Interpellatie - Theater aan de Parade - SP-LH-DBG-gG-50PLUS-PVV

Interpellatie

’s-Hertogenbosch, 13 juni 2021 Interpellatie: College verrast door bezwaarmakers nieuwbouw Theater, onnozelheid of bewust wegkijken? Aan: de voorzitter van de gemeenteraad, burgemeester J. Mikkers Geachte voorzitter, Bij deze ontvangt u van ons een Interpellatieverzoek betreffende het feit dat het college in het voorstel Actualisatie Begroting 2021 bij het onderwerp aanvullend krediet nieuwbouw Theater aangeeft dat de lopende bezwaarprocedure als een verassing kwam. In het Raadsvoorstel beschikbaarstelling krediet nieuwbouw Theater d.d. 3 juli 2018 stelt u onder het onderdeel Risico’s dat de kans op tijdverlies, als gevolg van bezwaarprocedures, is verkleind door de te bouwen binnen het bestemmingsplan. Als blijkt dat er toch sprake is van een bestemmingsplan wijziging en daarmee de factor tijdsverlies nu een andere context krijgt, dan schrijft u in de 4e Voortgangsrapportage d.d. 21 september dat er vooralsnog niet uitgegaan wordt van een procedure bij de RvS. Dit is ons inziens wel heel merkwaardig en gewoon naïef als je er in betrekt dat omwonenden bij herhaling hebben laten weten het Theater nieuwbouwplan niet te appreciëren; Van de kant van de bezwaarmakers is meerdere keren in niet mis te verstane bewoordingen aangegeven dat zij tot het einde zouden doorvechten. In de uitgebreide bijlage vindt u daar diverse voorbeelden van.

Dit brengt ons bij de volgende vraag aan het college: 1) Heeft het college in haar interne afwegingsmomenten werkelijk gemeend dat de bezwaarmakers niet zouden doorzetten? En waarop baseert het college deze veronderstelling? Met vriendelijke groet, Cecile Visscher - SP Paul Kagie - Leefbaar ’s-Hertogenbosch en Rosmalen Will Hoeben - De Bossche Groenen Sjef van Creij - gewoon ge-DREVEN Adriana Hernández - 50PLUS Alexander van Hattem - PVV

Bijlage Vindplaatsen info over TAP Gemeente Dossiers/15546 Gemeente 's-Hertogenbosch (raadsinformatie.nl) Theater aan de Parade - Gemeente 's-Hertogenbosch Brabants Dagblad https://www.bd.nl/dossier/~dc5f6f7f9-1b56-4eaf-9192-b26aa0a0e52c

Voorgeschiedenis, verloop in tijd Op 3 juli 2018 heeft de Raad ingestemd met een krediet voor realisatie vernieuwbouw TAP. Dit betrof een bedrag van 60,3 mln. Feitelijk is 62,7 mln. beschikbaar omdat al eerder geld beschikbaar is gesteld voor een voorbereidingskrediet (0,44 mln.) en sanering en achterstallig onderhoud (2 mln.). In het onderdeel aanbestedingsstrategie zijn uitgangspunten geformuleerd, twee licht ik er hier uit: - het budget mag zeker niet worden overschreden; er moet binnen de ruimte van het taakstellend budget gewerkt kunnen worden; - er moet sprake zijn van overzichtelijke risico’s, dan wel een werkwijze waarbij de gemeente de risico’s optimaal zelf kan beheersen. Stichtingskosten Bouwkosten (incl. sloop) Inrichting en theatertechniek Projectkosten vanaf juli 2018 Totaal

2023, prijspeil einde werk 37,4 10,6 7,1 55,1

Het bedrag van € 60,26 miljoen is een taakstellend budget. Dat betekent dat er ruimte is voor een post onvoorzien van € 5,2 miljoen . Dit komt neer op 13,7% van de bouwkosten. Het is logisch de post onvoorzien daaraan te relateren, omdat in de bouwkosten ook de grootste (aanbestedings)risico’s zitten (i.t.t. de theatertechniek, inrichting en projectkosten, die beter beheersbaar zijn). Daarnaast kan opgemerkt worden dat in de bouwkostenberekening ook rekening gehouden is met een reservering voor prijsstijgingen tot aan start bouw en tijdens de bouw. Ook is ruimte in de bouwkosten gereserveerd voor nadere planuitwerkingen tijdens de ontwikkeling van het functioneel ontwerp naar een uitvoeringsgereed ontwerp. Hierdoor kan er, door tijdens de rit keuzes te maken en het plan verder te optimaliseren, regie gevoerd worden op het taakstellend budget en tijdig bij gestuurd worden. Het grootste risico zit in de onvoorspelbaarheid van de prijsstijgingen in de bouw (materialen, menskracht e.d.). Hierop hebben wij als gemeente geen invloed. Op 6 oktober 2020 heeft de Raad ingestemd met het Bestemmingsplan. In het BD van 7 oktober lezen we dat er bezwaar gemaakt zal worden: “Dat neemt niet weg dat een aantal bewonersgroepen naar de Raad van State stapt.

