Notulen 2023-01-19 Commissie Omgeving vastgesteld

Commissie OMGEVING Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter: Secretaris: (plv.) Commissieleden:

19 januari 2023 Raadzaal

F.J. van Haren mr. G.L. Pijnenburg H.B. Bos, J. Broekmeulen MSc, MA, drs. L.L.F.M. Ciotti, M.C. Dupuis, E.R.F Esser, L.A.J. van Griensven, W.B.G. Hoeben, M.P. Kagie, mw. J.M. Klerks, mw. M.A.J.T. Korver-van Weegberg, A.A.J van der Leest, mw. mr. drs. R. Lipman, mw. W.A.M.H. Parijs, ing. H.G. van de Pol, M.G.H. van Rens, B.F.C. Roovers, mw. E. Samshuijzen, ing. J.P. Verhoef BEd, mw. N.R. Verreijt, K.M. Vossen, mw. mr. C.H.A. van den Wildenberg mw. J.J.M. van den Wildenberg

Collegeleden:

ing. R.A.P. Geers

Verslaglegging:

P.J. van Hoorn

Afwezig:

J.M.A. van der Els, J.T.M. van Hoek, S. Peters, A.C. van Silfhout

1.

Heropening De voorzitter heropent de vergadering van de commissie Omgeving. Er is een afmelding ontvangen van de heer Van Hoek en mevrouw Klerks komt later.

8.

Kanaalboulevard fase 2 en 3, inclusief Zuid-Willemspark en afkoppelen De heer Hoeben (De Bossche Groenen) heeft een ordevoorstel. De adviesrapporten van onder andere Van der Baan en Goudappel zaten niet bij de stukken, De Bossche Groenen heeft die stukken opgevraagd en het blijkt om cruciale informatie te gaan. Hij stelt daarom voor deze stukken aan NotuBiz toe te voegen en dit agendapunt naar de vergadering van februari a.s. te verschuiven. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) heeft deze stukken niet en vraagt in hoeverre ze dit onderwerp verhelderen. De heer Van Rens (D66) heeft voldoende informatie om vandaag een besluit over dit raadsvoorstel te kunnen nemen. De heer Roovers (SP) kent de genoemde rapporten ook niet en weet daarom niet of hij voldoende geïnformeerd is. De enige manier om deze procedurele fout weg te nemen is de tijd nemen om de stukken te bestuderen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) heeft deze rapporten wel en hij vindt het opmerkelijk dat de heer Van Rens aanneemt dat hij voldoende is geïnformeerd. In deze stukken staan veel aanbevelingen over de onveiligheid van dit plan, dit plan is niet op die punten aangepast en hij volgt het ordevoorstel van de heer Hoeben. Mevrouw Parijs (Bosch Belang) volgt het ordevoorstel van De Bossche Groenen.

Wethouder Roy Geers licht toe dat bij een herontwikkeling allerlei rapporten worden gemaakt om tot een goed voorstel te kunnen komen. Het is gebruikelijk dat niet alle informatie naar de raad gaat, maar dat er goede samenvatting wordt gemaakt waarin ook de gemaakte keuzes worden aangegeven. Daarnaast kan de raad nadere informatie inwinnen. Het college vindt dat er meer dan voldoende informatie aanwezig is om het voorstel te kunnen behandelen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) houdt zijn ordevoorstel in stand.

1

Mevrouw Lipman (CDA) is benieuwd waarom de heer Hoeben hier nu mee komt en niet al voorafgaand aan de vergadering. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) merkte dat bepaalde informatie niet bij iedereen bekend was en kwam erachter dat die niet in NotuBiz staat. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt het niet aan degene die de stukken wel heeft om op de plek van het college te gaan zitten. De voorzitter vraagt wie voor het ordevoorstel van de heer Hoeben is. Het ordevoorstel is verworpen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) weet dat de ambtelijke organisatie veel werk aan deze complexe puzzel heeft gehad. De stakeholders zoals de busmaatschappijen, de hulpdiensten en BLB maken zich zorgen en de kern van de bezwaren is dat niet fietsers en voetgangers, maar auto's als uitgangspunt zijn genomen en dat er geen zicht is op een autoluwe Binnenstadsring en een lagere snelheid. Bij verwijderen van de verkeerslichten en de aanleg van een rotonde is de fietsveiligheid een kwetsbaar punt en ook het verwijderen van de verkeerslichten bij de Citadel en de Jan Heinstraat verbetert de veiligheid van de fietsers niet substantieel. Volgens het XTNT-rapport is het niet nodig om geen verkeersregelinstallaties op de binnenring te plaatsen, dat was een wens van de raad.

In de presentatie van het college kwamen enkele kaders naar voren, maar in het handboek Binnenstadsring staan veel meer kaders zoals 'in het middengebied van de Kanaalboulevard zijn de fietser en de voetganger dominant en is de auto ondergeschikt' en 'geen doorgaand verkeer en wel autoluw'. Dit handboek is 2013 vastgesteld en in het onderliggende rapport van XTNT uit 2011 staan knips in de Binnenstadsring genoemd om het doorgaand verkeer weg te halen, maar dat ging de raad destijds net wat te ver. In 2018 zei bureau Bereikbaar ook dat er aan de noordkant of de zuidkant een knip moet worden gemaakt. Mevrouw Lipman (CDA) is benieuwd wat volgens het rapport een knip doet met het verkeer dat naar de binnenstad wil. Misschien zorgt dit juist voor meer sluipverkeer. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat een automobilist door een knip niet meer door de binnenstad van noord naar zuid kan, die kan niet meer vanaf de Citadel naar de Lambooijbrug, maar bussen en hulpdiensten kunnen dat nog wel. Mevrouw Lipman (CDA) heeft het rapport ook gelezen en ze leest daarin dat een of meerdere onderbrekingen tot sluipverkeer leiden en dat meerdere knippen de bereikbaarheid van de stad niet ten goede komen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat het niet tot meer sluipverkeer leidt omdat hier andere maatregelen op zijn genomen.

Er kan nu alleen nog via de Oliemolensingel door de stad worden gereden en die wordt in dit voorstel afgesloten. Hij citeert uit het XTNT-rapport: "Het openbaar vervoer krijgt prioriteit bij het oprijden van de Binnenstadsboulevard en op het kruispunt met verkeerslichten op de Binnenstadsboulevard. Indien nodig wordt het autoverkeer gedoseerd toegelaten op de Binnenstadsboulevard, doorgaand verkeer wordt verwezen naar alternatieve routes". Hij benadrukt dat dit over doorgaand verkeer gaat en iedereen is het erover eens dat dit eraf moet, maar er wordt nog steeds gedacht aan oplossingen die er mooi uitzien maar waarvan niet bekend is of er daardoor minder verkeer zal zijn. De heer Bos (GroenLinks) vraagt waarom per se een knip hier in de Binnenstadsring moet worden geplaatst. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat een knip voor de Binnenstadsring ertoe leidt dat het verkeer de Binnenstadsring niet op kan. Het gaat erom het doorgaand verkeer van hoekpunt naar hoekpunt eruit te halen, niet alleen de noord-zuidas, maar ook langs het kanaal van de Citadellaan tot de Lambooijbrug.

2

De heer Bos (GroenLinks) denkt dat het doorgaand verkeer vooral op de noord-zuidas aan de kant van de Koningsweg rijdt en daarom vraagt hij zich af waarom de heer Hoeben een knip persé op deze plek wil en dit niet later integraler kan worden besproken. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vindt 20.000 voertuigbewegingen per dag over de Oranjeboulevard niet autoluw is en dat geldt ook voor 7000 autobewegingen per etmaal over de Kanaalboulevard. De heer Bos (GroenLinks) zegt dat alleen nog het eerste deel van de Binnenstadsring klaar is, dat de effecten pas te zien zijn als de hele Binnenstadsring klaar is en dat dan pas een eventuele knip aan de orde is. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) geeft aan dat er één fase van de Oranjeboulevard af is, dat de tunnelbak en de Brugstraat volgen en hij vraagt zich af hoe GroenLinks de laatste twee met de beperkte ruimte als 30km-zone denkt in te richten. Uit de laatste analyse van bureau Bereikbaar komen 20.000 voertuigbewegingen over de hoge Diezebrug en 28.000 op het Brugplein en dat is alleen maar een verslechtering van de situatie. Dat gaat echter over een andere boulevard dan waar het nu over gaat, nu gaat het over de Zuid-Willemsvaart waarvan de eerste fase is klaar. Hij stelt voor pas op de plaats te maken en nog geen bomen te kappen omwille van een rotonde die eigenlijk niet nodig is.

