Naar een nieuw design museum in Den Bosch

NAAR EEN NIEUW DESIGN MUSEUM IN DEN BOSCH

EEN REALISTISCHE TOEKOMSTSCHETS... producten uit het leven van alledag te begrijpen als museale kostbaarheden te bewonderen. Een grote vaste opstelling design – met afstand de grootste in Nederland – kent een permanente belangstelling van allerlei bezoekers uit het hele land en steeds meer ook daarbuiten. Geen wonder, want de opstelling biedt wereldberoemde ontwerpen maar ook onverwachte objecten, met elementen van eerdere spraakmakende blockbuster-tentoonstellingen, zoals die over Goth, sneakers en nazi-design. Tegelijkertijd is in het museum een tentoonstelling over K-Pop te zien, die het museum heeft gemaakt met collega’s van het Taiwan Design Museum en die daarna doorreist voor een rondtrip door de Europa. De liefhebbers weten hun weg te vinden naar een kleinere zaal met hedendaagse ecologische ontwerpen, een tijdelijke presentatie die is gemaakt met de Europese Unie en hierna wordt vervangen door een tentoonstelling over Food Design. In de schatkamer van het museum is een deel van de belangrijke sieradencollectie van het museum te zien, aangevuld met een nooit vertoonde Italiaanse privécollectie sieraden en met andere objects to wear uit het bevriende The Museum of Fine Arts te Houston. Deze tentoonstelling van de eigen collectie zal natuurlijk ook bij de partners in Italië en de VS te zien zijn.

De ontdekkingstocht door het museum wordt digitaal gereguleerd en ingekleurd, met behulp van films en games op grote schermen, en via mobiele telefoons en andere individuele apparaten die ter plekke aanhaken bij de digitale verdieping van het museum. Maar alle bezoekers, jong en oud en van alle gezindten, voelen zich opgetild, verrijkt en geïnspireerd na een volle middag in het nieuwste designmuseum van de wereld.

‘Altijd een verrassing wat er tentoongesteld wordt. Vaak gegaan zonder te kijken wat er daadwerkelijk tentoongesteld wordt. Zelden stond ik teleurgesteld weer buiten. Topics zijn divers en zetten je aan tot denken.’ Luke Muskens (bezoeker, ‘s-Hertogenbosch – Google reviews) Het nieuwe Design Museum Den Bosch presenteert zich al van een afstand: een uitgesproken en hedendaags gebouw met een open voorkomen, dat buiten al een beetje laat zien wat binnen verwacht kan worden. De schijnwerper van een uitkijktoren streelt een kleine zilveren zeppelin die pontificaal boven het museum zweeft: een dubbel baken voor wandelaars en fietsers uit Den Bosch en voor de treinreizigers en automobilisten op weg naar de Bossche Stadsdelta. Het transparante museum straalt, maakt contact met omliggende woningen en instellingen, en wekt nieuwsgierigheid bij bezoekers en voorbijgangers. Op het eigen voorterrein van het Design Museum bevindt zich een informele openluchttentoonstelling met bijzonder straatmeubilair en met grote objecten als een zweefvliegtuig en een olympische roeiboot (een knipoog naar de geschiedenis van de locatie). Het is duidelijk dat hier het alledaagse en het bijzondere met elkaar worden verbonden.

Een verlichte container met glazen front toont een Formule 1-auto die nog net aan het zicht onttrokken door honderden basisschoolleerlingen uit Den Bosch die op het voorplein van het museum hun jaarlijkse designmarathon afronden. Een plukje 70-plussers waagt zich aarzelend maar geamuseerd door de jeugdige energie naar binnen. Het verharde voorterrein van het Design Museum gaat over in een natuurlijke omgeving waar de terrassen van de horeca aan de waterkant zijn gesitueerd, en die met een experimenteel aanbod een enorme aantrekkingskracht heeft op culi’s en bezoekers die een avontuurlijk dagje uit willen. Van buiten naar binnen gaat het Design Museum nagenoeg naadloos over in een begane grond die voor iedereen toegankelijk is. In de open ruimte staat een tijdelijke catwalk voor de laatstejaars modeshow van het Koning Willem I College die avond. Ook kunnen de bezoekers zich hier laven aan een designsupermarkt waar zowel classics als nieuwe producten van jonge ontwerpers te koop zijn. Verderop biedt een gratis compact programma, dat bestaat uit verschillende objecten, filmpjes en digitale interactives, een voorproefje van het museum.

‘Since 2018, Design Museum Den Bosch is one of the most prominent design platforms in Western Europe, rapidly developing a reputation of alternative curatorial avenues, new exhibition formats, and raising critical issues to reframe the cultural meaning of design.’ Ole Bouman, directeur Design Society, Shenzen, China (tot 2022)

In het nieuwe Design Museum worden bezoekers ondergedompeld in een bijna caleidoscopisch aanbod van allerlei soorten vormgeving. Een collage van verschillende zalen biedt uiteenlopende mogelijkheden om zowel 2

HET NIEUWE GEBOUW VAN DESIGN MUSEUM DEN BOSCH In Design Museum Den Bosch zijn in één gebouw en tijdens één bezoek tentoonstellingen te zien en ervaren met zowel bijzondere objecten als kennisoverdracht met betrekking tot de cultuur van alledag. Kostbaar design in een beschermde tentoonstellingsomgeving wordt gepresenteerd naast laagdrempelige en open opstellingen. De digitale wereld is geïntegreerd met de fysieke presentaties. Het gebouw van Design Museum Den Bosch is geheel klimaatneutraal en zowel binnen als buiten sterk onderscheidend. Het heeft een eigen gezicht, kleurt de omgeving, en communiceert de visie van het museum en de ambities van het programma.1 Het gebouw is nadrukkelijk uitnodigend voor deelnemers en allerlei bezoekers, van terloops publiek uit de directe omgeving tot een cultureel publiek dat de reis speciaal maakt en regelmatig terugkomt. Het museum richt zich nadrukkelijk op verschillende generaties met uiteenlopende achtergronden en soorten opleidingen, en presenteert een volwaardig cultureel aanbod voor zowel theoretisch als praktisch geschoolde bezoekers.

doorstroommogelijkheden voor op- en afbouw van tentoonstellingen, goede en ruime depot- en opslagmogelijkheden en professionele werkplaatsen (digitaal, audiovisueel, tentoonstellingsbouw). Het nieuwe Design Museum Den Bosch is de reis waard en heeft grote aantrekkingskracht op zowel de wereld van design met zijn waaier aan designprofessionals als op algemeen cultureel en maatschappelijk geïnteresseerde bezoekers. Het museum biedt een breed, rijk en gevarieerd programma voor uiteenlopende groepen in de samenleving, inclusief en nadrukkelijk voor die sociaal-economische groepen die door middel van design in contact kunnen komen met cultuur en met de verbeelding van onze wereld in verleden, heden en toekomst. Design Museum Den Bosch groeit in het nieuwe gebouw uit tot een belangrijk, bekend en goed bezocht cultureel kroonjuweel voor ‘s-Hertogenbosch en omgeving, tot een nationale speler met een onderscheidende profilering en tot een instelling die een vanzelfsprekende plaats inneemt in het internationale designveld. Bovendien vervult het nieuwe Design Museum voor ‘s-Hertogenbosch een onderscheidende en onmisbare rol in de verdere opbouw van de stad als Cultuurstad van het Zuiden.2

