Notulen raadsvergadering 2021-02-02

Vanwege corona en wat er op de verschillende punten mogelijk is, vind ik het lastig om een tijdpad aan te geven. Als het bijvoorbeeld gaat om positieve gezondheid en de vier wijken waarop we een verdieping en een versnelling willen maken, kon de afgelopen weken en maanden een aantal activiteiten niet doorgaan omdat we dat met de mensen samen willen doen en dat zich niet altijd leent om het digitaal te doen. We pakken dit op zodra dit kan en we informeren u ook daarover via de kwartaalberichten. Zeker nu de urgentie harder dan ooit wordt onderschreven, zullen we volop doorpakken. De vragen over de basisinfrastructuur en de informele subsidies hebt u als raad natuurlijk het afgelopen jaar, recent nog in oktober 2020, met elkaar afgetikt. In oktober 2020 hebt u ook besloten om bijvoorbeeld Zorgoppas een grotere opdracht te geven, maar ook Jonge mantelzorgers hebben een fors grotere opdracht gekregen om juist nog meer mensen te kunnen ondersteunen. Een laatste voorbeeld als het gaat over eenzaamheid, ook eenzaamheid onder de jongeren en de druk die nu ontstaat… binnenkort openen ook de dropzones, plekken in jongerencentra waarvoor nu vrijwilligers worden opgeleid om heel laagdrempelig met jongeren in gesprek te gaan om ook de zorgbehoefte en vragen op te halen en er tijdig bij te kunnen zijn zonder dat het ophoopt.

Ik heb daar hoge verwachtingen van en ik hoop dat we zo op allerlei creatieve manieren onze jongste inwoners zo goed mogelijk door deze tijd heen loodsen. Dank u wel. De VOORZITTER: Dank u wel. Ik doe even een inventarisatie voor de tweede termijn. Wie heeft er behoefte aan een tweede termijn? Tweede termijn De heer VAN HATTEM: Helaas zijn heel veel vragen die ik ook schriftelijk heb gesteld nog steeds niet beantwoord en ik zal die als schriftelijke vragen indienen. Dat heeft wel tot gevolg dat ik het nu onvoldoende ingekaderd vind om het voorstel überhaupt te steunen. Daar komt bij dat wij als PVV principieel tegen cultuurspecifieke zorg zijn en dat element zit erin met die focusgroepen op basis van een andere culturele achtergrond. Daar willen we absoluut niet in meegaan en ook gelet op dat aspect stemmen wij tegen het voorstel. De heer SLIKKER: Dank aan de wethouder voor de beantwoording. Het is fijn om te zien dat er zo veel steun is voor het eerst amendement over de rol van zorgaanbieder. Wat betreft het tweede amendement. Ik heb goed geluisterd naar de antwoorden van wethouder Van Olden, hij gaat gesprekken met de aanbieders aan en dat is fijn. Ik zou in overleg met de mede-indieners, dat gaat wat lastig hier, dit amendement willen terugtrekken omdat ik vind dat dit een wat breder debat verdient.

Veel gemeenten doen momenteel pilots waarin ze met wijkverpleegkundigen en aanbieders kijken of ze er meer grip op kunnen krijgen en dat is misschien ook wel iets voor de Bossche situatie. Dat hebben wij en Leefbaar 's-Hertogenbosch al eens eerder voorgesteld en misschien breng ik dit in het kader van een discussienotitie terug in de commissie Sociaal. De VOORZITTER: Dan begrijp ik dat u amendement 2 wilt intrekken. Er is niemand anders meer voor de tweede termijn en dan gaan we over tot stemming. Dat wordt best een ingewikkeld verhaal, dus ik zal het even uitleggen. Ik inventariseer eerst of uw stemming over de amendementen wilt, per individueel amendement en als dat zo is, gaan we dat doen. Als dat niet zo is en er bijvoorbeeld een kanttekening van een of twee partijen is en die zeggen tegen te zijn, ga ik ervan uit 14

dat dit daarmee voldoende is en dat er voldoende recht gedaan wordt aan een eventuele tegenstem die daarmee samenhangt. Als u daarmee akkoord gaat… anders moeten we het een voor een doen, dan wordt het een hoofdelijke stemming en de vraag is of daar behoefte aan is. Het kan ook met een kanttekening tegen als u tegen zou willen stemmen bij de voorstellen die we nu doen. Wil iemand stemming over amendement 1? Niet. Dan is dat amendement aangenomen. Wil iemand stemming over amendement 3? Dan is dat aangenomen. Dan ga ik naar het voorstel. Ik begrijp dat de heer Van Hattem…, zijn er nog anderen die een stemverklaring willen afleggen? Alleen de heer Van Hattem? Mijnheer Van Hattem, mag ik beschouwen dat daarmee het voorstel is aangenomen met uw stem tegen, gaat u daarmee akkoord? De heer VAN HATTEM: Ik heb zojuist een stemverklaring gegeven, eigenlijk in tweede termijn al en daarom ook tegen dit voorstel. De VOORZITTER: Maar u vindt het akkoord dat ik zeg: het voorstel is aangenomen met de stem tegen van de fractie van de PVV? De heer VAN HATTEM: Als er verder geen andere partijen tegen zijn, dan wel ja. De VOORZITTER Dat is goed. Dan zal ik even inventariseren. Zijn er anderen? Nee. Dan is het voorstel aangenomen met de stem tegen van de PVV. Dank u wel. II.6.

Verordening Maatschappelijke ondersteuning 2021, Jeugdhulp 2021 en beslistermijn Schuldhulpverlening 2021

Mevrouw LOKHOFF: Wij willen, in aanvulling op deze verordening, in de commissie komen met een voorstel om de huishoudelijke hulp anders te gaan organiseren en wel via een coöperatie in gemeentelijke handen. Ik hoop dat de wethouder hier positief tegenaan gaat kijken. Met betrekking tot de jeugdhulp zouden wij ook graag zien dat in de verordening extra wordt ingezet op het wegwerken van de wachtlijsten zoals we die laatstelijk van de wethouder toegezonden hebben gekregen. Zoals u weet, is er een grote samenhang tussen maatschappelijke ondersteuning, jeugdhulp en schuldhulpverlening en, zoals ook andere partijen aangeven, zal er een ontschotting moeten plaatsvinden. Wonen, werken en zorg is onlosmakelijk verbonden met het welbevinden van onze inwoners. Laten wij als gemeente niet die dezelfde fout maken als onze overheid en met data alleen fraude gaan aanpakken. We willen ook een beroep doen op uitbreiding van fte's in de schuldhulpverlening en inkoop van meer ambulante hulp. In de verordening staat dat we onder het motto 'zakelijk werken vanuit een sociaal hart' de balans goed moeten bewaken. Laten wij dit motto eens omdraaien, 'met een sociaal hart gaan wij het zakelijk werken goed bewaken'. Tot zover. Reactie college Wethouder VAN OLDEN: Richting mevrouw Lokhoff van de SP.

Met een sociaal hart zakelijk of zakelijk met een sociaal hart, het college probeert echt in balans te zijn, zowel bij het benaderen en het vinden van mensen die het nodig hebben, met name als het gaat om jeugd, als bij de financiële consequenties daarvan. Er is een landelijke stuurgroep Maatregelen financiële beheersbaarheid Jeugdwet opgericht onder leiding van Marianne Sint, zij heeft ook het onderzoek dat hier heeft plaatsvonden geleid. Er wordt een aantal ronde tafels georganiseerd en ik mag aan een van die tafels meedoen om het gesprek aan te gaan. Je ziet landelijk ook een enorm ingewikkeld beeld met grote tekorten op de jeugdzorg. Bij sommige gemeenten is dat erger dan bij andere gemeenten, maar grosso modo kom je tekort. Dat wil echter niet zeggen dat we de jeugdigen in de kou willen laten staan. Dan heb je enerzijds de doorlooptijd bij ons, bij onze toegang en regie, daar heb je een wachttijd en ook een wachtlijst en vervolgens heb je natuurlijk ook bij de zorgaanbieders wachttijden. Dat hele staketsel proberen we als samenleving beheersbaar te maken. Nogmaals, het is goed dat u daar aandacht voor vraagt. Het staat u natuurlijk altijd vrij om in discussie met de commissie, maar ook met ondergetekende, te kijken wat er eventueel anders kan en welke innovaties denkbaar zijn.

