Jaarstukken 2020 gewijzigd

Subsidies

Binnen dit programma zijn de volgende subsidies verleend:

Doelstelling/ subsidieontvanger Terugdringen van huiselijk geweld, kindermishandeling en geweld in afhankelijkheidsrelaties, de schade ervan beperken en zo de cirkel van geweld van generatie op generatie doorbreken. Vrouwenopvang We willen dat meer mensen in staat zijn om zelf of met behulp van hun sociaal netwerk hun leven vorm te geven. Beschermd Wonen

Geraamde subsidie Geraamde verstrekking subsidie primitieve verstrekking begroting na wijziging 0 0

Verleende subsidie 137.209

0

0

137.209

120.000

468.000

448.860

120.000

468.000

448.860

Een totaaloverzicht van de subsidies per programma en een register van de subsidieontvangers kunt u in de bijlagen vinden.

Verbonden partijen

In het Register Verbonden partijen staan de vaste gegevens van iedere verbonden partij waarin de gemeente ’s-Hertogenbosch deelneemt weergegeven. Onder ‘vaste’ gegevens verstaan we die gegevens, die niet ieder jaar wijzigen. Iedere twee jaar zal een check en eventuele update van deze gegevens plaatsvinden. Ook de zware regionale samenwerkingsverbanden waarin de gemeente ’sHertogenbosch participeert staan in dit register. Meer informatie over de verbonden partijen vindt u in de paragraaf verbonden partijen. Dit programma heeft geen verbonden partijen.

74

Risico's

In de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing vindt u een totaaloverzicht van de risico's. Op dit programma zijn geen risico's van toepassing.

Beleidskaders/Wet- en regelgeving

Regiovisie beschermd wonen, maatschappelijke - en verslaafdenopvang Problematiek verwarde personen

75

Participatie en daginvulling Ambitie

’s-Hertogenbosch is een sterke sociale gemeente waarin we maatschappelijke tweedeling zoveel mogelijk proberen te voorkomen. Inwoners doen zoveel mogelijk gewoon mee: ze hebben werk of een zinvolle daginvulling. ’s-Hertogenbosch is ook een gemeente waarin inwoners zich verantwoordelijk voelen voor zichzelf en voor de ander. Bewoners zien naar elkaar om en doen ook zelf soms een beroep op een ander. Elkaar helpen, ondersteunen en zorgen voor elkaar vindt plaats dankzij de sociale verbanden van mensen. Mensen verbinden zich vooral in het dagelijks leven via school, werk, buurt, verenigingen en sport- en cultuuractiviteiten die de gemeente waar nodig faciliteert. Vrijwilligers zetten zich in voor activiteiten, diensten en voorzieningen in wijken en buurten en staan daarmee voor een leefomgeving die sociaal, veilig en leefbaar is. De kracht van onderlinge netwerken en hulp kunnen we beter benutten en faciliteren. Daarbij gaan we uit van de talenten van mensen, die zelf regie nemen en houden met behulp van een duurzaam eigen netwerk. Bewoners die elkaar helpen waar het kan en zich actief opstellen als vrijwilliger en mantelzorger, zowel individueel als in gezamenlijke initiatieven, krijgen een impuls! Hiervoor werken we samen met bewoners, vrijwilligersorganisaties, het bedrijfsleven, onderwijs en andere maatschappelijke partners.

We faciliteren initiatieven van bewoners en maatschappelijk middenveld. We bieden ruimte aan maatschappelijke initiatieven: inwoners, vrijwilligers en ondernemers die initiatieven willen ontplooien in het sociale domein. We bieden partnerschap, informatie, betrokkenheid, waar mogelijk en nodig regelruimte, een netwerk, praktische kennis, materiaal, ruimte of subsidie.

Effecten Covid-19

Uit onderzoek blijkt dat ruim een derde van de Bosschenaren zich eenzamer voelt dan vóór de coronacrisis. Daarnaast zien we een toename van het percentage mantelzorgers dat de mantelzorg (zeer) belastend vindt. Mantelzorgers zorgen meer voor hun naaste in de thuissituatie en ervaren een hogere zorgzwaarte in vergelijking met de tijd vóór corona. Tijdens de eerste corona-golf trof het minderen of stoppen van dagbesteding en begeleiding de grootste groepen mantelzorgers en hun naasten. Medio 2020 waren deze voorzieningen over het algemeen weer breder toegankelijk. Samen met onze partners in de basisondersteuning en de specialistische ondersteuning hebben we ons ingespannen om - ondanks de beperkingen van de corona-maatregelen inwoners - zoveel mogelijk in staat te stellen om mee te blijven doen in de samenleving. We namen maatregelen om de basisinfrastructuur in wijken en buurten overeind te houden en/of te verstevigen (dienstverlening, accommodaties en netwerken). Via Farent en Koo is extra ingezet op informatievoorziening; zowel fysiek als online en via social media.

Doelstellingen

De ambities uit het bestuursakkoord zijn vertaald naar de programmabegroting. Om deze ambities te realiseren zijn er binnen dit programma een of meerdere doelstellingen opgenomen met verschillende indicatoren. Op de volgende pagina's ziet u de realisatie van de outcome-indicatoren ("Wat wilden we bereiken?") en output-indicatoren ("Wat hebben we er voor gedaan?").

Doelstelling Participatie en daginvulling

Wat wilden we bereiken? · Mensen helpen elkaar in hun eigen netwerk waar mogelijk, zo nodig ondersteund door professionals · Mantelzorgers voelen zich gesteund en zoveel mogelijk ontlast · Ook kwetsbare inwoners hebben een passende daginvulling: zoveel mogelijk gericht op zingeving, herstel, ontwikkeling en (vrijwilligers)werk

76

Indicator Aandeel 19-64 jarigen dat (zeer) ernstig eenzaam is

Nulmeting

Doelstelling 2020

Realisatie Ambitie 2022 2020

10%

< 10%

10%

< 10%

39%

40%

35%

45%

16%

11%

12%

<= 16%

12%

< 12%

12%

< 12%

Bron: GGD, volwassenenmonitor en ouderenmonitor

Percentage inwoners vanaf 18 jaar dat vrijwilligerswerk doet Bron: Enquête Sport en Welzijn (O&S)

Percentage mantelzorgers dat de mantelzorg (zeer) belastend vindt Bron: Enquête Sport en Welzijn (O&S)

Aandeel 65-plussers dat (zeer) ernstig eenzaam is Bron: GGD, volwassenenmonitor en ouderenmonitor

Wat hebben we er voor gedaan? Indicator

Gerealiseerd?

Van de dagbesteding voor psychisch kwetsbare inwoners maken we een Ja doorbraakthema waarin we onder procesbegeleiding van de gemeente inzetten op meer samenwerking in de keten zorg, welzijn & veiligheid en duurzaam stabiele voorzieningen. In 2020 zijn er een drietal bijeenkomsten geweest voor het doorbraakthema inloop en dagbesteding voor psychisch kwetsbaren. De Loods, Jong Actief, Reinier van Arkel (de Stijl), Maatschappelijke Opvang Den Bosch, Cello en Novadic-Kentron zijn hierbij betrokken. De samenwerking loopt goed en dit zien alle partijen als grote meerwaarde. Er worden gezamenlijk trainingen opgezet en, waar mogelijk met de beperkingen van corona, activiteiten georganiseerd. Met onze netwerkpartners van de Bossche coalitie Samen is Leuker intensiveren Ja we het voorkomen en bestrijden van eenzaamheid met behulp van een publieksen bewustwordingscampagne. De publiekscampagne 'samen is leuker’ is uitgevoerd in samenwerking met onze partners. We blijven continue aandacht vragen voor “omkijken naar elkaar” en sluiten qua communicatiemiddelen aan bij de specifieke leeftijdsgroepen. We ontwikkelen nieuw partnerschap met sport- en cultuurorganisaties en het Gedeeltelijk bedrijfsleven. Is gerealiseerd voor een aantal sport en cultuurorganisaties (Lang Leve...!, Old Stars, etc.) Na corona versterken we dit door fysieke netwerkbijeenkomsten.

In verband met de coronamaatregelen was het niet mogelijk om de gewenste netwerken met het bedrijfsleven en midden en klein bedrijf op te starten. Met onder andere de jongerenambassadeurs realiseren we projecten op maat Ja door en voor jongeren. Jongeren zijn heel actief geweest bij het bedenken, organiseren en uitvoeren van activiteiten, ook tijdens de Covid-19 periode. Tijdens de Covid-periode is er een digitale rommelmarkt georganiseerd en zijn er digitale meetings geweest met gastsprekers over jongerenthema's zoals “Wat doet Covid met je: eenzaamheid (het niet kunnen ontmoeten van elkaar) en uitdagingen binnen het online onderwijs". We stimuleren de ondersteuning, matching en waardering van vrijwilligers met specifieke aandacht voor werving van nieuwe vrijwilligers/jongeren.