Het nieuwe museumgebouw kent een combinatie van ruimten waarin uiteenlopende soorten tentoonstellingen, presentaties en activiteiten kunnen plaatsvinden. Het museum is in de toekomst allereerst voorzien van een grote vaste overzichtsopstelling design en een ruimte met een roulerende selectie van topstukken uit de belangrijke eigen collectie keramiek en sieraden. Het museum heeft dan, net zoals in de huidige situatie, twee zalen voor tijdelijke tentoonstellingen, waarbij tenminste één grote zaal geschikt is voor internationale, reizende exposities. Naast deze twee zalen dient een informele ruimte als podium voor hedendaags ontwerp, opdrachten en interactieve presentaties. Het nieuwe Design Museum maakt ten opzichte van de oude situatie een enorme stap voorwaarts en heeft volwaardige faciliteiten om alle vormen van design te kunnen tonen en demonstreren, variërend van bijvoorbeeld sieraden tot auto’s. Bijzondere aandacht zal in dat opzicht gegeven worden aan de ontwikkelingen op het gebied van de digitale wereld. Het museum zal design in de digitale wereld verbinden met een fysieke beleving van design en investeert permanent in een digitaal programma en flexibele digitale faciliteiten, die ook tijdig kunnen worden aangepast en opgewaardeerd. De integratie van tentoonstellingen, educatie en kennisopbouw zal mede gestalte krijgen in een stevige digitale architectuur.

Concrete, sterk verbeterde faciliteiten betreffen in het nieuwe gebouw ook optimale 1 zie ook Cultureon, Gemeentegids Cultuurbeleid, mei 2022, in het bijzonder hoofdstuk 8 en 9.

2

Slagkracht en ambitie. Met lef en energie de toekomst in. Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026, p. 25 en verder.

3

VAN HET DESIGN MUSEUM DEN BOSCH NU... > NAAR HET NIEUWE DESIGN MUSEUM

gaat over de wereld.’3 Opvallend en stimulerend is dat ook ‘Brabanders meer een rol weggelegd [zien] voor kunst en cultuur voor diverse maatschappelijke aspecten.’4 De grote tentoonstellingen van het Design Museum komen veelal voort uit historische en hedendaagse maatschappelijke thema’s, of zijn er nauw mee verbonden. Designtentoonstellingen in Nederlandse musea zijn vrijwel zonder uitzondering gelieerd aan de beeldende kunst, zoals bij de afdelingen design van Centraal Museum Utrecht, Kunstmuseum Den Haag, Museum Boijmans Van Beuningen en Stedelijk Museum Amsterdam. In Den Bosch wordt design niet gebracht als een geïsoleerde, artistieke discipline, maar als een invloedrijke factor in de samenleving met allerlei betekenissen van, voor en door gebruikers en daarmee een manier om actuele maatschappelijke onderwerpen thematisch te analyseren en presenteren. Eind 2022 zal de vaste opstelling Design! op de begane grond worden geopend. Deze vrij toegankelijke presentatie legt de betekenis van design uit als intermediair tussen de mens en zijn of haar maatschappelijke en fysieke omgeving. Het is een eerste en beknopte manier om design in een breed perspectief en in een overzicht op permanente basis in het museum te presenteren.

> NU < Design Museum Den Bosch is het enige museum in Nederland dat geheel is gewijd aan design. Design Museum Den Bosch is een logische doorontwikkeling van zijn erfgenamen Museum Het Kruithuis en Stedelijk Museum ‘s-Hertogenbosch. Het museum programmeert als sinds 1985 tentoonstellingen op het gebied van beeldende kunst, toegepaste kunst en design. In 2018 werd gekozen voor een heldere focus op het tentoonstellen en verzamelen van design, in de breedste betekenis van het woord, en veranderde de naam in Design Museum Den Bosch. Het museum maakt jaarlijks gemiddeld zes grote en kleine tentoonstellingen, vaak met een bijbehorend publieksprogramma. Het ontwikkelt een digitaal platform geheel gewijd aan design en geeft regelmatig boeken en andere publicaties uit. Het museum kent als enige in Nederland een geheel op design gerichte professionele staf (curatoren, programma en educatie, documentatie, marketing, fondsenwerving). Deze staf is de laatste drie jaar verjongd, uitgebreid en inhoudelijk versterkt. Het museum beheert een belangrijke designcollectie die steeds wordt aangevuld, en het bezit een actuele bibliotheek en dito documentatie-archief op het gebied van design.

Er wordt gebruikgemaakt van een professioneel museumgebouw met moderne faciliteiten en er is sprake van een bedrijfsvoering hoofdzakelijk gebaseerd op een structurele gemeentelijke overheidsfinanciering en aanvullende grote projectsubsidies uit regionale en landelijke, en incidenteel ook internationale fondsen.

 > STRAKS < Het nieuwe Design Museum Den Bosch ziet de thematische aanpak van design als middelpunt van een brede historische en maatschappelijke context als grondslag voor zijn voorbeeldstellende signature-programma. Op zulke wijze gemaakte tentoonstellingen en publieksactiviteiten, zoals in het recente verleden GOTH – Designing Darkness of Sneakers Unboxed, zijn onderscheidend van aard en zullen blijvend de unieke positie van het museum versterken. Deze tentoonstellingen zijn veelal ook complex en niet zelden multimediaal; bovendien vergt de organisatie ervan extra expertise en financiële inzet. (Dit is zeker het geval in vergelijking met de gebruikelijke collectie-tentoonstellingen van kunstenaars- of ontwerpers-oeuvres). De fysieke vormgeving en verbeelding van maatschappelijke manifestaties zijn echter dé manier om bij allerlei groeperingen meer abstracte ontwikkelingen in de samenleving te adresseren. De verbintenis met urgente maatschappelijke thema’s legitimeert het bestaansrecht van het museum in Den Bosch, en is onlosmakelijk verbonden met de ambitie om een blijvende nationale museale speler te zijn. De tentoonstelling GOTH – Designing Darkness bijvoorbeeld was direct inhoudelijk verbonden met het middeleeuwse aanzicht van Den Bosch en kende allerlei activiteiten als stadswandelingen en gothic boottochtjes over de Dieze en een GOTH-festival in de Verkadefabriek.

Design Museum Den Bosch heeft een onderscheidende opvatting over design en is een culturele instelling met grote maatschappelijke relevantie > NU < Een belangrijk uitgangspunt bij het programma van tentoonstellingen, lezingen en workshops van Design Museum Den Bosch is dat design wordt getoond in zijn omgeving van maken én gebruiken. Design wordt in het museum begrepen als een idee van een ontwerper, het resultaat van fabricage en branding, maar er is gelijkwaardige aandacht voor de betekenis die gebruikers en consumenten aan design toekennen. Design functioneert volgens het museum altijd in een bepaalde context en heeft een grote maatschappelijke betekenis. Het zijn immers producten en systemen – zoals de auto met de snelwegen of de telefoon en de digitale wereld – die de wereld om ons heen doen veranderen. Uit een interview van het NRC Handelsblad met de directie van het museum: ‘kunst is een niche, design

3 Arjen Ribbens, ‘Ik wantrouw elke ontwerper die nog vazen maakt’, in: NRC Handelsblad, 16 februari, 2017. 4 Waarde van Cultuur. De staat van de culturele sector in Noord-Brabant, 2022, p. 15.