Hij wil een nieuw rapport laten maken over de vraag wat het effect is van een knip ter hoogte van het voormalige GZG-terrein/van Berckelstraat. Als dat bekend is, kan bepaald worden wat er moet gebeuren. De heer Van Rens (D66) vraagt of de heer Hoeben de huidige situatie langer wil laten voortduren in plaats van de Kanaalboulevard aan te passen wat veel bewoners willen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) weet dat niemand gelukkig is met deze situatie die een compromis is. De bewoners willen asfalt in plaats van klinkers en een parallelweg op de Oranjeboulevard omdat het niet minder druk zal worden en hij wil daarom best vier maanden langer over een Oost-Duitse snelweg rijden. De heer Van Rens (D66) vindt het logisch dat onder andere de hulpdiensten, Arriva en de inwoners een eigen belang hebben. De gemeenteraad maakt op grond van informatie van deze verschillende partijen een integrale afweging en vindt wellicht een compromis. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt zich af welke partij dan tevreden is en welke verschillende voorkeuren er bestaan. Het gaat er niet alleen om dat het mooier wordt, maar vooral dat het veiliger wordt en het is geen goed plan om een fietser als verkeersremmende maatregel in te zetten.

De heer Van de Pol (PvdD) juicht het weren van doorgaand verkeer op de Binnenstadsring en het verlagen van de snelheid naar 30 km/uur toe omdat dit leidt tot schonere lucht, minder ongelukken, minder uitstoot van broeikasgassen en een fijnere leefomgeving in het algemeen. De PvdD is wel kritisch op de voorliggende plannen omdat een of twee bomen weg moeten, fietsers samen met auto's op de rijbaan rijden, de Citadellaan niet wordt vergroend en de brandweer, Arriva en de Fietsersbond serieuze twijfels hebben bij een rotonde. De heer Van Griensven (PVV) vraagt of de heer Van de Pol het ermee eens is dat andere mensen last krijgen van uitstoot als de verkeerstromen worden verplaatst. De heer Van de Pol (PvdD) is het daar niet mee eens. Buurtbewoners zijn bezorgd over het verplaatsen van de bushalte en de veiligheid voor het verkeer richting de Zoemerenstraat, er moeten veel onbevredigende compromissen worden gesloten. Hij vertrouwt de verkeersdeskundigen en adviseurs van de gemeente die een ontwerp hebben gemaakt om te zorgen voor een autoluwe Binnenstadsring waar het verkeer maximaal 30 km/uur rijdt. Dit is gedaan op grond van de binnenstadsvisie uit 2011 en in twaalf jaar is er veel veranderd.

In het huidige bestuursakkoord staat bijvoorbeeld 'de garages binnen de Binnenstadsring zijn op termijn alleen beschikbaar voor bewoners', er wordt gesproken over nieuwe mobiliteitshubs in het noorden van het centrum, de stationstunnel zou worden afgesloten en aan de westkant van de Kanaalboulevard wordt nog steeds veel te hard gereden. Hij wil daarom nog eens kritisch naar de 3

oorspronkelijke uitgangspunten van het adviesrapport van XTNT kijken. Hij citeert uit dit rapport: "Bijsturing blijft indien echt nodig mogelijk door harde maatregelen in te zetten zoals verkeersluizen, dosering en selectieve doorgangen, bijvoorbeeld een knip". Deze maatregelen zijn niet in de analyse voor de Kanaalboulevard deel 1 en 2 meegenomen omdat ze buiten de scope van het ontwerp van de Binnenstadsring vallen. De PvdD vindt dat er sinds de oorspronkelijke plannen uit 2011 zo veel is veranderd dat serieus moet worden nagedacht over de visie dat alleen het verlagen van de snelheid nog wel effectief en passend is of dat wellicht moet worden nagedacht over aanvullende maatregelen om het verkeer te verminderen en ruimte te maken voor fietsers en voetgangers. Mevrouw Lipman (CDA) ziet in het plan dat er ook plannen voor verkeersremmende maatregelen op de Kanaalboulevard zijn en ze vraagt of de PvdD vindt dat er meer maatregelen moeten worden getroffen. De heer Van de Pol (PvdD) vertrouwt op de deskundigheid van de medewerkers van de gemeente. Er is een aantal compromissen gesloten, de fietser moet de weg met de auto delen en niemand is blij met de rotonde, en dat beperkt de mogelijkheden van de weg. Er is niet breed gekeken op basis van de meegegeven kaders.

Als nu verder wordt gekeken, bijvoorbeeld naar een knip, kan er wellicht meer ruimte voor de fietser worden gecreëerd en kan een autoluwe binnenstad dichterbij komen. Mevrouw Lipman (CDA) vindt dit een goed plan en ze is blij dat de volgende fase van de aanpak van de Kanaalboulevard aanbreekt. Dit plan is tot stand gekomen na zorgvuldig onderzoek, gesprekken met bewoners en andere stakeholders en zorgvuldige afweging van de opties. Het CDA gaat uit van de expertise van de verkeersdeskundigen. Het is jammer dat geen enkel scenario 100% veiligheid kan garanderen omdat ook het gedrag van de verkeersgebruikers invloed heeft. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) twijfelt ook niet aan de deskundigheid van de verkeersdeskundigen en hij vraagt of mevrouw Lipman wel twijfelt aan de deskundigheid van bijvoorbeeld de brandweer, de Fietsersbond, de bewonersverenigingen en Van der Baan Verkeersadvies en Goudappel. Mevrouw Lipman (CDA) merkt op dat veel groepen ook een eigen belang hebben. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt wat volgens mevrouw Lipman het eigenbelang van de Baan Verkeersadvies en Goudappel is. Mevrouw Lipman (CDA) bedoelde de bewoners en de hulpdiensten. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) wil weten of volgens mevrouw Lipman de raad moet toetsen of binnen alle belangen de juiste keuzes worden gemaakt of dat ze de wethouder carte blanche wil geven.

Mevrouw Lipman (CDA) wil de wethouder geen carte blanche geven, de raad moet alle informatie tot zich nemen via I&O, het lezen van rapporten en het spreken met ambtenaren en bewoners. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) merkt op dat in de rapporten staat dat de fietser in de verdrukking komt en hij vraagt of mevrouw Lipman daar zomaar overheen stapt. Mevrouw Lipman (CDA) vindt dat de fietser in dit voorstel ook ruimte krijgt. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) leest dat de fietser op verschillende punten letterlijk in de verdrukking komt en hij vraagt hoe mevrouw Lipman dat rijmt met haar opmerking dat de fietser wel de ruimte krijgt. Mevrouw Lipman (CDA) heeft de scenario's bekeken en ze weet dat de ambtenaren vinden dat de fiets bijvoorbeeld op de rotonde niet in de verdrukking komt omdat een van de twee verkeersdeelnemers voorrang zal nemen. 4

De heer Roovers (SP) vindt het niet terecht dat in verband met de Fietsersbond en zeker bij de hulpdiensten over eigenbelang wordt gesproken. Niemand twijfelt aan de deskundigheid van de ambtenaren, maar een verkeerstudie is niet echt een harde wetenschap omdat die wordt uitgevoerd op basis van modellen en aannames. Het eerste deel van de Zuid-Willemsvaart is niet veiliger voor fietsers geworden en hij vraagt waarom mevrouw Lipman denkt dat dit bij de verdere aanpak anders is. Mevrouw Lipman (CDA) denkt op grond van de voorliggende plannen nog steeds dat er een veilige situatie ontstaat. De heer Roovers (SP) zegt dat voor de tweede en de derde fase dezelfde filosofie en aannames worden gebruikt als voor fase 1 die geen veiligere situatie heeft opgeleverd en hij vraagt waarom mevrouw Lipman denkt dat de uitkomst nu anders zou zijn. Mevrouw Lipman (CDA) zegt dat het hier gaat om andere maatregelen dan de maatregelen die eerder zijn getroffen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat een van de meegegeven kaders is dat in het middengebied van de Kanaalboulevard de fietser en voetganger dominant zijn en de auto ondergeschikt. Hij vraagt of mevrouw Lipman denkt dat aan dit kader wordt voldaan. Mevrouw Lipman (CDA) vindt dat hieraan wordt voldaan.

