee te nemen, maar we vragen ons wel af wat de rol en de positie is van de mensen die actief zijn in de buurthuizen en de huiskamers.

Daarover zouden we graag iets van wethouder Van Olden horen. Dan willen we toch een tip meegeven voor de uitwerking, die wij ook in onze opmerkingen maakten: kijk ook nadrukkelijk naar innovatie, in het bijzonder de digitale mogelijkheden. We zien dat op diverse plekken al wordt geëxperimenteerd met digitale hulpverlening, dat mensen thuis in een camera kunnen spreken, denk ook even aan eenzaamheid en als ik de wethouder was, zou ik daar vol op inzetten want dat is echt wel iets van de toekomst en het kan misschien helpen in de strijd tegen de eenzaamheid. Wij onderschrijven van harte dat het moet uitgaan van de leefwereld, maar we hopen wel dat het andere argument, de kostenbesparing, niet doorslaggevend wordt op het moment dat de dekking van de kosten in de knel komt. Als dat problemen gaat geven, zien we graag dat de wethouder naar de raad terugkomt. Verder zijn wij groot voorstander van het stimuleren van de zelfredzaamheid. Dan de amendementen. Leefbaar 's-Hertogenbosch steunt alle drie de amendementen. We willen het amendement over dat ene vertrouwde gezicht nog even wat body geven, de heer Slikker haalde al aan dat het in een aantal gevallen heel belangrijk voor mensen is dat ze niet steeds anderen over de vloer krijgen. Daarnaast zien we ook dat met name oudere mensen nog wel eens in de problemen kunnen komen als iemand op bezoek komt die daar niet hoort.

In dat verband ook één organisatie en zo veel mogelijk één hulpverlener. We zouden ook graag zien dat dit aspect in de uitvoeringsagenda nadrukkelijk aandacht krijgt; dat de gemeente zich daarvoor inzet waar het kan. Verder geef ik wethouder Van Olden mee: nu doorpakken. Tot zover. De VOORZITTER: U weet dat deze zin deze maand in heel veel verkiezingsprogramma's voorkomt hè. De heer VAN ROSMALEN: In onze commissiebijdrage gaf mijn fractie al aan zich goed te kunnen vinden in de leidende principes van deze beleidsvisie. Diverse collega's hebben die vanavond al benoemd en dat kan ik overslaan. GroenLinks gaat ook akkoord met de vernieuwing en de vereenvoudiging van de dagbesteding en de daarvoor noodzakelijke investering. Mijn fractie heeft nog wel een paar vragen en opmerkingen bij de visie die nog niet zijn beantwoord in de reactie van college en die ik hier daarom graag herhaal. We constateerden als eerste dat de gemeente steeds meer een van de partners wordt die een rol pakt bij de ondersteuning van onze inwoners, naast allerlei andere maatschappelijke organisaties en bewonersinitiatieven, en mijn fractie heeft daarom geen behoefte 9

aan een werkgroep met een wat onduidelijke doelstelling zoals de Adviesraad WMO en jeugdzorg die voorstelt, maar ziet meer in een lokale netwerkanalyse, wat ons betreft ook wijk- en buurtgericht, die aangeeft hoe de gemeente een van de partners is en wil zijn in het netwerk van ondersteuning. We zijn benieuwd wat de portefeuillehouders hiervan denken. Verder constateert GroenLinks een probleem bij de begrippen 'gebruikelijke en bovengebruikelijke zorg'. Talentontwikkeling is terecht een van de belangrijke uitgangspunten voor het beleid van dit college en uitgaan van de talenten van onze inwoners is een leidend principe in deze visie. Het gaat om de talenten en talentontwikkeling van de inwoner die zorg en ondersteuning nodig heeft, maar dit uitgangspunt geldt natuurlijk ook even vanzelfsprekend voor hen die zorg verlenen. Dat kan spanning opleveren bij de toepassing van het begrip 'bovengebruikelijke zorg'. Door het eisen van bovengebruikelijke zorg, iets wat de jurisprudentie helaas toestaat, kunnen ouders van kinderen ernstig belemmerd worden in hun talentontwikkeling doordat ze bijvoorbeeld hun studie gedwongen moeten opgeven of hun baan verplicht moeten opzeggen.