4

De koers van het museum en de bijbehorende media-aandacht hebben ook geleid tot aanzienlijke schenkingen door verzamelaars en belangrijke ontwerpers. Zij doneren de laatste jaren belangrijke objecten en verzamelingen aan het museum.5

Naast de grote tentoonstellingen die flexibel op belangrijke ontwikkelingen kunnen inspelen, presenteert het nieuwe Design Museum een grote en indringende opstelling over design. Het betreft een overzicht van een eeuw design, waar het debat van de vormgeving met de posities van belangrijke ontwerpers ingebed is in de grotere verhalen en maatschappelijke ontwikkelingen. Nergens ter wereld zal een museale presentatie van deze omvang met een dergelijke bijzondere benadering te zien zijn.

De deelcollecties keramiek en sieraden van het museum zijn relatief traditioneel, respectievelijk per (materiaal)soort en ontwerpdiscipline opgezet. De collectie keramiek is begonnen in 1956 (met een studiecollectie voor de Koninklijke Academie voor Kunst en Vormgeving ’s-Hertogenbosch), gevolgd door het nieuwe verzamelgebied sieraden vanaf 1989. Die beslissingen toentertijd en een niet aflatende verzamelpassie van verschillende directeuren hebben geresulteerd in een geweldige museumcollectie. Zowel de verheldering van koers van het museum vanaf de naamswijziging in 2018, als de recente ontwikkelingen op het gebied van design, waarbij de opvatting over het begrip design aanzienlijk is verbreed, dagen het museum uit tot uitbreiding van zowel de collectie als de vaste presentatie.

‘Design Museum Den Bosch is a most interesting and inspiring museum – even in an international context. Design Museum Den Bosch stages thought provoking, evocative exhibitions spanning from design culture at large to subculture including even ideology and politics. With exhibition titles like “Goth – Designing Darkness” and “Design of the Third Reich” one can easily imagine resonance and impact on a societal level, which is a very important purpose for a broad and inclusive cultural institution in the 21st Century.’

Uitgaande van het collectie-onderdeel met de belangrijke modernistische sieraden uit de periode 1965-1980, ontwikkelde Design Museum Den Bosch in 2018 de uitgangspunten voor een nieuw, dit keer maatschappelijk-thematisch verzamelgebied dat we ‘posthuman’ noemen. Posthuman is de veelal technologische ontwikkeling van producten en systemen die ingrijpen op het lichaam en die de mens zullen veranderen of beogen te verbeteren. Een goed voorbeeld is de Google-bril. Dergelijke producten hebben soms grote gevolgen. De posthuman-ontwikkelingen stellen de vraag hoe onze toekomst eruit zal zien, maar snijden ook ethische discussies aan op het gebied van menselijke identiteit; wie zijn we, wie worden we, en ook: wie of wat willen we zijn?

 Anne-Louise Sommer, directeur Design Museum Denmark

Design Museum Den Bosch beheert een internationaal belangrijke designcollectie > NU < Het museum beheert een belangrijke collectie van ruim 6200 objecten design en decoratieve kunst. Deze bestaat hoofdzakelijk uit keramiek en sieraden, waarvan het merendeel is gemaakt na de Tweede Wereldoorlog, waaronder veel objecten van internationaal belang. Objecten uit de collectie van Design Museum Den Bosch werden de laatste vijf jaren uitgeleend aan Nederlandse musea als Centraal Museum Utrecht, Kunstmuseum Den Haag, Museum van Volkenkunde te Leiden en Stedelijk Museum Amsterdam. Internationaal werden bruiklenen verleend aan onder andere Bunkamura Museum Tokyo, Caixa Forum Sevilla, Barcelona & Madrid, Design Museum Gent, Grassi Museum für Angewandte Kunst Leipzig, Musée d’Art Moderne de Paris, Museum für Völkerkunde Hamburg, Museum of Modern Art New York, Kunstmuseum Bern, National Gallery Prague, Louisiana Museum of Art Humlebæk (Dk), Swiss Institute New York en Tate St. Yves. De collectie is voor het grootste gedeelte eigendom van Gemeente ‘s-Hertogenbosch, een klein gedeelte is van het museum zelf. Voor het gemeentelijke deel van de museumcollectie is met het museum een beheerscontract afgesloten.

 > STRAKS < Het nieuwe Design Museum is zich bewust van zijn ‘collectie-dna’, en verzamelt en presenteert zowel sieraden als keramiek, echter steeds te midden van een veel breder idee van design en met een perspectief op onze cultuur en onze wereld. Het nieuwe onderwerp posthuman biedt het museum langdurig en diepgaand de kans om vanuit design belangrijke technologische ontwikkelingen te presenteren en bevragen en om speculatieve en toekomstgerichte ideeën en scenario’s te belichten en bespreken. Posthuman biedt ook het kader waarmee de ontwikkelingen van de digitale wereld (artificial intelligence, dataworld metaverse, virtual reality) worden gevolgd. Door middel van onderzoek, onder andere door middel van opdrachten, worden zowel de kennis als de collectie

In het museum is een nieuwe presentatie (met steeds roulerende objecten) op het gebied van keramiek uit eigen collectie te zien. Deze wordt in 2022/2023 aangevuld met twee tijdelijke presentaties met sieraden, resulterend in een permanente contextuele presentatie over sieraden uit eigen collectie.

5 O.a. schenkingen van de belangrijke mecenas Benno Premsela en diens erfgenamen dhr. en mevr. Broeksema (sieraden en keramiek), de verzameling Joris (sieraden) en de oeuvre-verzamelingen van de ontwerpers Gijs Bakker (objecten en prototypes) en Hans Appenzeller (sieraden). Van alle schenkingen maakten en maken we presentaties.

5

van het museum uitgebreid en verdiept.6 De ontsluiting en borging van dergelijke kennis geschiedt mede op het nieuwe digitale kennisplatform De Derde Verdieping.

inspelen op interesses van jongere generaties potentiële museumbezoekers en een antwoord formuleren op de bestaande terughoudendheid over museumbezoek. De praktijk van Design Museum Den Bosch van de afgelopen jaren laat zien dat een dergelijke aanpak werkt! De grote thematische tentoonstellingen van de laatste jaren, zoals Design van het Derde Rijk, GOTH – Designing Darkness en Sneakers Unboxed, tonen daadwerkelijk een verschuiving naar een publiek dat jonger is, dat minder theoretisch is geschoold. Het maakt hiermee van publiek dat nooit een museum bezoekt een cultuurgebruiker.

‘Enorm stimulerend om te zien dat Design Museum Den Bosch volwaardig aandacht besteedt aan allerlei disciplines en crossovers in het designveld, niet in de laatste plaats aan de digitale wereld. Ik zie om me heen hoezeer dit een jongere generatie aanspreekt.’ Bart Hess, ontwerper, Eindhoven. Ontvanger van de Prins Bernhard Cultuurprijs Noord Brabant, 2021

Naast het vergroten van de aantrekkingskracht op de (jongere) museumbezoeker en cultuurliefhebber streeft het museum naar veel (herhaal)bezoek van scholieren en studenten, vooral in het kader van hun opleiding. Het museum bouwt aan een sterke band met het middelbare onderwijs, het voortgezet onderwijs en het speciale (design)onderwijs. Tijdens de covid-epidemie zijn goede relaties opgebouwd met verschillende scholen, zoals Design Academy Eindhoven, Hogeschool voor de Kunsten Utrecht en Sint Joost School of Art & Design, Boxtel. In samenwerking met Het Noordbrabants Museum is in 2021 een door de Rijksoverheid gefinancierd programma voor het voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs (vmbo) van start gegaan. Het museum wil, naast het al genoemde onderwijs, nadrukkelijk ook meer de belangstelling van het basisonderwijs aanwakkeren, waar met de juiste inspanningen veel extra en zeker ook belangrijk bezoek gevonden kan worden.

