Notulen 2023-01-19 Commissie Omgeving vastgesteld

De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt of de wethouder kan bevestigen dat met de cijfers voor 2030 en de huidige verkeersstromen is gerekend. Wethouder Roy Geers vindt dit een technische vraag. De heer Bos (GroenLinks) vraagt of de wethouder de niet-toegevoegde rapporten niet relevant voor het voorstel vindt. Wethouder Roy Geers vindt die rapporten wel relevant omdat ze zijn geschreven om tot dit ontwerp te komen, maar het is een andere vraag of ze voor de raad relevant zijn om tot een afweging te kunnen komen en het is aan de raad om dat te wegen op het moment dat die deze 17

rapporten ziet, maar het college is van mening dat de raad het besluit kan nemen zonder de exacte inhoud van deze rapporten ter kennen. De voorzitter vraagt of dit voorstel naar de raadsvergadering van 31 januari a.s. kan worden doorgeleid en hij stelt vast dat de meerderheid van de fracties die mening is toegedaan. Verder wil hij weten of er fracties tegen dit raadsvoorstel zijn en hij stelt vast dat de PvdD, Leefbaar 's-Hertogenbosch en De Bossche Groenen tegen zijn. Vervolgens vraagt hij of er moties een amendement worden aangekondigd. De heer Roovers (SP) komt met moties over eenrichtingsverkeer en het integraal meenemen van het kruispunt Hekellaan/Bartenbrug en dat bij de watertoren. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) overweegt moties over doorgaand verkeer en over de rotonde. De heer Van Griensven (PVV) neemt eerst het ontbrekende rapport door. Dit voorstel gaat als bespreekstuk naar de raad. De voorzitter schorst de vergadering. Schorsing Overige onderwerpen ter bespreking 10.

Bespreeknotitie Uitgifte pachtgronden De voorzitter heropent vergadering. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) geeft aan dat de doorgevoerde verandering in de uitgifte van pachtgronden naar aanleiding van het Didam-arrest de duurzaamheid tegenwerkt en de PvdD heeft enkele suggesties: 1. De voorwaarde stellen dat alle pachtgronden biologisch beheerd worden. 2. Akkerbouw voor menselijke consumptie of van natuurlijke bouwmaterialen. 3. Geen groei van het aantal bedrijven dat landbouwhuisdieren houdt of het aantal landbouwhuisdieren op zich. 4. De verhouding van de eenjarige en de meerjarige pachtovereenkomst meer in balans brengen. Het rijk heeft inmiddels de ambitie voor biologische landbouw aangescherpt en wil in 2030 15% biologische landbouw waar dat nu nog maar 4,4% is. Mevrouw Lipman (CDA) vraagt waarom het nu uitgerolde pachtsysteem niet goed is voor de biologische boeren. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) antwoordt dat dit is omdat de geliberaliseerde pacht steeds voor één jaar wordt gegund en voor de Skal-certificering die nodig is om biologisch te kunnen boeren de grond minimaal twee jaar biologisch moet worden beheerd. De heer Vossen (PvdA) is voor biologische landbouw en vindt duurzaamheid belangrijk maar voelt er niets voor om dit als een eis te stellen. Hij denkt eerder aan een beloningssysteem gekoppeld aan meerjarig beheer van de geliberaliseerde gronden.

Mevrouw Samshuijzen (PvdD) begrijpt dat de PvdA vindt dat biologische boeren meerdere jaren achter elkaar een gunning van de pachtgronden moeten kunnen krijgen en ze vraagt of dat klopt. De heer Vossen (PvdA) wil wel in die richting meedenken. Mevrouw Klerks (Volt) beaamt de positieve punten over de geliberaliseerde uitgifte van de pachtgronden, het erkennen en opnemen van duurzaamheidsmaatregelen zoals het niet-maaibeleid, ontmoediging van maisteelt voor veevoer, het promoten van bloemrijke akkerranden om 18

