jaarrekening definitief incl. bijlagen

Jaarstukken 2024 Gemeente 's-Hertogenbosch met als onderdelen het jaarverslag en de jaarrekening 2024

Inhoudsopgave Hoofdlijnen ..............................................................................................................................................3 Bestuurlijke hoofdlijnen.......................................................................................................................3 Financiële hoofdlijnen .........................................................................................................................7 Programma's ..........................................................................................................................................15 Bestuursorganen- en ondersteuning .................................................................................................15 Dienstverlening met een kloppend hart voor de samenleving .........................................................25 Gezondheid, sociale structuur en maatschappelijke ondersteuning ................................................31 Veiligheid ...........................................................................................................................................51 Cultureel klimaat................................................................................................................................63 Gelijke kansen op talentontwikkeling

...............................................................................................87 Verstedelijking en wonen ................................................................................................................104 Openbare ruimte, water en groen ..................................................................................................121 Bereikbare stad, dorpen en wijken ..................................................................................................136 Sport en recreatie ............................................................................................................................146 Energie, duurzaamheid en milieu ....................................................................................................159 Cultuurhistorische kwaliteit .............................................................................................................180 Ruimte voor economie en voorzieningen .......................................................................................190 Werk en inkomen ............................................................................................................................210 Gelijke kansen op financiële zelfredzaamheid ................................................................................222 Beleggingen en overige baten en lasten

.........................................................................................230 Gemeentelijke belastingen ..............................................................................................................238 Algemene uitkering gemeentefonds ...............................................................................................240 Paragrafen............................................................................................................................................241 Lokale heffingen ..............................................................................................................................241 Weerstandsvermogen en risicobeheersing .....................................................................................248 Onderhoud kapitaalgoederen .........................................................................................................257 Financiering ......................................................................................................................................264 Bedrijfsvoering .................................................................................................................................269 Verbonden partijen..........................................................................................................................282 Grondbeleid

.....................................................................................................................................290 Jaarrekening .........................................................................................................................................310 Overzicht van de baten en lasten ....................................................................................................311 De balans per 31 december 2024 ....................................................................................................315

Jaarrekening 2024

Hoofdlijnen Bestuurlijke hoofdlijnen Dit jaarverslag markeert de terugblik op het derde jaar van deze bestuursperiode. We hebben in 2024 doorgepakt op de uitvoering van het bestuursakkoord en de realisatie van beleidsdoelen. Hiermee werkten we aan ’s-Hertogenbosch als aantrekkelijke gemeente waar het goed wonen, werken en recreëren is. We doen dit in een context van grote landelijke en internationale dynamiek. De geopolitieke situatie heeft (vroeg of laat) impact op onze inwoners, bedrijven en stad. Dat zien we in de opvang van ontheemden, klimaatverandering, economische effecten, maar ook in het doorsijpelen van mondiale issues in onze samenleving die soms tot polarisatie en radicalisering op lokaal niveau leiden. Juist van ons als gemeente wordt dan verwacht dat we stabiliteit bieden én dat we benaderbaar zijn, en in verbinding met de samenleving. Juist als meest nabije overheidslaag. Ook de nationale context was in 2024 aan verandering onderhevig, met impact op lokale overheden. In de plannen van het nieuwe Kabinet-Schoof, dat in juli 2024 aantrad, was bijv. niet voorzien dat het ‘ravijnjaar’ volledig is opgelost waardoor veel gemeenten moeite hebben met het sluiten krijgen van hun begroting. In deze context voeren wij in ’s-Hertogenbosch nog altijd ons eigen plan en gaan door met uitvoering.

We realiseren de doelen uit het bestuursakkoord stapsgewijs en gaan gestaag daarin verder. Hoofdlijnen In 2024 is veel voortgang geboekt op de hoofdopgaven uit het bestuursakkoord. In het bestuursakkoord hebben we stevig ingezet op woningbouw, met een sterker accent op betaalbare woningen. In 2024 zijn we, naast de realisatie van woningen in de projecten in uitvoering, gestart met de planvorming van een flink aantal nieuwe locaties. Zo heeft de gemeenteraad bijvoorbeeld het ontwerpbestemmingsplan Brabantbad vastgesteld, waarmee circa 177 woningen gerealiseerd kunnen worden- waarvan de helft betaalbaar. Daarnaast is het ontwikkelkader Van Herpense Weide vastgesteld. In dit plangebied kunnen tussen de 450 en 500 woningen gerealiseerd worden, waarvan circa 80% betaalbaar. Deze locatie is ook succesvol aangedragen als een pilot in het rijksprogramma gericht op versnelling van woningbouw. Ook kan niet onvermeld blijven dat uw gemeenteraad het ontwikkelplan voor de Bossche Stadsdelta heeft vastgesteld, waarmee een nieuw dynamisch, cultureel, stedelijk gebied gecreëerd wordt, met een groot en gevarieerd (grotendeels betaalbaar) woningaanbod dat daarbij past, inclusief een plek voor het nieuwe Design Museum. We hebben met elkaar het strategische woondebat gevoerd in het voorjaar van 2024.

Het was goed om te zien dat uw gemeenteraad, in het bijzonder de Commissie Omgeving, in de vorm van het debat en verschillende moties, meezoekt naar mogelijkheden om dit maatschappelijke vraagstuk vanuit allerlei perspectieven aan te pakken. De omgevingswet is per 1-1-2024 ingegaan, en we hebben de concept omgevingsvisie ’s-Hertogenbosch opgesteld en aan uw raad gepresenteerd. De gebiedspaspoorten Groen en Klimaatbestendig zijn vastgesteld. Binnen de afvalstoffendienst is hard gewerkt aan het op orde krijgen van de basis en de verbetering van de veiligheid. De verbeteraanpak bij de Afvalstoffendienst is een proces van lange adem. Op het gebied van fysieke veiligheid hebben we behoorlijke stappen genomen om het veilig werken voor onze medewerkers te borgen. Hierbij staat centraal dat we vooral rust en stabiliteit binnen de organisatie willen brengen. Op het terrein van energie is voortgang geboekt in de ontwikkeling van de Duurzame Polder.

3

Jaarrekening 2024 Met de terinzagelegging van het ontwerp Programma Duurzame Polder en Plan-MER, zetten we belangrijke stappen in het bereiken van onze ambitie om in 2045 klimaatneutraal te zijn. De concrete resultaten voor inwoners die geboekt zijn in de warmtetransitie in 2024 zijn talrijk; een kleine greep daaruit: 14 VVE’s hebben deelgenomen aan de VVE-aanpak, 216 woningen krijgen volledige schilisolatie, er zijn 30 gecertificeerde energiecoaches gestart, en 4.434 huishoudens zijn geholpen door het Bossche bespaarteam. We hebben ook onze armoederegelingen versimpeld, om zo inwoners in armoede beter te kunnen ondersteunen en niet-gebruik tegen te gaan. Ook zijn we gestart met de uitvoering van het programma ‘Samen Gezond’. Hiermee zetten we meer en langduriger in op het verkleinen van de gezondheidsverschillen en het vergroten van het gezondheidspotentieel van inwoners met (een risico op) gezondheidsachterstanden. Ook aan mentale gezondheid van jongeren besteedden we aandacht, bijvoorbeeld via het kunstwerk “Stille Strijd”. We hebben in mei het landelijke Gelijke Kansen festival 'Samen Impact Maken' georganiseerd in ‘s-Hertogenbosch. We gingen in 2024 op tal van manieren door met het versterken van onze sociale structuur en zo de beweging van ik naar wij verder te brengen.

De opvang van ontheemden, op de vlucht voor oorlog en geweld, is goed georganiseerd in ’s-Hertogenbosch. We herbergen asielzoekers, Oekraïense vluchtelingen en statushouders op een Bossche manier: gastvrij, humaan, betrokken en met degelijke kwaliteit. We streven naar normalisatie in het verblijf van Oekraïense vluchtelingen en asielzoekers in onze gemeente: we zien hen als onze nieuwe inwoners. Daarbij hoort ook werken, het leren van de Nederlandse taal, participeren en daar waar het kan bijdragen in de kosten voor wonen en levensonderhoud. Weener XL is daarom gestart met arbeidsmarkttoeleiding van zowel asielzoekers als statushouders uit de opvang. Op de hoofdopgave Onderscheidend ’s-Hertogenbosch is veel voortgang geboekt. Uw raad heeft de nieuwe economische visie vastgesteld, met daarin de focus op impact ondernemen. Ook de toeristische visie is vastgesteld. Op het terrein van cultuur waren er grote ontwikkelingen: op 1 maart opende koning Willem-Alexander het nieuwe Theater aan de Parade. Na jaren van verbouwing is hier gestart met een nieuwe programmering en kunnen we genieten van tal van prachtige voorstellingen. Ook zijn we gestart met de verbouwing van Huis73. Even belangrijk is de ondersteuning voor kleinschaligere Bossche makers en amateurkunsten, via ons stelsel van ondersteuningsregelingen.