Design Museum Den Bosch groeit verder in bezoekersaantallen en publiekswaardering en richt zich met een deel van het programma actief op een nieuw en deels jong publiek > NU < De resultaten met betrekking tot de aantallen bezoekers van Design Museum Den Bosch zijn de afgelopen periode steeds beter geworden. Het bezoekersaantal steeg na de verhuizing van het museum in 2013 (van Paleiskwartier naar Museumkwartier) van 35.000 naar 78.000. Vanaf de naamswijziging in 2018 bleef het publieksaantal aanvankelijk ongeveer gelijk (75-80.000), waarna een sterke stijging volgde (141.000 in 2019). De covid-epidemie en zijn gevolgen hebben vanaf maart 2020 het zicht wat onttrokken op de potentie van het museum wat betreft groei van het aantal bezoekers. En al is het bezoekerspeil nog niet terug op het niveau van de periode 2013-2019, het museum presteert boven het landelijk gemiddelde.

Met zijn ambities als aanleiding is Design Museum Den Bosch tijdens de covid-epidemie door het landelijke Fonds 21 met een kapitale financiële impuls in staat gesteld een Young Design Team te installeren.7 Vanaf 2022 kan het museum daarmee voor ruim drie jaar, vanuit de belangstelling van een jongere generatie zelf, een eigen programmering met nieuwe thema’s en perspectieven ontwikkelen. Het museum heeft permanent aandacht voor talentontwikkeling, hetgeen blijkt uit de aanstelling van het Young Design Team, de stages op het gebied van curatorschap, de opdrachten aan jonge ontwerpers en de tweejaarlijkse presentaties van de Prins Bernhard Cultuurprijs Noord-Brabant.

Als geen ander museum binnen het huidige aanbod kan de benadering van het Design Museum met zijn designonderwerpen zorgen voor interesse vanuit met name jongere en ook meer praktisch opgeleide bezoekers. De vrijwel exclusieve inzet van mensen en middelen door Nederlandse musea op een cultureel ontwikkeld publiek boven 55 jaar wordt door Design Museum Den Bosch actief en structureel bijgestuurd richting nieuwe publieksgroepen. De recente post-covid-ontwikkelingen op het gebied van achterblijvend museumbezoek, met name bij die groepen, steunen deze overtuiging ook om demografische redenen. Anders gezegd: nieuwe generaties en nieuwe publieksgroepen zijn in het museum aan de beurt, en het museum en die bezoekers moeten daartoe worden voorbereid. In het kader van een steviger binding met de bezoekers van de komende decennia moeten soort en kwaliteit van de programma’s

 > STRAKS < Het nieuwe Design Museum maakt design voelbaar dichtbij, in tegenstelling tot veel traditionele musea. De grote vaste designopstelling met zijn maatschappelijke benadering zorgt voor verbinding met een vast publiek en is een cultureel baken in de regio en daarbuiten. De tentoonstellingsonderwerpen, die veelal betrekking hebben op de populaire cultuur en de belevingswereld van veel bezoekers, leiden tot veel herhaalbezoek. Design Museum Den Bosch gelooft in opbouw van kennis en de inspirerende kracht van een sterke

6 Een goed voorbeeld van een sterk onderzoeksgerichte opdracht is het meerjarige posthuman stipendium dat het museum in samenwerking met (en gefinancierd door) Stichting Stokroos realiseert. Per jaar krijgt een geselecteerde (jonge) ontwerper een opdracht in het kader van het posthuman gedachtegoed en presenteert het eindresultaat in het museum. Het project wordt daarna onderdeel van de museumcollectie. De eerste ontvanger van het Stipendium is Frank Kolkman (2021-22), gevolgd door Loan Favan (2022-23).

7 Fonds 21 draagt in totaal 631.000 euro bij aan het Young Design Team en aan een extra impuls voor de digitale Derde Verdieping en aanvullende marketing.

6

Design Museum Den Bosch functioneert in het hart van de designwereld en de creatieve industrie

curatorial approach. Zowel inhoud als verbeelding van nieuwe zienswijzen en spraakmakende thema’s komen per definitie voort uit handen van vakmensen. Daartegenover resulteren andere samenwerkingsverbanden in nieuwe soorten kennis en inzichten. Op dit vlak maakt het museum met een coöperatief getinte aanpak ook meer interactieve programma’s, die vooral jongere generaties en andere groepen bezoekers kennis laten maken met het museum en met cultuur. Het museum moet ook op die manier dichtbij gaan voelen. Door middel van een vergaande ontwikkeling van de digitale Derde Verdieping en de integratie van dat platform met het fysieke museum verbindt het museum zich aan nieuwe generaties jongeren. Ook zo wordt de afstand tot het museum en zijn programma’s verkleind en overbrugd.

> NU < Design Museum Den Bosch programmeert met enige regelmaat tentoonstellingen, lezingen en workshops met de ontwerpwereld (in de ruimste zin) in gedachten. De grote internationale tentoonstelling Victor Papanek: The Politics of Design (2020) over de gelijknamige beroemde ontwerpcriticus was tijdens de covid-epidemie bijvoorbeeld bedacht voor ontwerpscholen en daar ook succesvol. Het museum wil op die manier een speciale onafhankelijke plek zijn voor kennisverwerving, analyse en inspiratie voor ontwerpers. Design is immers in de eerste plaats een intellectuele en analyserende, en daarna pas een praktisch uitvoerende discipline. Research staat centraal in de wereld van design, en de uitkomsten daarvan gaan vooraf aan de beslissingen en keuzes die leiden tot het maken zelf, de praktische kant. In het ontwerpproces komen soms zijdelings maatschappelijke onderwerpen en vraagstukken aan bod, waarna het formuleren van de probleemoplossing volgt, die wordt getransformeerd tot een ontwerp.

Het nieuwe Design Museum continueert structureel de aanstelling van jonge programmeurs en volgt daarmee ook themakeuzes van een jongere generatie deelnemers, makers en bezoekers. Nadrukkelijk ziet het museum dit als onderdeel van een beleid van actieve talentontwikkeling, bijvoorbeeld als volwaardige Young Design Curator, als stagiair, of in een opdracht-situatie. In Nederland bestaan enkele theoretische opleidingen van allerlei slag op het gebied van designgeschiedenis, -cultuur, -kritiek en -theorie. De verbinding met musea en de museale praktijk ontbreekt echter grotendeels. Een beleid gericht op talentontwikkeling vanuit het museum kan een brug met dergelijke opleidingen slaan. Nergens in Nederland hebben jonge programmamakers een zo wezenlijke rol in de programma-ontwikkeling als in het Design Museum, en nergens kunnen zij door de talentontwikkeling de positie van het Design Museum in hun verdere loopbaan zo sterk markeren.

 > STRAKS < Het nieuwe Design Museum Den Bosch is in staat diepgaand onderzoek te doen naar designonderwerpen; het investeert in het opbouwen van kennis, ten dienste van tentoonstellingen, publicaties, een digitaal platform en het publieksprogramma, en in opdrachten aan ontwerpers. Anders dan academische onderzoeksinstellingen communiceert het inzichten en onderzoeksresultaten door middel van het onderwerp zelf: design. Onder verschillende omstandigheden komen de beschouwende curator en de onderzoekende ontwerper (samen) in het Design Museum tot nieuwe resultaten. Tentoonstellingen presenteren onderwerpen en inzichten, en lokken uit tot analyse en debat. Publicaties en de digitale Derde Verdieping nodigen uit tot verdere bestudering. Opdrachten van het museum aan ontwerpers zetten aan tot verdere verdieping in een samen uitgedachte richting. Alle uitingen communiceren optimaal in het museum en manifesteren zich publicitair krachtig. Een goed functionerend Design Museum Den Bosch met zijn brede aanpak van design bouwt derhalve aan een unieke en belangrijke plaats in het hart van de creatieve industrie.