De ervaring leert dat vooral vrouwen daarvan het slachtoffer worden, dat kan volgens mijn fractie onmogelijk de bedoeling zijn en daarom hoor ik graag van de wethouder of hij dit probleem ook onderkent en hoe hij in de uitvoering zo'n ontwikkeling denkt te kunnen tegengaan. Wat betreft de amendementen. De overwegingen in amendement 1 lijken ons bij de inkoop een vanzelfsprekend uitgangspunt. Mijn fractie heeft geen behoefte aan amendement 2, meer dan het aantal gezichten aan huis lijkt ons het probleem dat gebruikers van zorg vaak niet kunnen bepalen wanneer die gezichten verschijnen. Efficiëntie is belangrijk, maar de keuzevrijheid van onze burgers wat betreft zorgaanbieders mag daar niet onder gaan lijden. Meer mensen over de vloer levert trouwens mogelijk ook een bijdrage aan het verminderen van een gevoel van eenzaamheid. Mijn fractie dient amendement 3 mee in. Tot zover voorzitter. Mevrouw HOOG ANTINK: Ook de fractie van D66 is erg blij dat er nu een nieuwe en ook een lokale beleidsvisie Maatschappelijke ondersteuning ligt en, bijna iedereen heeft het al gezegd, wij steunen de benoemde leidende principes. Voorwaarde daarvoor is wel dat wij zo veel mogelijk mensen die ondersteuning nodig hebben bereiken en de herkenbaarheid en zichtbaarheid van KOO zijn daarvoor essentieel en daar kan nog wel een tandje bij.

In het verlengde daarvan blijven wij ook aandacht vragen voor de wachttijden en de wachtlijsten. In uw beantwoording op de vragen geeft u aan dat u in de meeste gevallen binnen de landelijk vastgestelde wettelijke termijnen blijft, maar wij blijven het toch een punt van grote zorg vinden. We gaan ook akkoord met het traject om meer in te zetten op een sterke informele basisstructuur en basisondersteuning. Mantelzorgers en vrijwilligers spelen daarin een uitermate belangrijke rol. We zijn blij met de beleidsvoornemens om de mantelzorgers te steunen en te ontlasten en de vrijwilligers zo goed mogelijk te faciliteren. We zijn erg benieuwd naar de uitkomsten van de acties die ingezet worden om beter zicht te krijgen op de ondersteuningsbehoefte van de mantelzorgers die nu onvoldoende bereikt worden. Kunt u aangeven wanneer we de eerste uitkomsten van die acties kunnen verwachten? Wij ondersteunen de doorbraakthema's waar u over praat en de vereenvoudiging en de vernieuwing van met name de dagbesteding en wij stemmen dan ook in met de voorfinanciering daarvan. Nog twee opmerkingen voordat ik overga naar de amendementen. De eerste opmerking is dat ik blij ben met het advies van de Adviesraad WMO en jeugdhulp. Het is een uitgebreid advies en wij vinden het uitstekend dat u het advies overneemt. Dan een andere algemene maar wel wezenlijke opmerking.

Een van uw ambities en doelen is meer gezonde en gelukkige jaren voor de inwoners in 2030 en het verminderen van de steeds groter wordende gezondheidskloof. Het programma Positieve gezondheid is daarin heel erg belangrijk. Het is ook erg belangrijk om die inmiddels opgedane ervaringen snel te delen en te gebruiken in andere wijken van de gemeente. Dan de amendementen, voorzitter. Amendement 1. Wij vinden het wezenlijk dat de gemeente werkt met aanbieders die hun maatschappelijke rol op de eerste plaats hebben staan en daarom dienen wij dit amendement ook mede in. Amendement 2. Ik kan me eigenlijk helemaal aansluiten bij de opmerking van de heer Van Genugten daarover en wij zullen dat amendement dus niet steunen. Het grote belang van amendement 3 behoeft geen betoog voorzitter, dus dat dienen wij ook mee in. Tot zover, dank u. Mevrouw VAN DER KALLEN: Er is een uitgebreide beleidsvisie Maatschappelijke ondersteuning opgesteld en wat ons betreft, zitten de punten die wij belangrijk vinden er allemaal in. Onze collega's hebben die zojuist allemaal genoemd en dat herhalen we niet, we zijn er in onze schriftelijke reactie al uitgebreid op ingegaan. Wij stemmen dan ook in met deze visie en gaan akkoord met de voorgestelde investering. Wij steunen het amendement Verankeren maatschappelijke rol aanbieders van harte.