Ze is benieuwd wat de wethouder vindt van de grote bussen die op dit moment over de Zuid-Willemsvaart rijden en of die in de binnenstad passen of dat het beter is om bijvoorbeeld aan de buitenkant kleine hubs te maken vanaf waar bezoekers met kleinere bussen naar de binnenstad worden gebracht. Verder wil ze weten of er al iets bekend is over hoe de nieuwe bushalte eruit gaat zien. Er is € 150.000 gereserveerd voor de aanpak van de problematiek rond de Hinthamerstraat en ze vraagt wanneer de voorbereiding daarvan start en of de voorbereiding voor de uitvoering daarvan kan plaatsvinden als de Kanaalboulevard is gerealiseerd. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of mevrouw Lipman met 'problematiek' het rondjes rijden op de Hinthamerstraat bedoelt. Mevrouw Lipman (CDA) beaamt dit. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat door het doorgaand verkeer op de Kanaalboulevard te behouden het rondje Hinthamerstraat ook mogelijk blijft. In de begrotingsplannen van het college staat het voornemen om met passende maatregelen per gebied het doorgaand verkeer om de brede binnenstad te leiden, maar daar wordt niet voor gekozen. Mevrouw Lipman (CDA) wil liever later in 2023 over een knip spreken als breder over de binnenstad wordt gesproken. Het CDA is nu niet voor een knip.

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) is verbaasd over het feit dat sommige fracties een besluit willen nemen zonder alle stukken te kennen. Mevrouw J.J.M. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) vraagt waarom de heer Kagie het betreffende rapport niet naar de overige fracties heeft gestuurd. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) heeft het rapport op 18 januari jl. ontvangen en hij vindt het niet zijn taak om ervoor te zorgen dat de andere fracties hun volksvertegenwoordigende rol kunnen vervullen. Er ligt nu een significant plan voor over de toekomst van het verkeer en de leefbaarheid op en rond de Binnenstadsring en de raad moet nu kiezen of er wel of niet een autoluwe binnenstad komt. Er zullen steeds meer auto's komen en er worden geen maatregelen voorgesteld om de auto's langzamer te laten rijden, maar daarvoor worden fietsers in de strijd gegooid. Hij schrok ervan dat punten in de rapporten die niet iedereen heeft gelezen niet in de verbeteringen van het huidige plan zijn doorgevoerd en hij noemt enkele voorbeelden. De versmalling van de fietssuggestiestrook richting de brug in de Citadellaan leidt ertoe dat fietsers klemgereden kunnen worden, op het kruispunt Zuid-Willemsvaart-Bloemenkamp is geen 5

opstelruimte voor gemotoriseerd vervoer in de middenberm en met de nieuwe plannen is daar mogelijk geen zicht meer zicht meer. Verder bestaat de kans dat fietsers van achteren worden aangereden en moeten fietsers van West naar Oost bij het oprijden van het wegvak oostelijk van de Tolbrugstraat opnieuw hun plek veroveren en kunnen ze daar klemgereden worden. De heer Vossen (PvdA) neemt aan dat de heer Kagie aan de ambtenaar, die zijn vragen heeft beantwoord, heeft gevraagd waarom niet alle punten uit het rapport zijn doorgevoerd. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) heeft niet met de betreffende ambtenaar gebeld. Hij is verbaasd dat de punten op het gebied van veiligheid helemaal niet in de plannen zijn doorgevoerd. De heer Vossen (PvdA) vraagt hoe de heer Kagie weet dat die punten niet zijn doorgevoerd omdat de raad vaker niet alle stukken krijgt. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) ziet dat bijvoorbeeld de fietssuggestiestroken nog in het plan staan terwijl die in het rapport als gevaarlijk worden betiteld. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt wat de heer Kagie vindt van de stadsbussen op de ZuidWillemsvaart.

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt dat een autoluwe binnenstad bereikbaar moet zijn voor het openbaar vervoer, dat er transferia aan de rand van de stad moeten komen, dat parkeergarages voor bewoners moeten worden en dat er alleen bestemmingsverkeer in de binnenstad mag komen. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt of de heer Kagie denkt dat auto's of stadsbussen voor meer onveiligheid op de Kanaalboulevard zorgen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt niet dat er geen aanpassingen nodig zijn als daar wel bussen blijven rijden. Op de rotonde is geen ruimte voor fietsers, daar is een battle tussen bussen en fietsers en hij hoopt dat beide partijen verstandig zijn en dat niet een van beide het onderspit delft. Er moet wel degelijk worden gekeken naar de technische uitvoering van dit plan, ook om de stadsbussen daar te houden maar het begint met een echte autoluwe binnenstad. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt of bussen of auto's volgens de heer Kagie voor meer onveiligheid zorgen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) moet het antwoord op deze vraag schuldig blijven. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt of de heer Kagie de afbeelding op pagina 12 heeft gezien. Daarop is te zien dat er eigenlijk niets veranderd is. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) heeft deze afbeelding gezien.

De heer Van Rens (D66) is voor een autoluwe binnenstad en hij vindt het logisch dat er geen opstelstroken komen omdat dit punt daarmee onaantrekkelijk voor doorgaand verkeer wordt. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat het geen voldongen feit is dat op die plek auto's kunnen komen, hij zou die keuze niet maken. De heer Van Rens (D66) vindt het geen voldongen feit dat hier auto's zijn, hij is voor alternatieven vormen van vervoer om mensen die naar de binnenstad willen te stimuleren om niet met de auto te gaan. In het voorstel staat dat er een aantal maatregelen wordt genomen en dat er later in 2023 een breder debat over de bereikbare binnenstad wordt gevoerd en hij hoort nu veel punten die in dat debat thuishoren. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) denkt dat de commissie een grotere rol heeft dan alleen het voeren van een technisch debat, de commissie moet ook spreken over keuzes die nu 6

worden gemaakt omdat een weg niet voor drie maanden wordt aangelegd. Hij wil de genoemde punten nu bespreken omdat de betreffende weg in de binnenstad ligt en dus invloed heeft op een autoluwe binnenstad. Mevrouw Lipman (CDA) is benieuwd welke keuzes de heer Kagie zou maken om tot een beter plan te komen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) wil het doorgaand verkeer bijvoorbeeld via de Magistratenweg om de binnenstad heen leiden. Mevrouw Lipman (CDA) vraagt waar de automobilisten die via de Magistratenlaan rijden, moeten parkeren. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt dat bezoekers in de transferia kunnen parkeren om vervolgens met het openbaar vervoer verder te gaan. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt zich af waarom de heer Kagie zei niet genoeg expertise te hebben om te kunnen zeggen of een bus of een auto gevaarlijker is, maar hij wel over allerlei gevaarlijke keuzes spreekt. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) baseert zich op de audit en de bus en de auto zijn daarin niet meegenomen. De heer Broekmeulen (VVD) concludeert hieruit dat de heer Kagie de audit een-op-een overneemt en het voorstel van het college en de ambtenaren niet. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) heeft gekeken wat er in het uiteindelijk plan met de adviezen uit de rapportages en de audits is gedaan en vooral naar de veiligheid van het langzame verkeer.