In zijn totaliteit is het nieuwe Design Museum Den Bosch een museum dat structureel meer dan 100.000 bezoekers per jaar trekt. Het museum kent een opvallend goede performance op het gebied van groepen bezoekers en deelnemers via het digitale platform. ‘Fonds 21 ondersteunt met regelmaat projecten van het Design Museum vanwege de hoge kwaliteit, de aandacht voor maatschappelijke ontwikkelingen en het brede publieksbereik. Het Design Museum toont hoe design en vormgeving van invloed zijn op ons dagelijkse leven middels toegankelijke en aansprekende tentoonstellingen.’

‘Absoluut de moeite waard. Wordt een jaarlijks uitstapje. Net weer geweest. Genoten van het niet-alledaagse aanbod. Tip!’

Henk Christophersen, directeur Fonds 21  Gerben van der Kooi (architect, Groningen – Google reviews)

7

Design Museum Den Bosch bouwt een sterke relatie op met belangrijke stakeholders

Design Museum Den Bosch heeft een leidende positie op digitaal gebied

> NU < Design Museum Den Bosch wil beleidsmatig een sterke en heldere positie innemen ten aanzien van politiek en bestuur, wil aantrekkelijk zijn voor journalistiek en media, en streeft ernaar als professionele partner te functioneren voor fondsen en andere subsidieverstrekkers. Het museum heeft de laatste jaren geïnvesteerd in de relatie met gemeentelijke politiek en bestuur, onder andere door middel van gesprekken en ontvangsten, en middels een nieuwsbrief. De profilering van het museum inclusief de onderwerpkeuze van de tentoonstellingen en de professionalisering van de staf hebben geresulteerd in een zeer succesvolle coverage door regionale, landelijke en soms ook internationale media. Sinds de naamswijziging in 2018 is aan álle tentoonstellingen uitgebreide redactionele belangstelling besteed door landelijke kranten en tijdschriften, belangrijke nieuwssites en blogs en regelmatig ook door nationale radio en televisie. Een andere belangrijke vorm van erkenning is opgebouwd onder provinciale en landelijke subsidiefondsen, waarvan vele regelmatig en in ruime mate financieel hebben bijgedragen aan de tentoonstellingen en programma’s van Design Museum Den Bosch. Vanaf 2016 is een netwerk van innovatieve ondernemers en bedrijven opgebouwd dat aan het museum is verbonden. De Club Design genereert inkomsten én ambassadeurs voor het museum in de stad en regio.

Design Museum Den Bosch investeert de komende jaren sterk in development in de vorm van nationale en provinciale fondsenwerving en de opbouw van geefkringen in de sfeer van particulieren en het bedrijfsleven. Onder leiding van de tijdens covid in dienst getreden manager development (de eerste voor het museum) en een development-medewerker wordt de komende jaren onder andere een programma voor grote gevers opgetuigd.

> NU < De rol en de functie van culturele musea veranderen door de ontwikkeling van de digitale wereld. Bij een steeds groter publiek veranderen ook de verwachtingen over presentatievormen, communicatie en informatieoverdracht, archivering en (publieks)programma’s. Voor design-instellingen is de verandering nog diepgaander, want de digitale wereld ís design. Reeds voorafgaand aan covid heeft Design Museum Den Bosch een eerste digitaal platform ontwikkeld waarmee nadere ontsluiting en archivering van de tentoonstellingen werd nagestreefd. Al snel ontwikkelde het museum het platform De Derde Verdieping als plek waar informatieoverdracht en educatie een belangrijke rol spelen. Tijdens covid betaalde de voorsprong in digitale ontwikkeling zich uit in vruchtbaar contact op afstand met ons publiek, met name in het onderwijs. De museale vakpers herkende gelukkig de initiërende rol van Design Museum Den Bosch.8 Ook de museale wereld waardeert de vooruitgeschoven positie van het Design Museum op digitaal gebied.9 Het museum is daarbij initiatiefnemer van het nationaal opererende en digitaal actieve Netwerk Archieven Design en Digitale Cultuur (NADD).

 > STRAKS < Het nieuwe Design Museum Den Bosch heeft het digitale platform (de Derde Verdieping) doorontwikkeld en ziet het platform als een belangrijk instrument op het gebied van digitaal design, educatie, archivering en ontsluiting van de opgebouwde kennis van het museum. In het nieuwe Design Museum zijn de digitale producten en diensten geïntegreerd in het hele museumaanbod. Die integratie geldt zeker voor het programma-aanbod met zowel zijn fysieke als digitale componenten. Als Design Museum heeft het nationaal en internationaal een leidende rol in de digitale ontwikkeling van programma’s, kennis-ontsluiting, educatie en publiekscommunicatie. Het is evident dat er enorme mogelijkheden liggen voor samenwerking met de Academy of Data Science JADS in de stad. Op inhoudelijk gebied betreft dit de posthuman beleidslijn van het museum met allerlei (inter)nationale presentaties, maar zeker ook met (de verbinding tussen het fysieke en) het digitale programma van het museum.

 > STRAKS < Naast regionale verbintenis met bestuur en politiek kent het nieuwe Design Museum een sterke landelijke ambitie met dito financiering. Het nieuwe Design Museum Den Bosch ontwikkelt zich van een instelling met project-gefinancierde programmering tot een instituut met structurele financiële onderbouwing. Voor een stevige landelijke positie is het museum opgenomen in een langdurige financieringsstructuur als de Basis Infrastructuur (BIS), en ontvangt het structureel aanvullende financiële ondersteuning van de overheid. ‘De laatste jaren heeft de staf van het museum sterk geïnvesteerd in een goede relatie met allerlei stakeholders van het museum, variërend van het Bossche bedrijfsleven tot de fondsen en niet te vergeten de internationale pers. Het is daarmee voorgesorteerd op een geweldige toekomst.’

8 Mirjam Verloop, ‘De Derde Verdieping: Een toekomstbestending digitaal platform’, in: Museumpeil, 58 – najaar 2021. 9 Casestudy tijdens het panel ‘Onsite vs online met als focus Hybride presenteren: inzet van digitale middelen die je museumbezoek ondersteunen en verrijken’, Museumcongres, 6 & 7 oktober 2022. Georganiseerd door de Museumvereniging.

Patrick Lammers, voormalig CEO Essent, Nederland, CCO / lid Raad van Bestuur E.ON, Duitsland 8

Design Museum Den Bosch is belangrijk voor de stad

Design Museum Den Bosch is een onmisbare regionale culturele speler

> NU <Het culturele belang van Design Museum Den Bosch is in de stad en regio de afgelopen jaren meer herkenbaar geworden. De scherpe keuze voor design bracht spraakmakende tentoonstellingen met zich mee, die landelijk en internationaal de aandacht trokken, en waarvan de stad door bezoek en media-aandacht kon profiteren. De mediawaarde van de redactionele aandacht in de traditionele media en op social media, in blogs en op websites loopt langzamerhand in de miljoenen.10 Inhoudelijk biedt de door het museum gehanteerde brede focus op design mogelijkheden om regionale onderwerpen in te passen in grotere thema’s, zoals bij de tentoonstellingen Food is Fictie in 2018 (ter gelegenheid van het themajaar Food) en GOTH – Designing Darkness in 2021 (met ‘s-Hertogenbosch als gothic revival-stad), zodat ook gemakkelijk plaatselijke partners en regelmatige samenwerkingen kunnen worden gevonden. Een mooi voorbeeld is de samenwerking met de Verkadefabriek in de vorm van het film-, mode-, en muziekfestival ‘Oh my Goth’ ter gelegenheid van de grote GOTH-tentoonstelling. Met dit soort onderwerpen kent het museum een groeiende aantrekkingskracht op het onderwijs, nu nog vooral het middelbaar en voortgezet onderwijs.