Wij steunen het amendement Zo veel mogelijk een vertrouwd gezicht aan huis niet omdat de zorginstellingen zeker nu in coronatijd al moeten roeien met de riemen die ze hebben. Er is veel verloop en absentie door overbelasting bij het zorgpersoneel en dan zal het best eens 10

gebeuren dat je vandaag iemand anders aan huis krijgt dan morgen, voor ons is de hoofdzaak dat er nog steeds hulp verleend wordt. Het amendement Extra aandacht voor gevoelens van eenzaamheid vinden wij zeker in deze tijd een mooie gedachte en die hebben wij dan ook mede ingediend. Tot zover. De heer VAN CREIJ: Gewoon ge-DREVEN stemt in met het voorstel. Als je kijkt naar het stuk, dé inwoner bestaat niet, er moet sowieso altijd het juiste maatwerk geleverd worden en in het stuk staat ook dat dit eigenlijk wel gaat gebeuren, maar ik heb hier toch nog voor mezelf staan: papier is geduldig. De heer Mees gaf het net ook al aan, doorpakken, en u zei een beetje lachwekkend 'het zal in veel verkiezingsprogramma's komen', maar dit is stap 1 en stap 2 zal straks ook gezet moeten worden. Ik sluit me verder een beetje aan bij de woorden van de SP en Leefbaar 's-Hertogenbosch wat betreft het belang van de buurthuizen en de spagaat waarin die vaak zitten. We leggen daar heel veel druk neer om alles goed te doen, we willen dat daar veel zaken gebeuren, maar aan de andere kant wordt er ook steeds op de buurthuizen bezuinigd, dus daar ook nadrukkelijk aandacht voor. Als ik kijk naar besluit F, het sociale hart moet altijd vooropstaan en het beleid moet zo zijn ingericht.

De financiën zijn natuurlijk erg belangrijk, maar iets wat moet gebeuren, moet ook altijd mogelijk blijven, het geld volgt het beleid en niet andersom. Dan de amendementen. We staan op alle drie de amendementen omdat ze het stuk aanscherpen. In amendement 2 over dat zo veel mogelijk één persoon aan huis komt staat nadrukkelijk 'zo veel mogelijk'. Er staat niet dat het per se moet en ook niet dat het volgende week of over twee maanden al moet gebeuren. Dan in reactie op de woorden van mevrouw Van der Kallen. In coronatijd is alles natuurlijk anders, maar er staat ook geen tijdpad bij en wat dat betreft, denk ik dat het alleen maar verbetert. Ik denk dat we allemaal wel die gevallen kennen, de heer Slikker gaf het net ook al aan, dat er vier, vijf, zes mensen voor één huishouden komen. Dat moeten we gewoon zo veel mogelijk voorkomen. Het zal natuurlijk nooit zo zijn dat er maar één persoon komt, maar er hoeven er ook niet te allen tijde vijf te komen. Wij steunen van harte dat wordt bekeken hoe dat kan worden gestructureerd naar minder en daarom staan we er ook op. Tot zover voorzitter. De heer VAN HATTEM: Zoals aangegeven zijn we teleurgesteld dat de door ons gestelde vragen niet zijn beantwoord in de schriftelijke bijdragen en daarop wil ik toch even kort voortborduren.