Zo hebben we via de Bossche Makersregeling invulling gegeven aan de ambitie uit het bestuursakkoord en de Cultuurnota om het makersklimaat in ’s-Hertogenbosch te stimuleren en is het voor amateurverenigingen makkelijker geworden om binnen de regelingen aan te vragen voor bijzondere projecten of programma's. Ruim 50.000 mensen zagen in oktober de Bossche Beeldenstorm geprojecteerd op de Sint-Janskathedraal: een cadeau aan de stad ter ere van 800 jaar Sint-Jan. Het raadsvoorstel Leefbare, gastvrije en bereikbare Brede Binnenstad - Verkeersstructuur 2030 is eind 2024 aangenomen. We zijn gekomen tot een breed mobiliteitspakket tegen de overlast van de pauzering van de MIRT-verkenning A2 Deil-Vught. De aanleg van de snelfietsroute naar Zaltbommel is gestart, en de fietsenstalling aan de westzijde van het station is geopend. In het najaar van 2024 heeft het Rijk de knooppuntontwikkeling station Bosch Centraal herbevestigd, en is afgesproken om te komen tot financiële uitwerking in 2025. We zijn trots dat we met de adviesgroep van inwoners, horeca, Oeteldonksche Club en retail samen tot afspraken zijn gekomen om 11-11 en carnaval goed in te passen in de stad, zodat de mix van genieten en overlast beperken optimaal en Oeteldonk centraal te stellen is geworden.

4

Jaarrekening 2024

Bij de toename van de explosies in de tweede helft van 2024 in de stad hebben we in nauw contact gestaan met OM en politie. Vanuit de gemeente hebben we ingezet op nazorg in de wijken en sluiten aan bij het landelijke Strategisch Offensief Tegen Explosies. De dienstverlening aan inwoners en ondernemers liep in 2024 gewoon door. Het eerste wat de inwoner vaak merkt van de gemeente is de aanvraag van bijvoorbeeld paspoort, rijbewijs, of vergunning. In 2024 hadden we te maken met een piek in aanvragen van reisdocumenten. Via de opschaling van burgerzaken is deze goed opgevangen. Het eerste Burgerberaad leverde een schat aan informatie op. Er vonden mooie gesprekken plaats tussen inwoners die elkaar niet kenden. En met ambtenaren uit de gemeente en maatschappelijke partners. Hierdoor ontstond er ook meer begrip naar elkaar toe. Redenen genoeg om dit instrument weer in te zetten en nu samen met inwoners aan een participatievisie te werken. Tot slot 2025 is het laatste jaar van deze bestuursperiode. We kijken er naar uit om de opgaven uit het bestuursakkoord af te ronden. En toe te werken naar een goede overgang naar een nieuwe collegeperiode in 2026. Ondertussen werken we aan het Verhaal voor ’s-Hertogenbosch. Daar gaan we mee naar buiten in april 2025, in de wens er verder samen met de stad aan te kunnen bouwen. Als kathedralenbouwers van ’s-Hertogenbosch.

Tegelijk zien we dat er uitdagingen blijven; als meest nabije overheid, willen we ervoor zorgen dat we in goed contact staan met onze inwoners. Juist ook op onderwerpen waar het niet vanzelfsprekend is dat we elkaar meteen vinden. We blijven dan ook het komende jaar met een open blik oplossingen vinden voor de vraagstukken van deze tijd.

Beleidskaders Bestuursakkoord 2022-2026 Begroting 2024 Jaarverslag 2023

5

Jaarrekening 2024

Jaarrekeningproces De jaarstukken over 2024 worden in de gemeenteraadsvergadering van 3 juni 2025 voorgelegd.

Raadsvoorstel Het raadsvoorstel Jaarverslag en jaarrekening 2024 staat op de agenda voor de gemeenteraadsvergadering van 3 juni 2025. Het college van burgemeester en wethouders stelt in het voorstel de gemeenteraad voor het volgende te besluiten: 1. Vaststellen van het jaarverslag en jaarrekening 2024 2. Het resultaat ad € 4,5 miljoen positief te verrekenen met de algemene reserve; 3. Vaststellen van de jaarrekening 2024 van Orthen.

6

Jaarrekening 2024

Financiële hoofdlijnen Inleiding Dit onderdeel geeft inzicht in de uitkomst van de rekening van de gemeente 's-Hertogenbosch over 2024. De presentatie van het resultaat gebeurt op hoofdlijnen. Een meer gedetailleerde analyse is opgenomen bij de behandeling van de programma's. Het voorstel tot bestemming van het rekeningresultaat is het sluitstuk van dit onderdeel. Uitkomst Bedragen (* € miljoen) Lasten Baten Saldo lasten en baten Mutatie eigen vermogen - Toevoegingen - Beschikkingen Per saldo mutaties eigen vermogen geraamd/gerealiseerd resultaat

Begroting 2024 na wijziging 937,8 925,7 -12,1

Rekening 2024

Verschil 848,3 876,6 28,2

88,4 -49,1 40,3

90,2 102,3 12,1

127,8 104,1 -23,7

-37,5 1,7 -35,8

0

4,5

4,5

7

Jaarrekening 2024 Verschillenanalyse (bedragen x € 1,0 miljoen) 1. Uitkomst actualisatie begroting 2024 2. Algemene uitkering (diverse reserves) 3. Taakmutaties en decentralisatieuitkering decembercirculaire 2024 4. Beschermd wonen en maatschappelijke opvang 5. Vrouwenopvang 6. WMO 2007/2015 7. Arbeidsparticipatie (Reserve Werk- en Ontwikkelbedrijf) 8. Beheer en onderhoud Openbare ruimte 9. Jeugdhulp (Reserve Sociaal & Zorgfonds) 10. Bijzondere bijstand 11. BUIG (reserve Werk en Inkomen) 12.Energieregeling: Lokale steun aan maatschappelijke en culturele partners en sportverenigingen 13. Afvalstoffendienst 14. Evenementen 15. VPB 16.Financieringsresultaat 17. Grondexploitatie (Algemene Bedrijfsreserve, reserve grote projecten, reserve grote werken) 18. Kapitaallasten 19. Mobiliteitsaanpak brede binnenstad 20. Onderwijshuisvesting 21. OZB 22. Parkeren 23. Pensioen wethouders 24. Bossche zomer 25. Bossche pas 26. Toeristenbelasting 27. Tussenrekeningen en voormalig personeel 28. Dividend Enexis 29. Overige verschillen

8

Resultaat voor bestemming

Resultaatbestemming Resultaat na bestemming -1,9 0

-1,9

-0,5

0

-0,5

1,2

-1,2

0,0

0,7

-0,7

0,0

0,2 0,5 3,0

-0,2 -0,5 -3,0

0,0 0,0 0,0

-0,4

-0,1

-0,5

2,3

-2,3

0,0

-0,2 3,6

-0,1 -0,1

-0,3 3,5

0,5

0

0,5

-6,0 -0,4 0,5 1,7 13,6

0 0 0 0 -14,0

-6,0 -0,4 0,5 1,7 -0,4

5,5 0,3

-1,7 0

3,9 0,3

0,6 0,6 0,2 -2,7 0,3 0,2 -0,2 3,1

-0,2 0 -0,2 0 0 0 0 0

0,4 0,6 0,0 -2,7 0,3 0,2 -0,2 3,1

0,2 13,4

0 -11,5

0,2 1,9

Jaarrekening 2024 Verschillenanalyse (bedragen x € 1,0 miljoen) (diverse reserves) Eindtotaal