> NU < Getuige de recente provincie-monitor ‘Waarde van Cultuur’ is de tevredenheid van de Brabander over het culturele voorzieningenniveau goed, maar die neemt wel al enige tijd langzaam af, waarbij een gemis aan locaties wordt gevoeld.11 Dat is voor de museale sector geen wonder, want op de provinciale ranglijst van het aantal musea staat Noord-Brabant op een treurige een-na-laatste plaats, slechts gevolgd door de IJsselmeerpolders van provincie Flevoland!12 Ook met het aantal tentoonstellingen per provincie neemt de regio een achterhoede-positie in. Een zich stevig ontwikkelend Design Museum heeft derhalve meer dan plaatselijk bestaansrecht en vervult als museum een cruciale functie in het regionale en zelfs Zuid-Nederlandse aanbod. Naast enkele grote instellingen en initiatieven als de Dutch Design Week in Eindhoven en het Design Museum Den Bosch bewijst een groeiend aantal kleinere initiatieven de vitaliteit van design als cultureel onderwerp en van design in de Brabantse regio. De Brabantse musea en presentatie-instellingen die zich ook met design bezighouden, hebben vaak een andersoortige focus dan design, maar neigen wel steeds vaker naar aanvullende designprogrammering, zoals TextielMuseum Tilburg en recent ook het Schoenenkwartier te Waalwijk, MU Hybrid Art House en (zelfs) Van Abbe Museum te Eindhoven.

Voorbeelden van kleinere initiatieven met specifieke interesses zijn designgalerie Onomatopee en Kazerne – Home of Design in Eindhoven en Werkwarenhuis / Social label Lab in Den Bosch. In het veld van design neemt Eindhoven natuurlijk een eigen en opvallende plaats in. Met de grote publiekstrekker van de Dutch Design Week en de succesvolle Design Academy kent de stad een stevige basis voor een ambitieuze designagenda. De eerdere ideeën over een designmuseum in Eindhoven zijn inmiddels bijgesteld tot een Future Lab met een speculatief-technologische agenda, uit te voeren in het Evoluon. Het Van Abbe Museum richt zich op de artistieke betekenis van design en de relatie met de kunst, vooral de auteursvormgeving die tijdens de eindexamenshows van de Design Academy en de Dutch Design Week te zien is. Deze niches kunnen perfect gekoppeld worden aan de culturele en beschouwende aanpak van Design Museum Den Bosch.13 Herhaaldelijk is onderwijs van de Design Academy Eindhoven aangesloten op het programma van Design Museum Den Bosch.

 > STRAKS < Het nieuwe Design Museum Den Bosch is een belangrijke culturele speler voor de bewoners van Den Bosch en omstreken. Allereerst hebben de inwoners beschikking over een museum van internationaal niveau met interessante onderwerpen voor een breed, ook niet cultureel geschoold publiek. Daarnaast is het aanbod voor het algemene onderwijs in Den Bosch van wereldniveau, bestaande uit een vaste, educatief getinte, designtentoonstelling en specifieke fysieke en digitale programma’s, onder andere bij tijdelijke tentoonstellingen. Het museum bereikt met zijn programma’s alle stadia en soorten onderwijs: van beroepsgericht tot wetenschappelijk onderwijs en van basis- en middelbaar onderwijs tot voortgezet onderwijs. De samenwerkingen met het vakonderwijs als Kunstacademie AKV|St Joost en Koning Willem I College zijn zeer goed ontwikkeld en de programma’s zijn structureel opgenomen in de curricula. Het basisonderwijs is structureel betrokken bij en verbonden aan de programma’s van het nieuwe Design Museum Den Bosch.

Zoals hiervoor uiteengezet, is ontwerpen een intellectuele activiteit, die zich niet moet beperken tot ambachtelijke vaardigheden of materiaalkennis. Het museum heeft in dat kader bijvoorbeeld heel goede relaties met Cor Unum, en het hernieuwde en verstevigde de relatie met het Europees 10 Media-aandacht binnen Nederland: 2018 € 2.076.392 2019 € 2.850.005 2020 € 1.043.021 2021 € 2.053.601 2022 tot en met kwartaal 3: 22% groei t.o.v. 2021

11 Waarde van Cultuur. De staat van de culturele sector in Noord-Brabant, 2022, p. 14. 12 Waarde van Cultuur. De staat van de culturele sector in Noord-Brabant, 2022, p. 25 en 30. 13 https://vanabbemuseum.nl/programma/programma/de-collectie-is/

9

Keramisch Werkcentrum (Oisterwijk, voorheen Heusden en Den Bosch), onder andere door de gezamenlijke jubileumtentoonstelling The Ghosts of Sunday Morning. Inmiddels vindt in 2022 ook een gezamenlijk onderzoeksproject plaats.14

de volledige focus van het gehele museum op design en aandacht voor zowel maker als gebruiker van design, en daardoor het maatschappelijke perspectief. Alle designafdelingen van bovengenoemde musea zijn werkzaam binnen de kaders van het kunstmuseum en richten zich daardoor vrijwel uitsluitend op de artistieke betekenis en het discours van de makers van design zelf. Het verschaft Design Museum Den Bosch een ongekende vrijheid en van daaruit de ontwikkelingsmogelijkheid om in principe onze hele ontworpen wereld als werkveld te kunnen beschouwen. Naast de musea is het Nieuwe Instituut in Rotterdam werkzaam op het gebied van architectuur en design. Het is een fusie-instituut waarbij de theoretische discussie enerzijds en de officiële erfgoedfunctie anderzijds (met name op het gebied van architectuur) de belangrijkste pijlers van het (tentoonstellings)beleid zijn. Internationaal bestaan met name in Europa per land grosso modo een of enkele designmusea. Ze zijn soms erfgenaam van de internationale musea voor decoratieve kunsten uit de negentiende eeuw, zoals het enorme Victoria & Albert Museum in Londen. Een jongere generatie naoorlogse musea is veelal opgericht ter promotie van de moderne vormgeving, soms ook met een nationalistische inslag, denk aan het Design Museum London.

De laatste jaren ontwikkelt zich een nieuwe generatie musea, die zich kritisch, onafhankelijk en met een breed perspectief op design richten. Internationale voorbeelden zijn The Wolfsonian in Miami en Design Museum Barcelona. Design Museum Den Bosch voelt zich verbonden met deze laatste generatie musea. De Europese designmusea zijn goed van elkaars programma’s op de hoogte door middel van het AAD-netwerk; Design Museum Den Bosch is lid hiervan en neemt deel aan de halfjaarlijkse bijeenkomsten van dit netwerk.