Het stuk zelf is in grote lijnen wel een goed verhaal over de WMO, maar wij hebben vragen, zorgen en bezwaren bij bepaalde aspecten. Het laatste punt dat ik in mijn schriftelijke inbreng aanhaalde ging over de beheersmaatregelen voor het meerjarenperspectief van de WMO, om dat financieel structureel op peil te houden, en daar zit toch echt wel een zorg in; om dat goed te kunnen borgen. Daarop krijg ik in ieder geval graag een duidelijke reactie van de wethouder. Dan het punt over de inzet van informele organisaties. De WMO is natuurlijk meer dan alleen de zorg aan huis, daar kunnen verschillende beleidsvelden onder vallen en in dit geval de inzet van informele organisaties. Wat moeten we ons daar in de praktijk bij voorstellen en aan welke criteria moeten die organisaties gaan voldoen? Dat is een van de vragen die ik daar toch wel bij heb. Hetzelfde geldt voor een aspect als duurzame maatschappelijke meerwaarde. Waaraan moet zoiets getoetst worden? De subsidieregeling voor de nieuwe initiatieven roept de nodige vragen op. Die heb ik ook al schriftelijk gesteld, maar ik wil wel duidelijkheid over wat dat precies gaat betekenen. Er is sprake van een informele basisinfrastructuur.

Als ik kijk naar de afbeeldingen in het stuk, zien we dat sprake is van islamisering met de vrouwenonderdrukkende hoofddoek die wordt gebruikt, zelfs bij kinderen, en dat dit daarmee ook wordt genormaliseerd vanuit de gemeente, vanuit de lokale overheid. Dat is wat de PVV betreft echt onacceptabel, dergelijke zaken willen we echt niet terugzien in beleidsdocumenten. Daarmee zetten we vrouwen, en in dit geval zelfs kinderen, al op een achterstand. Als er dan ook nog eens focusgroepen met een andere culturele achtergrond aan worden gekoppeld, vinden wij het wel een heel problematisch verhaal worden, dan gaan we rekening houden met culturele achtergronden in plaats van met onze eigen kernwaarden en normen. Dat vindt de PVV een onacceptabel aspect. Voorzitter, ik krijg graag nog een reactie op vragen die we schriftelijk hebben ingediend. Als daarop nu in deze vergadering onvoldoende reactie komt, zien wij ons genoodzaakt om tegen het voorstel te stemmen. De aanvullende amendementen vinden we goede toevoegingen en die steunen we van harte. Tot zover voorzitter. Mevrouw MEES: De Bossche Groenen vindt het een goed raadsvoorstel dat nog net wat beter is geworden door het amendement van het CDA dat wij mede-indienen, eenzaamheid kan niet vaak genoeg onder de aandacht worden gebracht en niet alleen bij professionals, maar bij iedereen.

Ook de voorzet van de PvdA over het werken met aanbieders die hun maatschappelijke rol op de eerste plaats hebben staan vinden wij een goede aanvulling. Het lijkt misschien overbodig, maar dat kan een 11

middel zijn om de kwaden eruit te pikken of hen ermee om de oren te slaan. Dan wat betreft het amendement Eén vertrouwd gezicht in huis. Dat is een mooi streven en het lijkt me dat de werkgevers dit al beogen te doen, ook al is het maar uit kostenoverweging. Daarnaast kun je je afvragen of sommige handelingen gewoon een expertise zijn, dan is het dus terecht dat daarvoor een andere persoon komt. Het gaat om een streven, zoals ook de heer Van Creij zei, het gaat niet volgende week al in, maar zodra het kan en zodra werkgevers daar mankracht en middelen voor hebben. Daarom gaan we daar wel mee akkoord. Dat was het. Mevrouw HERNÁNDEZ: 50PLUS is zeer positief over dit raadsvoorstel. Het valt ons op dat in de beleidsvisie nogal de nadruk ligt op kostenbeheersende maatregelen en grip op de poort. 50PLUS vindt beheersing van de kosten in het Sociaal Domein natuurlijk een goede zaak en onze gemeente is daarmee op de goede weg. Dat blijkt onder andere uit het rapport van de commissie van de VNG dat in 2020 uitkwam. Wat dat betreft, is de ontwikkeling van het zorgbedrijf een goede zaak, maar toch willen wij ervoor waken dat de balans niet doorslaat naar de nadruk die in deze beleidsnotitie lijkt te liggen op de grip op de poort. Veel zal afhangen van hoe de verdere uitvoering van deze beleidsvisie eruit gaat zien.