Ja

77

Vrijwilligersorganisatie Galant blijft zich, als onderdeel van de opdracht basisondersteuning, inzetten voor ondersteuning, werving, matching en waardering van vrijwilligers. Om mantelzorgers nog beter te ontlasten verkennen we nieuwe vormen van Gedeeltelijk laagdrempelige respijtzorg. Daarnaast vergroten we bekendheid en gebruik van de bestaande vormen van respijtzorg. Met het project ‘In voor Mantelzorg’ zijn twee projecten uitgevoerd: • Verbeteren van de bekendheid voor ondersteuning van mantelzorgers • Het werven van zorgvrijwilligers (Zij kunnen worden ingezet ter ontlasting van mantelzorgers). Deze zorgvrijwilligers zijn een laagdrempelige vorm van respijtzorg. Het verder door ontwikkelen van (de bekendheid) van respijtzorg wordt in 2021 uitgevoerd. We evalueren ons mantelzorgbeleid in gesprek met mantelzorgers over de Ja behoefte aan ondersteuning en over de tevredenheid met de geboden ondersteuning. Uitgevoerd middels een enquête en stadsgesprekken. De resultaten daarvan - en op basis daarvan de aanbevelingen - maken deel uit van het Beleidsplan Wmo 2021 en verder. We herijken het integrale accommodatiebeleid en bevorderen het Ja multifunctioneel gebruik van accommodaties (inclusief sport en cultuur) om zoveel mogelijk maatschappelijk rendement te realiseren.

In juni 2020 is het nieuwe beleidskader Accommodatiebeleid in de raad vastgesteld, waarin multifunctioneel gebruik van ruimte een belangrijk uitgangspunt is. Door slimme combinaties van activiteiten kunnen we meer mogelijk maken en eerlijker en doelmatiger gebruik maken van accommodaties. We zetten de wijk-, buurt- en dorpenregeling (WBD) in om de leefbaarheid Ja (sociaal, fysiek en veilig) te stimuleren. Binnen het stedelijk WBD-budget worden City Boost initiatieven van jongeren gefaciliteerd. Projecten in 2020 die gedraaid zijn waren o.a. tijdens de Bossche zomer het project rondom straatintimidatie bij de Tramkade. Wethouder Mike van der Geld is hierbij aanwezig geweest. Verder is het project Pareljacht uitgevoerd waarbij jongeren tips en trucs krijgen hoe ze duurzame en verantwoorde (kleding)keuzes kunnen maken. In een leuke folder zijn de diverse kringloop en ruilwinkels van Den Bosch opgenomen. Je kunt dus zelf op “Pareljacht gaan” naar dat ene perfecte kleding- of interieurstuk. Vanaf 2021 is afgesproken dat initiatieven vanuit Cityboost uit de wijk en dorpsbudgetten gefaciliteerd kunnen worden. Hopelijk kunnen er in 2021 meer initiatieven gerealiseerd worden want tijdens de covid-periode in 2020 zijn er minder projecten aangedragen.

Vanuit een nieuw inkoop- en subsidiekader per 2020 gaan we Ja bewonersinitiatieven en informele organisaties beter faciliteren en stimuleren. Zo eenvoudig, transparant en regelarm mogelijk, zoveel mogelijk in samenhang. Met oog voor de menselijke maat en met ruimte voor differentiatie. Er zijn drie nieuwe subsidieregelingen opgesteld. Organisaties hebben op basis van deze subsidieregelingen subsidie aangevraagd. De samenhang tussen de drie regelingen is versterkt en aan de hand van actief accountmanagement zijn organisaties ondersteund in het proces. Organisaties ontvangen in 2021 en 2022 subsidie uit de regelingen Ouderen, Jongeren en Goed voor Elkaar. Organisaties ontvangen meerjarige subsidie.

78

Wat kostte het?

De exploitatie bestaat uit de jaarlijkse lasten en baten. In totaal gaat het om de volgende bedragen (bedragen x € 1.000): Begroting Begroting na primitief wijziging 2020 2020 13.796 16.525

Lasten

Rekening 2019 14.022

Baten

314

30

30

110

80

-13.708

-13.766

-16.495

-16.321

174

Saldo van lasten en baten

Rekening 2020 16.431

Verschil 94

Belangrijkste verschillen · Diverse kleine voordelen, onder andere bij Goed voor elkaar, ouderenbeleid en vrijwilligerswerk. Totaal voordeel € 174.000

Subsidies

Binnen dit programma zijn de volgende subsidies verleend: Geraamde subsidie Geraamde verstrekking subsidie primitieve verstrekking Doelstelling/ subsidieontvanger begroting na wijziging Een passend activiteiten-, diensten- en voorzieningenaanbod. 919.144 1.093.167

Verleende subsidie 1.089.000

Sociale activering

769.111

963.913

962.760

Vrijwilligerswerk

45.026

45.026

44.770

Emancipatiebeleid

105.007

84.228

81.470

Voorkomen en tegengaan eenzaamheid

0

5.000

5.000

Eenzaamheid

0

5.000

5.000

Vrijwillige inzet, informele zorg en omgaan met elkaar

2.985.749

1.150.518

1.251.933

Accommodatiebeleid

2.076.456

972.525

1.114.513

Algemene voorzieningen op wijkniveau

32.811

59.812

55.789

Wijk-, buurt- en dorpsbudget

741.290

0

0

Goed voor elkaar

135.192

118.181

81.631

We willen dat meer mensen in staat zijn om zelf of met behulp van hun sociaal netwerk hun leven vorm te geven. Maatschappelijke begeleiding

438.424

373.878

405.618

43.016

15.426

13.395

Ouderenbeleid

114.853

104.897

94.957

Mantelzorg

47.900

47.900

109.600

Fonds Burger Initiatieven

213.893

186.893

184.000

Seniorenraad

18.762

18.762

3.666

Wij dragen bij aan de (financiële) zelfredzaamheid van mensen. Sociale programma's

26.785

26.785

0

26.785

26.785

0

68.781

68.781

39.615

68.781

68.781

39.615

Zoveel mogelijk inwoners zijn zo lang mogelijk zelfstandig en zelfredzaam. Maatschappelijk werk

79

Een totaaloverzicht van de subsidies per programma en een register van de subsidieontvangers kunt u in de bijlagen vinden.

Verbonden partijen

In het Register Verbonden partijen staan de vaste gegevens van iedere verbonden partij waarin de gemeente ’s-Hertogenbosch deelneemt weergegeven. Onder ‘vaste’ gegevens verstaan we die gegevens, die niet ieder jaar wijzigen. Iedere twee jaar zal een check en eventuele update van deze gegevens plaatsvinden. Ook de zware regionale samenwerkingsverbanden waarin de gemeente ’sHertogenbosch participeert staan in dit register. Meer informatie over de verbonden partijen vindt u in de paragraaf verbonden partijen. Dit programma heeft geen verbonden partijen.

Risico's

In de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing vindt u een totaaloverzicht van de risico's. Op dit programma zijn geen risico's van toepassing.

Beleidskaders/Wet- en regelgeving

Budgettaire kaders inkoop Basis, Wmo en Jeugdhulp 2019 en bijstelling 2018 Evaluatie wijk-, buurt- en dorpsbudget 2017 Maatschappelijk Initiatieven Fonds (MIF) tussenstand resultaten Onderzoek ondersteuning mantelzorgers Plan van aanpak eenzaamheid 2016. Stand van zaken Plan van aanpak Eenzaamheid 2016. Resultaten onderzoek vrijwilligerswerk 2017 Sociaal ondernemen in ’s-Hertogenbosch 2018-2021

80

Wonen en werkomgeving Ambitie

We willen samen met partners, bedrijven en burgers de aantrekkelijkheid van onze gemeente nog verder vergroten; voor wonen, werken, verblijven en recreëren. Investeringen leveren een bijdrage aan de instandhouding van de kwaliteit en de concurrentiepositie van de stad en omgeving en versterken de toekomstbestendigheid. Accenten liggen op het versterken van de centrumfunctie, passend, betaalbaar en duurzaam wonen, aandacht voor aandachtsbuurten, een kwalitatief goede openbare ruimte, klimaatadaptatie (tegengaan wateroverlast en hittestress) en meer groen en biodiversiteit in en om de stad. BrabantStad, AgrifoodCapital en het Ruimtelijk Regionaal Overleg (RRO) NoordoostBrabant zijn voor ons belangrijke gremia om ons beleid in af te stemmen en samenwerking te zoeken. Gezamenlijk bewandelen we ook de ‘wegen’ naar Den Haag en Brussel. Onze ambitie is: naar een complete, compacte, contrastrijke en duurzame stad.