Resultaat voor bestemming

Resultaatbestemming Resultaat na bestemming 40,3

-35,8

4,5

1.Uitkomst actualisatie begroting 2024 De actualisatie van de begroting 2024 resulteerde in een tekort van € 1,9 miljoen. 2.Algmene uitkering (diverse reserves) De actualisatie van basisgegevens 2024 leidt tot een negatief budgettair resultaat van € 0,4 miljoen. Belangrijkste oorzaak hiervoor zijn de hogere WOZ waarden. Deze leiden bij de OZB tot een hogere belastinginkomst, maar drukken tegelijk negatief op de bijdrage uit het gemeentefonds. Daarnaast resulteert de bijstelling van de uitkeringsfactor over voorgaande jaren in een negatieve bijstelling van € 0,1 miljoen. Per saldo is de bijdrage uit het gemeentefonds daarmee € 0,5 miljoen lager dan begroot. 3.Taakmutaties en decentralisatie uitkering decembercirculaire 2024 In de decembercirculaire 2024 zijn een aantal (nieuwe) decentralisatie-uitkeringen en taakmutaties opgenomen. De grootste mutaties zijn compensatieregeling niet beoogde kosten jeugdzorg, faciliteitenbesluit Opvangcentra, meerkosten Oekraïne Sociaal Domein en Vangnetregeling energietoelage. Bijna alle decentralisatie uitkeringen worden overgeheveld naar 2025, zodat ze kunnen worden aangewend voor het desbetreffend doel. 4.Beschermd Wonen en Maatschappelijke opvang Ten opzichte van de begroting is er in totaal een nadeel van € 0,6 miljoen. De kosten voor zorginkoop beschermd wonen zijn hoger dan begroot (€ 1,8 miljoen).

Dit betreft met name de Voorziening Langdurig Verblijf (VLV) en maatwerk voor beschermd wonen. Bij de start van de VLV zijn veel nieuwe cliënten vanuit de Wmo-BW ingestroomd, en de verwachting is dat een deel van deze cliënten de komende tijd gaat doorstromen naar de Wet langdurige zorg (Wlz). Daarmee verwachten we dat deze verhoogde kosten van € 1,8 miljoen voor inkoop gedeeltelijk incidenteel zullen zijn. We zien ook de kosten voor maatwerk stijgen, onder andere voor forensische BW en BW voor cliënten met licht verstandelijke beperkingen. De zorginkoop van Maatschappelijke opvang laat een klein voordeel zien van € 0,1 miljoen. De uitgaven voor het persoonsgebonden budget (PGB) zijn dalend, in lijn met ons beleid voor beschermd wonen (€ 0,2 miljoen). Op de ontwikkel- en uitvoeringskosten BW en MO is een voordeel van € 0,2 miljoen. Dit is tweeledig, de opstart van de voorziening langdurig verblijf (VLV) kostte meer dan begroot. Dit betreft de kosten voor de gefaseerde instroom en de twee timeout-units en extra maatregelen in de openbare ruimte. En aan de andere kant zien we op de overige ontwikkel- en uitvoeringskosten een aantal voordelen: de ontwikkeling van een respijthuis GGZ is ‘on hold’ gezet (Zorgverzekeraar financiert niet mee), preventieve maatregelen onder andere voor arbeidsmigranten nog in onderzoek hebben, en daarnaast door minder uitgaven op o.a.

de post onvoorzien en het netwerk continuering zorg en verblijf (de doorbraaktafel gaat die rol vervullen). Voor verslavingspreventie en medische heroïne zien we een voordeel van € 0,7 miljoen. Bovenstaande voor- en nadelen worden verrekend met de reserve Beschermd Wonen/ Maatschappelijke opvang regionaal. 5.Vrouwenopvang (reserve Sociaal & Zorgfonds) Voor de Vrouwenopvang blijkt er in totaal een voordeel van € 0,2 miljoen. De gemeente Vught was toegewezen aan de centrumgemeente Eindhoven voor de doeluitkering vrouwenopvang. Dit is per 1

9

Jaarrekening 2024 januari 2024 gecorrigeerd. Deze middelen zijn in 2024 (nog) niet volledig benut. Het voordeel van € 0,2 miljoen zal worden gestort in de reserve Sociaal & Zorgfonds, om toekomstige kosten voor de vrouwenopvang op te vangen. 6.WMO 2007/2015 In 2024 is er een totaal voordeel van € 0,5 miljoen. Dit wordt enerzijds veroorzaakt door een overschot op woningaanpassingen, vervoersvoorzieningen en hulp bij het huishouden, en anderzijds door een tekort op individuele begeleiding. Het overschot is voornamelijk het gevolg van wachttijden bij de aanbieders, waardoor er minder hulp is geleverd dan geïndiceerd. We merken dat het nog steeds moeilijk is om voldoende personeel aan te nemen. Bij individuele begeleiding is er echter een tekort, dat elk jaar toeneemt. Dit wordt vooral veroorzaakt door complexere zorgvragen en het gebrek aan mantelzorgers en vrijwilligers, waardoor het moeilijk is om de zorg af te schalen. Hierdoor is er langer specialistische begeleiding nodig. 7.Arbeidsparticipatie: In 2024 is er een voordeel gerealiseerd van ruim € 3,0 miljoen welke volledig afrekent naar de Reserve Werk- & Ontwikkelbedrijf.

De grootste positieve afwijking betreft € 1,6 miljoen hogere integratie uitkering Sociaal Domein door een eenmalige tegemoetkoming (€ 0,8 miljoen), hogere loon- en prijsontwikkeling (€ 0,4 miljoen) en de verhoging van het budget voor de begeleiding van beschutte medewerkers (€ 0,45 miljoen). Daarnaast zijn minder kosten voor de inzet van re-integratie (€ 0,6 miljoen) en lagere kosten voor SW medewerkers (€ 0,5 miljoen) gerealiseerd. 8.Beheer en onderhoud openbare ruimte Als gevolg van de hogere energiekosten openbare verlichting en nagekomen verrekeningen voor het onderhoud aan oevers en watergangen als gevolg van doorberekende prijsstijging, wordt een nadelig resultaat behaald van € 0,5 miljoen. 9.Jeugdhulp (Reserve Sociaal & Zorgfonds) We willen bewerkstelligen dat alle kinderen, jongeren en hun ouders eerder en op de best passende plekken de hulp krijgen die nodig is om veilig, kansrijk en zo thuis mogelijk op te kunnen groeien. We hebben daarom het programma Jeugdhulp opgesteld met als doel om de specialistische jeugdhulp beter toegankelijk te maken voor de meest kwetsbaren, door meer en ander aanbod, meer collectief en vrij toegankelijk aanbod toe te voegen. Voorbeelden hiervan zijn de projecten als de gezinsadvocaat, een uitbreiding van de Praktijk Ondersteuners Huisartsen GGZJ, expertisecentrum Groen (innovatie van de SGGZj) en Opgroeiondersteuning op school.

Het tempo waarop we de middelen voor het programma nodig hebben ligt wat lager dan verwacht. Daarnaast hebben we een deel van de kosten kunnen financieren via het Integraal zorgakkoord waardoor we per saldo dit jaar € 1 miljoen overhouden voor de uitvoering van het programma de komende jaren. Op de jeugdhulp uitgaven hebben we, ondanks toenemende kosten, in ‘s-Hertogenbosch nog een overschot van € 1,3 miljoen. De volumegroei van de Jeugdwet uitgaven is landelijk becijferd op 4,7% in het rapport 'Groeipijn' van de cie. Van Ark (januari 2025). De groei die we in ’s-Hertogenbosch zien ligt daarmee in lijn. Bijna alle voordelen worden verrekend met het Sociaal- en Zorg fonds 10. Bijzondere bijstand De totale overschrijding ad € 0,3 miljoen wordt veroorzaakt door enerzijds een stijging van het minimumloon, waardoor de gemeentelijke bijdrage in het levensonderhoud voor jongeren ook is gestegen. Daarnaast zijn de verblijfskosten van gezondheidsinstellingen toegenomen. Beide kosten worden via de bijzondere bijstand gecompenseerd. 11. BUIG