de biodiversiteit op de pachtgronden te stimuleren en een verbod op pesticiden en kunstmest. Daaraan wil ze bijensnelwegen, insectenhotels en geen groene woestijnen toevoegen, maar ze ziet dit pachtbeleid als een goede eerste stap. Ze is verbaasd over de reactie van ZLTO die aangeeft dat de erkenning van akkerbouw voor menselijke consumptie als duurzamer dan veehouderij en veevoederteelt ongefundeerd zou zijn. Naast onderzoeken en rapporten die deze erkenning ondersteunen, is het een simpele rekensom: een kilo graan als voer leidt niet tot een kilo vlees voor consumptie, maar een kilo graan voor consumptie is wel bijna volledig een kilo graan voor consumptie en dan neemt ze de transportstromen die de keten van diervoeder tot maaltijd moeten faciliteren en de bijbehorende uitstoot in vergelijking tot akkerbouw voor menselijke consumptie niet eens mee. Ze erkent wel dat zware kleigronden beter geschikt zijn voor grasland en veeteelt, maar daarvoor bestaan duurzamere, meer circulaire en biologischere opties dan reguliere veeteelt. Ook op deze gronden ziet Volt graag meer biodiversiteit in de vorm van eetbare kruiden, verdord grasland en voedselbossen voor grazende dieren. Dat is goed voor de biodiversiteit en beter voor het vee.

De balans tussen kortlopende pachtuitgifte en extra punten voor de biologische landbouw, die voor Skal-certificering is gebonden aan een meerjarenplan, komt op haar over als papieren duurzaamheid, in theorie leuk maar in de praktijk niet uitvoerbaar tenzij de gemeente durft te staan voor het uitgangspunt biologische landbouw. Volt is het eens met de punten 2, 3 en 4 en staat ook achter punt 1 met een kanttekening wat betreft voor akkerbouw op ongeschikte zware kleigronden. De heer Roovers (SP) is het met de indieners van de discussienotitie eens en ziet voor de raadsvergadering graag een motie tegemoet om die eventueel mede te kunnen indienen. Hij vraagt of de indieners van de bespreeknotitie het initiatief Herenboeren kennen, dat is een erg mooi initiatief om ook in Den Bosch te plaatsen, en of de indieners samen met de SP hierover een soort voorstel willen schrijven. De heer Ciotti (VVD) vindt inschrijven op gangbare grond geen optie omdat omschakelen naar biologisch met een Skal-certificering twee jaar duurt en ieder jaar opnieuw inschrijven is zeker geen optie omdat biologische grond die een jaar op de gangbare manier wordt gebruikt van Skal vijf jaar niet meer terug naar biologisch mag.

Hij vraagt daarom hoe de indieners langetermijnpacht zien, of dit juridisch haalbaar is in verband met het Didam-arrest en of gunning van pachtgronden voor minimaal vijf jaar niet dit tot minder flexibiliteit leidt. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) heeft al artikel 71-vragen gesteld over langere termijnen voor biologische gronden en hij vindt het jammer dat gewoon ge-DREVEN niet bij deze notitie is betrokken. Hij denkt dat de voorwaarde om alle pachtgronden biologisch te beheren niet haalbaar omdat in het Didam-arrest staat dat iedere bedrijfsmatige landbouwer zich voor pachtgronden kan inschrijven en er ook te weinig biologische gronden beschikbaar zijn. Het is vanwege de vrije markt lastig om op korte termijn tot meer biologische bedrijven te komen, maar gelukkig hebben de Skal-gecertificeerde bedrijven wel een voorsprong. De gemeente wil een kortere pachtperiode om de vrije hand te houden, maar het zou wel goed zijn dat biologische gronden langer gepacht kunnen worden. Hij is benieuwd naar de evaluatie van de kaveluitgifte in 2023. Het is positief dat op 18 januari jl. op de Biobeurs is voorgesteld een biologisch actieplan te maken, dat de provincie naar 15% biologisch in 2030 wil en dat HAK-conserven binnen vijf jaar naar 100% biologische teelt wil.