Bewoners van het appartementencomplex aan de Choorstraat, de zusters die in het klooster wonen aan de achterzijde van het theater en een aantal individuele omwonenden en bewoners van de stad hebben al laten weten het er niet bij te laten zitten.” Op 26 oktober 2020 wordt een omgevingsvergunning verleend. Op 12 november 2020 tekenen omwonenden bezwaar aan bij de Raad van State en vragen tevens om een voorlopige voorziening. Op 16 februari wordt uitspraak gedaan, het bezwaar wordt afgewezen en voor de gemeente staan de seinen dan op groen. In de eerste helft van april is gestart met de sloop die naar verwachting vijf tot zes maanden zal duren waarna de nieuwbouw start.

Voortgangsrapportages en info College Het College informeert de Raad middels voortgangsrapportages. Hieronder geef ik deze weer m.b.t de relevante onderwerpen uit dit memo.

1e Voortgangsrapportage d.d. 28 mei 2019 De aanbesteding start in het eerste kwartaal 2019, gekozen is werken met een bouwteam. In die constructie gaat ook de gekozen aannemer deelnemen. Bij de voorselectiefase zijn vijf partijen (aannemers) geselecteerd. Uitgaven beperken zich tot dan toe tot personele kosten. 2e Voortgangsrapportage d.d. 17 december 2019 Twee van de vijf geselecteerde aannemers hebben ingeschreven. De voorlopige gunning is gegund aan Mertens Bouwbedrijf BV uit Weert. Bij onderdeel financiën wordt gerefereerd aan een presentatie in I&O d.d. 01-10-2021. Er zijn wat wijzigingen maar het blijft wel binnen het taakstellend budget. Stichtingskosten Bouwkosten (incl. sloop) Inrichting en theatertechniek Projectkosten Onvoorzien Totaal

2018 37,4 10,6 7,1 5,2 60,3

Nu 37,5 11,2 6,6 5 60,3

Voor de direct omwonenden is op 12 september 2019 er een specifieke bewonersbijeenkomst geweest waar het Voorlopig Ontwerp is gepresenteerd. 3e Voortgangsrapportage 12 mei 2020 Met aannemer Mertens is in eerste instantie voor de ontwerpfase een bouwteamovereenkomst gesloten. Wanneer, op basis van het Technisch Ontwerp/Bestek, in de loop van dit jaar overeenstemming wordt bereikt over de daadwerkelijke uitvoeringskosten, dan gaan we ook een aanneemovereenkomst met Mertens aan. De afronding van de DO-fase neemt meer tijd in beslag waardoor de planning is aangepast. We kiezen hiervoor om de kans op financiële tegenvallers in de TO-fase te minimaliseren. Andere factoren die betrekking hebben op de noodzaak van een iets langere doorlooptijd van de DO-fase is onder meer de situatie dat de doorlooptijd van de DO-fase in een eerder stadium al zeer strak gepland was. We kozen hier destijds voor om onder andere de gevolgen op te vangen van de opgelopen vertragingen door de juridische procedure met betrekking tot de architectenselectie. Ook is ons eerder verzocht om een langere inschrijvingsduur voor de aanbesteding van de aannemer. Bovendien vroeg de komst van een nieuwe directie bij het Theater aan de Parade logischerwijs om enige inwerktijd. Voor de eindfase van de planning heeft dit geen gevolgen. Zie ook de planning in de onderstaande tabel.