10

Jaarrekening 2024 Het resultaat is € 9,4 miljoen beter dan verwacht, vooral door onze aanpak en inzet. Dit is € 3,5 miljoen meer dan het begrote voordeel van € 5,9 miljoen. Dit positieve resultaat komt door: • Uitkeringskosten Bij de begrotingsactualisatie 2024 is conform de prognose door het CPB in haar Macro Economische Verkenning (MEV) van september2023, uitgegaan van een landelijke stijging van het aantal uitkeringen met 2,33%. Op basis hiervan is het gemiddeld aantal uitkeringen in 's-Hertogenbosch geactualiseerd begroot op 3.135. In maart 2024 heeft het CPB haar landelijke prognose reeds bijgesteld naar een beperktere stijging van 1,98%. In onze gemeente is een eindstand van 3.108 uitkeringen met een gemiddeld aantal uitkeringen van 3.119 gerealiseerd. Dit lagere aantal uitkeringen leidt samen met enkele ander factoren tot een voordeel van circa € 2,8 miljoen, bestaand uit € 0,4 miljoen voordeel door het lager aantal uitkeringen, € 1,6 miljoen voordeel door een lagere gemiddelde uitkeringsprijs, € 0,4 miljoen voordelig resultaat op de Sociaal debiteuren en € 0,4 miljoen voordeel door een hogere stijging van de inkomstenkorting. • Loonkostensubsidie Op het onderdeel loonkostensubsidie is een nadelig resultaat gerealiseerd van € 0,6 miljoen. Dit wordt veroorzaakt door enerzijds het hoger gemiddeld aantal plaatsingen (631 fte i.p.v.

614 fte) en anderzijds een hogere gemiddelde prijs • BUIG Budget Op 1 oktober is het definitieve macro BUIG budget gepubliceerd. Hieruit blijkt dat het BUIG budget 2024 voor onze gemeente circa € 1,4 miljoen hoger is dan begroot. Dit wordt voor € 0,8 miljoen veroorzaakt door de verwerkte effecten vanuit Rijksbeleid, realisaties voorgaand jaar en conjuncturele effecten. Daarnaast is de definitieve gemiddelde prijs hoger dan begroot (voordeel € 0,6 miljoen). Omdat het BUIG budget voor 2024 hoger is, wordt ook de storting in de reserve Fonds Werk en Inkomen (FWI en 7,5% van het gemeentelijk BUIG budget) hoger. De hogere storting vormt een nadeel in de exploitatie van € 0,1 miljoen. 12.Energieregeling: lokale steun aan maatschappelijke en culturele organisaties Eind 2023 werd € 0,3 miljoen gereserveerd voor openstaande claims en mogelijke extra energiekosten. Dit geld is eind 2023 overgeheveld naar boekjaar 2024. Echter, de definitieve afrekeningen vielen lager uit dan verwacht. Dit leidde tot een voordeel van € 0,5 miljoen. Van het beschikbare budget van € 2,5 miljoen is uiteindelijk € 1,1 miljoen uitgegeven. 13. Afvalstoffendienst Wij werken aan een Afvalstoffendienst met een solide basis, waarbij veiligheid en een robuuste organisatie belangrijke uitgangspunten zijn.

In 2024 hebben wij ingrijpende maatregelen moeten nemen om de fysieke veiligheid en veiligheidscultuur bij de Afvalstoffendienst te verbeteren. We hebben diverse noodzakelijke maatregelen genomen om de basis op orde te brengen. Wij denken hiermee een stevig fundament te hebben gelegd voor de Afvalstoffendienst om in 2025 de verdere transitie van deze organisatievorm te geven. Deze noodzakelijke maatregelen hebben geleid tot een hoger kostenniveau bij een gelijkblijvende omzet. De Afvalstoffendienst presenteert in haar conceptjaarrekening 2024 een nadeel van € 5,8 miljoen ten opzichte van begroot. Hiervan heeft € 0,5 miljoen betrekking op VPB (nr 15) en € -/- 0,3 miljoen betrekking op overige verschillen (nr 29). Daarmee wordt een resultaat in de financiele hoofdlijnen gepresenteerd van € -/- 6 miljoen. Dit is na onttrekking van € 2,1 mln. van de voorziening afvalstoffenheffing. Deze voorziening is er (juist) voor om binnen de gesloten exploitatie voor de inzameling ’s-Hertogenbosch fluctuaties op te kunnen vangen. Ongeveer

11

Jaarrekening 2024 66% van dit nadeel is te relateren aan maatregelen op het gebied van veiligheid, waaronder ons verouderd wagenpark. Naast een aantal ingrijpende maatregelen die door de Arbeidsinspectie waren geëist, heeft de Afvalstoffendienst zelf ook nog aanvullende maatregelen doorgevoerd om de veiligheid van onze werknemers en bezoekers verder te verbeteren. Het terrein heeft in 1 jaar tijd een complete metamorfose ondergaan. Tevens willen we absoluut geen werknemers op de weg met wagens die niet veilig zijn. In het afgelopen jaar heeft dit tot gevolg gehad dat de Afvalstoffendienst meer voertuigen heeft moeten inhuren waarbij dit soms alleen mogelijk was door ook een chauffeur bij die voertuigen in te huren. Daarnaast zien we ook veel hogere onderhoudskosten van ons wagenpark en meer inhuur in de werkplaats. De overige 34% van dit nadeel is het gevolg van hogere inhuurkosten management en ondersteuning, bedrijfsbureau, projecten en advies (o.a. ten behoeve van nieuwe omgevingsvergunning). Daarnaast is er een lagere dekking voor kosten door sluiting regionaal sorteercentrum en bedrijfsmilieustraat, hogere verwerkingskosten overslaghal, containerdienst en afzet en hogere specifieke kosten zoals bij de storingsgevoelige biomassacentrale. 14. Evenementen We zien een significante groei in het aantal evenementen binnen onze gemeente.

We zijn van 380 vergunde evenementen en meldingen in 2019 naar 626 vergunde evenementen en meldingen in 2024 gegaan. Daarnaast zien we sinds de Corona pandemie dat de inzet en daarmee samenhangende kosten van evenementen rondom volksfeesten enorm toenemen. Denk hierbij aan de gemeentelijke inzet rondom Koningsdag, Sinterklaas, Jazz in Duketown, maar vooral rondom carnaval en 11-11. Deze kosten zijn niet te verhalen bij organisatoren van het evenement en zorgen voor een aanzienlijk tekort van € 0,44 miljoen. 15. VPB Het negatieve resultaat van de afvalstoffendienst werken derden over 2023 en 2024 leidt tot een lagere VPB last van € 0,5 miljoen. 16. Financieringsresultaat Door de bevoorschotting van het Rijk voor specifieke uitkeringen hebben we een positief kassaldo, dat verplicht moet worden afgestort in de Schatkist. De rentevergoeding die we hiervoor ontvangen, was niet begroot en leidt tot een positief resultaat van € 1,7 miljoen. 17. Grondexploitatie (Algemene Bedrijfsreserve, reserve grote projecten, reserve grote werken) Zie hiervoor de paragraaf grondbeleid. 18. Kapitaallasten Het voordeel op de kapitaallasten ad € 5,5 miljoen wordt veroorzaakt door het later dan gepland uitvoeren van investeringen. Omdat de kapitaallasten gedeeltelijk gedekt worden uit reserves, valt de onttrekking aan reserves € 1,7 miljoen lager uit.