Mevrouw Parijs (Bosch Belang) is het ermee eens dat pachtgronden zo veel mogelijk aan biologische boeren moeten worden gegund. Als grond maar voor een jaar wordt verpacht kan ook worden gedacht aan bijvoorbeeld bloemen. Bosch Belang ziet de motie graag tegemoet en zal daarin meegaan. De heer Van Rens (D66) kan zich in grote lijnen in de discussienotitie vinden. D66 is voor biologische landbouw, maar hij heeft wel vragen over contracten voor alleen lange termijn omdat dit invloed kan hebben op eventuele woningbouwplannen. Herenboeren vindt hij een mooi initiatief en hij ziet een eventuele motie met belangstelling tegemoet. Mevrouw Lipman (CDA) merkt op dat aan inschrijving op geliberaliseerde pachtgrond op dit moment voorwaarden over onder andere bepaalde duurzaamheidsmaatregelen zijn verbonden en dat die redelijk moeten zijn. Het CDA vindt de hier gestelde voorwaarden niet redelijk en ziet liever stimulerende maatregelen. Verder vraagt ze zich af of dit vanwege het Didam-arrest 19

haalbaar is. Het niet laten groeien van het aantal bedrijven dat bedrijfsmatig landbouwhuisdieren houdt gaat niet via de Pachtwet, maar via wetgeving op het gebied van stikstof. Ze vraagt zich ook af of het in deze bespreeknotitie gestelde betekent dat reguliere veehouders zich überhaupt niet kunnen inschrijven terwijl bedrijven neventakken zoals kinderopvang moeten kunnen ontwikkelen en ze daar extra grond voor nodig kunnen hebben. Biologisch telen vraagt überhaupt meer grond. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vraagt of mevrouw Lipman zich realiseert dat biologische producten meer opleveren dan niet-biologische producten waardoor er met minder grond een hogere opbrengst kan worden gegenereerd. Verder is voor veehouderij meer grond nodig dan voor voedselproductie en daarom is het belangrijk om zo veel mogelijk plantaardig te produceren. Ze vraagt hoe mevrouw Lipman daarover denkt. Mevrouw Lipman (CDA) weet dat biologische producten minder verkocht worden waardoor de opbrengst lager is. Het gaat vooral om kleigrond dat minder geschikt is voor bijvoorbeeld graan, aardappelen en bonen. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vraagt of mevrouw Lipman zich ervan bewust is dat er meer biologisch moet worden geboerd en dat producenten om meer biologische grondstoffen vragen.

LTO heeft in 2021 op verzoek van het ministerie van L&V onderzoek gedaan naar dit soort kleigronden en daaruit blijkt dat hierop wel akkerbouw mogelijk is. Mevrouw Lipman (CDA) is zich ervan bewust dat er meer biologische grond nodig is, maar ze vraagt zich wel af of dit via geliberaliseerde pacht moet of dat het landelijk moet worden geregeld. Meerjarige pachtovereenkomsten zijn aan de ene kant fijn omdat het beter voor de boeren is, maar aan de andere kant is het fijn om een flexibele schil te hebben en dat pleit voor eenjarige pachtovereenkomsten. Bovendien neemt de totale oppervlakte aan pachtgronden de komende jaren af. Mevrouw Klerks (Volt) hoorde vooral redenen waarom het stimuleren van biologische akkerbouw niet gewenst is en ze vraagt of mevrouw Lipman het ermee eens is dat biologische producten goedkoper worden als er meer biologische akkerbouw is. Mevrouw Lipman (CDA) heeft niet gezegd tegen biologische landbouw te zijn, maar ze vindt dat er andere voorwaarden kunnen worden gesteld. Mevrouw Klerks (Volt) hoorde dat mevrouw Lipman geen voorwaarden ten faveure van de biologische landbouw wil stellen ondanks dat op kort gepachte gronden niet gemakkelijk biologische landbouw kan worden gerealiseerd. Mevrouw Lipman (CDA) is het er niet mee eens dat kortdurende pacht het moeilijker maakt om biologisch te boeren omdat biologische boeren in 2023 meer grond hebben gekregen.