In het raadsvoorstel staat dat de audits het plan ondersteunen, maar in de rapportage van Goudappel uit 2021 staat dat het verkeersaanbod zonder verkeerslichten niet acceptabel kan worden verwerkt en dat verkeerslichten vanuit het oogpunt van robuustheid en verkeersveiligheid gewenst zijn. In 2022 zei Goudappel dat die verkeerslichten niet van toepassing zijn vanwege de sluiting van de Oliemolensingel, maar die Oliemolensingel was bij de eerste audit ook al gesloten. Met dit plan krijgt het doorgaand verkeer vrij baan en de belangrijkste racerondjes blijven in stand. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) weet dat ruimtelijke plannen voor een drukke stedelijke omgeving over het algemeen moeilijk zijn te managen en hij complimenteert het college voor de wijze waarop het plan tot stand is gekomen. Het plan is erg gedetailleerd en het is maar goed dat de raad niet hoeft te kiezen uit gebruikersprofielen en materialen, zoals tussen asfalt en klinkers. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt of de heer Verhoef weet dat de raad in 2013 wel voor klinkers heeft gekozen. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) is hier niet van op de hoogte.

De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat deze uitwerking het resultaat is van vijftien jaar met een koersnota, doorstroomassen, investeringen in een Binnenstadsring om de brede binnenstad, de aanleg van de Magistratenlaan en parkeergarages en inprikken op de Binnenstadsring vanaf de hoeken. Hij vraagt of de heer Verhoef ervan overtuigd is dat dit voorstel alle benodigde oplossingen biedt, met name om het doorgaand verkeer van de Binnenstadsring af te halen. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) is daar zeker niet van overtuigd. Hij heeft bij I&O gehoord hoe lastig het is om bij wijze van spreken per meter te bepalen of ergens asfalt of klinkers moet komen en hij heeft daarom bewondering voor de mensen die dit plan hebben gemaakt. Hij is blij met de participatie waaruit veel zaken in de planvorming zijn meegenomen, maar die participatie leidt ook tot kritische standpunten en gewoon ge-DREVEN vraagt in hoeverre bijvoorbeeld de bewoners, Arriva, de hulpdiensten en de Fietsersbond echt tevreden zijn met dit voorstel. 7

De heer Vossen (PvdA) leest in het stuk dat er keuzes zijn gemaakt tussen groen, verblijfskwaliteit, autoluwte, veiligheid en doorstroming en de VVD staat achter de gemaakte keuzes. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt hoe de heer Vossen doorgaand verkeer op een weg middenin de stad rijmt met een autoluwe binnenstad. De heer Vossen (PvdA) zegt dat de gemaakte keuzes ertoe leiden dat het logischer is om een andere route dan door de binnenstad te nemen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) merkt op dat fietsers op het tweede deel van de Zuid-Willemsvaart regelmatig in de knel komen doordat er auto's op het fietspad rijden en hij vraagt of de heer Vossen de fietssuggestiestrook op het eerste deel van de Zuid-Willemsvaart wil doortrekken. De heer Vossen (PvdA) vertrouwt op de expertise van de verkeerskundigen. De heer Van Rens (D66) merkt op dat er pas effecten te zien zijn als de volledige Binnenstadsring is aangepast en D66 steunt het voorliggende voorstel waarin een mooie balans tussen vervoer en verblijf is gevonden. Het gaat nu over de Kanaalboulevard fase 2 en 3 en er zijn andere keuzes gemaakt dan in fase 1, vooral voor het deel tussen de Tolbrugstraat en de Van Berckelstraat. Daar worden grote doorkijken voorkomen, er zijn asverschuivingen en het Brugplein bij de Oliemolensingel wordt afgesloten voor doorgaand verkeer.

D66 is blij met de aanplant van groen en vindt een rotonde bij de Van Berckelstraat de beste oplossing omdat een rotonde met groen in het midden beter is dan het huidige versteende oppervlak. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) hoorde een ambtenaar tijdens I&O zeggen ervan uit te gaan dat een fietser zich niet voor een stadsbus zal gooien en hij vraagt of de heer Van Rens denkt dat het veiliger wordt door een fietser te vragen zich niet voor een stadsbus te werpen. De heer Van Rens (D66) vindt dat niemand zich voor een stadsbus moet gooien. Het is nog onveiliger als schijnveiligheid wordt geboden door bijvoorbeeld een fietssuggestiestrook omdat op een rotonde een bus wel op de fietssuggestiestrook moet komen omdat hij uitzwenkt. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt waarom D66 als indiener van een motie over de autoluwe binnenstad nu niet wil doorpakken op het stoppen van doorgaand verkeer op deze weg. De heer Van Rens (D66) weet dat in 2021 is afgesproken om aan een autoluwe binnenstad te gaan werken en dat toen ook is afgesproken dat doorgaand verkeer richting de doorstroomassen wordt geleid maar dat de binnenstad wel bereikbaar moet zijn voor de mensen die daar moeten zijn.

Vandaag is een km op de Kanaalboulevard aan de orde, maar de problemen die de heer Kagie beschrijft spelen op de hele Binnenstadsring, die moeten integraal worden bekeken en hij nodigt de heer Kagie uit om samen naar verbeteringen te kijken. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt dat de autoluwe binnenstad bij de door de heer Van Rens genoemde km begint. De heer Van Rens (D66) wil een integrale afweging maken om een waterbedeffect te voorkomen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat Goudappel over een rotonde aangeeft dat een apart signaal voor fietsers de voorkeur heeft. Bovendien moeten er voor de rotonde enkele bomen in het Kanaalpark sneuvelen en hij vraagt of de heer Van Rens bereid is om een, twee of drie bomen ten gunste van een rotonde te laten sneuvelen. De heer Van Rens (D66) zou wel willen dat er geen bomen hoeven gekapt te worden, maar soms is dat wel nodig. Er moeten een of twee bomen worden gekapt, er is een herplantplicht en er worden 25 bomen toegevoegd. 8

De heer Hoeben (De Bossche Groenen) concludeert dat D66 voor het kappen van bomen is en vraagt of de heer Van Rens ervan overtuigd is dat de nu voorliggende situatie bijdraagt aan een autoluwe binnenstad. De heer Van Rens (D66) geeft aan dat D66 niet voor het kappen van bomen is, maar dat dit soms nodig is voor het realiseren van een plan. Hij denkt inderdaad dat de voorliggende situatie bijdraagt aan een autoluwe binnenstad. De term 'landingsbaan' die BLB gebruikte is met de hoeveelheid asfalt op de Kanaalboulevard inderdaad de juiste term. De uitvoering staat gepland voor het eerste kwartaal van 2024 vanwege technische voorbereidingen die negen maanden duren en de afspraak met Hartje om niet in de kooppieken in november en december grote aanpassingen aan de bereikbaarheid van de binnenstad te doen en hij hoopt dat de schop in het eerste kwartaal van 2024 de grond in gaat. De heer Van Griensven (PVV) heeft het rapport nog niet kunnen lezen. De PVV vraagt zich af of in deze tijd waarin een aantal inwoners letterlijk in de kou staat € 2,5 miljoen beschikbaar moet worden gesteld voor een duur en niet noodzakelijk project, wil het project opschorten en opkomen voor de inwoners en hij vraagt of de wethouder het hiermee eens is. De PVV is tegen het wegpesten van automobilisten door 30km-zones op doorgaande wegen te maken en wegen zoals de Oliemolensingel af te sluiten.

Daardoor wordt de doorstroming verstoord en dat leidt tot opstoppingen in andere straten. De heer Van Rens (D66) vraagt of de heer Van Griensven vindt dat de huidige verkeersonveilige situatie in stand moet blijven of dat er aanpassingen moeten komen waarbij de inwoners zeker gebaat zijn. De heer Van Griensven (PVV) wil wel aanpassingen doen, maar daarvoor hoeven de automobilisten niet te worden weggepest. Hij wil liever goed handhaven en eventueel camera's plaatsen en daarnaast kan het wegdek anders worden aangelegd, zodat racen niet meer mogelijk is. De heer Van Rens (D66) zegt dat het laatste vandaag voorligt. De heer Van Griensven (PVV) zegt dat dit ook kan zonder er een 30km-zone van te maken omdat 50 km/uur rijden ook geen racen is, maar dat er dan wel voldoende politie of camera's moeten zijn om te handhaven. De heer Vossen (PvdA) vraagt of de PVV weet dat de politie momenteel weinig capaciteit heeft. De heer Van Griensven (PVV) zegt dat het aan de politie zelf is en niet aan de raad om dat te regelen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vat de opmerking van de heer Van Griensven over een maximumsnelheid van 50 km/uur op als het wegpesten van fietsers. De heer Van Griensven (PVV) vindt niet dat fietsers worden weggepest omdat fietsers en auto's al jaren door dezelfde straat rijden.