Effecten Covid-19

Omdat offline bijeenkomsten vanwege de Coronacrisis niet mogelijk waren, is een snelle draai gemaakt naar andere manieren van overleg en participatie. De online participatie bij project Station Oost is daarvan een voorbeeld. De online participatie voor dit project heeft geleid tot een overschrijding van € 54.000. Ook met betrekking tot de Omgevingswet zijn de effecten van COVID-19 merkbaar gebleken. De voorbereidingen op de Omgevingswet zijn bijzonder complex en integraal van karakter en vergt veel innovatief samenspel over afdelingen en sectoren heen. Deze samenwerkingsprocessen komen in een online-omgeving slecht tot hun recht. Agile werken heeft dit budgettaire nadeel weliswaar beperkt maar zeker niet kunnen compenseren. Het totale nadeel bedraagt in 2020 € 109.000.

Doelstellingen

De ambities uit het bestuursakkoord zijn vertaald naar de programmabegroting. Om deze ambities te realiseren zijn er binnen dit programma een of meerdere doelstellingen opgenomen met verschillende indicatoren. Op de volgende pagina's ziet u de realisatie van de outcome-indicatoren ("Wat wilden we bereiken?") en output-indicatoren ("Wat hebben we er voor gedaan?").

Behouden en versterken centrumfunctie

Wat wilden we bereiken? Wij streven naar behoud en versterking van onze centrumfunctie en economische aantrekkelijkheid van onze stad.

Indicator Verhouding aantal arbeidsplaatsen en feitelijke beroepsbevolking

Nulmeting

Doelstelling 2020

Realisatie Ambitie 2022 2020

1,24

> 1,24

1,30

> 1,29

1.944 m2

minimaal 1.944 m2

1976 m2

1.800 m2

6e plaats

Top 5

6e plaats

Top 5

Bron: Informatie afdeling SO/E&E

m2 verkoopvloeroppervlakte winkels per 1.000 inwoners Bron: Informatie afdeling SO/E&E

Woonaantrekkelijkheidsindex Bron: Atlas voor gemeenten

81

Wat hebben we er voor gedaan? Indicator

Gerealiseerd?

In 2020 zetten we de in 2019 ingezette nauwe samenwerking door met Ja Provincie, NS en ProRail, gericht op het verder onderzoeken en agenderen van de integrale opgave Knooppunt station 's-Hertogenbosch op de bestuurlijke tafels. De samenwerking is in 2020 uitgebreid met het Ministerie van I&W en heeft geleid tot een besluit van de Minister in het BO MIRT in november om voor stationsomgeving 's-Hertogenbosch een MIRTverkenning uit te voeren. Inzet van de gemeente is een integrale benadering gericht op mobiliteit, duurzaamheid en verstedelijkingsopgave. In 2021 start deze MIRTverkenning. De verkenning heeft naar verwachting een doorlooptijd van ruim 2 jaar. In 2020 werken we binnen het bestuurlijke samenwerkingsverband BrabantStad Ja verder aan de beleidsagenda ‘Strategische Agenda BrabantStad 2012-2020’. Speerpunten in deze agenda zijn de economische versterking door kennis, kunde & valorisatie, het vergroten van de internationale allure, het bevorderen van de (internationale) bereikbaarheid en het versterken van de stedelijke structuur van het stedelijk netwerk. Daarnaast voeren wij de Werkagenda uit met doeprojecten en doen we een gezamenlijke lobby op belangrijke dossiers zoals A2 en Cultuur. Voor de A2, het knooppunt en verstedelijkingsstrategie hebben we in het laatste MIRT-overleg afspraken kunnen maken over aanpak en over bijdragen van rijk en provincie.

De programmatische werkwijze zoals ontwikkeld in 2014 om de “Strategische Gedeeltelijk Agenda AgriFood Noordoost Brabant 2014-2020” in uitvoering te brengen, wordt in 2020 verder voortgezet middels de bestaande programma’s. In 2020 blijven we inzetten op het versterken en uitbouwen van de GROW-campus, met name voor het MKB. De kennisfunctie van de GROW-campus is van belang voor de gehele regio, derhalve ook een samenwerking met de andere kennis hotspots in de regio. De Grow Campus is als organisatie gestopt, de betrokken partijen werken nu projectmatig samen, oa. in de onder de vlag van Grow Campus gestarte projecten Datalab Agrifood en Datagedreven Agrifoodregio. Deze projecten worden gecofinancierd via EU-, Rijks- en provinciegeld. In 2020 werken we verder aan de samenwerking op het subregionale niveau van Ja de Meierij; op basis van al langer lopende samenwerkingen en de Toekomstagenda Vijf van de Meierij. Op subregionaal niveau is er vooral sprake van operationele samenwerking. Met het rijk en de provincie maken wij in het kader van de Gebiedsagenda Brabant afspraken over de actualisering van de investeringsagenda MIRT (Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport). In dat kader participeren we in het MIRT A2 Deil-Vught programma. De afspraken zijn gemaakt.

Ja

Met de Bossche zones (Spoorzone en A2-zone) blijven wij ons inzetten om Ja publieke en private partners aan ons te binden door middel van public affairs en communicatie. Het accent blijft vooralsnog liggen op de Spoorzone ‘sHertogenbosch. Met de programmatische aanpak van de Spoorzone werken we enerzijds samen met diverse partners in de projecten, anderzijds zetten we de Spoorzone als totaal neer in de contacten met hogere overheden en andere partners. Met diverse vormen van communicatie en participatie betrekken we belanghebbenden en stakeholders bij de verschillende opgaves.

82

Wij hebben de ambitie om tot de top van Nederlandse binnensteden te blijven Ja behoren. Conform afspraak met uw raad en tezamen met de partijen in de binnenstad werken wij aan een agenda en de uitvoering daarvan. Dat is gelukt volgens de monitor van Bureau Louter, waarin 's-Hertogenbosch op de vijfde plaats staat. Deze lijst van 81 gemeenten wordt aangevoerd door Rotterdam, Amsterdam, Utrecht en Eindhoven. De beperkte bouwcapaciteit en de sterke stijging van de bouwkosten zijn er de Gedeeltelijk oorzaak van dat in 2020 minder woningen worden opgeleverd in de Groote Wielen dan oorspronkelijk gepland. De bestemmingsplanprocedure voor het Centrum van De Groote Wielen is gestart. Dat geldt ook voor de nieuw te bouwen school, aldaar. Het opstellen van een MER en bestemmingsplan voor de Noordoosthoek is in voorbereiding en vindt naar verwachting plaats in 2020. Mede vanwege stimuleringsbijdragen is de productie van woningen in DGW en met name in De Lanen verhoogd. Maar ook de ontwikkelingen van de kloosters aan de Vlietdijk verlopen voorspoedig. De bestemmingsplanprocedure voor het centrum is inmiddels afgerond; het bestemmingplan is onherroepelijk. De bouw van de school Campus aan de Lanen is begin 2021 gestart. De voorbereiding voor het bestemmingsplan voor de Noordoosthoek lopen nog. Eind 2021 zal dat bestemmingsplan kunnen worden vastgesteld.

We versnellen de uitvoering van het Inspiratiedocument Zuid-Willemspark door Gedeeltelijk jaarlijks in het park te blijven investeren. We investeren in een doorvaarbaar en parkachtig Sluis O wat bijdraagt aan een levendig Zuid-Willemspark. In 2020 zijn diverse losse projecten gerealiseerd: parkinrichting gekoppeld aan Kanaalboulevard fase 1 (vlonderpad, wandelpad langs water, bankjes), tribune bij Nieuwehagen, steiger bij het Kruithuis. Voor de volgende fase van het Gasthuiskwartier, met 67 woningen, wordt de Ja planontwikkeling afgerond, de woningen in verkoop gebracht en indien succesvol in aanbouw genomen. In het Dwaalgebied worden kleinschalige nieuwbouwprojecten ingepast. De planvorming voor het zogenaamde Middengebied (Zusterhuis, Stergebouw, Regentenhuis en Oude Apotheek) wordt afgerond en de planprocedures opgestart. Ditzelfde geldt voor de programmering van de gebieden Tolburggarage, Burg. Loeffplein, Tolbrugstraat en Bloemenkamp. In 2020 is de planontwikkeling van de 67 woningen (blok C/D/E) geheel afgerond en de eerste woningen zijn in verkoop gebracht. Dit voorjaar start de bouw. De plannen voor blok F zijn voorbereid met 78 woningen, commerciële functies in de plint en parkeren en de gemeentelijke fietsenstalling onder de grond. In het Dwaalgebied zijn enkele kleinschalige projecten opgeleverd.