Voor alle boeren geldt dat meerjarige pachtovereenkomsten fijner zijn en dat moet worden afgewogen tegen het belang van de gemeente bij een flexibele schil. Ze is het er ook niet mee eens dat een groter aanbod tot lagere prijzen leidt omdat een biologische boer ook kosten maakt om te kunnen produceren. Ze is het er ook niet mee eens dat het aantal landbouwhuisdieren niet mag groeien omdat dit niet is gekoppeld aan de pachtregelgeving. De huidige voorwaarden zijn met moeite gerealiseerd en ze is benieuwd of de Pachtkamer wel met deze voorwaarden akkoord zal gaan. Mevrouw J.J.M. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) is voor biologisch en duurzaamheid, maar tegen allerlei nieuwe regels voor boeren. Ze is ook voor een beloningssysteem en voor meerjarige pachtovereenkomsten. Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) is blij met de nieuwe wijze van uitgifte van pachtgronden. Verduurzaming en kortere rijafstanden worden gestimuleerd wat erin heeft geresulteerd dat drie kwart van de grond nu bloemrijke akkerranden krijgt. Rosmalens Belang is geen voorstander van dwang en kan zich daarom niet vinden in het opleggen van biologische teelt, ze gelooft meer in een positieve benadering en motiveren. Ze begrijpt dat eenjarige pachtgronden niet ideaal zijn, maar ze wil bij nieuwe of gewijzigde plannen wel snel kunnen anticiperen waarbij het 20

niet alleen gaat om plannen voor een ruimtelijke ontwikkeling, maar ook om bijvoorbeeld het ruilen van gronden en dan kan zelfs een jaar lang zijn. De heer Van Griensven (PVV) is het niet eens met de bespreeknotitie. De PVV is wel tegen het gebruik van pesticiden en wil boeren ook wel stimuleren om aan andere landbouw te doen, maar het gaat te ver dat alle pachtgronden biologisch moeten worden beheerd omdat de boeren dan geen vrijheid meer hebben. Boeren weten heel goed hoe ze met hun grond moeten omgaan omdat ze een probleem hebben als ze dat niet goed doen, dan zijn er geen dieren en gewassen meer. Mevrouw Korver (GroenLinks) vraagt of de heer Van Griensven zich realiseert dat het hier gaat om pachtgronden en niet om grond die boeren zelf in eigendom hebben en dat volgens het bestuursakkoord duurzaamheid van de pachtgronden zo veel mogelijk moet worden gestimuleerd. De heer Van Griensven (PVV) weet dat het om pachtgronden gaat. Hij vindt dat boeren gewoon moeten kunnen blijven boeren en dat niet alle pachtgronden biologisch hoeven te worden beheerd. De kosten van een eenjarige en een vijfjarige pachtovereenkomst mogen wel gelijkgesteld worden omdat sommige gronden slechts voor een jaar tegelijk kunnen worden gepacht. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) maakt zich in verband met pesticiden zorgen over het gebied waar een woonwijk overgaat in landbouwgrond.

Het uitgangspunt biologisch spreekt hem wel aan omdat bij de uitgifte dan meer op duurzaamheid wordt gestuurd waardoor op termijn op pachtgronden alleen nog maar biologisch wordt geteeld waarbij het De Bossche Groenen niet uitmaakt of het gaat om landbouw of veeteelt. In verband met de certificering pleit hij bij biologische teelt voor pachtcontracten van zes jaar. Hij kijkt ook uit naar de motie en stelt op voorhand dat De Bossche Groenen daarin meegaat. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt op dit moment een beloning in de vorm van punten voldoende en hij ziet graag hoe dit zich ontwikkelt, maar hij vindt het wel ver gaan om pachtgrond alleen aan biologische boeren te gunnen en dat geldt ook voor geen groei van het aantal bedrijven met landbouwhuisdieren. Hij maakt zich ook zorgen over de flexibiliteit bij meerjarige verpachting. Wethouder Roy Geers vindt het een sympathieke bespreeknotitie met heldere uitgangspunten. Er wordt met de inschrijving geprobeerd het pachtsysteem eerlijk te laten verlopen en niet alleen in verband met het Didam-arrest, maar ook vanwege de gemeentelijke duurzaamheidambitie worden daar duurzaamheidsmaatregelen aan gekoppeld. Er zijn meer pachtgronden bij de Skal-gecertificeerde bedrijven terechtkomen omdat bedrijven met een Skal-certificaat extra punten krijgen.