Er kunnen maatregelen worden getroffen die fietsers beter tegen auto's beschermen, maar het is ook een kwestie van goed met elkaar omgaan. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt of de heer Van Griensven tevreden is met de huidige situatie. De heer Van Griensven (PVV) is redelijk tevreden met de huidige situatie, maar hij wil wel ingrijpen als er te hard wordt gereden. De heer Broekmeulen (VVD) wil ook graag een bereikbare binnenstad en is wel blij met dit voorstel. Hij ziet de auto als gast niet als een probleem en wil weten waarom 50 km/per uur rijden op een stuk van 300 meter zo'n groot probleem is. De heer Van Griensven (PVV) denkt dat niet alleen hier, maar in de hele binnenstad 30 km/uur mag worden gereden. Verder merkt hij op dat het voor veel mensen lastig is om in een 9

parkeergarage te parkeren omdat ze allerlei afsluitingen tegen komen. Hij is ook bang dat er minder bezoekers naar Den Bosch komen als auto's niet meer in de binnenstad kunnen komen. Hij vraagt zich af of de rotonde wel nodig is als er 30 km/uur wordt gereden en de brug wordt afgesloten. Als de voorrangskruising blijft, worden historische bomen behouden en wordt het minder duur. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) neemt aan dat de heer Van Griensven met zijn opmerking over de rotonde en de voorrangkruising bedoelde dat fietsers in de Van Berckelstraat voorrang op het autoverkeer hebben. De heer Van Griensven (PVV) bedoelde hiermee dat daar ook een bus rijdt en dat die gevaar voor fietsers kan opleveren. Hij wil hij weten waarom de bewoners aan de andere kant van het kanaal niet actief bij de plannen zijn betrokken terwijl zij met een rij bomen langs de zuidkant van het kanaal veel minder zicht op historische voorgevels hebben. De PVV ziet graag dat betrokkenen vaker en ruimer bij een plan worden betrokken om procedures te voorkomen en hij vraagt hoe de wethouder hier tegenover staat. Mevrouw Lipman (CDA) vraagt of de PVV niet wil dat er bomen ten bate van de rotonde worden gekapt. De heer Van Griensven (PVV) beaamt dit, de PVV wil zeker de historische bomen niet kappen.

Mevrouw Lipman (CDA) vraagt of de PVV weet dat er ook historische bomen voor de eventuele aanleg van een kruising moeten worden gekapt. De heer Van Griensven (PVV) betwijfelt of dat altijd het geval is. Mevrouw C.H.A. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) vindt het een onevenredige beraadslaging omdat sommige partijen in het bezit zijn van stukken die andere partijen niet hebben en ze ziet dan ook graag dat deze stukken aan de stukken voor de raadsvergadering worden toegevoegd zodat zij bepaalde punten ook in haar afwegingen kan meenemen. Ze was blij dat eindelijk de gevaarlijke oversteek bij de Van Berckelstraat zou worden aangepakt, maar ze vraagt zich ook af of deze oversteek met dit plan wel zo veilig wordt. Er komt een rotonde waar de fietser de remmende factor is en de automobilist zijn rijgedrag moet aanpassen, maar gedrag is niet aan te passen en zeker niet door een zwakke verkeersdeelnemer. Op dit kruispunt werken verkeerslichten prima, als ze maar goed zijn afgesteld. De weg wordt versmald en wordt dus eigenlijk hetzelfde als het deel tussen de Van Berckelstraat en de Hinthamerstraat die levensgevaarlijk is. Door de versmallingen in de weg raken fietsers in de verdrukking, zij zou niet meer over deze weg fietsen en dat kan niet de bedoeling zijn.

Ze schrikt ervan dat niet naar de hulpdiensten is geluisterd terwijl veel hulpdiensten deze route gebruiken om hun belangrijke taak te vervullen waarbij elke seconde telt. De hoop is dat automobilisten deze weg gaan mijden, maar door de afsluiting van de Van Berckelstraat moeten bewoners van de achterliggende wijken deze weg wel nemen. Ze is niet blij met dit plan. Mevrouw Klerks (Volt) is blij dat er een plan ligt al vraagt ze zich wel af of dit het goede plan is. Ze schrikt ervan dat er stukken ontbreken en ze ontvangt deze stukken graag voor de komende raadsvergadering. Ze is het ermee eens dat de visie uit 2011 is verouderd en ze vindt dat moet worden getoetst of bepaalde zaken aan de huidige situatie moeten worden aangepast. Volt is voor snelheidsbeperkende maatregelen en minder asfalt in dit gebied, de huidige situatie is niet optimaal en Volt is dan ook in essentie niet tegen dit hele plan, maar vraagt zich wel af of de geplande manier van fietsverkeer niet tot meer onveiligheid leidt. Ze hoort graag van de wethouder of die het wenselijk acht om fietsverkeer als snelheidsbeperker in te zetten. Ze vraagt zich ook af of alle stakeholders wel tevreden over het plan zijn. Ze wil ook van de wethouder weten wat in dit kader een autoluwe binnenstad is en of het huidige plan overeenkomt met wat de raad hieronder verstaat.

Wat Volt betreft, is er in een autoluwe binnenstad beperkt autoverkeer en hebben overige verkeersdeelnemers meer ruimte, maar ze vraagt zich af of dat in dit ontwerp voldoende naar voren komt. In combinatie met het ontbreken van stukken is Volt niet zonder meer voor dit voorstel.

10

Mevrouw Parijs (Bosch Belang) stelt voor de verkeerslichten bij het Kardinaal van Rossumplein uit te zetten, daar een knip te maken, ook de verkeerslichten bij Orthenbrug uit te zetten en te kijken hoe het verkeer dan loopt. Ze wil zeker geen rotonde aanleggen en ook de prachtige grote bomen die zorgen voor groen en verkoeling in de stad niet weghalen. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt of mevrouw Parijs voorstelt dit permanent in te voeren of een pilot te houden. Mevrouw Parijs (Bosch Belang) wil testen hoe het verkeer loopt zonder verkeerslichten en met een knip om daarna de plannen verder uit te werken. Door een knip wordt rondjes rijden over de Hinthamerstraat, de Sint Josephstraat en de Zuid-Willemsvaart ook beperkt. Ze vindt het een goed idee om geen grote bussen meer in de binnenstad te laten rijden. De heer Roovers (SP) merkt op dat het aanpassen van de Binnenstadsring in eerste instantie als doel had om het gebied aantrekkelijker te maken voor voetgangers en fietsers en de vanzelfsprekendheid van het doorgaand verkeer op deze plek af te schalen. De SP onderstreept die doelen volmondig, maar ze zijn met de aanpassingen die al gedaan zijn nog niet behaald. Als dit soort beslissingen wordt genomen en de effecten nog niet zijn zoals verwacht is het belangrijk even pas op de plaats te maken om niet in een tunnelvisie terecht te komen.

De fietssuggestiestroken liggen eigenlijk in dezelfde lijn van denken als die bij het eerste deel van de Kanaalboulevard. De fietsers werken daar inderdaad vertragend, maar ze zijn dan ook echt bijna een verkeersdrempel en het is daar niet veiliger of aantrekkelijker voor fietsers en voetgangers geworden. Hij zou de discussie over de integrale bereikbaarheid van de binnenstad willen voeren voordat de nu voorliggende aanpassingen aan de orde komen, maar hij heeft wel al enkele voorstellen. Het zou nuttig kunnen zijn om van de Zuid-Willemsvaart een eenrichtingsweg te maken, ook omdat er dan ruimte ontstaat voor duidelijkere fietsstroken met eventueel een verhoogde rijbaanscheiding. De problemen op de Kanaalboulevard beginnen eigenlijk al bij de Bartenbrug en de Hekellaan. De heer Broekmeulen (VVD) is bang voor verkeersopstoppingen op andere plekken als de Zuid-Willemsvaart een eenrichtingsweg wordt, het waterbedeffect. De heer Roovers (SP) vindt dat juist vanwege een mogelijk waterbedeffect een integrale discussie moet worden gevoerd. Mevrouw Lipman (CDA) vraagt welke kant het eenrichtingsverkeer op zou moeten gaan.