In het begin van mijn periode hebben we mede aan de wieg gestaan van de zorgcoöperatie en wellicht zijn er na tien jaar nieuwe innovaties mogelijk. We zijn altijd bereid, en dat is het mooie van de Bossche gemeenteraad en uw werkzaamheden in de commissie Sociaal, om in ieder geval het debat en de dialoog vooral inhoudelijk aan te gaan. Dat is zeer waardevol. Tot zover voorzitter. De VOORZITTER: Dank u wel. Heeft iemand behoefte aan een tweede termijn? Wil iemand stemming over het voorstel? Neen. Dan gaan wij even schorsen en ik denk dat dit in vijf minuten gaat 15

lukken. Ik krijg van de griffie te horen dat ik er iets langer over mag doen, dus dan wordt het zeven minuten. Dan ziet u straks de heer Kabbouti als voorzitter van deze vergadering. Dank u wel, ik schors even voor zeven minuten. Schorsing III

Overig

III.7. Interpellatie: 25 januari 2021 Rellen en plunderingen in de stad. Hoe kon het zo gebeuren? De VICEVOORZITTER: Dames en heren, we hervatten de vergadering. Het volgende agendapunt is agendapunt 7, Interpellatie 25 januari 2021 Rellen en plunderingen in de stad, hoe kon het zo gebeuren? Mijn voorstel is om agendapunt 8, de noodverordening Maatschappelijke onrust 's-Hertogenbosch 2021, in dit debat te betrekken en om, mocht u vragen hebben over de noodverordening, deze in dit debat rechtstreeks aan de burgemeester te stellen, zodat hij ze in zijn beantwoording kan meenemen. Is dat wat u betreft akkoord? Ik zie een handje van mevrouw Hendrickx. Mevrouw Hendrickx. Mevrouw HENDRICKX: Ik begrijp dat u de zaak praktisch wilt insteken, maar ik hecht er toch wel aan om een zuiver debat te voeren. We hebben een interpellatie met een aantal vragen aangekondigd, laten we die eerst bespreken en wat ons betreft daarna de noodverordening. Ik heb liever niet dat die zaken door elkaar gaan lopen. Dat is een ordevoorstel vanuit ons en de medeinitiatiefnemers van de interpellatie. De VICEVOORZITTER: Het is een ordevoorstel en wat dat betreft is het aan u om te bepalen hoe u daarmee omgaat. Het zijn twee aparte agendapunten en ik heb voorgesteld om ze gelijktijdig te behandelen. Wie is daar voorstander van? Dat kan met handjes.

Acht raadsleden geven aan de agendapunten te willen samenvoegen en dat betekent dat we ze separaat gaan behandelen. We beginnen met het interpellatiedebat en daarvoor geef ik het woord aan mevrouw Hendrickx. Mevrouw HENDRICKX: Dank u wel voorzitter. De rellen in de stad van 25 januari 2021. Ik denk dat die grote indruk hebben gemaakt op iedereen in deze vergadering, maar ook daarbuiten en dat die grote verontwaardiging hebben opgeroepen. De vraag is natuurlijk wat deze jongeren bezielde om op deze wijze huis te houden, de bezittingen van andere mensen te vernielen en gericht uit te gaan op stelen. Een ding staat vast, dit gedrag is uiteraard niet te tolereren, daarover zijn wij en anderen het eens, maar tegelijkertijd leven er natuurlijk wel vragen in onze Bossche samenleving: hoe heeft het zover kunnen komen? Op 25 januari om 12.00 uur verscheen er een bericht op social media met een oproep om je te verzamelen bij de parkeerplaats bij de IJzeren Vrouw, een oproep om te demonstreren tegen de avondklok en de oproep was 'oud en nieuw herbeleven, wees daar vooral bij'. In de loop van de middag verschenen deze berichtjes op allerlei plekken op social media en iedereen voelde eigenlijk wel aan dat het de verkeerde kant op ging. Ondernemers vroegen zich af of ze maatregelen moesten nemen en menigeen nam ze ook. Vervolgens pakte het in de loop van de avond inderdaad verkeerd uit.

Het was een herhaling van oud en nieuw, maar nog drastischer dan dat voorzitter, tientallen jongeren trokken naar onze binnenstad en lieten een spoor van vernieling achter. Iedereen vroeg zich af waar de politie was en zelfs de burgemeester vroeg zich af waar de ME bleef. Wat er vervolgens gebeurde, is meer dan verschrikkelijk, massale plunderingen, massale vernielingen en een en ander heeft er wat ons en de mede-interpellanten van deze interpellatie toe geleid om vanavond toch te proberen een antwoord op een aantal vragen te krijgen. De vragen luiden als volgt: Voorzitter, we willen van de portefeuillehouder weten of hij in de loop van de middag al op de hoogte was gebracht van de berichten op social media die opriepen tot een herbeleving van oud en nieuw en hoe het beeld er aan het eind van de middag eigenlijk uitzag. Als voorzitter van de Veiligheidsregio is de heer Mikkers betrokken bij de afwegingen en beslissingen over de inzet van politie-eenheden respectievelijk ook de ME. Kunt u ons in de kern schetsen op welke wijze en in welke maatvoering 's-Hertogenbosch bediend zou worden met die ME? De derde vraag. Uit de media blijkt dat u zich publiekelijk de vraag hebt gesteld 'Waar blijft de ME?', in uw woorden 'het duurde best lang voordat de ME beschikbaar was.

Dat brengt ons bij de volgende vraag: wat waren de afspraken over de inzet van de ME en wanneer is er van uw zijde aangestuurd naar opschaling en versnelde inzet? Een aantal vragen waarop wij vanavond antwoord willen krijgen en voorzitter, ik wil alvast van deze gelegenheid gebruikmaken om alvast aan te kondigen dat onze partij samen met een aantal andere politieke partijen het initiatief zal nemen om het betere gesprek aan te gaan met jongerenwerkers, 16

wijkmanagers, wijkpolitie, met de stadsvoorzitter om ook als raad op te halen hoe dit nou zo kon gebeuren en hoe we naar de toekomst toe dit soort zaken kunnen voorkomen, de onderliggende signalen kunnen ophalen. Dat wil ik bij dezen alvast aankondigen. We zijn benieuwd naar de antwoorden van de portefeuillehouder waarbij we natuurlijk al per brief hebben aangegeven dat dit wat ons betreft de eerste stap is. Eerst een aantal antwoorden en vervolgens wachten wij de rapportage af. Er komt een onderzoek, wij zullen de inhoud van dat onderzoek tot ons nemen en vervolgens wachten we de antwoorden af waarna we met elkaar nog een finaal debat zullen voeren en conclusies zullen trekken. Tot zover. Portefeuillehouder MIKKERS: Ik denk dat de inleiding van mevrouw Hendrickx het gevoel van de hele stad en ik denk van heel Nederland typeert en er waren zelfs internationaal beelden van wat er op 25 januari jl. in 's-Hertogenbosch gebeurde. Het zijn momenten waarop je ook als burgemeester stilvalt door wat er op dat moment in zo'n stad gebeurt; de agressie, de plunderingen en de diefstal die door sommigen is gepoogd en gedaan. Het heeft een wond in de stad achtergelaten en het heeft pijn gedaan. Ik denk dat we, zoals we hier zitten met alle raadsleden, alle vertegenwoordigers, maar ik denk ook de hele stad, een wond hebben die niet zo snel geheeld is als we graag zouden willen.

Gelukkig heb ik ook vanaf 26 januari jl. veerkracht gezien en die veerkracht wil ik ook koesteren. Ik vind de vragen die gesteld worden alleen maar terecht, laat ik daar maar helder in zijn want ik vind dat een burger mag verwachten dat de overheid mede helpt aan de veiligheid van ons als inwoners van 's-Hertogenbosch en ik ben er medeverantwoordelijk voor om de veiligheid zo goed mogelijk in te richten. Vandaar dat ik successievelijk de vragen zal afgaan. Met uw raad ben ik ook benieuwd naar de resultaten van het onderzoek en daarmee ook kijkend wat er verder moet gebeuren. Ik kan alleen maar blij zijn met het initiatief dat mevrouw Hendrickx al aankondigde omdat ik denk dat we inderdaad juist de gesprekken in de stad moeten aangaan en dat is niet voorbehouden aan één persoon, de voorzitter van uw raad, maar aan ons allemaal om samen die samenleving van 's-Hertogenbosch te vormen. De drie vragen. Was u om 12.00 uur op de hoogte van de situatie zoals die op social media was? Ja, dat waren we. Het was alleen niet het enige bericht dat die dag op social media rondging.