Per saldo een voordelig resultaat van € 3,9 miljoen. 19. Mobiliteitsaanpak brede binnenstad In 2024 lag de focus op de ontsluiting van de Groote Wielen, de Kanaalboulevard en mobiliteitsadvies binnen gebiedsontwikkeling. Daarnaast werden mobiliteitspakketten opgesteld als compensatie voor het niet doorgaan van de A2-aanpak. Door deze spreiding van aandacht en de krappe arbeidsmarkt is het budget niet volledig benut. Het resultaat is € 0,3 miljoen. 20. Onderwijshuisvesting In 2024 is de o.a. de bouw gestart van het nieuwe KC De Hobbit aan het Laaghemaal. Daarnaast is de capaciteit van basisschool de Masten uitgebreid met circa 80 leerlingen en zijn haalbaarheidsonderzoeken uitgevoerd voor de Mariaschool en KC het Stadshart. Het doen van de

12

Jaarrekening 2024 juiste voorbereidingen vraagt echter meer tijd en onderzoek dan initieel gedacht. Hierdoor ontstaat een incidenteel voordeel van € 0,4 miljoen. 21.OZB De meeropbrengst wordt veroorzaakt door een hogere waardestijging van zowel woningen als niet-woningen. Daarnaast was de waarde van alle nog niet beschikte objecten (voor eerdere jaren) te laag ingeschat. 22.Parkeren Het resultaat voor mutatie reserve is € 0,24 miljoen. Dit bestaat uit: Parkeeropbrengsten Per saldo zijn de parkeeropbrengsten in 2024 € 0,6 miljoen lager dan begroot. Dit bestaat uit diverse voor- en nadelen. Enerzijds zijn er meer naheffingsaanslagen opgelegd (€ 0,2 miljoen), anderzijds is er een nadelig resultaat behaald van € 0,9 miljoen op kort parkeren. Dit nadeel komt doordat de parkeertarieven in 2024 met 3% stegen, terwijl de begrote inkomsten met 8,6% waren verhoogd. Daarnaast blijft het parkeerniveau sinds de Covid-periode lager dan voorheen. Parkeerkosten Per saldo is het resultaat op parkeerkosten € 0,8 miljoen. Grote voordelen zijn o.a. het naar achter schuiven van investeringen (€ 0,5 miljoen), opbrengst van laadpalen (€ 0,2 miljoen) en lagere kosten van apparatuur (€ 0,1 miljoen). Als gevolg van bovenstaande ontwikkelingen is er € 0,24 miljoen meer gestort dan begroot in de reserve Parkeren.

23.Pensioen Wethouders De pensioenvoorziening voor (voormalig) wethouders wordt jaarlijks actuarieel berekend. Vanwege de rentestructuur en levensverwachting was een extra storting nodig. Daarnaast wordt rekening gehouden met de geplande collectieve overdracht van wethouderpensioenen naar het ABP in 2028. Het nadelig resultaat is 2,7 miljoen. 24.Bossche zomer De Bossche Zomer, zoals die bestond tijdens corona, is gestopt. De stuurgroep heeft het initiatief genomen voor het Cultureel Wijkenprogramma. Op 10 december 2024 is besloten het budget vanaf 2025 in te zetten voor de ontwikkeling hiervan in de periode 2025-2028. Voor boekjaar 2024 betekent dit een voordelig resultaat van € 0,3 miljoen. 25. Bossche pas In januari 2025 heeft het college uw raad via een brief geïnformeerd over de ontwikkelingen rondom de Bossche Pas. In goed overleg met de leverancier is de bestaande overeenkomst beëindigd, waardoor de implementatie van de Bossche Pas is uitgesteld naar 2025. Dit zorgt voor een positief resultaat van € 0,2 miljoen 26.Toeristenbelasting De lagere opbrengst ad € 0,2 miljoen komt door het aantal overnachtingen dat lager is dan begroot, voornamelijk als gevolg van de sluiting van Hotel Mövenpick.

27.Tussenrekeningen en voormalig personeel De gemeente reserveert jaarlijks budget voor kosten zoals voormalig personeel, de regeling voor vervroegd uittreden, gespaard verlof en UWV-bijdragen voor onder andere ziektewet, ouderschapsverlof, geboorteverlof en zwangerschapsverlof. Na een herbeoordeling van deze posten

13

Jaarrekening 2024 is vastgesteld dat de reserveringen te hoog waren. Het overtollige bedrag wordt nu vrijgegeven en resulteert in een voordelig resultaat van € 3,1 miljoen. 28.Dividend Enexis Het dividend Enexis over 2023 is uitgekomen op € 1,4 miljoen. Dit zorgt voor een voordelig resultaat van € 0,2 miljoen. 29.Overige verschillen nvt

Ombuigingen Als onderdeel van de begroting 2021 heeft uw raad een ombuigingspakket vastgesteld van € 4,4 miljoen in 2021 oplopend tot € 5,7 miljoen in 2024. Over de voortgang van de realisatie van deze ombuigingen rapporteren wij via de reguliere planning en control cyclus. Wij kunnen u melden dat alle taakstellingen in 2024 ook daadwerkelijk zijn gerealiseerd. Voorstel bestemming rekeningresultaat Het streefniveau van de algemene reserve is 15% van de algemene uitkering uit het gemeentefonds (exclusief het deel wat toegerekend wordt aan het sociaal domein). Voor 2024 is dit streefniveau € 37,2 miljoen. Onze bestendige gedragslijn is het verwerken van het rekeningresultaat in de algemene reserve tot het streefniveau. Het rekeningresultaat bedraagt € 4,5 miljoen positief. De werkelijke stand per 31 december 2024 is € 49,6 miljoen. Bij het huidige resultaat betekent dit dat we na resultaatbestemming uitkomen op een stand van € 54,1 miljoen. Dit is € 16,9 miljoen boven de streefwaarde op basis van de algemene uitkering 2024. Hiervan is € 4,6 miljoen bestemd voor incidenteel nieuw beleid 2025.

14

Jaarrekening 2024

Programma's Bestuursorganen- en ondersteuning Ambitie We staan actief in verbinding met ál onze inwoners en partners. Hiervoor leggen we ons oor goed te luister. Ook bij die Bosschenaren die zich minder snel roeren of die we minder automatisch bereiken. De betrokkenheid en deelname bij het collectief van onze democratie mag en moet echt beter. Alleen vanuit wederkerigheid en mede-eigenaarschap komen we samen verder in de aanpak van opgaven en aandachtspunten. Naast het vaste en meer traditionele instrumentarium gaan we daarom ook actief op zoek naar een nieuwe creatieve en meer interactieve instrumenten om inwoners te boeien en te (ver)binden. We beseffen ons zeer dat dit iets anders vraagt van ons als lokale overheid. Zowel van de ambtelijke organisatie, het college alsook de gemeenteraad. Dat we een betrouwbare partner zijn en blijven, staat buiten kijf. We investeren in meer duidelijke besluitvormingstrajecten voor iedereen, we zijn transparant over verwachtingen en daarbij passende rollen en we werken samen op basis van co-creatie met inwoners. Experimenteren en proeftuinen gaan ons daarbij helpen. Deze ambitie raakt iedere opgave, project en programma. Dwars door de gemeente.

Doelstellingen De ambities uit het Bestuursakkoord 2022-2026 zijn vertaald naar de programmabegroting. Om deze ambities te realiseren zijn er binnen dit programma een of meerdere doelstellingen opgenomen met verschillende indicatoren. Op de volgende pagina's ziet u de vertaling van het bestuursakkoord naar outcome-indicatoren ("Wat willen we bereiken?") en output-indicatoren ("Wat gaan we er voor doen?").

Actief en vanuit wederkerigheid in verbinding Wat wilden we bereiken? •

Met lobby en public affairs zetten we in op partnerschap om vanuit mede-eigenaarschap in gezamenlijkheid projecten en opgaven een stap verder te brengen. We richten ons daarbij op meerdere niveaus: van provincie tot Europa. En van VNG tot B7. • Partnerschap staat ook centraal bij onze regionale samenwerking. Als gemeente kunnen we sommige opgaven niet alleen oppakken. Daar is goede samenwerking met medeoverheden voor vereist. In onze regio, in Brabant en in het land. Onder meer in de regio Noordoost-Brabant vervullen we een actieve rol, die ook van ons centrumgemeente verwacht mag worden. Ook continueren we de samenwerking in BrabantStad. • In onze lokale democratie dient iedere stem gehoord te worden. Ook de stem van die groepen die we nu nog te weinig horen en zien. Hiervoor zetten we niet alleen in op een versterking van het meer ‘traditionele’ participatie- en inspraakinstrumentarium. Maar ook experimenteren we met nieuwe vormen. Alleen met elkaar kunnen we het onderling democratisch debat voeren. We gaan vernieuwing hierbij niet uit de weg. • Vanuit verbinding communiceren we met inwoners en partners. Laagdrempelig en vanuit wederkerigheid. We zijn waar de inwoner is en de interactie voorop staat. We leggen ons oor goed te luister. We communiceren met focus op de hoofdopgaven.

Rond bestuurlijke representatie richten we ons op de betekenis voor en in verbinding met de Bossche samenleving. Ons uitnodigingsbeleid rond grote(re) en kleinere evenementen richt zich op

15

Jaarrekening 2024 de impact voor en nabijheid van inwoners. En op het imago van de stad. Inhoudelijk staat ook hier de slagkracht op de hoofdopgaven voorop.