Wij pleiten voor een ruimhartige uitvoering van de WMO met de nadruk op de menselijke maat. Om die te waarborgen zijn we voorstander van ruime bevoegdheden voor de vertrouwenspersoon WMO in onze gemeente en een ruimhartige toepassing van de hardheidsclausule in de verordening Maatschappelijke ondersteuning. Wij willen niet dat aanvragers door de voorgenomen kostenbeheersende maatregelen tussen de wal het schip vallen. Het tweede zorgpunt betreft onze mantelzorgers. Uit een onlangs verschenen rapport blijkt onder andere dat slechts 30% van de mantelzorgers bekend is met het steunpunt Mantelzorg bij Farent. Wij vinden dat een laag percentage en wij pleiten voor een grotere inspanning van het college en Farent om de bekendheid van deze ondersteuning op zijn minst te verdubbelen, zonder mantelzorgers kunnen mensen met een kwetsbare gezondheid het immers niet redden om op een goede manier thuis te blijven wonen. Veel mantelzorgers kennen de weg naar logeer- en respijtzorg niet. Mantelzorgers moeten kunnen rekenen op goede ondersteuning, zowel bij het regelen van zaken als voor hun persoonlijke welzijn. De gemiddelde leeftijd van de mantelzorgers in Den Bosch is 57 jaar, waarvan een derde boven de 65 jaar is en voor hen, maar natuurlijk voor alle mantelzorgers wordt de regelgeving rond mantelzorg steeds ingewikkelder.

Wij pleiten dan ook voor meer hulp door de gemeente en onze partners om hen te helpen de weg te vinden bij de verschillende instanties en de diverse regelingen. Tot zover. Dan met betrekking tot de amendementen, wij dienen alle drie de amendement mee in, maar ik wil wel aangeven dat wij bij amendement 2 natuurlijk ook onze vraag hebben over de haalbaarheid van dit amendement en wij wachten het antwoord van de wethouder af. Dank u wel. Reactie college Wethouder VAN OLDEN: Ik doe de aftrap en collega Kâhya vult aan want we hebben een raadsvoorstel met twee portefeuillehouders en we proberen onze werkverdeling aan te houden, maar wellicht zit er ook wel wat overlap in. Laat ik beginnen met het eerste amendement. Ik ken de heer Slikker maar ook anderen, inmiddels ook de VVD en het CDA natuurlijk, ik wilde bijna zeggen 'als geen ander', maar in ieder geval de nadrukkelijke aandacht voor goed functionerende zorgaanbieders die met passie zorg verlenen bij mensen thuis en daar waar dat nodig is. Door middel van dit amendement krijgt dat ook in dit visiedocument toch nog even de plek die het verdient en daarmee heeft het college geen enkel bezwaar tegen dit amendement, ook onder dankzegging aan de opsteller.

We hebben ook intern even met het tweede amendement gestoeid want ik begrijp tot op zeker hoogte de bedoeling dat je geen onnodige publieke geldverspilling wilt organiseren als er te veel mensen straten in- en uitrijden om hulp te verlenen, maar het aantal taken is ook verschillend, een verpleegkundige doet iets anders dan iemand die huishoudelijke hulp verleent en alles wat daartussen zit. Dat leidt ertoe dat wij dit amendement toch ontraden, maar niet dan nadat ik gezegd heb dat wij in onze gesprekken met de zorgaanbieders, en zeker degenen die de huishoudelijke hulp aanbieden… Dan is het natuurlijk wel zo prettig als dezelfde hulpverlener daadwerkelijk hetzelfde adres doet, maar er zijn natuurlijk altijd uitzonderingen en een van de ambtenaren heeft ook opgehaald dat een aantal mensen het wel eens prettig vindt om verschillende mensen thuis te mogen ontvangen en dat helpt dan ook weer om de eenzaamheid te bestrijden. Als leidend principe gaat het ons te ver, overigens zou dit als leidend principe gekoppeld moeten worden aan 1d omdat het uitvoering van de professionals is omdat de uitvoering van de huishoudelijke hulp in deze beleidsvisie WMO ook door professionals wordt gedaan, maar dat is even een zijspoor.