Laten we helder zijn, het was hetzelfde plaatje dat viraal is gegaan door de hele gemeente en dat door velen is gezien, waarbij interpretaties van velen ook leiden tot invulling over wat dat plaatje zou betekenen voor deze en gene zoals 'ze zullen de binnenstad ingaan, gaan ze naar de Media Markt, gaan ze naar andere plekken, wat gebeurt er precies?' Het was onduidelijk wat er precies ging gebeuren. Daarom hebben wij om 13.00-13.30 uur, toen we de eerste driehoek hadden over deze situatie die ons aangekondigd was, direct aangegeven dat het van belang was om zo veel mogelijk mensen in te zetten om de informatie, die nu puur vanuit één plaatje werd gedeeld met veel interpretatie, veel onzekerheid met zich meebracht en de burgers veel angst inboezemde, op te halen. We hebben die middag zo veel mogelijk politiemensen, jongerenwerkers, wijkmanagers, Farent en mensen van de woningbouwcorporatie ingezet om te kijken wat precies de informatiestroom was, om te kijken wat er gebeurde. Om u even een beeld te schetsen, we hebben die middag de capaciteit van de politie verviervoudigd ten opzichte van de normale bezetting op maandag, we hebben met ons stadsbeheer maatregelen getroffen door de bouwmaterialen die rond de Van Grobbendoncklaan lagen vanwege het feit dat de glasvezelboer bezig was weg te halen en we hebben maatregelen getroffen in de inrichting van het perceel aldaar.

We zijn ook met Farent, de woningbouwcorporatie en de wijkmanager verschillende wijken in gegaan om daar gesprekken aan te gaan en te kijken wat de informatiepositie was. Er waren, ik durf wel te zeggen, meer dan zestig mensen actief om in de stad informatie op te halen en die informatiestroom gaf een plaatje dat heel veel angst inboezemde. Om 18.15-18.30 uur hebben we de volgende driehoek gehad waarin wij gesproken hebben over het ophalen van het beeld en het beeld was toen dat er een reële kans was dat er mensen zouden komen. Daarom hadden we al eerder die middag besloten tot het inzetten van een noodverordening en een veiligheidsrisicogebied om die alvast klaar te hebben mocht het afkondigen van zo'n noodverordening en veiligheidsrisicogebied noodzakelijk blijken, dus dat er geen voorbereidingstijd meer aan verloren zou gaan. Daarnaast heeft de politie mij geïnformeerd dat we één sectie ME in de eenheid beschikbaar hadden om ons te helpen en die op afroep beschikbaar was. Op basis van de informatie die wij hadden, heb ik om 19.30 uur landelijke steun ingeroepen van de Koninklijke Marechaussee om in Den Bosch een extra sectie te hebben voor de situatie die toen nog relatief rustig was, maar wel een bepaalde mate van grimmigheid had op basis van de agenten die op dat moment aanwezig waren.

Ik praat hierover agenten omdat onze sociale werkers toen voornamelijk de informatiepositie in de wijken hadden en op de locatie Van Grobbendoncklaan vooral politiemensen actief waren om juist in verbinding te staan met de jongeren die toen aanwezig waren. Eigenlijk waren er toen drie groepen aanwezig, namelijk de jongeren op de Van Grobbendoncklaan, de groepen in de wijk, dat waren losse groepen van maximaal twintig personen, en ik moet ook eerlijk zeggen heel veel 17

kijkers die op de vier punten van het kruispunt op de Van Grobbendoncklaan stonden te kijken of er iets zou gaan gebeuren. Dat was de situatie om 19.30-19.45 uur, dus dat was het beeld van vraag 1, het eindebeeld aan het eind van de middag/begin van de avond. Hoe werkt het met de ME? De stelling die u in uw vraag betrekt, is niet correct. De voorzitter van de Veiligheidsregio gaat niet over de inzet van ME en over het toedelen van capaciteit van de ME. De toedeling van capaciteit van de ME gaat in dit land gelukkig niet op basis van een strijd tussen burgemeesters, maar door het NSGBO, de Staf Grootschalig en Bijzonder Optreden in dienst van de politie. Die bepaalt op basis van logistiek waar de ME het beste gestationeerd kan worden en die daarmee op afroep beschikbaar is. De situatie op 25 januari jl. was niet zoals op een reguliere doordeweekse dag waarop de ME nog helemaal naar de kazerne moet komen, vanuit andere activiteiten moet komen en zich moet omkleden, maar op die maandag stond een sectie in de eenheid klaar om actief te zijn. Er waren vier plekken waar die sectie op dat moment moest zijn, namelijk in Eindhoven, Helmond, Oss en Den Bosch. Vandaar in de situatie om 19.30 uur de vraag om landelijke ondersteuning vanuit de Koninklijke Marechaussee, die rond 20.00 uur in 's-Hertogenbosch beschikbaar was. Even voor de helderheid, ook één sectie.

Dus we hadden twee secties vanuit de ME beschikbaar. De verdeling vindt niet plaats op basis van voorzitterschap van de Veiligheidsregio en ook niet op basis van de positie, maar het gaat over de lokale driehoek die positie heeft richting het eventueel afroepen of het inzetten van het instrument ME. Dat heb ik op 25 januari jl. om 19.30 uur afgeroepen. De sectie was beschikbaar, ik heb voor Den Bosch een tweede landelijke sectie, die eigenlijk beschikbaar was voor heel Zuid-Nederland, afgeroepen en die is mij iets na 19.30 uur toegekend. Dat is het afroepen. Even de situatie rondom voorzitter Veiligheidsregio, positie regioburgemeester, dat heb ik in de krant gelezen. Zo werkt het niet, het is lokaal gezag, de regioburgemeester heeft geen gezagsrol richting de politie en dat geldt ook voor ondergetekende als plaatsvervanger. Wij hebben puur een beleidsondersteunende rol voor de politie in het inzetten van het veiligheidsbeleid in een politie-eenheid, maar wij hebben geen doorzettingsmacht of hiërarchische positie ten opzichte van andere lokale driehoeken in het gebied. Dat was vraag 2. Het duurde best lang voor de ME beschikbaar was, twee zaken. Ik heb gezegd dat de ME te laat was, dat heb ik gezegd en dat kan ik niet ontkennen.

Als ik kijk naar de situatie tussen 21.00 uur en 21.30 uur, is er in dat halfuur een ontzettende ravage in de stad aangericht, een ontzettende ravage en toen de ME er iets na 21.30 uur was, was het ook binnen tien minuten opgelost. Dus daarmee kan ik alleen maar constateren dat de ME te laat was en dat we het probleem dat we nu hebben gehad niet hadden gehad als we eerder ME hadden gehad. Het is geen verwijt, dat heb ik ook zo richting de pers en iedereen gecommuniceerd, maar het is wel een constatering. Ik vind dan ook dat ik openbaar, en vandaar ook het onderzoek, wil weten wat ik meer had kunnen doen en wat we als driehoek meer hadden kunnen doen om te doen wat… Laat ik het anders zeggen. We hebben gedaan wat binnen ons vermogen lag, daarin hebben we keuzes gemaakt en ik sta nog steeds achter de uitspraken die ik vorige week gedaan heb en ook achter de beslissingen die ik toen heb genomen. Daarbij zijn twee variabelen. Wat lag er in mijn vermogen, wat betekende dat vermogen en had ik dat vermogen kunnen aanpassen? Dus was het vermogen om te kunnen handelen groter geworden, was de gereedschapskist groter geworden door andere besluiten? Dat wil ik graag weten en op welke manier had ik dat moeten inzetten op misschien een andere of betere manier? Dat zijn de vragen die volgens mij ook helder zijn gesteld, ook richting het COT. De afspraken over de inzet van de ME.