Indicator Nulmeting Percentage inwoners dat het (helemaal) eens is met de stelling: “De burgemeester en wethouders leggen hun besluiten duidelijk uit”. nieuwe nulmeting Omnibusenquête in najaar 2023 Percentage inwoners dat het (helemaal) eens is met de stelling: ”Inwoners worden vooraf voldoende betrokken bij het maken van gemeentelijke plannen". 21%

Doelstelling 2024

Realisatie 2024

Ambitie 2026

Bron

nvt

13%

15%

Omnibusenquête (O&S)

25%

20%

25%

Omnibusenquête (O&S)

Wat hebben we ervoor gedaan? Wat hebben we ervoor gedaan? Bestuurlijke representatie vanuit betekenis en verbinding. In 2024 doet we dat door: · Versterken van de persoonlijke bestuurlijke inkleuring binnen representatie. · Bij bestuurlijke representatie wordt het algemeen gemeentelijk belang, het politiek-bestuurlijke belang en/of het imago van de stad gediend. Daarbij maken we qua intensiteit onderscheid, met oog voor de hoofdopgaven én de kleine gebaren met grote effecten. We wegen de belangrijke, maar ook de zachte stemmen. Dat doen we door ook in 2024 16

Gerealiseerd?

Jaarrekening 2024 Wat hebben we ervoor gedaan? o.a. netwerken verder op te bouwen of te versterken, om te verbinden en om verdere invulling te geven aan bestuurlijke lobby. En door in gezamenlijkheid rond opgaven of onderwerpen sessies te initiëren. De beleidslijn bestuurlijke representatie 2024 is – samen met de jaarlijkse invulling en de financiële vertaling - in januari 2024 door het college geaccordeerd. Daarbij heeft het verbinden, het waarderen en het versterken van relaties (als individu en als collectief) centraal gestaan. Bestuurlijk is de representatie (uitnodigingsbeleid) meer aan de voorkant gewogen, en zijn uiteindelijk alle ruim 400 representatieve momenten in het college beoordeeld. Tevens is invulling gegeven aan de bestuurlijke representatie bij ruim 35 reguliere evenementen, om aldaar relaties en netwerken verder uit te bouwen, te versterken en te verbinden met de bestuurlijke lobby rond onze opgaven. Het is niet gekomen tot speciale sessies. Vastgesteld is dat het bij de focus op gezamenlijkheid een weg van de geleidelijkheid is, waarbij we zien dat het scherper krijgen van de witte vlekken en het verbinden / samenbrengen van de minder snel gehoorde stemmen van ’s-Hertogenbosch tijd en aandacht vraagt.

Gerealiseerd?

Gedeeltelijk

Communicatie vanuit verbinding en wederkerigheid. In 2024 doen we dat door: · We doen onderzoek hoe we op een effectieve en persoonlijke manier in contact blijven met de inwoner. Dit doen we door buiten naar binnen te halen met omgevingsanalyses, (persoonlijk) dialoog en aanvullende persoonlijke onderzoeken via O&S · We richten een nieuwe gemeentesite in waarin de verschillende doelgroepen en grote opgaven een eigen plek en meer aandacht krijgen. · We zoeken op nieuwe (digitale) kanalen naar interactie en mogelijkheden. Dit om benaderbaar te zijn en ruimte voor inbreng mogelijk te maken. We zijn in 2024 gestart om de gemeentelijke communicatie efficiënter, effectiever en kwalitatief beter in te richten, met als doel om in contact te zijn met onze inwoners en andere doelgroepen. Doel is tevens om communicatie eerder in beleidsprocessen een strategische rol te laten spelen, om zodanig onze doelgroepen meer actief te betrekken bij ons werk voor de gemeente. Daarbij hoort het streven naar een meer efficiënte, effectieve en kwalitatief goede communicatie naar al onze stakeholders. Bij het vormgeven van deze ontwikkeling maken we gebruik van input vanuit omgevingsanalyse en onderzoek van O&S. In 2025 e.v. wordt deze doorontwikkeling verder vorm gegeven.

De nieuwe gemeentelijke website is ingericht en wordt continu herijkt en doorontwikkeld om te voorzien in de vraag vanuit onze bezoekers. Hierbij wordt continu gekeken naar nieuwe digitale kanalen voor interactie en informatie.

Gedeeltelijk

Ieders stem is belangrijk in een democratie. In 2024 doet we dat door: · Samen met onze inwoners verkennen hoe we ieders stem kunnen horen en betrekken bij opgaven en projecten. Zowel de meer traditionele

17

Jaarrekening 2024 Wat hebben we ervoor gedaan? instrumenten, als ook de vernieuwende betrekken we daarbij.

Gerealiseerd?

· Het Bosch Burgerberaad Woonzorgvisie af te ronden en de van dit beraad gekregen aanbevelingen op een zorgvuldige wijze mee te nemen in de verdere besluitvorming over de woonzorgvisie. · De tijdens het Bosch Burgerberaad Woonzorgvisie opgedane kennis en ervaring als (participatie)instrument duurzaam te borgen in de gemeentelijke organisatie om voor een eventueel volgend beraad aan te kunnen wenden. · Werken aan een voorstel voor participatie. Instrument burgerberaad: Op 16 mei 2024 werd met de presentatie en overhandiging van het eindrapport het op 13 januari gestarte burgerberaad feestelijk afgesloten. Op 2 juli 2024 omarmde de gemeenteraad met het aannemen van een motie de 34 aanbevelingen van het burgerberaad. Op 17 oktober vond de dag van het wonen en zorg plaats. Een dag om een grotere groep mensen te betrekken bij de ingezette beweging uit het burgerberaad. Vanaf 17 oktober is hard gewerkt aan het opstellen van de woonzorgvisie waarin alle aanbevelingen van het burgerberaad worden meegenomen. Door het burgerberaad zo veel als mogelijk zelf te organiseren en zo min mogelijk in te huren is het proces van het burgerberaad door de ambtelijke organisatie maximaal doorleefd. Zo is de opgedane kennis en ervaring in de organisatie geborgd. De later uitgevoerde evaluatie heeft nog voor een te organiseren volgend burgerberaad verbeterpunten vastgelegd.

Gedeeltelijk

Met lobby inzetten op partnerschap en creëren van mede-eigenaarschap. In 2024 doet we dat door •

We voeren onze lobby-aanpak uit op de hoofdopgaven uit het bestuursakkoord. • We hebben een robuuste aanwezigheid in bestuurlijke netwerken zoals de VNG en de G40. We onderhouden onze netwerken, waarmee onze belangen beter vertegenwoordigd zijn bij hogere overheden. • Onze informatievoorziening vanuit, en richting politiek Den Haag ontwikkelen we door. We zetten ons strategisch uitnodigingsbeleid op evenementen voort. We koppelen dit aan onze hoofdopgaven en actuele lobbykansen. Vanuit de vier hoofdopgaven uit het bestuursakkoord hebben we in 2024 doorgewerkt aan concretere lobbydossiers met daarin doelen en kernboodschappen uitgewerkt. Uw gemeenteraad is hierover ook geïnformeerd tijdens informeren en ontmoeten op 19 augustus jl. Het afgelopen jaar stond nog voor belangrijk deel in het teken van de formatie en start van het nieuwe kabinet. Door zicht te houden op de besluitvormingsagenda’s en relevante informatie en stukken, zitten we voor op de golf en weten we welke kansen en risico’s er ontstaan vanuit de Haagse en provinciale besluitvorming. We noemen een aantal accenten en resultaten: 18

Ja

Jaarrekening 2024 Wat hebben we ervoor gedaan? • Sinds november 2023 hebben we ons voorbereid en toegelegd op de kansen die ontstaan vanuit de nieuwe Tweede Kamer en een nieuwe kabinetsperiode. Zo hebben we de tijd van de kabinetsformatie, benut door fors te investeren in de relatie met (nieuwe) Tweede Kamerleden. Door middel van vele werkbezoeken aan ’s-Hertogenbosch en kennismakingsgesprekken in Den Haag hebben we geprobeerd hen aan ’s-Hertogenbosch te verbinden. • Vanuit de gedachte dat eerst gezaaid moet worden om te oogsten, is onze positie in verschillende netwerken versterkt. Zo is bijvoorbeeld geïnvesteerd in de relatie met Enexis en de regio's om ons heen (ook buiten Brabant) zoals Rivierenland. • Onze positie in G40 en VNG blijft stevig. Wethouder van der Sloot is sinds eind 2024 voorzitter van de VNG-commissie Participatie, Schuldhulpverlening en Integratie. Vanuit deze rol is zij ook lid van het dagelijks bestuur van de VNG. Burgemeester Mikkers heeft zitting in de VNG-commissie Bestuur en Veiligheid en de directeur Maatschappelijke Ontwikkeling in de VNG-commissie Zorg, Jeugd en Onderwijs. Het instrument lobby heeft gedurende het gehele jaar bijgedragen aan de resultaten bij het Bestuurlijk overleg MIRT rondom de ontwikkeling van A2 Deil-Vught en Bosch Centraal.