Mochten er procedures worden aangespannen bij de Raad van State in het kader van de nog te doorlopen bestemmingsplanprocedure, dan leidt dat wel tot een vertraging van het project. Mijlpaal Afronding DO-fase Afronding TO-fase Aannemingsovereenkomst gesloten Start asbestsanering Start sloop Start uitvoering

27-11-2019 Maart/april 2020 Juli/augustus 2020 Juli/augustus 2020 September 2020 November 2020 Februari 2021

30-04-2020 Juni 2020 November 2020 November 2020 Oktober 2020 December 2020 Mei 2021*

Oplevering Februari 2023 April 2023 Toetsen en in bedrijfstellen installaties Februari 2023 April 2023 Inhuizen en proefdraaien TAP Juni 2023 Juli 2023 Ingebruikneming September 2023 September 2023 *in de tabel in de voortgangsrapportage staat mei 2020 maar dat moet een omissie zijn. Bij afronding van de DO-fase wordt een nieuwe raming vastgesteld. Op dit moment bevindt het project zich nog altijd binnen de financiële kaders die uw raad heeft vastgesteld in juli 2018.

4e Voortgangsrapportage 21 september 2020 Het Definitief Ontwerp is vastgesteld en er is gestart met de fase Technisch Ontwerp/Bestek. Bij afronding van de DO-fase hebben de gemeente en Mertens overeenstemming bereikt over enerzijds de DO-raming, en anderzijds de maximale bandbreedte van afwijking die de TO-raming zal mogen hebben t.o.v. deze DO-raming. Daarmee bestond op voorhand een dusdanige overeenstemming over de TO-raming dat besloten is om de definitieve aanneemovereenkomst reeds op basis van de DOraming af te sluiten. In deze overeenkomst zijn ontbindende voorwaarden opgenomen. Zo zal op TOniveau nog een herbevestiging van de bouwsom tussen partijen moeten plaats vinden. Het reeds in deze fase sluiten van de aanneemovereenkomst heeft als belangrijkste voordelen dat: • De samenwerking in het bouwteam niet langer belast wordt door de mogelijke onzekerheid over finale overeenstemming over de bouwprijs, hetgeen de samenwerking in het team (en daarmee de kwaliteit en kostenbeheersing) ten goede komt; • Het de aannemer in staat stelt om een betere marktwerking te verkrijgen bij het inkopen van bouwelementen en onderaannemers. Dit gezien de – ook in ogen van derden – verhoogde zekerheid van het project; • De zekerheid dat de aannemer het werk zal gaan uitvoeren enorm is toegenomen. Dit omdat deze minder mogelijkheden heeft om nog van de overeenkomst af te zien.

Zo wordt bijvoorbeeld voorkomen dat de aannemer teveel ander werk aanneemt, waardoor niet langer voldoende capaciteit beschikbaar is voor het project Nieuw Theater aan de Parade; Op dit moment bevindt het project zich nog altijd binnen de financiële kaders die uw raad heeft vastgesteld in juli 2018 (zijnde een taakstellend budget van € 62,7 mln. (excl. BTW, prijspeil einde werk). De geactualiseerde planning is sinds de vorige voortgangsrapportage in beperkte mate gewijzigd conform onderstaand overzicht. Mijlpaal Herbevestiging prijsvorming o.b.v. TO Aannemingsovereenkomst gesloten Start asbestsanering Start sloop Afronding TO-fase Start uitvoering Oplevering Toetsen en in bedrijfstellen installaties Inhuizen en proefdraaien TAP Ingebruikneming

30-04-2020 N.v.t. November 2020 Oktober 2020 December 2020 November 2020 Mei 2021 April 2023 April 2023 Juli 2023 September 2023

01-09-2020 November 2020 N.v.t. September 2020 December 2020 Januari 2021 Februari 2021 April 2023 April 2023 Juli 2023 September 2023

Aandachtspunten • Er is inmiddels een aanneemovereenkomst met de aannemer gesloten. In de vorige rapportage stond dit nog gepland voor november 2020. Het contract van de aannemer vraagt nog om een onderlinge ‘herbevestiging’ van de bouwsom. Deze is nu voorzien in november 2020. Zonder een herbevestiging op het akkoord op de bouwsom wordt niet gestart met de sloop van het

bestaande theater (gepland in december 2020). Na deze herbevestiging worden het bestek verder afgerond. Dit zal eind december, uiterlijk begin januari naar verwachting gereed zijn. • Zodra de omgevingsvergunning is verleend en in werking is getreden, zal de aannemer starten met de sloop van de constructie van het bestaande theater (december 2020); • De aannemer ziet kansen om de start van de nieuwbouw deels parallel te schakelen aan de sloop van het bestaande gebouw. Daarom is de start van de nieuwbouw vervroegd naar februari 2021. Eind augustus zijn de zogenaamde nota’s van zienswijzen (zijnde de reactie van de gemeente op de ingediende zienswijze m.b.t. omgevingsvergunning en bestemmingsplanwijziging ingediend bij het College van B&W. Het College heeft daar kennis van genomen en heeft die nota’s vervolgens op 1 september jl. goedgekeurd. Na afgifte / bekrachtiging door het College staat het belanghebbenden (die ook al eerder een zienswijze hebben ingediend) vrij om binnen een periode van zes weken (na publicatie) beroep aan te tekenen bij de Raad van State.