Het huidige systeem is een beproefd systeem dat de Pachtkamer accepteert en die zou het niet accepteren als niet-biologische bedrijven zich niet voor gemeentelijke pachtgronden kunnen inschrijven omdat dan veel ondernemers worden uitgesloten van iets wat de overheid beschikbaar stelt. De gronden moeten beschikbaar blijven voor woningbouwprojecten en ontsluitingswegen, maar ook om gronden te kunnen ruilen. Het laatste is soms noodzakelijk om een stedelijke ontwikkeling te laten doorgaan omdat boeren hun grond niet willen verkopen omdat ze dan minder dieren mogen houden. Het nieuwe pachtsysteem is net voor het eerst gebruikt, ZLTO en enkele ondernemers zien mogelijkheden voor verbetering en die worden meegenomen. Als de raad ook mogelijkheden voor verbetering ziet, wil hij daar ook naar kijken en die eventueel bij een volgende uitgiftecyclus meenemen. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vraagt of de Skal-gecertificeerde ondernemers op termijn worden uitgesloten als zij steeds van grond moeten wisselen. Ze begrijpt dat de gronden beschikbaar moet blijven voor projectontwikkelingen, maar de voorbereiding van zo'n project kost vaak veel tijd en dat betekent dat er meer mogelijkheden voor meerjarige uitgifte zijn.

Wethouder Roy Geers vindt niet dat bedrijven met een Skal-certificaat worden uitgesloten, ook niet op de langere termijn omdat deze bedrijven door het puntensysteem meer kans maken om ieder jaar dezelfde gronden te bemachtigen.

21

Mevrouw Samshuijzen (PvdD) begrijpt dat niet kan worden toegezegd dat een boer ieder jaar dezelfde gronden krijgt toegewezen en ze vraagt of dit wel kan als de Skal-gecertificeerde bedrijven aan de voorwaarden blijven voldoen en dus biologisch kunnen blijven boeren. Wethouder Roy Geers kan die garantie niet geven, maar de Skal-gecertificeerde bedrijven krijgen met de toekenning van extra punten wel meer kans op de gronden. Om nog meer punten te krijgen kunnen de boeren bijvoorbeeld akkerranden toevoegen of inschrijven op gronden die het dichtst bij hun bedrijf liggen. Ruimtelijke ontwikkelingen duren lang, maar als bekend is dat gronden nodig zijn, moet de grond wel 'warm' worden en moet de gemeente wel stappen kunnen zetten. Als er dan geen geschikte grond is om te ruilen ontstaat er een probleem en daarom zijn eenjarige pachttermijnen belangrijk. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) denkt dat positieve stimulering van biologische boeren niet mogelijk is vanwege het Didam-arrest omdat dan onderscheid wordt gemaakt. Ze wil graag samen met de SP nadenken over het project Herenboeren.

Ze begrijpt dat sommige gronden eerder beschikbaar moeten zijn waardoor niet alle pachtgronden voor heel veel jaren beschikbaar kunnen worden gesteld, maar er kan wel worden gekeken op welke termijn er gronden nodig zijn en hoeveel grond meerjarig en hoeveel grond eenjarig gegund kan worden, ze ziet daar graag meer balans in. De PvdD en GroenLinks gaan zich beraden op een vervolg van deze bespreeknotitie. 11.

Werkplanning De voorzitter meldt dat het college de commissie uitnodigt voor een werkbezoek Verkeersveiligheid op vrijdagmiddag 10 februari 2023 en dat een journalist heeft verzocht daarbij aanwezig te mogen zijn. De fractie van gewoon ge-DREVEN heeft gevraagd een werkbezoek over de verkeerssituatie in De Groote Wielen te organiseren. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) geeft aan dat dit verzoek is ingegeven door de discussie over het bestemmingsplan De Groote Wielen, met name het deel over de bereikbaarheid en de mobiliteit. De plannen voor de komende tijd zijn allemaal gericht op een oplossing aan de westkant van De Groote Wielen/de oostkant van de A2 en hij wil daarom kennisnemen van de situatie aan die kant van De Groote Wielen. De voorzitter stelt vast dat de commissie instemt met het verzoek van gewoon ge-DREVEN en vraagt op welke termijn de heer Verhoef dit werkbezoek wil afleggen. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) laat dit graag aan het college over. Wethouder Roy Geers vindt dat dit voorstel past bij de toezegging die op 17 januari jl. over de bereikbaarheid van De Groote Wielen is gedaan en hij stelt voor dit werkbezoek te koppelen aan het voorstel over de bereikbaarheid van De Groote Wielen.

12.

Sluiting De voorzitter sluit de vergadering.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de commissie Omgeving van 14 februari 2023. De secretaris, mr. G.L. Pijnenburg

De voorzitter, F.J. van Haren

22