Ook wordt 's-Hertogenbosch steeds vaker aangehaald in de Kamer als voorbeeld op onderwerpen als dakloosheid en jeugdzorg.

Gerealiseerd?

Partnerschap en samenwerking binnen regionale samenwerkingsverbanden. Dat doen we in 2024 door: •

Voor de komende jaren is focus aangebracht binnen de Regio Noordoost-Brabant (RNOB) met een gezamenlijke Prioriteitennota. In 2024 starten we de gesprekken voor een nieuw samenwerkingsconvenant voor de periode vanaf 2025. BrabantStad heeft twee nieuwe partners verwelkomd Roosendaal en Oss. We blijven ons inzetten op een krachtig netwerk voor grootstedelijke vraagstukken en zetten BrabantStad in als lobby-netwerk richting het Rijk en EU. • Alle partners in Noordoost Brabant ondertekenden eind 2024 een nieuw samenwerkingsconvenant voor onbepaalde tijd. Een stevig commitment om samen te werken in onze regio. BrabantStad is ook in 2024 een (bestuurlijk)netwerk waar de grote steden en provincie Brabant elkaar weten te vinden. Maar ook het Rijk. In 2024 waren bijvoorbeeld diverse secretaris-generaals en directeur-generaals van verschillende departementen te gast tijdens een diner in Helmond.

Ja

19

Jaarrekening 2024

Financiën Omschrijving (bedragen x € 1.000)

Lasten Baten Saldo van lasten en baten

Rekening 2023 17.732 4.592 -13.140

Begroting primitief 2024 16.117 1.740 -14.377

Begroting na wijziging 2024 16.677 1.844 -14.833

Rekening 2024 20.512 2.693 -17.819

Verschil

-3.835 849 -2.986

Belangrijkste verschillen •

•

20

Pensioen Wethouders: nadeel € 2,7 miljoen De voorziening voor pensioenen van (voormalig) wethouders wordt jaarlijks actuarieel doorgerekend. Er was een aanvullende storting nodig, oorzaken hiervoor hebben betrekking op de rentestructuur en de levensverwachting. Daarnaast wordt bij de bepaling van de noodzakelijke hoogte van de voorziening ook rekening gehouden met de verwachte collectieve overdracht van de wethouder pensioenen naar het ABP met ingang van 2028. Personeelskosten: nadeel € 0,2 miljoen.

Jaarrekening 2024

Subsidies Subsidiedoelstelling Belangenbehartiging van bewoners in de wijk. Wijkraden Verstrekken subsidie Nationaal monument kamp Vught Nationaal Monument kamp Vught

Primitieve begroting

Begroting na wijziging

Verleend

107.080

107.080

85.733

24.240

24.240

24.240

21

Jaarrekening 2024

Verbonden Partijen In het Register verbonden partijen staan de vaste gegevens van iedere verbonden partij waar in de gemeente ’s-Hertogenbosch deelneemt weergegeven. Onder ‘vaste’ gegevens verstaan we die gegevens, die niet ieder jaar wijzigen. Iedere twee jaar zal een check en eventuele update van deze gegevens plaatsvinden. Ook de zware regionale samenwerkingsverbanden waarin de gemeente ’s-Hertogenbosch participeert staan in dit register. De Verbonden partijen binnen dit programma vindt u op de volgende pagina's, een overzicht van alle verbonden partijen vind u in de Paragraaf Verbonden Partijen

Brabantstad Financieel belang € 65.000 bijdrage vanuit de gemeente 's-Hertogenbosch

Eigen vermogen 1-1 nvt

Eigen vermogen 31-12 nvt

Vreemd vermogen 1-1 nvt

Vreemd vermogen 31-12 nvt

Resultaat nvt

Risicomanagement Het bestuurlijk netwerk BrabantStad is een samenwerking van de B7 steden en de provincie Brabant. Er is geen sprake van een afzonderlijke rechtspersoon. Afspraken in het netwerk worden gezamenlijk gemaakt, op basis van gelijkwaardigheid. Dit is altijd onder voorbehoud van de beschikbaarheid van eigen middelen, capaciteit en lokale besluitvorming.De financiële risico’s zijn beperkt.

22

Jaarrekening 2024

Stadsgewest Financieel belang Nvt

Eigen vermogen 1-1 € -/- 1.573.000

Eigen vermogen 31-12 € -/- 1.501.000

Vreemd vermogen 1-1 € 2.500.000

Vreemd vermogen 31-12 € 2.500.000

Resultaat nihil

Risicomanagement Bovenstaande cijfers hebben betrekking op de begroting 2025. Het takenpakket van Stadsgewest ’s-Hertogenbosch is beperkt tot het beheer van de gesloten stortplaats Vlagheide te Schijndel. Bij begroting 2020 is besloten om € 4,5 MIO van het negatief saldo af te rekenen met de deelnemende gemeenten die hiervoor een voorziening hadden getroffen. Het resterende negatief saldo (eind 2023 € 1.5701.000) wordt gefinancierd met een lening van de gemeente ’s-Hertogenbosch. Het bestuur verwacht de lening af te kunnen lossen uit teveel opgebouwd doelvermogen in het nazorgfonds voor de eeuwigdurende nazorg van stortplaats Vlagheide. De overdracht van de nazorg aan de Provincie vindt niet eerder plaats dan 2029. Op 4 maart 2024 heeft de Provincie de te hanteren rekenrente voor het bepalen van het doelvermogen voor gesloten stortplaatsen gewijzigd naar 3,45%. Dit heeft voor Vlagheide tot gevolg dat het gewenst doelvermogen per 1-1-2024 is herberekend op € 34,1 MIO waardoor er een tekort is van ca € 19,0 MIO indien we per 1-1-2024 zouden overdragen. Het aandeel voor de gemeente ’s-Hertogenbosch bedraagt 39,2% oftewel € 7,4 mln. De gemeente ’s-Hertogenbosch heeft op basis van de eerder vastgestelde doelvermogens een voorziening hiervoor getroffen van € 1,3 mln.

Het uiteindelijke over te dragen doelvermogen is onderhavig aan de toekomstige beleggingsrendementen van het nazorgfonds en de op dat moment te hanteren rekenrente. Het moment van overdracht is nog niet definitief bepaald.

23

Jaarrekening 2024

Risico's In de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing vindt u een totaaloverzicht van de risico's.

Dit programma kent geen risico's.

Beleidskaders Raadsbesluit raadscontrole 2014 Gemeenschappelijke regelingen Raadsbesluit regionale samenwerking 2012 Raadsbesluit Kaders verbonden partijen 2011

24

Jaarrekening 2024

Dienstverlening met een kloppend hart voor de samenleving Ambitie Vanuit het Bestuursakkoord en onze visie op (publieke) dienstverlening geven we invulling aan onze gemeentelijke dienstverlening. Hierbij hechten we groot belang aan het in verbinding zijn met onze inwoners en ondernemers. Nu digitale dienstverlening steeds meer de norm wordt in de maatschappij, wordt een goede borging van het menselijke aspect ook steeds belangrijker. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat de behoefte aan persoonlijk contact met de overheid en ondersteuning bij dienstverlening blijft bestaan. Mensen willen, zeker bij complexe en ingrijpende gebeurtenissen, nog altijd graag geholpen worden door echte mensen met echte emoties. Aan ons om hierin duidelijk te krijgen wat de behoefte van onze inwoners en ondernemers daadwerkelijk is en onze dienstverlening hierop in te richten. We vinden het belangrijk dat we als de overheidsorganisatie die het dichtst bij de burger staat goed bereikbaar zijn, helder en begrijpelijk communiceren en transparant zijn over onze processen en afwegingen. Hiermee laten we het vertrouwen ontstaan dat inwoners op de door hun gewenste manier met ons in contact kunnen komen en we samen komen tot passende dienstverlening.