Voor het Middengebied zijn concrete plannen gemaakt voor de Oude Apotheek en het Regentenhuis. Voor Zusterhuis / Stergebouw / Mariapaviljoen is in overleg met de VOF Gasthuiskwartier een planconcept ontwikkeld; de VOF heeft vervolgens gesprekken met geïnteresseerde marktpartijen gestart. Voor de planontwikkeling van de Bloemenkamp en omgeving zijn gesprekken gestart met Brabant Wonen. Het Paleiskwartier nadert zijn voltooiing. Tussen de Paleisbrug en de Ja Vlijmenseweg wordt volop gebouwd: een hotel en appartementengebouwen Belvédère en Upstairs. De planologische procedure voor appartementengebouw Terrazzo wordt opgestart zodat in 2020 kan worden gestart met de bouw. Ook wordt er een aanvraag omgevingsvergunning verwacht voor de tweede kantoortoren naast Ricoh. De planvorming voor deelplan F is opgestart. In 2020 is gestart met de bouw van Terrazzo en het kantoor naast Ricoh. Ook de planvorming van deelplan F is in 2020 opgestart. Programma Hoogfrequent Spoor (PHS) en de boog bij Meteren: Wij blijven in de Nee public affairs voor het goederenvervoer aandringen op een betere benutting van de Betuwelijn, en daarnaast op (onderzoek naar) maatregelen die de te verwachten overlast beperken.

83

In 2020 is het Tracebesluit genomen voor PHS Meteren-Boxtel. Dat betekent dat onze gemeentelijke inzet zich momenteel vooral richt op stand-still van hinder als gevolg van de extra goederentreinen. Hiervoor werken we samen met de noordelijke gemeenten en de provincies Noord-Brabant en Gelderland. Uiteraard blijft de lobby voor betere benutting Betuwelijn overeind. Er wordt gewerkt aan het haalbaar maken en verder uitwerken van de Nee deelprojecten van het plan Willemspoort-Zuid. De planning is erop gericht te starten met de bouw in de eerste helft van 2021. Daarvoor is, waarschijnlijk begin 2020, een akkoord van de raad nodig ten aanzien van de ruimtelijke onderbouwing. Het stedenbouwkundig plan van Willemspoort-Zuid is afgerond. De voorbereiding van de start bouw heeft vertraging opgelopen door onder meer benodigde aanvullende onderzoeken en het haalbaar maken van de sociale woningbouwopgave. Verwacht wordt nu dat medio 2021 de ruimtelijke onderbouwing voorbereid is voor besluitvorming door de Raad. Met de totstandkoming van de ruimtelijke visie voor het Zuidwalgebied is het Ja kader gecreëerd om de binnenstedelijke transformatie van het KPN-complex, de herbestemming van het Spinhuiswalcomplex en diverse opgaven in de openbare ruimte concreet en in onderlinge samenhang uit te werken.

Daarbij is het KPNcomplex een geprioriteerde woningbouwontwikkeling in de binnenstad met 150 tot 200 woningen. In 2020 staan de planprocedures voor zowel KPN-complex als Spinhuiswalcomplex centraal, leidend tot een zo snel mogelijke start van realisatie. Na het raadsbesluit van september 2020 is de ruimtelijke procedure voor het bouwplan (220 huurappartementen, waarvan 62 sociale huurwoningen van Zayaz) succesvol doorlopen en is er een onherroepelijke bouwvergunning. Parallel is tevens een vergunning verleend voor de verplaatsing van de zendmast. Deze is einde 2020 verplaatst. Begin 2021 start de sloop van de gebouwdelen die plaatsmaken voor nieuwbouw. Na sloop start begin 2e kwartaal 2021 de nieuwbouw, beginnend me, de parkeerkelder. De doorlooptijd van de nieuwbouw en aansluitende de herinrichting van de openbare ruimte omvat ruim 2 jaar. Voor het Spinhuiswalcomplex is in 2020 door de eigenaar een haalbaarheidsonderzoek uitgevoerd voor de herbestemming gericht op de ontwikkeling van een hotel en gelieerde functies (horeca, expositie). Dit haalbaarheidsonderzoek wordt begin 2021 afgerond. Het voorontwerp bestemmingsplan, facetplan geluidszone en de MER zijn in mei Gedeeltelijk 2019 vastgesteld door het Algemeen Bestuur van de GR Heesch West. In juni zijn de plannen gepubliceerd voor inspraakreacties.

Voornemen is rond de jaarwisseling het ontwerp bestemmingsplan voor besluitvorming aan de gemeenteraden aan te bieden. Beoogd wordt praktisch direct na vaststelling van het bestemmingsplan, 2e helft 2020 tot uitvoering over te kunnen gaan. De ambitie om het meest duurzame bedrijventerrein van Noord-Brabant te worden is uitgewerkt in een circulair kwaliteitsplan. Voor de grootschalige lokale opwekking van duurzame energie wordt een energieconcept ontwikkeld. In de uitwerking worden participatie en meerwaardecreatie in het energieconcept betrokken. Er is 6 maanden vertraging; geplande vaststelling december 2021. Mede door af te zien van windturbines zijn omgevingseffecten sterk verschillend van 2019, dit heeft geleid tot andere uitgangspunten voor belangrijke onderzoeken. De vertraging betreft doorlooptijd onderzoek, beleidsontwikkeling i.h.b. stikstof en deels ook vanwege Corona ingewikkelder planoptimalisatie/afstemming met onder meer omgeving. Conceptontwikkeling Tramkade (culturele en creatieve hotspot) wordt ook in Ja 2020 doorgezet. Tegelijkertijd zal als uitvoering van de raadsmotie tezamen met betrokken partijen worden gesproken over perspectief en mogelijkheden voor de toekomst van het gebied.

84

De conceptontwikkeling Tramkade is opgenomen in het gebiedsperspectief Bossche Stadsdelta. In dit gebiedsperspectief is een werk- en cultuurprogramma opgenomen van circa 45.000 m² bruto vloeroppervlak. Dit is ongeveer een verdubbeling van het huidige aanbod. Dit programma biedt de mogelijkheid voor een permanente locatie voor de urban scene, zoals door uw raad is aangenomen in de motie Permanente locatie “Urban scene” in de raadsvergadering van 10 december 2019. Binnen het bruto vloeroppervlak is een gelijke verdeling tussen commercieel en niet-commercieel opgenomen. College en Raad hebben ingestemd met de aankoop van een ruimte onder blok F Ja in het Gasthuiskwartier om een gemeentelijke fietsenstalling te realiseren. Nu zorgdragen voor zo spoedig mogelijke realisatie en (op termijn) ingebruikname. In 2020 is de ontwikkeling van deze stalling met circa 1000 fietsparkeerplaatsen afgerond en is de aankoop definitief gemaakt. De voorbereiding van de realisatie is gestart; de ingebruikname is afhankelijk van de realisatie van de bovenbouw (blok F).

Evenwichtige woningmarkt

Wat wilden we bereiken? We zien het als uitdaging om mensen die een woning zoeken, voldoende kansen te bieden op een passende en betaalbare woning. Bijzondere aandacht gaat daarbij uit naar de laagste en de (lage) middeninkomens. Voldoende woningen bouwen is essentieel. Het gaat hierbij om het investeren in brede woonopgaven in de bestaande en nieuwe stad. Door het toevoegen van nieuwe woonmilieus en woon(zorg)concepten. Zorgen voor energiezuinige woningen en oog voor duurzaam ruimtegebruik. Dit betekent investeren in duurzame, leefbare en veilige wijken. Waar het prettig oud worden is. Waar kwetsbare huishoudens een plek hebben. Via het traject van de woonvisie zal de ambitie worden geactualiseerd. Indicator

Nulmeting

Doelstelling 2020

700 (geactualiseerd 2020)

800-900

700

1.050 (geactualiseerd 2020)

Aantal zeer actief woningzoekenden bij 7.008 WoonService (meer dan 12 keer per jaar (geactualiseerd reageren, op een woning in ’s2020) Hertogenbosch)

< 9.800

14.600

< 7.000 (geactualiseerd 2020)

> 1.800

1.755

> 1.800 (geactualiseerd 2020)

Aantal te bouwen woningen

Realisatie Ambitie 2022 2020

Bron: Woonagenda

Bron: WoonService

Aantal vrijkomende sociale huurwoningen

1.755 (geactualiseerd 2020)

Bron: WoonService

Wat hebben we er voor gedaan? Indicator

Gerealiseerd?