 > STRAKS < Als gevolg van een meer precieze focus op design heeft het museum een onmisbare rol in het vruchtbare ecosysteem van het design van Noord-Brabant. Dat ecosysteem wordt gevormd door makers en instellingen en is gericht op het onderwijs, op vakpubliek en op het grotere publiek. Naast een algemene culturele museumfunctie die design in het culturele veld positioneert, heeft Design Museum Den Bosch de ambitie een belangrijke rol te vervullen als kennisgedreven en beschouwend instituut. De voorzichtige lijn waarmee, tijdens corona, al relaties opgebouwd werden met design-onderwijsinstellingen, met maak-plekken en met ontwerpers en andere makers trekt het museum sterk door. Het nieuwe Design Museum Den Bosch speelt een structurele rol in het onderwijs van de designopleidingen in de regio, zoals Design Academy Eindhoven.

Design Museum Den Bosch profileert zich nationaal en internationaal > NU < Design Museum Den Bosch is een belangrijk museum voor design, en representeert als zodanig een logische doorontwikkeling van zowel de door het museum opgebouwde collecties keramiek en sieraden als de vele presentaties en tentoonstellingen die het organiseerde op het gebied van design en toegepaste kunst. De naamswijziging heeft gezorgd voor een duidelijker profiel in het museale en culturele landschap, en een sterkere verbintenis met de designwereld, bijvoorbeeld door aandacht voor de jongste designontwikkelingen en door samenwerkingen met designopleidingen. Het Design Museum is een sterke en herkenbare partner in een vruchtbare relatie met media en fondsen en heeft een heldere en prikkelende positie voor een groeiend nationaal publiek. In Nederland kent Design Museum Den Bosch als enig museum een unieke positie. Als gevolg van de vitaliteit van design is een nationaal en ook internationaal web van instellingen met een meer of mindere eigen positie ontstaan. In museaal opzicht zijn de designafdelingen van enkele grote musea belangrijke partners voor Design Museum Den Bosch.

Museum Boijmans van Beuningen Rotterdam, Centraal Museum Utrecht, Groninger Museum, Kunstmuseum Den Haag en Stedelijk Museum Amsterdam zijn de musea met de belangrijke, deels historische, collecties en met een bijbehorend (tentoonstellings)programma. Design Museum Den Bosch is wezenlijk onderscheidend vanwege 14 Het onderzoeksproject zal in 2023 uitmonden in een serie van vier kleine presentaties in het museum.

10

DE TOEKOMST IN SAMENVATTING

FINANCIËLE EXPLOITATIE

 > STRAKS < In zijn nieuwe gebouw op de opvallende plek in de Bossche Stadsdelta is het nieuwe Design Museum Den Bosch een stevige en aantrekkelijke museale speler met een scherp getoonzette, permanente overzichtstentoonstelling over design, met internationale tijdelijke tentoonstellingen, een uitdagend publieksprogramma, publicaties en een toonaangevend digitaal platform. Het nieuwe Design Museum kan die noodzakelijke stap alleen zetten door middel van het nieuwe gebouw – met uitbreiding van ruimten inclusief een vaste designopstelling, met professionalisering van de interne en externe logistiek, en met een speelse begane grond annex buitengebied op een locatie met een enorme mogelijkheid tot profilering.

 > STRAKS < Op dit moment in het proces zijn er nog veel vraagtekens over de financiële exploitatie in het nog te bouwen pand. Toch wil Design Museum Den Bosch reeds in dit stadium ook deze component meenemen in het toekomstbeeld. In het algemeen heeft een museum relatief weinig impuls-bezoekers. Daarmee bedoelen we dat het bezoek aan een museum veelal een bewuste keuze is die meestal al ten minste enkele dagen van tevoren wordt gemaakt. Op de huidige locatie in het Museumkwartier heeft Design Museum Den Bosch wel ‘impuls-bezoekers’: bezoekers die Het Noordbrabants Museum (HNBM) bezoeken en vervolgens Design Museum Den Bosch als het ware erbij doen. Uit metingen blijkt dat 50% van de bezoekers van Design Museum Den Bosch ook Het Noordbrabants Museum bezoekt. In hoeverre dat bezoekers zijn die in eerste instantie voor Design Museum Den Bosch komen of bezoekers die vooral in HNBM geïnteresseerd zijn, blijkt niet uit het onderzoek. Ook is er natuurlijk een groep bezoekers die heel bewust, juist vanwege de twee musea (elk met hun eigen signatuur en eigen programmering) naar het Museumkwartier komt. Om op een nieuwe locatie buiten het Museumkwartier een stevige groei door te maken zal alles moeten kloppen: het gebouw, de ruimtelijke omgeving en het programma, maar ook de horeca, de faciliteiten in de directe omgeving, de bereikbaarheid en de ontsluiting.

Het belang van dat nieuwe onderscheidende museum blijkt uit de onmisbare bijdrage die het levert aan het idee van ‘cultuurstad van het zuiden’. Dit is een positiebepaling in Nederland waarbij Den Bosch als een aantrekkelijk cultureel centrum in Zuid-Nederland gepositioneerd wordt. Het nieuwe Design Museum Den Bosch is met zijn opvallende en transparante gebouw op de nieuwe plek een van de onderscheidende instellingen van de stad met een bovenregionale aantrekkingskracht op publiek, fondsen en media. Binnen het Nederlandse museale en culturele landschap staan het museum en het museumgebouw dan bekend als een must-see, waar design niet langer als een culturele niche wordt beschouwd, maar als een plek waar middels design inzicht opgedaan wordt over onze wereld. Het nieuwe Design Museum Den Bosch neemt (inter)nationaal een vanzelfsprekende maar ook opvallende plaats in. Het vernieuwende museum is als een van de weinige geheel gewijd aan design, met steeds nieuwe presentaties, en het staat bekend als een betrouwbare en professionele partner voor samenwerkingen, waar grote reizende tentoonstellingen geïnitieerd worden, in partnerschap worden ontwikkeld of tijdelijk en met allure onderdak vinden.

Het nieuwe, geheel klimaatneutrale gebouw van Design Museum Den Bosch is typologisch richtinggevend en bovendien een van de weinige gebouwen ter wereld dat van concept tot en met uitvoering geheel bedacht is voor de functie van designmuseum.

Ervaringscijfers van grotere musea buiten de Randstad, zoals Het Groninger Museum, HNBM, Museum Kröller-Müller en het Drents Museum, laten zien dat de subsidiebehoefte bij deze musea tussen de 50% en 55% van de totale lasten schommelt en dat de musea net onder de 50% van de lasten dekken uit entree-inkomsten, winkelverkopen, verhuringen en sponsoring. Uit de cijfers van de musea van de Brabantse B5 blijkt dat Design Museum Den Bosch een relatief lage subsidieafhankelijkheid kent15: aantal bezoekers

Subsidie/ bezoeker

Museum Helmond

75.000

€ 24,53

Stedelijk Museum Breda

52.041

€ 69,70

Van Abbe Museum

111.858

€ 40,23

Design Museum Den Bosch

82.542

€ 24,78

15 Cijfers uit 2019, het laatste pre-covidjaar, maar wat betreft Design Museum Den Bosch van 2018, omdat de bezoekerspiek in 2019 (de expositie Design van het Derde Rijk) het beeld te veel zou vertekenen.

11

Bij exposities van Design Museum Den Bosch zoals Design van het Derde Rijk, GOTH – Designing Darkness en Sneakers Unboxed zien we het aandeel bezoekers die de volle entreeprijs betalen daadwerkelijk toenemen; een bewijs dat het lukt om nieuw publiek te trekken. Deze groep nieuwe bezoekers heeft ook een positief effect op het financiële resultaat.