Nogmaals, we zullen het meenemen in de gesprekken met de zorgaanbieders, het gaat te ver als leidend principe en er zit ook een aantal negatieve effecten aan qua keuzevrijheid en innovatie, wat de heer Van Genugten ook al aangaf. 12

Vandaar dat we dit amendement ontraden. Dan het derde amendement met betrekking tot eenzaamheid. Het behoeft natuurlijk geen betoog dat, zeker in coronatijd, de eenzaamheid van jong tot oud, medior, senior en noem maar op, gewoon is toegenomen. Dat betekent dat je dat inderdaad als samenleving collectief moet omarmen om het overal bespreekbaar te maken. Het moeilijkste is hoe je weet dat iemand eenzaam is want er zijn maar heel weinig mensen die ervoor uit durven komen dat ze eenzaam zijn. Daarom is het zo van belang dat iedereen die met publiek geld bij mensen achter de voordeur komt, de guts heeft om de vraag te stellen: maar hoe gaat het met u, hebt u uw familie deze week nog op bezoek gehad? Dat soort kleine vragen bedoelen we. Het zou zo mooi zijn als elke zorgaanbieder, het personeel en de mensen die het daadwerkelijk doen, die achter die voordeur komen, iedere week in deze setting een vraag stelt en als er iets opborrelt, koppel het dan terug, zodat we daar met Farent en al onze andere mensen die hard lopen om eenzaamheid te bestrijken in actie kunnen komen. Vandaar dat we geen bezwaar tegen dit amendement hebben. Dan loop ik een aantal vragen langs. Richting GroenLinks, de bovengebruikelijke zorg. In den lande zullen er ongetwijfeld voorbeelden zijn waarin dat dit erg negatief uitpakt.

Hier in 's-Hertogenbosch, en dat bedoelen we ook met sociaal en zakelijk, gaan we natuurlijk kijken naar wat dit in een gezin doet. In een gezin met meerdere mensen kan iedereen helpen afwassen en van alles en nog wat doen en soms gaat dat best ver, maar we willen natuurlijk ook niet het onderste uit de kan halen en de talentontwikkeling van alles en iedereen blokkeren. Wat ons betreft, levert dat in de uitvoering dan ook maatwerk op. Op een gegeven moment zit er natuurlijk echt wel spanning op de hulp die je in redelijkheid van elkaar mag verwachten en die hulp in het huishouden of bij het begeleiden zal naar ons idee nooit zo veel tijd in beslag nemen dan wel moeten nemen dat dit een belemmering vormt voor het volgen van onderwijs of voor werken. In die afweging zullen we echt het goede gesprek aangaan om de casuïstiek daarop te bekijken. Tot op dit moment, afgezien natuurlijk van de discussie op de landelijke televisie, zijn ons in ieder geval niet heel veel gevallen bekend, maar het is goed dat daar aandacht voor wordt gevraagd. Richting D66. Ja, die wachttijden en wachtlijsten hebben altijd onze permanente aandacht en we proberen dat binnen het redelijke te doen en te blijven doen. Wat dat betreft, is het ook goed dat wij de raad, ook op werkbezoeken, daar steeds van op de hoogte stellen.