Om een zo hoog mogelijke woningproductie te realiseren (van in ieder geval 800- Gedeeltelijk 900 woningen) werken we intensief samen met marktpartijen en woningcorporaties. Onze focus ligt daarbij op het faciliteren van de woningbouw door het voeren van de benodigde procedures, het maken van afspraken, het beschikbaar stellen van gronden, verlenen van vergunningen etc. Met vaststelling nieuw beleid is ambitie op woningproductie verhoogd naar 10.500 in 10 jaar. In 2020 zijn ruim 700 woningen opgeleverd.

85

We werken met woningcorporaties samen om verschillende doelstellingen te Ja realiseren, denk aan de toevoeging van sociale huurwoningen, de plaatsing van tijdelijke woningen en we experimenteren om een betere benutting van de bestaande woningvoorraad en doorstroming te bevorderen. Daarmee hopen we het aantal vrijkomende huurwoningen te vergroten en het aantal actief woningenzoekenden te verkleinen. In 2020 is meer dan 30% van de gerealiseerde woningen in het sociale huursegment gerealiseerd. Corporaties hebben gematigd huurprijsbeleid gevolgd. En er is gestart met een 65-plus verhuisregeling om de doorstroming te bevorderen. We werken aan maatregelen om de woningvoorraad te verduurzamen. Het in Ja 2018 vastgestelde duurzaamheidsakkoord met de woningcorporaties vormt hiervoor de basis De samenwerking met de corporaties vanuit het Duurzaamheidsakkoord loopt voortvarend. Resultaten zijn onder andere: De energie-index is van corporatiewoningen is volgens de ambitie gedaald. Er zijn 533 woningen gerenoveerd. Projecten geveltuintjes en regentonnen zijn doorgezet. We huisvesten mensen met een passend aanbod van wonen en zorg met Ja bijbehorende begeleiding. Dit gaat in samenwerking met woningcorporaties, zorgaanbieders en particuliere partijen. Hier ligt een relatie met het programma Wonen en Zorg. Projecten in aanbouw o.a.: Zuiderschans, Mozartzingel, Zwartbroekweg, Tweede Hostel.

Vergunning verleend voor o.a.: Seringenstraat. Gerealiseerd Meester van Merwicklaan (Empelse Schans 42 appartementen voor ouderen). Er is gewerkt aan het verbeteren van de urgentieplusregeling en de afstemming tussen wonen en zorg daarbij. Gestart met realisatie Housing First en met de voorbereiding voor de Voorziening Langdurig Verblijf (VLV). We leggen begin 2020 de raad een nieuwe woonvisie voor. Daarmee worden de Ja ambities en doelstellingen voor het woonbeleid vastgelegd. Tot dat moment werken we aan de speerpunten zoals door de raad geformuleerd met de "Speerpunten woonagenda 2019-2020". Met vaststelling nieuw beleid is ambitie op woningproductie verhoogd naar 10.500 in 10 jaar. In 2020 zijn ruim 700 woningen opgeleverd.

Planmatige aanpak aandachtsbuurten

Wat wilden we bereiken? De aandachtsbuurten kenmerken zich door een opeenstapeling en concentratie van verschillende problematieken. Daardoor scoren zij vaak lager dan het stedelijk gemiddelde. Met de planmatige aanpak van aandachtsbuurten willen we een duurzame positieve ontwikkeling van deze buurten bereiken. We willen dat zij zich meer richting het stedelijk gemiddelde ontwikkelen. De nadruk ligt vanaf 2020 vooral op de aanpak van de Gestelse Buurt. Indicator Een positieve ontwikkeling van de aandachtsbuurten richting het stedelijk gemiddelde: 'gemiddelde' buurten

Nulmeting

Doelstelling 2020

Realisatie Ambitie 2022 2020

39

40

39

40

19

17

19

17

Bron: Wijk- en buurtmonitor (O&S)

Een positieve ontwikkeling van de aandachtsbuurten richting het stedelijk gemiddelde: '(zeer) zwakke' buurten

86

Bron: Wijk- en buurtmonitor (O&S)

Percentage inwoners dat het (helemaal) eens is met de stelling: “De gemeente draagt samen met bewoners zorg voor de ontwikkeling in buurten en wijken”.

37%

39%

37%

40%

17

18

17

18

Bron: Omnibusenquête (O&S)

Een positieve ontwikkeling van de aandachtsbuurten richting het stedelijk gemiddelde: 'sterke' buurten Bron: Wijk- en buurtmonitor (O&S)

Wat hebben we er voor gedaan? Indicator

Gerealiseerd?

De herontwikkeling van het Hart van Boschveld verloopt voorspoedig: inmiddels Gedeeltelijk zijn er 43 woningen opgeleverd, 51 woningen zijn in aanbouw. De overige 6 woningen volgen dit jaar; eerst wordt ter plekke een bestaande flat gesloopt. De 1e fase van het Groene Hart is aangelegd, de rest volgt na de oplevering van de bovenstaande woningen. Het bestemmingsplan van de voormalige schoollocatie 't Boschveld Vlek 3 voor de bouw van totaal 45 woningen is vastgesteld, start bouw is gepland voor eind dit jaar. De openbare ruimte op het binnenterrein van het winkelcentrum wordt heringericht. Ook worden de panden die gemeentelijk eigendom zijn, aangepakt. De particuliere eigenaren van de overige panden werken niet mee aan een verdere verbetering. De planvorming voor de sloop/nieuwbouw van de 7 flats aan de groenzone langs de Oude Vlijmenseweg is opgestart. De nieuwbouw in het Hart van Boschveld is volledig afgerond. In 2020 is gestart met de bouw van vlek 3. Tevens is de planvorming van vlek 21 (sloop/nieuwbouw 7 flats) afgerond. Voor de 1e fase is eind 2020 een Wabo-vergunning verleend. Voor de overige fases wordt in 2021 een bestemmingsplan in procedure gebracht. De aanpak van het Van Coehoornplein achter het winkelcentrum wordt in 2021 opgepakt. De Gestelse Buurt heeft zich ten opzichte van de andere buurten in de periode Gedeeltelijk 2016-2018 'gunstig' ontwikkeld.

Toch scoort de buurt in de Wijkmonitor 2018 (ruim) beneden gemiddeld. Op basis van een wijkvisie zal voor de Gestelse Buurt de uitvoering worden gericht op zowel op de sociaal-maatschappelijke problematiek van de buurt, als op de veiligheidsproblematiek en ruimtelijke knelpunten/aandachtspunten. Dit gebeurt in nauw overleg met onze partners en de bewoners. Met de sloop-nieuwbouw van de eerste twee appartementengebouwen is door BrabantWonen gestart. Hier worden 54 sterk verouderde sociale huurwoningen vervangen door 64 sociale huurwoningen. Buurtvisie ‘Gestelse buurt werkt’ is opgesteld en er is een start gemaakt met de uitvoering zowel in het sociaal maatschappelijke programma als de sloop en nieuwbouw.

Schone, hele en veilige openbare ruimte

Wat wilden we bereiken? Een schone, hele, veilige en slimme openbare ruimte waar de burgers tevreden over zijn en waar zij zich betrokken bij voelen. Dat wordt bij voorkeur ook zichtbaar in actieve bijdragen van hen in het kader van leefbaarheid.