Er was ME beschikbaar, even voor de helderheid dat is iets anders dan een reguliere maandag en dat lag natuurlijk ook aan de omstandigheden die er landelijk waren, en per politieeenheid, dat zijn er tien in Nederland, was er per eenheid één sectie beschikbaar met drie ondersteunende landelijke secties vanuit de Koninklijke Marechaussee. Die hebben wij rond 20.00 uur die avond hier in 's-Hertogenbosch gekregen. Dat waren de vragen in eerste termijn, voorzitter. Ik heb ze naar eer en geweten beantwoord en ik hoop daarmee wat duidelijkheid verschaft te hebben. Als er meer vragen zijn, ben ik te allen tijde bereid deze vanavond nog te beantwoorden. De heer SLIKKER: De vraagstelling van de interpellatie en de beantwoording van de portefeuillehouder gaan heel erg in op wat er eigenlijk gebeurde en wat we nog hadden kunnen doen vanaf het moment dat de groep eigenlijk al hartstikke groot was en de beestenbende zich richting het centrum in gang had gezet. Mijn fractie vraagt zich eigenlijk meer af of er aan de voorkant wat meer had kunnen gebeuren.

Dat is altijd wijsheid achteraf, maar als we dan toch terugkijken naar het feitenrelaas en wat we het zelf hebben gezien… In de middag gingen er via alle social media en in WhatsAppgroepen… Er is bijna geen digitale Bosschenaar ontgaan dat er echt wel iets te gebeuren stond bij Van Grobbendoncklaan, bij de Esso, ook in de wetenschap dat daar met oud en nieuw stevige rellen hebben plaatsgevonden en de avond daarvoor het in Eindhoven en Rotterdam godsgruwelijk is ontspoord. Wat we ook in het feitenrelaas zien, is dat het beeld om 18.15 uur inderdaad was dat er mensen zouden komen en dat die daar niet zouden komen om alleen maar te 18

kijken, maar dat die iets kwaads in de zin hadden. De portefeuillehouder zei net ook al dat om 19.15 uur het aantal groeide. Het was onrustig, het werd wat grimmig en er kwamen langzaamaan verschillende groepen samen. Vanaf dat moment werd er een veiligheidsrisicogebied ingesteld en werd het mogelijk om te fouilleren. Om 19.30 uur werd extra ME-capaciteit gevraagd, maar pas vanaf 20.00 uur ging die noodverordening uit, waardoor de toestroom in het gebied verder beperkt werd. De vraag die wij eigenlijk hebben: had dat met de kennis van nu, dat is het altijd, maar ook met de aanwijzingen die u toen had niet eerder moeten gebeuren? Een veiligheidsaanpak is er altijd op gericht om groepsvorming te voorkomen omdat we weten dat, als je op een gegeven moment een bak kijkers en spanningzoekers en lieden die iets kwaads in de zin hebben bij elkaar krijgt, er toch een soort massapsychose ontstaat waarmee brave huisvaders die voor spanning komen en studenten ineens de neiging krijgen om auto's in de fik te steken, ruiten in te gooien en misschien ook wel om te gaan plunderen.

Je trapt fik bij voorkeur aan de voorkant uit en de vraag die bij ons bestaat is: had op basis van de inschattingen die er waren, ook om 19.15 uur al, eigenlijk rond die tijd al gezegd moeten zijn 'we sluiten het gebied af, we zorgen dat er niemand meer in kan en we gaan de groepsvorming effectiever tegen'? Dat is de eerste vraag die mijn fractie heeft en de tweede vraag gaat over het onderzoek van het COT. Het is goed dat er nu al een degelijke aanpak voor zo'n onderzoek ligt. We zien dat er zal worden gesproken met de leden van de driehoek, de wijkteams, de wijkmanagers en mensen uit het Sociaal Domein en we zouden ook graag zien dat de inwoners, met name die van de Graafseweg en de route naar het centrum en het centrum zelf, ook in het onderzoek van het COT gehoord worden omdat wij op de avond zelf al vrij veel signalen van de mensen zelf kregen die een goed beeld hadden van de situatie en de aanwezigheid van de politie. Kortom, wij denken dat het belangrijk is om ook hen te horen. Tot zover voorzitter, dank u wel. De heer VAN DER KRABBEN: Eerst twee opmerkingen en dan een vraag. De eerste opmerking is eigenlijk in zijn algemeenheid. Tegen het virus kun je niet vechten, maar tegen de politie wel, dat is iets wat wij hebben geconstateerd.

Ik heb nog het beeld zoals de zaak is aangepakt, laat ik het zo maar zeggen, vooruitlopend op het onderzoek dat straks de feiten op tafel legt. Ik zeg altijd 'waar gehakt wordt, vallen ook spaanders' en dat zullen we tegen die tijd wel zien, maar mijn beleving en wat ik van iedereen hoor, is dat ook de burgemeester moet worden bedankt voor de inzet die hij op dit moment gedaan heeft, zoals wij dat hebben kunnen waarnemen. Dat wil ik vanaf hier toch gezegd hebben. Het tweede is de inzet van de Koninklijke Marechaussee. U hebt al gezegd dat ze ingezet zijn, maar hadden zij niet wat eerder aangeroepen kunnen worden? Als ik kijk naar Eindhoven en Amsterdam, hadden die al vroegtijdig aangekondigd dat ze die mensen achter de hand hielden omdat iedereen inzag dat de politiecapaciteit hoogstwaarschijnlijk onvoldoende zou zijn. Ik ga ervan uit dat dit ook in het onderzoek wordt meegenomen. Dan mijn vraag. Heeft de commissaris van de Koning hier in het kader van het beschikbaar stellen van capaciteit over heel Brabant ook niet iets in te brengen? Daarbij wil ik het laten voorzitter.

De heer VAN HATTEM: Vooropgesteld dat deze plunderingen en straatterreur tegen ondernemers en inwoners van onze Bossche binnenstad en de wijken daar omheen absoluut niets heeft te maken met een democratisch legitiem protest tegen de avondklok of andere maatregelen, dit zijn echt totaal asociale onacceptabele plunderingen. Dat raakt ook de basistaken van de overheid. De burgemeester gaf net zelf al aan dat wij als overheid onze burgers en bedrijven hebben te beschermen. Als dat niet gebeurt, als ze daar niet op kunnen terugvallen, hebben we inderdaad een heel groot probleem. We hebben nu de binnenstad zien veranderen in een soort anarchistische Gazastrook en dat is onacceptabel. Tegelijkertijd hoorde ik de interpellanten vragen om gesprekken aan te gaan in de stad en dat vraagt wel een bepaalde achtergrond. Er is de afgelopen jaren bij crimineel tuig in die wijken een gevoel van onaantastbaarheid ontstaan, mensen bespugen, mensen met eieren bekogelen en mensen omverrijden met gestolen crossmotoren. Dat zijn zaken die ook allemaal in die wijken gebeuren en waar de afgelopen jaren eigenlijk nauwelijks tegen gehandhaafd is. Die onaantastbaarheid moet ook een keer worden doorgeprikt en de algemene veiligheid in die wijken moet gewoon verbeterd worden. Als daar hard tegen opgetreden wordt, krijg je op een gegeven moment dat soort wanordelijkheden.

Daarom heb ik de vraag wat het profiel van deze relschopper is, kunnen we daar een duidelijk beeld van krijgen? Zoals net al geschetst, waren er al vroeg signalen dat het zou moeten gaan om een herhaling van de rellen tijdens oudjaar, dat stond letterlijk in de oproep. Als in een dergelijke oproep staat 'een herhaling van oud en nieuw', wetende dat er toen flinke rellen hebben plaatsgevonden, hadden toen eigenlijk alle alarmbellen heel hard moeten afgaan, eigenlijk hetzelfde als er bij een risicowedstrijd van FC Den Bosch iets dreigt, dan moet daar direct actie op worden ondernomen. Als ik die tijdlijn bekijk, vind ik dat met veel zaken toch behoorlijk lang is gewacht. De burgemeester schetste wel een aantal factoren waarvan het afhankelijk was, maar dat 19

roept toch een aantal vragen op. Waarom was de situatie in Den Bosch misschien minder dreigend dan die in de andere Brabantse steden, waarom was bijvoorbeeld de ME naar die steden en niet naar Den Bosch? Wat als de oproep bijvoorbeeld letterlijk was geweest 'We gaan het stadhuis bestormen, we gaan de Sint-Jan bestormen, we gaan het JBZ bestormen', wat nu ook daadwerkelijk is gebeurd, was er dan misschien wel ingegrepen? Wat had er nog meer gedaan kunnen worden om te voorkomen dat deze groep zich zo gemakkelijk naar de binnenstad kon verplaatsen omdat hen geen strobreed in de weg werd gelegd? Ik heb het voorbeeld van de rellen in 2000, toen werden de ophaalbruggen over de Zuid-Willemsvaart opgehaald. Ik las in De Volkskrant een artikel van Peter de Graeve, die ook getuige van dit gebeuren was, waarin letterlijk stond: ze hebben in 2000 de bruggen naar het centrum opgehaald om de ergste schade te voorkomen. Hij zei nu: er was gisteren ook even sprake van dat ze dat zouden doen.