De heer Roovers (SP) denkt met het oog op de huidige buslijnen van zuid naar noord, maar deze discussie moet op grond van onderliggende stukken worden gevoerd en de SP overweegt een motie over het onderzoeken van bepaalde vragen om de discussie over de bredere bereikbaarheid van de binnenstad goed geïnformeerd te kunnen voeren. De heer Broekmeulen (VVD) is positief over het voorstel, hij is juist blij dat er een park wordt gerealiseerd en hij hoopt dat de verkeersremmende maatregelen ook echt voor een veiligere situatie zorgen. Bewoners aan de Zuid-Willemsvaart maken bezwaar tegen de komst van een bushalte ter hoogte van de Zoemerenstraat omdat dit niet met omgeving is afgestemd. Daarnaast vrezen zij voor een gevaarlijke verkeerssituatie door auto's die uit de Zoemrenstraat kunnen komen en hij vraagt hoe de wethouder dit ziet. Ten slotte sluit hij zich aan bij de vragen van het CDA over de buslijnen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt of de heer Broekmeulen op de hoogte is van de eerdergenomen maatregelen om de nieuwe inrichtingsmaatregel te kunnen nemen en hij wil weten wat de heer Broekmeulen bedoelt met zijn opmerking over de bussen. De heer Broekmeulen (VVD) sluit zich aan bij de vragen van het CDA over bussen in dit gebied. Hij weet niet welke eerdergenomen maatregelen om de nieuwe inrichtingsmaatregel te kunnen nemen de heer Hoeben bedoelt.

Hij denkt dat er bij het instellen van eenrichtingsverkeer al een duidelijk beeld is van waar wel en niet opstoppingen zullen ontstaan.

11

De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat de eenrichtingsvariant een van de varianten in het XTNT-rapport is. Hij wil weten of de VVD alleen op dit plan of ook op het totale verhaal wil sturen. De heer Broekmeulen (VVD) is zeker bereid om naar een breder plan te kijken. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of de VVD blij is dat er doorgaand verkeer blijft. De heer Broekmeulen (VVD) is daar inderdaad blij mee, hij heeft ook gepleit voor het openhouden van parkeergelegenheid aan die kant van het centrum. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) denkt dat bij de integrale afweging de auto weer van die plek weg moet. De heer Broekmeulen (VVD) vindt dit een voorbarige conclusie. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) maakt hieruit op dat de coalitie het niet eens is over de autoluwe binnenstad. De heer Bos (GroenLinks) is voor een groene, schone en gezonde leefomgeving en met deze plannen worden daar stappen in gezet, zeker ten opzichte van de huidige situatie waarin een recht stuk asfalt uitnodigt om flink gas te geven. GroenLinks is positief over de voorliggende plannen waarmee de leefomgeving beter wordt, er meer ruimte voor groen komt, parkeerplaatsen bij het park worden betrokken en er meer bomen worden geplant die ook meer ruimte krijgen. Mevrouw Parijs (Bosch Belang) vraagt wat GroenLinks vindt van het kappen van bomen.

De heer Bos (GroenLinks) komt hier later op terug. Het straatbeeld zal veranderen, de auto wordt niet meer leidend, de maximumsnelheid wordt verlaagd naar 30 km/uur en er worden stappen gezet om de Binnenstadsring te voltooien. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat het uitgangspunt is dat alles wat nu in dit gebied rijdt daar moet kunnen blijven rijden en dat dit misschien wel de grootste fout in dit plan is. Hij vraagt of de heer Bos ervan overtuigd is dat in dit voorstel de auto niet meer leidend is. De heer Bos (GroenLinks) baseert zich hierbij op de verkeersveiligheidsaudit. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) weet dat ook de Fietsersbond heeft onderschreven dat de fietser wordt gebruikt om de auto af te remmen en hij vraagt of GroenLinks dit gastvrij voor de fietser vindt of dat de fietser hiermee de baas is. De heer Bos (GroenLinks) is het er niet mee eens dat de fietser hier wordt gebruikt als afremmer, daarvoor worden de slinger, de klinkers en de 30km-inrichting gebruikt. De heer Van Rens (D66) vraagt of de heer Bos vindt dat ook bussen een verkeersremmende werking kunnen hebben als die zich aan 30 km/uur houden. De heer Bos (GroenLinks) beaamt dit.

Pas bij de realisatie wordt duidelijk hoeveel bomen eventueel gerooid moeten worden en hij vraagt of de wethouder bij vervolggesprekken wil blijven kijken of deze bomen verplaatst kunnen worden en de raad en de commissie vroegtijdig te informeren over wat er met deze bomen gaat gebeuren. Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) sluit zich aan bij de woorden van de VVD en het CDA. Rosmalens Belang kan zich in het voorstel vinden waarin wordt ingezet op een autoluwere en groenere Kanaalboulevard. Reactie college

12

Wethouder Roy Geers geeft aan dat veel mensen bij dit ontwerp zijn betrokken en dat er veel positieve reacties waren, maar dat niet iedereen tevreden was. Dat kan ook niet omdat verschillende partijen veel tegenstrijdige belangen hebben. De gemeente moet dan een afweging maken en het college heeft het meest optimale ontwerp aan de raad voorgelegd. Alle informatie die de raad nodig heeft, ligt voor maar sommige fracties willen meer rapporten zien en hij zegt toe deze toe te sturen. De heer Roovers (SP) vraagt wie afweegt welke informatie relevant is en op basis waarvan deze afweging wordt gemaakt. Wethouder Roy Geers zegt dat er rapporten zijn die heel erg tot in detail gaan. Als alle rapporten die worden gemaakt om tot een plan te komen bij de raad op tafel komen, ziet de raad door de bomen het bos niet meer en daarom krijgt de raad de informatie die echt nodig is om inzicht in het besluit te krijgen. De heer Roovers (SP) wil weten wie die keuze maakt en op basis van welke criteria. Wethouder Roy Geers zegt dat het college deze keuze maakt. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of de wethouder het ermee eens is dat, als in de raadsstukken staat dat de audits het plan ondersteunen, die inzichtelijk voor de volksvertegenwoordigers moeten zijn om controle te kunnen uitoefenen.

Wethouder Roy Geers herhaalt dat hij de stukken toestuurt als de raad daar behoefte aan heeft. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) denkt dat de raad dan blind moet weten welke stukken er zijn en daarnaar moet vragen om als volksvertegenwoordiger te kunnen controleren. Wethouder Roy Geers legt uit dat de raad een andere rol heeft dan het college, de raad heeft een controlerende taak op hoofdlijnen en moet op hoofdlijnen sturen. Het voorliggende voorstel gaat over het beschikbaar stellen van een krediet, maar het hele debat ging over de vorm van het ontwerp. Dat mag omdat de raad krediet voor dit ontwerp beschikbaar stelt, maar de raad moet wel het debat op hoofdlijnen voeren en als die meer in detail wil treden kan het college dit faciliteren. Het zou mooi zijn als de raad en het college in enige mate van vertrouwen in elkaar hebben. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) denk dat het in het belang van de wethouder is dat hij de raad eerder te veel dan te weinig informeert. Wethouder Roy Geers informeert de raad actief en zo goed mogelijk. De knip en het eenrichtingsverkeer zijn al eerder in de raad besproken en toen is ervoor gekozen om deze knip niet toe te passen. Er kunnen nieuwe inzichten komen en dat is geen probleem, maar dit staat los van het nu voorliggende ontwerp.