Design Museum Den Bosch heeft dus een goede financiële performance. Wel blijkt uit de cijfers van de andere musea (zowel landelijk als in de provincie) dat er druk staat op de financieringsbehoefte. In de jaren tot aan de verhuizing (voorzien in 2029) zal Design Museum Den Bosch de nodige stappen (moeten) zetten om naast de gemeentelijke subsidie extra inkomsten te genereren.

Als gevolg van het thematisch programmeren zullen steeds weer nieuwe groepen zich aangetrokken voelen tot de verschillende exposities van Design Museum Den Bosch.

Daarin zijn al stappen gezet: de bijdragen van Rijksfondsen en particuliere fondsen is in belangrijke mate toegenomen. Dat kan gezien worden als een aanmerkelijke indicator dat de Fondsen de inhoudelijke ontwikkeling die het museum sinds de naamsverandering doormaakt, herkennen en waarderen. Het museum heeft de ambitie om deze bijdragen verder uit te bouwen en zal zich beijveren om in de aankomende landelijke Kunstenplan-periode opgenomen te worden in de Basis Infrastructuur (BIS).

Om succesvol nieuwe exposities te kunnen maken voor verschillende doelgroepen is het van cruciaal belang dat er voldoende tentoonstellingsbudget is; daarin schuilt de kracht van het museum. Het mag dus zeker niet zo zijn dat een stijging van huisvestingslasten tot een verlaging van het tentoonstellingsbudget gaat leiden. Sterker nog: om voldoende publiek te kunnen trekken is het van belang dat het tentoonstellingsbudget stevig en structureel toeneemt. Dat kan door toenemende inspanningen van de fondsenwerving, maar Design Museum Den Bosch heeft ook behoefte aan meer en structurele financiële zekerheid. Het museum kent nu een ontwikkeling die kan leiden tot financiering op nationaal niveau, in het bijzonder door middel van deelname in de Basis-Infrastructuur (BIS) en bijvoorbeeld door langdurige subsidiering van het Stimuleringsfonds voor de Creatieve Industrie en/of de Vriendenloterij. Design Museum Den Bosch zet daar ook met beleid op in. Design Museum Den Bosch is daarbij voornemens om in het kader van de realisering van de ambitie van een designmuseum met een grote aantrekkingskracht op de stad en daarbuiten het gesprek op het gebied van financiering met de Gemeente ’s-Hertogenbosch te blijven voeren.

Andere fondsen zullen benaderd worden voor incidentele projectsubsidies en langjarige subsidies. Zo heeft Fonds21 een subsidie toegekend voor de komende drie jaar (t/m 2024) van ruim € 200.000,- per jaar. Om de kansen van fondsenwerving maximaal te benutten, wordt de komende jaren een extra personeelslid ingezet ten behoeve van fondsenwerving. Ook naar andere inkomstenbronnen wordt gekeken. Sinds kort kunnen bezoekers met een vip-kaart van de Vriendenloterij ons museum gratis bezoeken. Een volgende stap is (structurele) ondersteuning door de Vriendenloterij. Ook daar gaan we de komende jaren mee aan de slag. Naast deze extra subsidie-inkomsten is het duidelijk dat een stijging van zo’n 80.000 bezoekers (in een normaal jaar) naar 150.000 bezoekers op de nieuwe locatie ook tot stijgende entree-inkomsten en winkelverkopen leidt. Door de aard van de thematische exposities lukt het nu al om bij specifieke exposities een nieuw publiek aan te boren. Het is niet alleen mooi om te zien dat zich de laatste tijd groepen vertonen die je minder in het museum zou verwachten, maar ook financieel is dit ronduit prettig. Voor een bezoeker met een Museumkaart, een Rembrandtkaart of met een Vriendenloterij-vipkaart ontvangt het museum ruwweg 60% van de normale entreeprijs. Nieuw publiek betaalt (in eerste instantie) 100%.

12

LOCATIE

Design Museum Den Bosch gaat de komende jaren met zijn Young Design Team graag aan de slag om de te bekijken wat er in de aanloop naar de realisatie van het nieuwe gebouw al geprogrammeerd kan worden op deze mooie locatie.

Om succesvol te zijn is de nieuwe locatie van Design Museum Den Bosch van groot belang. Niet alleen de plaats maar ook de kwaliteit van de inrichting en de ruimtelijke kwaliteit van de omgeving is hierbij zwaarwegend. Vanuit het oogpunt van Design Museum Den Bosch gaat de voorkeur uit naar Citadelhof, en wel om de volgende redenen: - De Citadelhof biedt het Design Museum de mogelijkheid tot het scheppen van een eigen wereld, en is daarmee een sterke culturele propositie voor bezoekers uit Den Bosch en van buiten de stad. - De Citadelhof biedt met een gebouw een geweldige zichtlocatie. Een museum op die plek kan zich nadrukkelijk presenteren. - De Citadelhof is een locatie met een gezichtsbepalende entree voor de stad wanneer men met de auto hierheen komt. - De Citadelhof biedt de mogelijkheid tot het realiseren van een museumgebouw met een schitterend uitzicht over de stad. - De Citadelhof ligt aan de noordkant van de Aa/ Dieze waardoor het gebouw richting het zuiden wordt gesitueerd. De zeer aantrekkelijke ligging in de zon nabij het water met horeca is een onovertroffen en onmisbaar unique selling point. - De Citadelhof biedt Design Museum Den Bosch de mogelijkheid tot het realiseren van een voorterrein dat bijdraagt aan het eigen karakter van het museum, en dat mogelijkheden biedt voor openluchtprogrammering.

- De Citadelhof met een museum dat een openbaar voorplein heeft vormt een aantrekkelijke en prima beloopbare verbinding met de historische Citadel. - De Citadelhof is een logische verlenging van de beoogde wandelroute via de Zuid-Willemsvaartbrug bij het Kruithuispark, waardoor een laagdrempelig kennismaking met de buitenprogrammering van het museum mogelijk is. - Voor bezoekers van buitenaf is Citadelhof zowel met de trein (de wandelafstand is gelijk aan de huidige wandelafstand) als met de auto (net buiten de historische binnenstad) goed bereikbaar. - De Citadelhof met een museum is een nieuwe parel aan de ketting van verspreide, interessante locaties in de relatief kleine stad ’s-Hertogenbosch. Museumpubliek komt meestal speciaal naar het museum toe. Met aantrekkelijke wandelroutes naar Tramkade en via Citadel en Kruithuis naar de stad ontstaat een aangenaam dagje uit naar ’s-Hertogenbosch.

Voorwaarden aan het gebouw: - Hoge architectonische kwaliteit; iconisch - Blikvanger - Spraakmakende architectuur - Energieneutraal gebouw - Emissieloos bouwen - Extra museale ruimte (inclusief museale klimaat­ beheersing) ten opzichte van het huidige pand - Voldoende depotruimte - Voldoende kantoorruimte - Voldoende opslagruimte - Hoge mate van beveiliging. - Interne expeditie tbv waardetransporten (een vracht­ wagen moet inpandig kunnen laden en lossen)

Voorwaarden aan omgeving: - Prominente en zichtbare plek - Goede bereikbaarheid met auto (parkeren nabij) - Goede bereikbaarheid met ov - Aansprekende buitenruimte, waarmee de expositieruimte kan worden uitgebreid - Aantrekkelijke wandelroute naar het station - Aantrekkelijke wandelroute naar het winkelcentrum

13