Mijn vraag aan de burgemeester is: is daar ook sprake van geweest, zo ja, waarom is dit uiteindelijk niet gedaan en als het technisch niet mogelijk was om de bruggen op te halen, is dan niet gekeken of er bijvoorbeeld een fysieke barricade kon worden neergelegd, bijvoorbeeld in de vorm van containers wat we vaker bij protesten en wanordelijkheden zien, en is er bijvoorbeeld overwogen om daarvoor de genie in te zetten? We hebben een geniekazerne in de stad, had een telefoontje naar het leger misschien een oplossing kunnen brengen? Ik las ook in het verslag dat de sectie ME van de Koninklijke Marechaussee beschikbaar was. Waarom is niet overwogen om bijvoorbeeld een fuik op het Hinthamereind te zetten waardoor ze in ieder geval niet zo gemakkelijk de binnenstad hadden kunnen bereiken? Dat is toch een van de weinige snelle routes vanuit de Van Grobbendoncklaan naar de binnenstad. In het verslag staat ook dat om 13.45 uur al sprake was van het opruimen van losliggende bouwmaterialen, hoe kan het dan dat pas om 20.00 uur wordt geconcludeerd dat de politie voldoende inzet heeft om een noodverordening te realiseren, terwijl de inzet van de ME nog uitbleef. Hoe kan tot de conclusie worden gekomen dat er wel voldoende inzet achter de hand was? Dat zijn op dit moment de vragen die we hierbij hebben en we kijken uit naar de verdere beantwoording. Tot zover voorzitter.

De heer VAN DEN KERKHOF: Nog geen week geleden hielden rond deze tijd angst en spanning onze stad in zijn greep. Het is ongekend en nog altijd onwerkelijk dat een stel losgeslagen figuren binnen een halfuur datgene wisten te vernielen wat ondernemers in jaren met hard werken hebben opgebouwd. Deze raddraaiers konden ongestoord vanaf de Graafseweg naar de Visstraat lopen zonder ook maar één handhaver tegen te komen. De beelden van die vernielingstocht zorgden die nacht en de dagen erna voor een ongekende angst en woede onder onze inwoners en ondernemers. In dit halfuur van wetteloosheid ontbrak het aan een beschermend optreden vanuit de overheid en dat boezemt niet alleen angst in, maar roept ook veel vragen op. Ik heb ze net ook al door andere fracties horen stellen, maar ik stel ze toch. Hoe kon het nou toch gebeuren dat deze groep ongestoord hun tocht naar de Jumbo kon volbrengen? De dag daarvoor was in Eindhoven ook een Jumbo geplunderd, dus je kon er toch donder op zeggen dat hier sprake zou zijn van kopieergedrag. Waarom zijn er geen barricades opgeworpen? Waarom is niet eerder die dag een noodverordening afgekondigd en waarom duurde het zo lang voordat de ME ter plaatse was? Dat zijn allemaal vragen waarop we vanavond niet direct het antwoord verwachten, daarop moet wat ons betreft het onafhankelijke onderzoek antwoord geven.

Wat wij vanavond wel op tafel leggen, is het moment waarop het onafhankelijke onderzoek door de burgemeesters is aangekondigd en dat was volgens het feitenrelaas om 22.45 uur. Op dat moment was volgens het feitenrelaas de situatie onder controle, maar in de beleving van veel inwoners van de stad was dat nog allerminst het geval. De politiehelikopters cirkelden nog steeds boven de brede binnenstad, in de binnenstad was er nog steeds een klopjacht door de politie op de daders gaande en op social media gingen nog steeds de wildste verhalen rond. Op dat moment kondigde de burgemeester al een onafhankelijk onderzoek aan en in diezelfde boodschap gaf de burgemeester aan dat de ME te laat was, wat lijkt te duiden op een eerste conclusie. Dat roept bij mijn fractie toch wel vragen op.

Waarom koos de burgemeester ervoor om op dat moment, terwijl de crisis voor de buitenwereld nog gaande was, een onderzoek aan te kondigen? Is de burgemeester het met ons eens dat het beeld in de stad nog allerminst was dat er kon worden overgegaan tot een onderzoek en hoe kijkt de burgemeester terug op die aankondiging waarbij in dezelfde boodschap werd medegedeeld dat de ME te laat was? Er zijn nog veel vragen die op dit moment onbeantwoord zijn, maar de belangrijkste vraag is toch echt hoe het toch mogelijk is dat een groep van tachtig jongvolwassenen een stad van ruim 155.000 inwoners meerdere dagen heeft weten te beheersen. Dat kan en mag ons niet nog eens overkomen want dat was niet het 's-Hertogenbosch dat wij zijn, dat was on-Nederlands. Al zagen we het vorige week op meerdere plaatsen in ons land uit de hand lopen, dit vraagt om nader onderzoek op landelijk niveau naar de achtergronden en beweegredenen die hieraan ten grondslag liggen. Voorzitter, deze crisis toont ook de andere kant van de stad, de kant waar we trots op zijn want ondanks alle ellende lag de stad er 20

dankzij honderden Bosschenaren waren rond het middaguur weer schoongeveegd bij, werd er op allerlei plekken hulp en ondersteuning aangeboden aan getroffen ondernemers, werden er ongekende bedragen opgehaald met crowdfundingacties, blijken Bosschenaren talenten in omdenken door dichtgetimmerde ramen in no time om te toveren tot een tijdelijke kunstroute en zagen we een inclusieve burgervader die niet verviel in het uitsluiten van groepen, maar die perspectief aan alle Bosschenaren bleef bieden, een burgervader die terecht de ouders van de daders aansprak op hun verantwoordelijkheid. Ook was er een gemeente die snel overging tot het bieden van hulp aan getroffen ondernemers, onder meer met een herstelfonds. Voorzitter, voor nu horen we graag van de burgemeester de beantwoording op de vraag over de timing van de afkondiging en wachten we het onderzoek af alvorens conclusies te trekken. Ik sluit af met de woorden van Maaike van de Primera: saamhorigheid is altijd sterker en saamhorigheid overwint altijd. Dank u wel. De heer VAN GENUGTEN: Ik wil in mijn bijdrage stilstaan bij drie momenten, de middag en de avond van de rellen, de ochtend en de dag na de rellen, maar ook de toekomst. Allereerst de middag en de avond van de rellen. Zijn wij nou verrast door de rellen of zijn we juist gewaarschuwd voor de rellen? Dat is de vraag die de CDA-fractie sterk bezighoudt.

Als we zien hoe een groep jongeren en jongvolwassenen, want zo mag je mensen tot 25 jaar wel noemen, in een korte tijd plunderend door de binnenstad trekt, is het verrassend te noemen dat zij in korte tijd zo ver konden komen. Laat het helder zijn wat het CDA betreft, ik wil het ook hier nog een keer gezegd hebben, handen af van onze stad, handen af van onze ondernemers, handen af van onze inwoners en handen af van hulpverleners en hoe haal je het in je hoofd om op te trekken richting een ziekenhuis met personeel en patiënten. Tegelijkertijd zijn we ook gewaarschuwd, de avond en nacht van de jaarwisseling, de rellen in Amsterdam, op Urk en in Eindhoven, de spanning in andere plaatsen zoals Oss en Helmond, de oproepen die al rond het middaguur rondgingen op de social media en de groepen jongeren die de stad in gingen en op weg gingen naar een verzamelplek, om 19.30 uur zag het er al zwart van de mensen zou je kunnen zeggen, dat horen we van omstanders. Zo veel mensen en de burgemeester spreekt over mensen die toekijken en mensen die willen gaan rellen. Ik vraag me af hoe je dat onderscheid op dat moment kunt maken. Je zou toch denken dat er genoeg signalen waren om het zekere voor het onzekere te nemen en te zorgen voor extra ME. Het CDA heeft kennisgenomen van het feitenrelaas, maar voor ons ontbreken toch enkele cruciale feiten en daar hebben we vragen over.