87

Ondanks de vanaf 2016 doorgevoerde bezuinigingen streven we ernaar het bereikte niveau van tevredenheid over het onderhoud van de openbare ruimte te handhaven (conform raadsbesluit). In het Beleidsplan Beheer Openbare Ruimte 2016-2025 (BBOR) is daarvoor de “Bossche basiskwaliteit” geïntroduceerd. Deze basiskwaliteit garandeert onderhoudsniveaus die noodzakelijk zijn voor een veilige, leefbare omgeving, maar biedt ook ruimte voor maatwerk. Het succes van de Bossche basiskwaliteit gaan we monitoren op basis van tevredenheid. We zien hierbij meer mogelijkheden dan het sturen op onderhoudsniveaus. We verkennen uiteenlopende mogelijkheden om de tevredenheid te verhogen: door bewoners en ondernemers meer maatwerk te bieden, door betere informatie hierover en we kijken hoe we het serviceniveau rond meldingen kunnen verhogen. Indicator Kengetal verloedering (hondenpoep op straat, rommel op straat, bekladding van muren en/of gebouwen, vernieling van telefooncellen en bushokjes) (0=weinig voorkomend, 10=veel voorkomend)

Nulmeting

Doelstelling 2020

Realisatie Ambitie 2022 2020

3,1

3,1

3,4

3,1

6,6

6,6

6,5

6,6

7,5

7,5

7,5

7,5

7,3

7,3

7,4

7,3

Bron: KTO B&P

Rapportcijfer klanttevredenheid schoonhouden naaste woonomgeving (verwijderen zwerfafval, verwijderen graffiti, vegen van straten, verwijderen van herfstblad, leegmaken papierbakken, verwijderen van onkruid tussen de stoeptegels, wieden van onkruid) Bron: KTO B&P

Rapportcijfer klanttevredenheid onderhoud groen (maaien gazons, maaien van bermen, snoeien van bomen en struiken) Bron: KTO P&B

Rapportcijfer klanttevredenheid onderhoud verhardingen (onderhoud bestrating wegen, onderhoud trottoirs, onderhoud wandelpaden, onderhoud fietspaden) Bron: KTO P&B

Wat hebben we er voor gedaan? Indicator

Gerealiseerd?

Het plein langs de Onderwijsboulevard wordt heringericht na oplevering van het Gedeeltelijk nieuwe entreegebouw van het KW1College. Het plein wordt gebruikt als proeftuin voor de Slimme Buitenruimte. In september 2021 wordt het nieuwe entreegebouw in gebruik genomen. Het ontwerp is in voorbereiding en wordt in de zomer en het najaar uitgevoerd. Op het plein komt slimme verlichting. Projecten in de Binnenstad: herinrichting entree Bossche Broek, herinrichting Nee Nieuwstraat, opknappen van enkele stegen, aanleg wandel-/fietspad Hekellaan, herinrichting Barbaraplaats, Bethaniestraat (i.c.m. voorplein Groot Tuighuis). Planvorming aanpak van de omgeving van de binnenhaven (Van Tuldenstraat/Handelskade, Brede Haven/Smalle Haven). Uitvoering Entree Bossche Broek en Wandel/fietspad Hekellaan zijn voorzien in 2021. 88

Het oppakken van kleinschalige bewonersinitiatieven, zoals het opwaarderen van Gedeeltelijk speelplekken of de omgeving van de Vinkelse Molen. Diverse kleinschalige bewonersinitiatieven gerealiseerd, omgeving Vinkelse Molen in voorbereiding. Het herinrichten van de Onderwijsboulevard tot Groene Onderwijscampus Nee (afhankelijk van de uitkomst Living Lab Magistratenlaan/ Onderwijsboulevard). De voorbereiding en het participatietraject zijn gestart. Ontwerp voorzien in 2021, uitvoering 2022. Zodra de eerste fase van het Gasthuiskwartier wordt opgeleverd, wordt ook de openbare ruimte aangelegd, evenals delen van de openbare ruimte langs de randen (Nieuwstraat). Eerste fase is gerealiseerd

Ja

De inrichting van het Groene Hart van Boschveld wordt afgerond, evenals de Gedeeltelijk omgeving van het Winkelcentrum Boschveld. Inrichting Groene Hart van Boschveld is gerealiseerd. Van Coehoornplein (winkelcentrum) volgt in 2021 Er worden uiteenlopende mogelijkheden verkend om de tevredenheid verder te Ja verhogen. Via communicatie wordt de eigen rol van inwoners en ondernemers benadrukt bij een schone openbare ruimte en proberen we het gedrag van mensen te beïnvloeden. Zowel in gesprekken als met andere communicatievormen hebben we o.a. bewoners meegenomen in hoe zij zelf aan een schonere leefomgeving kunnen bijdragen, bijvoorbeeld met schoonmaakacties, afvalbakken bij horeca, hondenpoepacties. Er worden schoonmaakacties georganiseerd met bewoners en scholen en met Gedeeltelijk partners zoals het Waterschap en Natuurmonumenten. Door de Corona maatregelen konden er geen schoonmaakacties worden georganiseerd. In het 4e kwartaal van 2020 zijn we daarentegen gestart met het wijkhelden project. Volwassenen en kinderen die zelfstandig aan de slag willen met het opruimen van zwerfafval kunnen zich digitaal melden en krijgen materiaal om zwerfafval in de stad op te ruimen. Eind 2020 hadden zich 300 volwassenen en 190 kinderen aangemeld om aan de slag te gaan.

Bij hoofdwegen met een hoge geluidsbelasting passen we bij Ja vervangingsonderhoud zoveel mogelijk geluid reducerend asfalt toe. Bij wegen in de hoofdstructuur waar sprake is van vervangingsonderhoud en waar de geluidsbelasting hoog is, continueren we het beleid om zoveel mogelijk geluid reducerend asfalt SMA NL5 o.g. toe te passen. Mits de fors hogere aanleg-, exploitatie- en vervangingskosten zijn afgedekt zou bij uitzondering extra geluid reducerend asfalt kunnen worden toegepast. In toenemende mate ervaren inwoners hinder en overlast van vooral volgroeide Ja bomen en vragen maatregelen. Het blijkt steeds lastiger om aan deze wens tegemoet te komen. Om zo objectief mogelijk te kunnen blijven toetsen we de ervaren hinder aan het bomenbeleidsplan en het beleidsplan kapitaalgoederen. De hinder en overlast door volgroeide bomen is opgenomen in het bomenbeleidsplan en het beleidsplan kapitaalgoederen. In 2020 zijn 409 meldingen (meldingen verhardingen door derden) geweest van overlast van wortelgroei. Daarnaast zijn 2 jaarlijkse weginspecties volgens de CROW methodiek uitgevoerd en hebben daarnaast door zgn. zelf inspectie meldingen plaatsgehad.

89

Verbetering kwaliteit groen

Wat wilden we bereiken? Met De Groene Delta ontwikkelen wij ’s-Hertogenbosch als een aantrekkelijke, groene toekomstbestendige stad in een natuurrijke omgeving. Dit willen we bereiken in grensoverschrijdende samenwerkingen met overheden, natuur- en landbouworganisaties, bewoners, bedrijfsleven en onderwijs. De Groene Delta draagt zo bij aan een aantrekkelijke en biodiverse woon- en werkomgeving en een evenwichtige ontwikkeling van het stedelijk gebied. Wat hebben we er voor gedaan? Indicator

Gerealiseerd?

Voor het Kanaalpark maken we samen met belanghebbenden een afrondend Gedeeltelijk inrichtingsplan en wordt de uitvoering van Fase 2 afgerond (De Groene Delta 2 2018-2021). Inrichtingsplan Kanaalpark fase 2 is afgerond. Start van de aanleg in 2021 Realisatie van circa 20 hectare natuur inclusief een voedselbos vindt plaats in 2021 Voor de Dungense Polder wordt in 2020 een plan opgesteld om 10 hectare Nee nieuwe natuur te ontwikkelen. Planvorming kan pas starten nadat duidelijkheid is ontstaan over de MIRTA2 en de RES (De Groene Delta 2 2018-2021). De Dungense Polder ligt stil. Er is nog geen duidelijkheid rondom de MIRT A2 en de invulling rondom duurzame energie. De grondposities en belangen maken dat opstarten van een gebiedsproces op dit moment vanuit natuur niet goed mogelijk is. De inzet in de Hooge Heide is gericht op het realiseren van een aantrekkelijk Nee groen (zorg-)landschap. Landschapsinrichting rondom Vinkel, het maken van een wandelroute en recreatiekaart en het ondersteunen en begeleiden van lokale projecten zijn hier de activiteiten. Grotere investeringen staan hier niet op het programma (De Groene Delta 2 2018-2021). Er is geen invulling gegeven aan de recreatiekaart en wandelroutes in Hooge Heide. In de Diezemonding wordt op grote schaal de komende jaren nieuwe natuur Gedeeltelijk ontwikkeld.