Als de raad een knip wil, kan die worden meegenomen in de mobiliteitsaanpak van de binnenstad, dat hoort niet bij dit ontwerp, dan moet dat wel goed worden onderzocht omdat een knip niet zomaar leidt tot minder verkeer op wegen richting die knip. Het is erg belangrijk waar een knip komt en wat de gevolgen voor de toevoerwegen naar de binnenstad zijn. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) hoorde de wethouder zeggen dat er onderzoek nodig is voordat tot een knip kan worden besloten, dan zou ook onderzoek moeten worden gedaan voordat er ten bate van een rotonde bomen worden gekapt. Wethouder Roy Geers is het daar niet mee eens omdat de rotonde niet alleen goed is voor de doorstroming, maar ook leidt tot een snelheidsvermindering. Hij begrijpt dat een buschauffeur liever een kruising ziet, maar de rotonde wordt zo vormgegeven dat de fietser en de bus er samen gebruik van kunnen maken. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt waarom het college vasthoudt aan een rotonde terwijl alle andere partijen dat niet willen, vooral Arriva en de Fietsersbond hebben veel bezwaren tegen een rotonde. 13

Wethouder Roy Geers bestrijdt dat de gemeente de enige is die de voorkeur aan een rotonde geeft. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt welke partijen ook voorstander van een rotonde zijn. Wethouder Roy Geers hoorde bij I&O dat de Fietsersbond en BLB niet ontevreden zijn over een rotonde. Mevrouw Parijs (Bosch Belang) vraagt of destijds bij de Onderwijsboulevard ook onderzoek is gedaan voordat er een test is uitgevoerd. Wethouder Roy Geers geeft aan dat het realiseren van een knip goed moet worden onderzocht. Als het resultaat van een knip op papier te onduidelijk is, is het de vraag of wel een living lab moet worden toegepast en wat de gevolgen daarvan zijn. De al toegepaste living labs gaven niet altijd een positief resultaat te zien. Mevrouw Parijs (Bosch Belang) zegt dat de knip in de Van Berckelstraat wel goed heeft uitgepakt. Wethouder Roy Geers is het hiermee eens, maar de ervaringen bij de Onderwijsboulevard en de Hinthamerstraat waren anders. Mevrouw Parijs (Bosch Belang) vraagt of zo'n onderzoek lang duurt en of dat duur is. Wethouder Roy Geers legt uit dat een knip op deze plek zeker effecten op andere verkeersstromen heeft en dat dit moet goed worden onderzocht, maar dat hoort bij het totaalpakket van de binnenstad en niet bij het ontwerp van fase 2 en 3 van de Kanaalboulevard.

Er wordt nog uitgezocht of er voor de rotonde een of twee bomen moeten worden opgeofferd om dit ontwerp te realiseren en de raad zal hierover bijvoorbeeld via een raadsinformatiebulletin worden geïnformeerd. De heer Bos (GroenLinks) vraagt of de wethouder in de nog te voeren gesprekken ook de mogelijkheid van verplaatsing van de bomen wil meenemen. Wethouder Roy Geers neemt deze vraag mee al denkt hij dat dit moeilijk wordt omdat het gaat om erg grote bomen. Hij denkt dat het voorliggende ontwerp met een fietssuggestiestrook op het rechte stuk en een knik in het midden het meest optimaal is. Daardoor is een automobilist zich bewust van de aanwezigheid van fietsers. Het gaat om brede fietssuggestiestroken en een smallere rijbaan waardoor een auto zich meer te gast voelt en de fietser een prominentere plek krijgt. Met een vrijliggend fietspad komt er een oversteek bij de kruispunten en kan een automobilist schrikken van een overstekende fietser. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) denkt eerder dat een fietser schrikt van auto's op de fietssuggestiestrook. Wethouder Roy Geers gaat ervan uit dat alle verkeersdeelnemers zich gedragen en de weg wordt zo ingericht dat dit bijna natuurlijk wordt. Er zullen echter altijd verkeershufters blijven en daarop moet ook worden gehandhaafd.

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) ziet in het tweede deel van de Zuid-Willemsvaart waar ook twee fietssuggestiesstroken zijn dat auto's regelmatig worden gedwongen om op het fietspad te rijden en hij vraagt of de wethouder denkt dat dit in het zuidelijke deel ook het geval zal zijn. Wethouder Roy Geers verwacht dit niet. De heer Roovers (SP) denkt dat de aanname dat een automobilist zich te gast voelt als er fietssuggestiestroken zijn te optimistisch is. Het eerste deel van de Zuid-Willemsvaart is zeker in de 14

spits niet veiliger geworden omdat er dan veel auto's op de fietssuggestiestrook rijden en ook bij gladheid ontstaat een onveilige situatie. Hij wil weten op basis waarvan de wethouder zo zeker weet dat er bij het tweede en derde deel geen onveilige situatie ontstaat. Wethouder Roy Geers kan nooit voor 100% garanderen dat er een verkeersveilige situatie ontstaat omdat het gedrag van verkeersdeelnemers altijd invloed heeft. De heer Roovers (SP) vindt het antwoord van de wethouder een karikatuur. Hij vroeg niet om 100% garantie op veiligheid, maar gaf aan dat de fietssuggestiestroken nu voor onveilige situaties zorgen en dat ook in het tweede en derde deel van de Zuid-Willemsvaart fietssuggestiesstroken komen. Hij wil weten welke gedachte erachter zit dat het bij het tweede en derde deel wel goed gaat. Wethouder Roy Geers wilde geen karikatuur van de opmerking van de heer Roovers maken. Er zijn meerdere ambities zoals het realiseren van groen en een Zuid-Willemspark, veel minder asfalt, een veilige situatie met een prominente plek voor de fietser en een minder prominente plek voor de auto, een bereikbare binnenstad en ook een autoluwe binnenstad, deze ambities komen allemaal op deze plek samen en er moet een afweging worden gemaakt.

Binnen de mogelijkheden van het ontwerp komt een fietssuggestiestrook naar voren waarbij de auto minder ruimte krijgt wat ervoor zorgt dat die zich wat meer te gast zal voelen dan in het eerdere deel van de Kanaalboulevard. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) weet dat de Fietsersbond in beginsel voor rotondes is, maar dat die deze gevaarlijk voor fietsers vindt. Wethouder Roy Geers heeft gehoord dat de Fietsersbond de keuze voor een rotonde in plaats van een kruising begrijpt en er zijn wel degelijk meerdere partijen die blij zijn met een rotonde, ook tijdens de bewonersavond in oktober 2022 bleek dat er bewoners zijn die blij zijn met een rotonde in plaats van een kruising. In verband met de bereikbaarheid is het goed dat er bussen in de binnenstad rijden, de transferiumbus die wat verder de binnenstad in rijdt zit regelmatig bomvol en er wordt gekeken naar de mogelijkheid van een slimmer systeem, maar dat valt buiten het nu voorliggende voorstel. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) citeert uit het rapport van Goudappel: "Transferiumbussen vanaf het Kardinaal van Rossumplein dienen net als het reguliere verkeer bij de rotonde voorrang te verlenen. Dat zorgt wel voor een hogere verliestijd vergeleken met de verkeerslichtvariant. Aanbevolen wordt nader te onderzoeken of deze hogere verliestijden op deze locatie gewenst en acceptabel zijn".