Zijn de binnengekomen signalen van ondernemers die er in de ochtend al waren onvoldoende door de ambtelijke organisaties opgepakt? Dit hoorden wij van ondernemers, zij voelden zich niet gehoord. 's Middags, daar spreekt het feitenrelaas over, worden al containers met bouwmateriaal verwijderd om te voorkomen dat dit zou worden gebruikt bij eventuele rellen, maar klopt het dat ook horecaondernemers is gevraagd om hun terrasmeubilair binnen te zetten? Een volgende vraag. De burgemeester geeft aan dat de ME snel geroepen is, maar dat de ME te laat aanwezig was. U hebt daar net iets over gezegd, maar hoe laat is de ME feitelijk ingeroepen? U spreekt in het feitenrelaas over één sectie en ik hoorde u nu net iets zeggen over twee secties ME. Het is mij nog niet helder en ik denk dat het handig is, burgemeester, ik zou u willen verzoeken, om nogmaals aan te geven wanneer u die eerste sectie ME hebt ingeroepen, op welk moment zij paraat stonden, vanaf welk moment u ook die tweede extra sectie hebt ingeroepen en vanaf welk moment die paraat stonden, om dat dat nog eens even helder te krijgen want dat kan ik niet terugvinden in het feitenrelaas. U gaf ook aan dat de ME elders was gestationeerd, onder meer in Oss, Helmond en Eindhoven.

Waarom hadden zij de ME daar dan wel zo gemakkelijk beschikbaar? Waarom is er niet nadrukkelijker gevraagd om meer ME-inzet op voorhand in de provinciehoofdstad, wat was uw inschatting en waar was die inschatting op gebaseerd? Waarom is de beschikbare capaciteit waar u wel over spreekt, de mensen die de wijken in zijn gegaan, de platte petten zoals u wilt, maar ook de eerste sectie ME niet toch al eerder ingezet op een strategische plaats? Natuurlijk is het achteraf gemakkelijk praten, maar toch ook deze vragen. Als de bruggen niet meer opengezet kunnen worden omdat dit technisch niet mogelijk is, waarom is er dan niet voor gekozen, bijvoorbeeld vanuit de gemeente of de politie, om met containers, politiebusjes of wat dan ook de brug fysiek dicht te zetten? Dit was toch dé plek om deze groep relschoppers tegen te houden, de heer Van Hattem heeft daar ook iets over gezegd. Ook D66 benoemde het volgende punt, namelijk het persmoment van de burgemeester op dezelfde avond. Volgens het feitenrelaas is dat gebeurd nog voordat u 's avonds opnieuw met de driehoek vergaderde. Dan komt u met het onafhankelijke onderzoek, nog voordat de rookpluimen in de stad zijn verdwenen. Had dat niet na het overleg met de driehoek moeten zijn want daarna komt u pas tot een gemeenschappelijk persmoment. Voorzitter het tweede punt, de ochtend na de rellen, dat was een mooie, maar ook een rare dag.

Na de avond ontstond er een golf van goedheid, mensen die met elkaar de straten hebben schoongeveegd, complimenten ook aan de stadsreiniging die zo snel alles op orde heeft gebracht, de saamhorigheid, de warme steun voor de getroffen ondernemers en de 21

waardering en steun voor onze politiemensen en handhaving. Tegelijkertijd was het ook een dag die zich tekende door een keten van angst, op social media verschenen wederom verschillende oproepen, scholen gingen dicht, winkelcentra sloten de deuren en de kinderdagopvang ging dicht, er ging een golf door de stad van 'haal alles maar naar binnen, haal iedereen naar huis want we zijn er nog niet'. De winkels werden met platen dichtgespijkerd om schade bij een vervolg te voorkomen. De angst heerste en het gevoel was dat het vuur van de avond daarvoor nog smeulde. Er kwam steun van onder andere de M-side, fijn dat zij extra oren en ogen voor de politie wilden zijn, dank daarvoor. Deze hulp van inwoners gaf tegelijkertijd ook het signaal: we zijn nog niet op volledige sterkte. Het CDA prijst alle steun die er kwam, het schrijven van de burgemeester, het landelijk ingegeven en lokaal uitgewerkte herstelfonds, de morele steun van de premier, de koning en de minister van Justitie en Veiligheid, de financiële steun van de verzekeraars, maar ook de steun vanuit het OM om hard in te zetten om de schade te verhalen op de relschoppers. Dan kom ik bij mijn laatste punt en dat is de toekomst, daarover heb ik de voorgaande sprekers nog niet gehoord en ik denk dat dit minstens zo belangrijk is.

Het is mooi om te zien hoe kunstenaars en creatievelingen het plaatwerk van mooie afbeeldingen hebben voorzien, maar dat laat ook zien hoe we met de situatie omgaan. Van iets negatiefs iets positiefs proberen te maken, dat is Den Bosch. De laatste vraag aan de burgemeester is hoe de stand van zaken nu is. Over vier weken krijgen we de uitslag van het onafhankelijke onderzoek, maar wat in de tussentijd, kunt u de angst bij ondernemers en inwoners nu wegnemen, zijn we nu op de volledige sterkte als zich opnieuw een dergelijke situatie zou voordoen? Tot zover de inbreng van het CDA. Mevrouw HENDRICKX: Je merkt dat het onderwerp enorm leeft, ook bij de collegaraadsleden. Er is nu natuurlijk ook een beetje een dilemma, je voelt de verleiding om heel veel vragen te stellen en antwoorden te krijgen, maar tegelijkertijd loopt er natuurlijk een onderzoek. Dat is ook onze worsteling, maar goed de portefeuillehouder moet straks maar aangeven in hoeverre hij de vragen wel of niet kan beantwoorden. Wat ons betreft, is dit echt het eerste gesprek en gaan we echt conclusies trekken op het moment dat het rapport er ligt want ook de net gestelde vragen leven natuurlijk ook bij onze fractie. Als die naar voren komen, moet dat uit het onderzoek naar voren komen.

Het COT gaat het onderzoek doen en de heer Slikker had ook een suggestie die hij meegenomen zou willen hebben, is er nog een mogelijkheid, en ik kijk burgemeester Mikkers aan, dat eventuele vragen van raadsleden in het onderzoek worden meegenomen? Wij willen ook een aantal suggesties doen om dat onderzoek ook voor ons compleet te maken, misschien kan de portefeuillehouder daar straks iets over zeggen. Dan nog even het vooruitkijken. Ik ben blij om te horen dat portefeuillehouder Mikkers aangeeft dat hij het toejuicht dat ook partijen in de raad in gesprek gaan met de stad, jongerenwerkers, wijkpolitie en met wijkbewoners om eens te kijken wat daar nou onder zit en hoe we dit soort zaken naar de toekomst toe kunnen voorkomen. De heer Van Hattem gaf daar ook een aantal voorzetten toe, er speelt misschien wel meer. Ik roep zo veel mogelijk fracties op om de handen ineen te slaan en als raad ook die stap naar buiten te zetten, naar de samenleving toe, en daarmee bij allerlei partijen op te halen wat misschien de aanleiding was of dat er misschien vragen zijn vanuit de wijk en de stad naar de gemeente, dingen die wij zouden kunnen doen, hoe zouden we kunnen helpen om naar de toekomst toe dit soort zaken te voorkomen? Dus wat minder in krachttermen, maar wat meer naar de toekomst toe kijken hoe we met elkaar die eenheid in de stad weer kunnen vasthouden.