Dan richting de PVV, u hebt naar uw idee geen antwoord gekregen op veel van uw vragen. U stelde een vraag over het financieel op peil houden van het budget dat gerelateerd is aan de WMO. Natuurlijk kent dat zijn plek in onze normale begrotingscycli, maar juist door de inkoop en ook de regionale inkoop, een aantal WMO-onderdelen kopen we regionaal in, op die manier in te regelen, hopen we en gaan we ervan uit dat we ook grip hebben op het budget. Daarin zit, en dat zit natuurlijk ook in onze visie, enerzijds zelfredzaamheid en samenredzaamheid en anderzijds, als het echt niet kan, hulp door professionals. In die balans probeer je natuurlijk ook budgettair uit te komen. Nu kenmerken zowel de uitgaven aan de jeugd als die aan de WMO, en met name het abonnementstarief, zich door een opwaartse druk in het uitgavepatroon. Dat proberen we zo goed en zo kwaad als het gaat ook in 's-Hertogenbosch, maar ook in de regio, in de klauwen te houden. Dit onderwerp komt in november 2021 bij het vaststellen van de begroting natuurlijk nadrukkelijk aan de orde. Ik ben overigens wel verheugd met de eerste zin van uw betoog, dat u het grosso modo een goed verhaal vindt, daarvoor dank. Mijn collega, wethouder Kâhya, gaat een aantal elementen behandelen en misschien heb ik nog iets laten liggen, maar dan kom ik daar nog wel even op terug als we dat weer even scherp hebben gekregen.

Richting Leefbaar 's-Hertogenbosch. Ik zou tegen mijn collega Kâhya willen zeggen: nu doorpakken in de beantwoording van de openstaande vragen. De VOORZITTER: Dat gaat dan even via de voorzitter, dus ik geef wethouder Kâhya het woord. Wethouder KÂHYA: Dank u wel voorzitter. U kent mij niet anders, dus ik zal direct van wal steken. Voordat ik een aantal gestelde vragen beantwoord, wil ik wel zeggen dat ik het waardeer dat de gemeenteraad in zijn breedte waardering en steun richting onze mantelzorgers en vrijwilligers uitspreekt. Zonder hen zou de samenleving niet zijn zoals die is, zeker in deze moeilijke tijden waarin er nog meer van hen gevraagd wordt, is het alleen maar goed dat we dat met zijn allen doen. Dit jaar is het ook het jaar van de vrijwilliger waarin we op alle mogelijke manieren aandacht zullen geven aan vrijwilligers, ook individueel. Ik heb er vandaag nog een gesproken en ik hoop dat er straks meer ruimte ontstaat om dat ook meer in fysieke zin in groepsverband te doen. Dan de vraag over de mantelzorgerondersteuning en hoe wij het gaan doen. We hebben onderzoek gedaan en naar aanleiding van dat onderzoek is een aantal verbeterpunten aan het licht gekomen. Een daarvan is het vergroten van de bekendheid, dat gaan we doen samen met het mantelzorgpunt en we maken ook gebruik van de ervaringsdeskundigheid van mantelzorgers.

We passen de communicatie daarop aan om ook breder in de samenleving in netwerken te zitten. Een andere is het onderzoek doen naar de ondersteuningsbehoefte bij mantelzorgers. Als er in onze samenleving mantelzorgers zijn die we niet 13

of onvoldoende bereiken moeten we onderzoeken hoe we dat beter kunnen doen om het aanbod op de behoefte te laten aansluiten. Richting Leefbaar 's-Hertogenbosch, dat doen we met de buurthuizen en de vrijwilligers door… Mevrouw LOKHOFF: Ik hoorde wethouder Kâhya praten over mantelzorg en mantelzorgondersteuning. Ik mis in het onderzoek of ook aan de huisartsen is gevraagd om de mensen te attenderen op de vragenlijst en of ze daar zelf iets in hebben mogen zeggen. Wethouder KÂHYA: Een goed punt van mevrouw Lokhoff, de huisartsen en ook andere werkers moeten alert zijn op signalen van mantelzorgers over de mantelzorgbehoefte en daar ook goed op moeten schakelen. Dat is een continu proces dat we de komende tijd samen met het mantelzorgpunt, maar ook breder in onze welzijnscontacten onder de aandacht gaan brengen en daar vallen huisartsen ook onder, dat is een terecht punt. Ik had het over de vraag van Leefbaar 's-Hertogenbosch over de buurthuizen. Dat gaan we ook doen door juist op de werkvloer de ruimte te creëren waar onze mantelzorgers en de professionals die daarmee bezig zijn samen met de vrijwilligers en de mantelzorgers invulling geven aan de wijze waarop we dat gaan doen. Mevrouw Hoog Antink vroeg naar de voortgang. Wij zullen u via het kwartaalbericht Sociaal Domein over de voortgang informeren.