Hij vraagt hoe de wethouder deze opmerkingen van Goudappel beoordeelt. Wethouder Roy Geers beoordeelt dit onderdeel van het rapport als goed. Er is met verschillende stakeholders gesproken, er is een belangenafweging gemaakt en er is voor een rotonde gekozen omdat dit de beste optie is. Bewoners van het Gasthuiskwartier hebben hem gevraagd of de bushalte op deze plek moet komen, hoe daarmee omgegaan wordt en wat de vorm van die bushalte wordt en hij gaat hierover met deze bewoners in gesprek. De Zoemerenstraat wordt niet op de Zuid-Willemsvaart aangesloten, dat is een doodlopende weg en daarbij wordt een deel van de bezwaren weggenomen. De voorzitter stelt de commissieleden in de gelegenheid onbeantwoorde vragen te herhalen. Mevrouw Klerks (Volt) heeft gevraagd of de wethouder het wenselijk vindt dat het fietsverkeer als snelheidsbeperker wordt ingezet en wat de wethouder in dit kader een autoluwe binnenstad vindt en of het huidige plan overeenkomt met wat de raad daaronder verstaat. Wethouder Roy Geers is het er niet mee eens dat de fietser als snelheidsbeperker wordt gebruikt. De infrastructuur zorgt ervoor dat de fietser een plek heeft en de rotonde heeft een remmende werking. Mevrouw Klerks (Volt) hoorde de wethouder zeggen dat de fietssuggestiestrook ervoor zorgt dat de automobilist moet opletten, dat een auto op de fietssuggestiestrook kan rijden en dat de 15

rotonde een remmende werking heeft en ze vraagt of de wethouder het ermee eens is dat de fietser daarmee als snelheidsbeperker wordt ingezet. Wethouder Roy Geers is het daar niet mee eens omdat alle verkeersdeelnemers moeten uitkijken. Iedereen zal alerter zijn als de verschillende verkeersdeelnemers door elkaar lopen. Dit voorstel past bij de visie op de autoluwe binnenstad. Er is altijd gesproken over een autoluwere binnenstad en tegelijkertijd over een bereikbare binnenstad. Parkeergarage Arena staat in de binnenstad, in het bestuursakkoord staat dat de ontsluiting daarvan richting de Zuid-Willemsvaart gaat en daarom moet dat deel van de Zuid-Willemsvaart wel bereikbaar zijn. Bij een bereikbare en autoluwere binnenstad wordt gekeken naar een Binnenstadsring die goed kan worden gebruikt door alle modaliteiten. Mevrouw Lipman (CDA) heeft gevraagd of al duidelijk is hoe het ontwerp van de bushalte eruitziet en of dit kan worden meegenomen bij het bespreken van de zorgen van de bewoners over verplaatsing van de bushalte. Wethouder Roy Geers geeft aan dat in de bijlage van het raadsvoorstel een referentie van de bushalte zit. Hij wil hierover zeker met de bewoners in gesprek.

De heer Van Griensven (PVV) wil weten of het college erover heeft nagedacht om dit plan tijdelijk op te schorten omdat het, zeker met een inflatie van 17%, erg duur wordt en dit geld op dit moment beter kan worden besteed. De PVV heeft ook gevraagd om meer met een omgevingsdialoog te doen en ook de bewoners aan de overkant van de Zuid-Willemsvaart voortaan vooraf actief te informeren. Wethouder Roy Geers wil dit plan niet opschorten omdat het college de ambities wil waarmaken en dit een belangrijke ambitie is in verband met een autoluwere en bereikbare binnenstad. Verder is groen toevoegen en het realiseren van een gezondere verkeerssituatie belangrijk, dat gebeurt naast alle stappen die worden gezet voor mensen die het op dit moment moeilijk hebben. Er wordt altijd gekeken welke mensen direct bij het project betrokken zijn. In het begin zijn de bewoners aan de overkant van de Zuid-Willemsvaart inderdaad niet actief uitgenodigd, maar ze zijn uiteindelijk wel bij de plannen betrokken. De bredere omgeving is uitgenodigd voor de bijeenkomst in oktober 2022 omdat het toen ook ging over andere delen van het plan zoals het Zuid-Willemspark en het Vesting- en Watermuseum en toen kwamen er veel positieve reacties. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of de aanpak van het rondje binnenstad, de Hinthamerdriehoek en Eurocinema, in dit plan naar voren komt.

Wethouder Roy Geers geeft aan dat de raad bij de begrotingsbehandeling heeft gevraagd de mobiliteitsaanpak Binnenstad een jaar naar voren te trekken en dat dit is gebeurd. Hij verwacht de raad daarover in Q1 van 2023 te kunnen informeren. Tweede termijn De heer Hoeben (De Bossche Groenen) weet dat Arriva liever geen krappe rotonde wil nemen omdat de angst bestaat fietsers aan te rijden en hij vindt het jammer dat hiervoor geen oplossing wordt bedacht. Hij wil onderzoek doen naar een knip, ook omdat hiermee een aantal bomen kan worden behouden. Als zoals in dit voorstel wordt gerekend met de in 2030 geprognosticeerde verkeersintensiteit en de huidige tellingen en de doorstroming in orde blijft, ontstaat er geen autoluwe binnenstad, maar zal de Binnenstadsring bij minder verkeersaanbod uitnodigen om rond te racen. Hij wil niet dezelfde fout maken als bij Kanaalboulevard fase 1 en aanvullend onderzoek doen. De heer Vossen (PvdA) vraagt of de heer Hoeben het eens is met de aanname dat de verkeersintensiteit gelijk blijft omdat zijn partijgenoot op 18 januari jl. aangaf dat de auto steeds minder populair wordt. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) weet dat er steeds meer auto's worden verkocht.

De auto als vervoermiddel naar de binnenstad wordt onder de jeugd steeds minder populair, maar toch zijn er nog erg veel autobezitters die deze het liefst voor hun voordeur parkeren en die zo dicht mogelijk bij hun bestemming willen komen. Als voor een ontwerp wordt gerekend met de 16

rekenmodellen voor 2030 en de huidige benodigde capaciteit dan gebeurt er niets aan autoluwer maken. Het is niet meer mogelijk om vanaf de Brugstraat de Oliemolensingel op te rijden en daarom zullen mensen bij de Citadellaan rechts afslaan om daarna alsnog via de Zuid-Willemsvaart en de Lambooijbrug te rijden. De heer Van Rens (D66) vindt het veel logischer om via de Zandzuigerstraat, de Aartshertogenlaan, de Grobbendoncklaan of de Kanaalboulevard te rijden. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat de gemiddelde verkeersdeelnemer hier anders over denkt. De heer Van Griensven (PVV) weet dat in het rapport van de Rekenkamercommissie 'Regeren en informeren' uit 2014 staat dat het college de raad op alle relevante onderdelen van een raadsvoorstel moet informeren. Mevrouw Lipman (CDA) vraagt of de PVV wil dat alle stukken die aan een raadsvoorstel ten grondslag liggen voor de raad openbaar moeten worden gemaakt. De heer Van Griensven (PVV) vindt dat deze stukken voor de raadsleden beschikbaar moeten zijn omdat de commissie- en raadsleden zelf moeten kunnen beslissen of een stuk politiek relevant is. Mevrouw Lipman (CDA) vraagt of de PVV weet dat deze onderzoeken in principe beschikbaar zijn, maar dat het misschien wel wat zoekwerk vergt. De heer Van Griensven (PVV) zegt dat het college wel moet aangeven wat relevante stukken zijn.

De heer Van de Pol (PvdD) wil onderzoek doen naar alternatieven zoals een knip of eenrichtingsverkeer om te voorkomen dat er bijvoorbeeld al bomen worden gekapt en er kosten worden gemaakt en het plan dan wordt aangepast. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) concludeert dat stukken waarin onveilige punten in het plan staan genoemd niet per se hoeven te worden ingezien, maar dat de wethouder wel moet aangeven waarom er twee of drie bomen worden gekapt. Leefbaar 's-Hertogenbosch wil de mobiliteit en de autoluwe binnenstad integraal bekijken voordat op planniveau steeds wordt gezegd dat de autoluwe binnenstad nog wel komt omdat die plannen wel invloed op de autoluwe binnenstad hebben. Dit plan heeft te veel onveilige eigenschappen en kent te weinig autoluwe binnenstad. De heer Bos (GroenLinks) vraagt of de wethouder een technische duiding kan geven van de relevantie van de rapporten die nog worden aangeleverd. Wethouder Roy Geers denkt dat de raad zichzelf tekortdoet als het voorstel wordt opgeschort om eerst naar een breder beeld van de binnenstad te kijken en dat er een goede basis is om een besluit over het voorliggende voorstel te nemen. Op grond van de hoofdlijnen van de rapporten en de totale afweging binnen de ontwerpkeuzes zijn de juiste keuzes gemaakt en die zijn op de juiste manier in het raadsvoorstel en de bijbehorende stukken vertaald.