Mevrouw DE RUITER: GroenLinks vindt het vreselijk wat er op 25 januari jl. in onze stad is gebeurd, dat jongeren als dolle stieren door het centrum renden, winkels plunderden en vernielingen bij particulieren aanrichtten. Tegelijkertijd zagen we gelukkig de volgende dag ook de saamhorigheid in onze stad; dat we met zijn allen de schouders eronder gingen zetten en de stad gingen opruimen en schoonmaken. Dat vond ik een heel mooi signaal. Ook dank voor de brief van het college waarin een aantal maatregelen staat voor mensen die in angst leven, zowel ondernemers als inwoners zijn bang. Zij kunnen gelukkig bij Slachtofferhulp of andere instanties terecht, het is goed dat dit is opgepakt. Het is ook heel goed dat het herstelfonds voor de ondernemers is ingezet, maar tegelijkertijd moeten we ons niet meer door angst laten regeren, dat verlamt. We moeten de schouders eronder zetten om dit in de toekomst te voorkomen en hier lering uit te trekken. GroenLinks wacht het onderzoek af waarvan de bijlage in iBabs staat, maar we hebben op dit moment nog wel een aantal vragen. De eerste vraag is de volgende. Is overwogen de groep uit elkaar te halen toen de groepsvorming rond 19.15 uur groter bleek te worden? Mijn tweede vraag is al door andere fracties gesteld, waarom de ME zo laat kwam en of dat niet eerder had gekund. Dat was het voorzitter, dank u wel.

22

De heer GEERS: 25 januari jl. was een trieste dag en wij waren daarin helaas niet de enige, een dag eerder Urk en Eindhoven en op de dag zelf Enschede, Rotterdam, Tilburg, Breda en helaas gingen, door elkaar opgezweept, ook bij ons tachtig figuren ineens door het lint en als een stel droeftoeters door de stad heen om daarmee schade aan te richten aan andermans eigendommen, zaken waarvan mensen hun levenswerk hebben gemaakt en waarin ze al hun energie, geld en tijd steken. Dat is onacceptabel, het is goed dat ook politie en justitie daar stevig tegen optreden, dat ze direct die avond al ongeveer vijftig van de tachtig mensen konden oppakken en dat, in het verlengde van de slogan van collega Mees eerder deze avond 'nu doorpakken' het OM kiest voor het nu afpakken om daarmee ook echt de schade terug te halen en de mensen daarmee ook hard terug te pakken. Dat past ook wel een beetje bij het ontpatseren waarover collega Van Hattem het eerder had. Zoals al vaker gememoreerd, zagen we de dag daarna ook wel de kracht van de stad, maar ik wil ook even benoemen dat, als daar een groep van tachtig tot 150-200 mensen stond, ook duizenden jongeren in die leeftijdscategorie keurig netjes thuis binnen zaten. Ik vind ook dat we nu niet ineens een hele generatie over een kam moeten scheren en zeggen: die hele generatie heeft iets fout gedaan en alle jongeren zijn verkeerd.

Veel jongeren zaten gewoon braaf thuis. Voorzitter, in het onderzoek moet antwoord komen op een hele hoop vragen die ik vanavond ook van de collega's heb gehoord. Ik hoorde een aantal collega's om scenario's roepen: wat als je eerder optreedt, wat als je een fuik maakt, wat als je nu de binnenstad afsluit? Ik ben ook wel benieuwd, en ik denk dat dit in het onderzoek thuishoort, naar een afweging van wat dit dan betekent; als je de binnenstad afsluit, wat is dan de overweging, wat gaan ze dan doen? Wat is de afweging als je eerder ingrijpt, verlies je dan de grip op waar ze zich bewegen? Dat soort vraagstukken en ik ben ook benieuwd naar de afwegingen bij de varianten die op tafel zijn geweest; waarom daar niet voor gekozen is. De burgemeester zei dat er meerdere van dit soort berichten waren en of het nou de Media Markt was en of het nou in Helmond of in Oss was, in iedere gemeente zag je in die dagen een aantal van die apps langskomen. Haalde de driehoek of een breder verband deze app over de Van Grobbendoncklaan eruit qua concreetheid, qua opvolging, of zat er ook echt iets achter van 'het kan net zo goed bij de Media Markt gebeuren' of 'het kan net zo goed in Helmond misgaan'? Ik ben ook wel benieuwd naar die afweging omdat dit volgens mij ook meer inzicht geeft in hoe je tot die placering van de ME komt.

Verder sluit ik me aan bij een aantal vragen van de collega's over wat eerder ingrijpen betekent, maar in het kader van de toekomst ben ik ook benieuwd, mevrouw De Ruiter haalde al een brief aan Slachtofferhulp aan, naar wat er vanuit de gemeente of vanuit het college aan nazorg wordt gedaan, bijvoorbeeld voor inwoners die in de binnenstad wonen en die eigenlijk ook die hele tirade zagen langskomen; of het college daar inzicht in kan geven. Tot zover. De heer DE GROOT: Ook Rosmalens Belang heeft op 25 januari met afschuw de beelden gezien van wat er zich allemaal in de stad voltrok, een schandelijk en wat ons betreft onacceptabel gebeuren waar je niet trots op kunt zijn en waarvan je misschien denkt 'dat gaat mogelijkerwijs Rosmalen, Nuland en Vinkel wel voorbij', maar niets was minder waar. Al die verschrikkelijke beelden en met name de ontwikkelingen daarna en de dag daarna maakte dat menig burger in Rosmalen, Nuland en Vinkel angstig de tijd tegemoetzag en -ziet wat dat voor hun dorp en wijk zou gaan opleveren. De fysieke beelden daarvan zijn nog te zien en te merken in bijvoorbeeld de Driesprong in Rosmalen waar nog steeds winkels dichtgetimmerd zijn. Kortom, geen fraai beeld. Aan de andere kant heeft onze fractie, het is al een paar keer gememoreerd, de enorme veerkracht gezien die daarna en de dagen daarna ontstond.

We hebben het al meer meegemaakt, in de Bossche Zomer, de spontane initiatieven die ontstaan om toch te proberen de positieve zaken eruit te halen. De betrokkenheid van de burgers en verenigingen zijn al gepasseerd en genoemd. Wat onze fractie betreft toch ook een compliment aan het college, vooral aan de portefeuillehouder. Ik heb die dagen, en nu eigenlijk ook wel, me meerdere malen afgevraagd, en ik weet dat velen met mij dat doen, je zult maar in zijn schoenen staan en in zo'n hectiek de besluiten moeten nemen, zij het niet alleen, daar heeft hij deskundigen voor. Respect daarvoor, maar ook voor de wijze waarop hij daarna inhoud en aandacht heeft gegeven aan de communicatie en de verdere aanpak in het vervolg op deze rellen. We hebben een uitvoerig feitenrelaas gekregen, waarvoor dank. Natuurlijk heeft dat al de nodige vragen opgeleverd. Ik wil daar specifiek nog heel even kort op ingaan, maar wel met het gegeven dat het voor onze fractie duidelijk is dat de feiten goed op een rij moeten komen, maar dat vooral het inzetten van het onafhankelijke onderzoek van het COT essentieel is om alle zaken goed op een rij te krijgen en gewogen te hebben, om daarna zo mogelijk en zo noodzakelijk als dat is nog eens met elkaar een stuk verantwoordingsdebat te voeren. Nog even specifiek over het feitenrelaas.

Wat mij opvalt en ook wat onze fractie betreft, spitst zich dat toch toe op de tijd vanaf 19.30 uur tot 20.30 uur. De burgemeester heeft daar al wel iets over gezegd, maar mogelijkerwijs kan hij daar nog wat specifieker over zijn, alhoewel het zeker in het onafhankelijke onderzoek nog specifieker gemaakt kan worden. 23

Wat onze fractie betreft, is met name het moment waarop hier staat dat de maatregelen genomen zullen worden om een aantal… De sfeer op de Van Grobbendoncklaan wordt grimmiger, wachten we op de ME om uitvoering aan de noodverordening te geven? De vraag die we daarbij hebben is: is overwogen om de aanwezige politie en de ME op dat moment in onze stad in actie te laten komen en wat waren daarbij de voors en tegens om dat uiteindelijk niet te doen? Uiteindelijk is gewacht op de versterking van de ME. De tweede vraag die wij daarbij hebben: is er op dit moment al iets te zeggen over de toegezegde aanrijtijd van dat extra ME-peloton dat nodig was om in actie te komen? De laatste vraag die wij op dit moment hebben: wie heeft met wie contact gehad met betrekking tot die extra inzet en was de inschatting dat een en ander lang zou kunnen gaan duren en de zaak kon escaleren? Is toen opnieuw overwogen om de aanwezige menskracht, dat wordt op een gegeven moment 'politie met de pet' genoemd, de politieagenten die daar toch beschikbaar waren en dat MEpeloton, daarvoor toch nog in actie te zetten? Dat zijn een paar inhoudelijke vragen over het feitenrelaas waar onze fractie toch wel in geïnteresseerd is.