We doen dit door in onze dienstverlening de mens centraal te zetten, in te zetten op continu leren en verbeteren en hierbij slim gebruik te maken van data en nieuwe technologische mogelijkheden.

Doelstellingen De ambities uit Bestuursakkoord 2022-2026 zijn vertaald naar de programmabegroting. Om deze ambities te realiseren zijn er binnen dit programma een of meerdere doelstellingen opgenomen met verschillende indicatoren. Op de volgende pagina's ziet u de vertaling van het bestuursakkoord naar outcome-indicatoren ("Wat willen we bereiken?") en output-indicatoren ("Wat gaan we er voor doen?").

25

Jaarrekening 2024

Een goed bereikbare en facilitaire dienstverlening Wat wilden we bereiken? • We zijn goed en snel bereikbaar • We gebruiken in onze communicatie eenvoudige en begrijpelijke taal • We zijn transparant over onze processen en maken deze zo eenvoudig mogelijk We staan open voor en gebruiken opgehaalde feedback om onze dienstverlening continu te verbeteren. Hierbij maken we optimaal gebruik van nieuwe ontwikkelingen

Indicator Nulmeting Percentage inwoners dat (zeer) tevreden is over de mogelijkheden van dienstverlening via internet (bv. afspraken maken of aanvragen indienen) 82%

Doelstelling 2024

Realisatie 2024

Ambitie 2026

83%

Geen nieuwe gegevens (volgende onderzoek in 2025)

85%

Omnibusenquête (O&S)

Percentage inwoners dat (zeer) tevreden is over de telefonische bereikbaarheid. 72%

73%

Geen gegevens (volgende onderzoek in 2025)

75%

Omnibusenquête (O&S)

Percentage inwoners dat (zeer) tevreden is over persoonlijke contacten met de gemeente nvt

nulmeting

93%

95%

Vragenlijst Onderzoek & Statistiek

26

Bron

Jaarrekening 2024

Wat hebben we ervoor gedaan? Wat hebben we ervoor gedaan?

Gerealiseerd?

Bereikbaarheid en dienstverlening:

We maken gezamenlijke afspraken om onze interne en externe bereikbaarheid te verbeteren. Er zijn gemeente brede afspraken gemaakt omtrent onze bereikbaarheid, zowel telefonisch als digitaal.

Ja

Datagedreven dienstverlening: •

We zetten in op het gebruik van data en nieuwe technologische mogelijkheden, zodat wij passende, proactieve dienstverlening kunnen bieden aan onze inwoners en ondernemers. Voorbeeld hiervan is het analyseren van de contactmomenten van het GCC, waarbij middels textmining terugkerende onderwerpen in kaart worden gebracht. De nieuwe website biedt ons de mogelijkheid om de digitale dienstverlening te blijven doorontwikkelen. Hier maken we optimaal gebruik van. Dit zijn processen waarop continu wordt ingezet op verbetering en ontwikkeling.

Gedeeltelijk

Dienstverlening met de mens centraal: We blijven werken aan vereenvoudiging van onze dienstverlening door waar mogelijk gebruik te maken van landelijke standaarden, en methodieken ter ondersteuning van procesverbetering. Dit is een lopend proces waarin we stapsgewijs continu verbeteren.

Gedeeltelijk

Inzet op continu leren en verbeteren: •

Als onderdeel van het programma Dienstverlening brengen we gemeente breed het belang van dienstverlening en specifiek houding en gedrag van onze medewerkers onder de aandacht. • Er zijn doorlopende en/of periodieke kwaliteits- en tevredenheidsonderzoeken. Deze onderzoeken voeren we uit bij inwoners en ondernemers. De resultaten gebruiken we om verbeteringen in de dienstverlening te realiseren. Bij het verbeteren van processen gebruiken we gemeente brede methodieken vanuit het klantreis principe en de inzet van serviceformules; hiermee stellen we de standaard vast, rekening houdend met de behoefte en verwachtingen van onze inwoners en ondernemers. Dit zijn een lopend processen die breed worden toegepast.

Ja

Toegankelijke dienstverlening •

Om onze inwoner en ondernemers zo goed mogelijk te bedienen gaan we aan de slag om onze communicatiekanalen beter bij elkaar te brengen. We onderzoeken of onze huidige kanalen 27

Jaarrekening 2024 Wat hebben we ervoor gedaan? voldoen aan de klantvraag en experimenteren we met de inzet van nieuwe kanalen. We geven invulling aan toegankelijke en begrijpelijke dienstverlening door het creëren van ondersteuningsmogelijkheden voor (kwetsbare) inwoners. Hiervoor werken we samen met o.a. met de wijkpleinen, het Informatiepunt Digitale Overheid (IDO) en het servicepunt op het stadskantoor. Het optimaliseren van onze communicatiekanalen is een lopend proces waarin we stapsgewijs continu verbeteren. Hierin werken we actief samen met partners in de stad.

28

Gerealiseerd?

Gedeeltelijk

Jaarrekening 2024

Financiën Omschrijving (bedragen x € 1.000)

Lasten Baten Saldo van lasten en baten

Rekening 2023 7.341 3.390 -3.951

Begroting primitief 2024

Begroting na wijziging 2024

7.717 4.059 -3.658

7.827 4.059 -3.768

Rekening 2024 8.260 4.539 -3.721

Verschil -433 480 47

Belangrijkste verschillen De verschillen zijn te klein om apart in de jaarrekening 2024 op te nemen

29

Jaarrekening 2024

Subsidies Een totaaloverzicht van de subsidies per programma en een register van de subsidieontvangers kunt u in de bijlagen vinden

Dit programma kent geen subsidies.

Verbonden partijen In het Register verbonden partijen staan de vaste gegevens van iedere verbonden partij waar in de gemeente ’s-Hertogenbosch deelneemt weergegeven. Onder ‘vaste’ gegevens verstaan we die gegevens, die niet ieder jaar wijzigen. Iedere twee jaar zal een check en eventuele update van deze gegevens plaatsvinden. Ook de zware regionale samenwerkingsverbanden waarin de gemeente ’s-Hertogenbosch participeert staan in dit register. De Verbonden partijen binnen dit programma vindt u op de volgende pagina's, een overzicht van alle verbonden partijen vind u in de Paragraaf Verbonden Partijen.

Dit programma kent geen verbonden partijen.

Risico's In de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing vindt u een totaaloverzicht van de risico's

Dit programma kent geen risico's.

Beleidskaders Bestuursakkoord 2022-2026

30

Jaarrekening 2024

Gezondheid, sociale structuur en maatschappelijke ondersteuning Ambitie We willen dat onze inwoners zich zo goed en zo lang mogelijk zelfstandig kunnen redden in hun eigen woning en mee kunnen doen in de maatschappij. En we geloven in meer gezonde en gelukkige jaren voor onze inwoners. Dit doen we door de gezondheidsverschillen tussen groepen inwoners te verkleinen. We zorgen ervoor dat (meer) inwoners in een kwetsbare positie hun gezondheidspotentieel beter inzetten. Te veel inwoners geven aan dat ze gezondheidsproblemen ervaren en de gezondheidsverschillen tussen groepen inwoners zijn te groot. Daarom investeren we blijvend in een gezonde leefstijl, een gezonde leefomgeving en dat iedereen die dat wil, kan meedoen. We investeren in een sterke sociale structuur binnen onze wijken en dorpen, waarbij we inzetten op het tegengaan van eenzaamheid, (meer) ruimte voor ontmoeting, sterke sociale netwerken, groen, sport en spel. Hierdoor zetten we in op meer preventie en houden we de stijging van zorgkosten zoveel mogelijk binnen de perken. De sociale structuur bestaat uit de vele (in)formele netwerken, verenigingen, scholen en sport- en wijkaccommodaties binnen onze gemeente. Inwoners hebben een sterke sociale steunstructuur van mantelzorgers, sociaal netwerk en vrijwilligers.