Middels kleiwinning in de Henriëttewaard wordt een deel van de kosten gedekt. Het project is reeds opgestart en zal meerdere jaren lopen. In 2020 zullen de gronden in de Ertveldpolder worden ingericht en opengesteld (De Groene Delta 2 2018-2021). Planvorming voor beide projecten in de Henriëttewaard loopt. Uitvoering Ertveldpolder in 2021. Samen met het waterschap zoeken wij naar mogelijkheden (financiering) om de Gedeeltelijk StadsAa in te richten als een ecologische verbinding. In 2020 hopen wij duidelijkheid te hebben over de financiering en fasering van het project (De Groene Delta 2 2018-2021). Plan van aanpak is gemaakt, onderzoek naar financieringsmogelijkheden wordt in 2021 afgerond. In 2021 hopen we duidelijkheid te krijgen over de financiering. Inmiddels is wel de Groote Wetering wel als EVZ in voorbereiding genomen. Op basis van de Ecologische Stadsvisie worden losse biodiversiteitsprojecten, Gedeeltelijk zoals bloemrijke bermen en ecologische oevers uitgevoerd. Twee projecten, Welkom Otter en 'Wild van Vlinders' worden uitgevoerd in 2020 en zullen leiden tot nieuwe gewenste maatregelen. In de uitvoering wordt aansluiting gezocht bij de vergroeningsopgave die mede gericht wordt op biodiverse maatregelen. Het beheer wordt waar mogelijk aangepast naar ecologisch beheer. Natuurinclusief bouwen wordt bij zo veel mogelijk bouwprojecten toegepast d.m.v.

het inbouwen van nestgelegenheid. Zo veel als mogelijk wordt er samengewerkt met bewoners met initiatieven.

90

Op diverse plaatsen in de stad zijn bloemrijke bermen ingericht zoals de vlinderidylles aan de Aartshertogenlaan. Volgens planning zijn dit jaar ook weer ecologische oevers ingericht in samenwerking met het Waterschap. Het Otterproject is afgerond. Het heeft niet tot het gewenste resultaat geleid in de zin van investeringen in nieuwe natuur of vergroening. De visie wordt wel gebruikt om input te leveren in projecten rondom natuurontwikkeling en oplossen van ecologische barrières. ‘Wild voor vlinders’ is vervangen door een advies van de Vlinderstichting voor het vlindervriendelijk maken van groen in de stad ’s-Hertogenbosch. Er is meegedacht bij verschillende projecten waar natuurinclusief bouwen aan de orde is zoals Weener XL en een bouwproject aan de Kooikersweg. Structureel wordt gecommuniceerd over de Groene Delta. Hiermee zorgen wij Ja voor draagvlak, een goed gebruik en betrokkenheid. Vind plaats via ‘sociale media’, krantenberichten en artikelen alsmede gekoppeld aan de uitvoering van de projecten Samen met de regionale partners werken we aan een nieuwe ambitie voor de Nee grensoverschrijdende Groene Delta. Dit moet leiden tot een gezamenlijk projectenprogramma en zo mogelijk programmafinanciering. In 2020 verwachten wij dit programma te kunnen presenteren. Dit voornemen is uitgesteld.

Er vinden in 2021 verkennende gesprekken plaats met de regionale partijen om te bezien of er draagvlak en of voldoende reden is om te komen tot een regionaal programma.

Bestemmingsplannen en RO-procedures

Wat wilden we bereiken? Een aantrekkelijke stad om te wonen, werken en verblijven in stedenbouwkundig aantrekkelijke gebieden. De ruimtelijke ontwikkeling van de gemeente gaat steeds meer van ontwikkeling naar transformatie en beheer, waarbij kansen beter worden benut om bestaande wijken en dorpen op orde te houden en/of te transformeren. Wij willen belanghebbenden en belangstellenden vroegtijdig in de planvorming en de benodigde RO-procedures van deze gebieden betrekken. Daarnaast willen we alert kunnen blijven reageren op initiatieven vanuit de markt en de samenleving. Vaak resulteert dit in een RO-procedure op maat. Deze kan bestaan uit een bestemmingsplan- of afwijkingsprocedure. We streven voor het gemeentelijk grondgebied van ’s-Hertogenbosch naar actuele bestemmingsplannen dan wel beheersverordingen. Wat hebben we er voor gedaan? Indicator

Gerealiseerd?

In verband met het in werking treden van de Omgevingswet in 2021 gaan we aan Ja de slag met het opstellen van een Omgevingsvisie en verkenningen ten aanzien van het omgevingsplan. Deze visie en plannen vervangen de structuurvisie en bestemmingsplannen. Participatie is daar een belangrijk onderdeel in. Datum inwerkingtreding is verschoven naar 1 januari 2022. Op de verschillende sporen van de omgevingswet (omgevingsvisie, omgevingsplan, processen & dienstverlening en digitalisering) werken we hard aan de voorbereidingen en lopen goed op schema. Gewerkt aan koersdeel omgevingsvisie, participatie voor gebiedsvisies zijn gehouden, 3 succesvolle aanbestedingen software om aan te kunnen sluiten op de DSO landelijke voorziening. Bestemmingsplan verbrede reikwijdte NOhoek DGW, Omgevingsdialoog door initiatiefnemers ingevoerd. We begeleiden initiatiefnemers om hun ideeën om te zetten in concrete plannen. Gedeeltelijk Om tegen de achtergrond van een florerende economie het aantal kansrijke initiatieven dat van de grond komt te vergroten. Vele kansrijke initiatieven zijn inmiddels gerealiseerd en/of hebben een planologische procedure doorlopen. 91

We begeleiden initiatiefnemers om hun ideeën om te zetten in concrete plannen. Gedeeltelijk De economie floreert. Het aantal ruimtelijke initiatieven neemt daardoor toe. Nog steeds komen niet alle kansrijke initiatieven uiteindelijk van de grond. Het maken van een lange termijn planning blijft daardoor lastig. Vele kansrijke initiatieven zijn inmiddels gerealiseerd en/of hebben een planologische procedure doorlopen en verschillende initiaitiefnemers hebben hiervoor zelf een omgevingsdialoog gevoerd. De gemeenteraad ontvangt het halfjaarlijkse “overzicht bestemmingsplannen en RO-procedures” met daarin de betreffende actualiteit. Dit overzicht is conform afspraak twee maal verstrekt aan de gemeenteraad

Ja

Inspirerend architectuurklimaat

Wat wilden we bereiken? Een architectuurklimaat dat creativiteit bevordert, eenvormigheid voorkomt en aan de bouwwerken uit de verschillende perioden, statements uit de 21e eeuw toevoegt. Wat hebben we er voor gedaan? Indicator

Gerealiseerd?

Ondersteuning initiatieven van het Bosch Architectuur Initiatief (zoals het Gedeeltelijk jaarprogramma). Helaas zijn door corona verschillende activiteiten jaarprogramma niet of beperkt door kunnen gaan. Het benutten van de huidige hoogbouwmogelijkheden wordt en zal worden Ja meegenomen in de projecten. Conform de ingezette lijn in plan van aanpak omgevingsvisie zullen we de nota hoogbouw als onderdeel van de laag “ thematisch beleid” actualiseren. Hiertoe zullen we de nota hoogbouw als een van de bouwstenen in het onderdeel “thematisch beleid” uitwerken met stakeholders. Voorbereidingen voor de actualisatie nota hoogbouw zijn gestart. Bij concrete projecten worden hoogbouwmogelijkheden gestimuleerd.

Vergunningen, Toezicht en handhaving, Wet algemene bepalingen omgevingsrecht

Wat wilden we bereiken? Alle WABO activiteiten waaronder bedrijvigheid, bouwactiviteiten, milieuhinderlijke activiteiten, kappen, inritten en monumenten voldoen aan WABO regelgeving. Indicator Aantal ingekomen aanvragen en meldingen

Nulmeting

Doelstelling 2020

Realisatie Ambitie 2022 2020

2.230

2.200

3.171

2.200

60 / 85%

70 / 95%

70 / 95 %

70 / 95%

70%

80%

80%

90%

Bron: VTH/ODBN

Percentage actuele meldingen / vergunningen Bron: VTH/ODBN

Percentage integraal gecontroleerde inrichtingen Bron: VTH/ODBN

92

Wat hebben we er voor gedaan? Indicator

Gerealiseerd?

Beoordeling en toetsing van alle aanvragen en meldingen aan de geldende Wet Ja en regelgeving en vastgesteld gemeentelijk beleid. Binnenkomende vragen en meldingen worden overeenkomstig vastgesteld beleid getoetst aan wetten en regels. Adequate vergunningverlening, toezicht en handhaving gebaseerd op het Ja jaarlijkse uitvoeringsprogramma met inachtneming van de in de Wet VTH vastgestelde wettelijke vereisten. In dit integrale uitvoeringsprogramma zal de inzet van de capaciteit in 2020 bepaald worden op basis van een risicogerichte prioritering. Volgens de wet en regelgeving is in 2020 een uitvoeringsprogramma voor de VTH-taken op gebied van het omgevingsrecht vastgesteld met de benodigde capaciteit. Het uitvoeringsprogramma is opgesteld met behulp van een risicogerichte prioritering. De handhaving op verschillende thema’s wordt integraal opgepakt. In samenwerking met de OmgevingsDienst Brabant Noord (ODBN) wordt er voor Ja gezorgd dat de Bossche bedrijven voldoen aan actuele voorschriften en maatregelen van milieu, veiligheid en duurzaamheid. Inrichtingen worden integraal gecontroleerd. Volgens een uitvoeringsprogramma worden bedrijven integraal gecontroleerd. Hierbij wordt eveneens de actualiteit van de vergunning beoordeeld op de aspecten milieu, veiligheid en duurzaamheid.