Nogmaals, ik laat het aan de burgemeester of hij daar vanavond nog wat specifieker over kan zijn en anders wachten wij zeker op de resultaten die ongetwijfeld in het onafhankelijke onderzoek naar voren komen. Tot slot, dat vond ik een hele aardige van mijn collega van het CDA, vragen wij de burgemeester ook wat de situatie op dit moment is. Het lijkt allemaal overgewaaid, maar ik denk dat de angst zeker nog niet weg is en ik vind dit wel een aardige gelegenheid om dat, ook in het kader van de feiten, even van de portefeuillehouder te horen. Tot zover voorzitter. De heer KAGIE: Dank richting de burgemeester voor de beantwoording van de vragen. Voorzitter, geen twijfel over de inzet van de burgemeester, maar het is wel de bedoeling dat we vandaag en over vier tot vijf weken, als het onafhankelijke onderzoek op tafel ligt, lessen en conclusies trekken. Wij willen dat vandaag niet doen, maar één ding staat vast, 25 januari 2021 was een inktzwarte dag, een van de zwartste dagen in de afgelopen 75 jaar, maar tegelijkertijd moeten we vaststellen dat ook sprake is van een enorme veerkracht. Als je door de binnenstad rijdt, kom je de zwarte kant van die maandag steeds weer tegen, zeven van de tien zaken zijn dichtgetimmerd en dat zal de komende twee-drie weken nog wel het geval zijn. Een relevante opmerking van collega's was: hoe staat het er nu voor? De thermometer plaatsen.

Collega Slikker had het er in zijn bijdrage ook over, de thermometer plaatsen voordat het fout liep. Met oud en nieuw liep het fout, het leek alsof het vanzelf gebeurde, maar dat gebeurde niet vanzelf. Het ging fout, 2,5 week later waren er dezelfde signalen en dan is de vraag, en dat is ook de titel van de interpellatie, hoe dit zo kon gebeuren. Voorzitter, voor ons is het van groot belang dat het onafhankelijke onderzoek daadwerkelijk een onafhankelijk onderzoek is. Het is jammer dat we dan op 29 januari 2021 een feitenrelaas krijgen waar je heel veel vragen bij kunt stellen. Wij passen om nu verdere vragen te stellen, zoals een aantal collega's dat overigens wel heeft gedaan, maar wij gaan ervan uit dat het COT voorziet in een feitenrelaas, dat exacter en preciezer is dan dat wat wij op 29 januari aangeboden kregen. Het is een goede zaak als het COT in dat onderzoek de ruimte krijgt om toch vooral ook te bezien waar de beslissingen zijn genomen. In het feitenrelaas zoals dat er ligt, lijkt het erop alsof er een uitbesteding heeft plaatsgevonden aan het NSGBO de afkorting moest ik opzoeken, dat is heel belangrijk beraad voor het verdelen van de ME-inzet, maar een ding, in het huidige politiebestel is het toch echt zo dat de burgemeester en in het bijzonder de voorzitter van de Veiligheidsregio daar echt iets in te zeggen heeft.

Het is belangrijk om in dat onafhankelijke onderzoek de volgende vraag beantwoord te krijgen: wat waren de interventiemomenten van de kant van de burgemeester, in dit geval onze burgemeester, maar dat geldt ook voor de burgemeester van Eindhoven, in het verdelen van de ME-inzet? Voorzitter, als het gaat over de toekomst, de thermometer in de samenleving plaatsen is mensenwerk. Collega Hendrickx gaf het net al aan, zullen wij als volksvertegenwoordigers er zelf niet eens op uitgaan om eens indringender te spreken over of dit echt een verrassing was of dat we het konden zien aankomen en wat dan de signalen zijn die we niet gezien hebben, die we met elkaar niet gezien hebben? Voorzitter, dat was het. De heer VAN CREIJ: Ik denk 'wat moet ik eigenlijk nog toevoegen' want we blijven eigenlijk een beetje in hetzelfde zitten, we hebben allemaal onze nadere vragen. Er wordt veel gezegd over het onderzoek en dat dit vier tot vijf weken gaat duren, maar al zou het acht weken duren, als er dan nadere informatie naar boven komt, is dat belangrijker dan de tijdsdruk die daarachter zit. Wat ons betreft, hoeft het onderzoek niet in de snelkookpan, beter zorgvuldig dan de snelheid erin. Wat voor ons ook heel belangrijk is, zijn de signalen uit de wijk.

Het is voor ons nog steeds een hele grote vraag hoe het kan dat de jongerenwerkers de signalen niet hebben opgepikt en wij hopen dat die vraag straks in het onderzoek wordt meegenomen. Ik denk dat de heer Van Genugten erg heldere vragen had en dan heb ik er nog een. Het is al vaker gezegd, we hebben het in de gemeenteraad heel vaak 24

over ontschotten en ik zou heel graag zien dat de ruimten die nu allemaal dichtgetimmerd zijn ook ontschot worden. Daarom mijn vraag: is er nog steeds een daadwerkelijke dreiging en in hoeverre heeft de burgemeester nog signalen dat het nodig is dat de ruiten dichtgetimmerd blijven? Op 25 januari jl. hebben we allemaal wel de signalen op Facebook en alle andere media meegekregen, maar volgens mij is het momenteel rustig op dat gebied. Ik weet niet in hoeverre de burgemeester die signalen ook heeft, maar ik zou graag zien dat we, buiten corona, toch weer een beetje terug naar het normaal kunnen. Tot zover voorzitter.

Portefeuillehouder MIKKERS: Dank voor de gestelde vragen, maar ook dank voor de wijze waarop u de vragen hebt ingeleid want ik denk dat het van belang is, en ik sluit dan aan bij de woorden van mevrouw Hendrickx, dat we minder in krachttermen spreken, maar dat we kijken naar de veerkracht van de stad en op welke manier we daarmee omgaan om de goede stappen te zetten, waarbij we Den Bosch zien als een stad en een gemeente met 155.000 puzzelstukjes; hoe passen die in elkaar en welke aandacht kunnen we geven aan welke groep? Ik wil op voorhand een paar vragen vandaag beantwoorden omdat die bij u spelen en ik het ook van belang vind dat u in uw rol als raadslid en volksvertegenwoordiger en ook als vertegenwoordiger van de overheid richting ook uw mensen de communicatie oppakt op een aantal vlakken dat speelt. Ik begin bij de heer Van Hattem, waren er die dag nog andere meldingen? Ja, die waren er. U noemde de Sint-Jan. Het was niet de Sint-Jan, maar wel werden het stadhuis en het stadskantoor genoemd, maar ook andere locaties in de stad die breder waren dan alleen de locatie Graafseweg en alles wat daarmee samenhing. Dat maakt het duiden van de informatie ook lastig.

Dat is wat ik bedoelde toen ik net sprak over het plaatje rond de Van Grobbendoncklaan dat heel veel gedeeld werd, waarbij interpretatie een rol speelde en besloten groepen gaven aanleiding om een andere invulling te geven aan de signalen die er waren. Bijvoorbeeld het in brand steken van het stadhuis werd in een kleinere groep gedeeld, maar die dreiging was er wel. Dat betekende dat wat nu een logisch verhaal lijkt dat we hadden kunnen voorspellen, men komt bij elkaar op de van Grobbendoncklaan en men trekt naar de binnenstad als een soort logische route… De heer Van Genugten vroeg of we voor de rellen waren gewaarschuwd. Ja. Waren we verrast door de ontwikkeling? Ook ja want we wisten niet aan welke kant en op welke manier de groep zich zou ontwikkelen en de heftigheid waarmee de groep zich zou ontwikkelen.