In samenwerking met de Brandweer Brabant Noord wordt er voor gezorgd dat Ja panden voldoen aan actuele voorschriften ten aanzien van Brandveiligheid. Volgens ons uitvoeringsprogramma worden bestaande panden door de brandweer periodiek gecontroleerd. Hierbij wordt eveneens risicogericht geprioriteerd. Het bijhouden van een actueel bedrijvenbestand waaruit alle toezichthoudende Gedeeltelijk instanties hun gegevens kunnen halen. Hierbij zal ook samenwerking worden gezocht met de regionale brandweer en de ODBN. Deels gerealiseerd. Gegevens worden op verzoek gedeeld. Met de komst van de Omgevingswet wordt via internet een koppeling gemaakt. Het uitgangspunt bij de handhaving en het toezicht is om dit zo integraal mogelijk Ja met de ODBN en Veiligheidsregio te laten plaatsvinden. Toezicht en handhaving bij de risicobedrijven wordt door de brandweer en de ODBN gezamenlijk en integraal uitgevoerd. Bij overige bedrijven wordt indien nodig afstemming gezocht en vinden in voorkomende gevallen gezamenlijke controles plaats.

Slimme buitenruimte

Wat wilden we bereiken? De Spoorzone vervult een rol in de stad als broedplaats voor kenniswerkers, studenten en startups. Met de gemeenteraad is op 6 maart 2018 overeengekomen in het gebied expliciet ruimte te bieden voor innovatie en vernieuwing. Dit proces starten we programmatisch op met het datagedreven digitaal verslimmen van de fysieke buitenruimte. Het betreft een programma voor drie jaar. Doelstelling is om met technologie en data de fysieke buitenruimte te innoveren gericht op het versterken van de kwaliteit, vitaliteit en sociale veiligheid van de openbare ruimte. Het programma levert een bijdrage aan de moderne en aantrekkelijke leefomgeving van Spoorzone en het programma Slim ’s-Hertogenbosch. Het uitgangspunt voor de slimme buitenruimte is doen, experimenteren en leren. In de Spoorzone testen we dingen uit die anderen (zoals bedrijven, studenten, bewoners, andere gemeenten) en wij zelf hebben bedacht. We leren door te doen en te experimenteren via een open

93

samenwerking en het delen van kennis. We nemen hierbij de “lead” (aanjagen, financiering e.d.) en werken geleidelijk toe naar een duurzaam participatiemodel. Wat hebben we er voor gedaan? Indicator

Gerealiseerd?

Het IoT Stadslab is een duurzame open technische werkplaats. In dit Stadslab Ja onderzoeken we samen de mogelijkheden die ontstaan wanneer fysieke objecten en de virtuele wereld samenkomen. Het IoT Stadslab ligt op bedrijventerrein Grasso / Grenco. Hier zijn naast het Boschveld Ambachten Centrum (BAC), jonge, innovatieve ICT bedrijven gehuisvest. Het IoT Stadslab is een technische werkplaats waar bedrijfsleven, studenten en overheid samenwerken, kennisdelen en experimenteren. Op het gebied van nieuwe technologie en open data gericht op het digitaliseren van de fysieke buitenruimte. Onderwerpen zijn sensoren, IoT, robotica, BIG data (realtime – 3D). Daarnaast gaat het Spark MakersLab ook onderdeel uitmaken van dit terrein. Loopt Smart Square wordt een ontmoetingsplek in de openbare ruimte aan de Gedeeltelijk Onderwijsboulevard op plein voor KW1C. Een experimenteerruimte voor innovatieve, (data)toepassingen. Hier testen we werkende concepten in de praktijk, inspireren we elkaar en leggen we verbindingen (sociaal en digitaal). Smart Square is een initiatief voor een periode van maximaal 5 jaar. We willen met dit plein de dynamiek en beleving van de ‘slimme’ buitenruimte zichtbaar en voelbaar maken. En een innovatieve etalage zijn van de Spoorzone.

Voor het plein aan de Onderwijsboulevard geldt dat we de herinrichting koppelen aan ingebruikname van de nieuwbouw van het Koning Willem I college bij aanvang schooljaar 2021-2022. Eerder hebben we geprobeerd om met een zogenaamde ‘Smart Box’ invulling te geven aan het begrip Slimme buitenruimte in combinatie met ontmoetingsplek voor bewoners, bedrijven en studente. Hierbij was ook de uitkomst van de BAI-prijsvraag betrokken. Dit initiatief is echter niet haalbaar gebleken, hierover is de raad geïnformeerd via het Raadsinfobulletin. Het ontwerp voor het plein biedt wel voldoende gelegenheid om initiatieven op te laten plaats vinden in het kader van slimme buitenruimte en mogelijk events in het kader van de DenBoschDataWeek. In de Spoorzone testen we nieuwe concepten en technologieën uit in de openbare ruimte. Deze concepten en experimenten komen samen in een innovatietour. Met deze route geven we mede ruchtbaarheid aan Spoorzone als innovatiedistrict en het programma de Slimme Buitenruimte. Deze is gerealiseerd via een route op de app.

Ja

Wat kostte het?

De exploitatie bestaat uit de jaarlijkse lasten en baten. In totaal gaat het om de volgende bedragen (bedragen x € 1.000): Begroting Begroting na primitief wijziging 2020 2020 80.939 98.076

Lasten

Rekening 2019 93.984

Rekening 2020 163.424

Verschil -65.348

Baten

67.101

52.461

69.190

135.787

66.596

Saldo van lasten en baten

-26.883

-28.478

-28.885

-27.637

1.248

94

Belangrijkste verschillen · Uitstel van de invoering van de Omgevingswet leidt tot extra kosten. Nadeel € 109.000 · Het later realiseren van investeringen leidt tot verschillen in kapitaallasten. Per saldo een voordeel van € 227.000 · Meer bouwaanvragen in de categorieën bouwsommen boven de € 2 miljoen en € 5 miljoen leiden tot hogere legesopbrengsten. Voordeel € 2.400.000 · Er zijn extra kosten gemaakt voor het beheer en onderhoud van groen. Het betreft met name meerkosten voor de inboet van plantenvakken welke door de droogte niet meer herstelden. Ook heeft de droogte gezorgd voor de noodzaak tot water geven wat extra kosten met zich meebrengt. Nadeel € 170.000 · Bij de herindeling in 2015 zijn lopende projecten vanuit Maasdonk overgenomen door de gemeente ’s-Hertogenbosch. Een van deze projecten betreft de Visie Groene Schil Nuland die als doel heeft het saneren van milieubelasting in de gebieden in de visie (oost- ,west- en zuidzijde van het dorp), het toevoegen van groen/recreatieve/landschappelijke waarden in het gebied, en het mogelijk maken van kleinschalige woningbouwprojecten op grond van derden. Deze laatste doelstelling vormt de financiële draagkracht en dekking voor de andere doelstellingen. Na vaststelling van de Visie door de Raad van Maasdonk in 2012, is destijds direct begonnen met doelstelling 1 door het opkopen van een grote varkenshouderij.

Verder zijn, behoudens 1 veebedrijf, een aantal milieubelastende activiteiten gesaneerd en zijn er 16 woningen gerealiseerd. Het toevoegen van groen heeft met name op de particuliere kavels plaatsgevonden. Uitgangspunt is geweest dat de grondeigenaren in het gebied uiteindelijk tot woningbouwontwikkeling over zouden gaan. Afgelopen periode is een traject van verhoogde intensiteit ingezet om dit te bewerkstelligen. Op basis van de nu te verwachten ruimtelijke ontwikkelingen en initiatieven is de conclusie dat mogelijk niet alles zal worden gerealiseerd. Daarom wordt nu een voorziening getroffen, nadeel € 830.000

Subsidies

Binnen dit programma zijn de volgende subsidies verleend:

Doelstelling/ subsidieontvanger Bijdrage aan het realiseren van de JADS bedrijvenassociatie alsmede het uitvoeren van aanvullende valorisatieactiviteiten. Jheronimus Academy of Data Science

Geraamde subsidie Geraamde verstrekking subsidie primitieve verstrekking begroting na wijziging 200.000 0