Verder staat het belanghebbenden vrij om gelijktijdig bij de voorzieningen rechter een voorlopige voorziening aan te vragen, die na eventuele toekenning van het verzoek zal bewerkstelligen dat de constructieve sloop en aansluitende nieuwbouw, eerst mag aanvangen, nadat de Raad van State de Gemeente ’s-Hertogenbosch in het gelijk heeft gesteld. Medio november/december a.s. zal duidelijk worden of definitieve omgevingsbeschikking en bestemmingsplanwijziging daadwerkelijk bij de Raad van State zal worden aangevochten. In de planning van het project wordt vooralsnog niet uitgegaan van een procedure bij de Raad van State. Brief College 16-12-2020 Op 6 oktober 2020 stelde uw raad het bestemmingsplan ‘Theater aan de Parade 2020’ vast. Op grond van dit bestemmingsplan is voor de nieuwbouw van het theater op 26 oktober 2020 een omgevingsvergunning verleend. In aanvulling op de omgevingsvergunning is een sloopmelding gedaan voor de sloop van het theater. Deze sloopmelding is op 3 december 2020 akkoord bevonden. Op dinsdag 15 december eindigde de beroepstermijn. Drie partijen tekenden tegen de besluiten beroep aan. Twee van de partijen dienden ook een verzoek tot voorlopige voorziening in. Dit betekent dat sloop van het theater in ieder geval niet start voordat de voorzieningenrechter op dit verzoek een uitspraak doet en deze het verzoek afwijst.

Naar het zich nu laat aanzien, vindt de zitting over de voorlopige voorziening nog in januari 2021 plaats. Een precieze datum is ons op dit moment nog niet bekend. De verwachting is dat de voorzieningenrechter uiterlijk medio februari 2021 uitspraak doet. Tot die tijd starten wij niet met de sloop. De geplande voorbereidende werkzaamheden voor de sloop gaan de komende weken door. We ronden onder meer de lopende asbestsanering af. De gevolgen voor de planning van de bouw van het nieuwe theater zijn daardoor vooralsnog beperkt. In het geval van een – voor onze gemeente – negatieve uitspraak door de voorzieningenrechter, ontstaat vertraging voor het project. In het geval van een positieve uitspraak inzake de voorlopige voorziening (in de 1e helft van februari), inhoudende dat de sloop kan doorgaan, zijn de gevolgen voor de planning van het project naar verwachting goed beheersbaar.

Brief College 16-02-2021 Vandaag heeft de voorzieningenrechter van de Raad van State haar uitspraak gepubliceerd. Zij concludeert dat, hoewel de bodemprocedure nog doorlopen moet worden, de beroepsgronden ‘op voorhand geen aanknopingspunten geven voor de verwachting dat de bestreden besluiten in de hoofdzaak geen stand zullen houden’. De verzoeken van bezwaarmakers worden dan ook afgewezen.

We zijn blij dat de Raad van State heeft uitgesproken geen belemmering te zien voor de start van de sloop- en bouwwerkzaamheden. De voorbereiding starten we nu dan ook weer voortvarend op. Om daarmee zo snel als mogelijk te kunnen starten met de sloopwerkzaamheden. We streven ernaar om in de eerste helft van april een start te maken met de daadwerkelijke sloopwerkzaamheden. De sloop duurt naar verwachting vijf tot zes maanden. Waarna de nieuwbouw aanvangt. 5e Voortgangsrapportage 29 april 2021 Ten tijde van de vorige rapportage was de fase Technisch Ontwerp/Bestek (TO) net gestart. Afronding van deze fase werd destijds voorzien in januari 2021. Gegeven de situatie dat de aangevraagde voorlopige voorziening bij de Raad van State zorgde voor vertraging van het project, hebben wij besloten om voor de TO-fase meer tijd te nemen om zo de wenselijke zorgvuldigheid van uitwerken in het proces te borgen. Het Technisch Ontwerp is in financiële zin afgerond. Op dit moment vind de laatste detailafstemming met betrekking tot het TO plaats. Dit betreft zaken zonder financiële impact. In de vorige voortgangsrapportage informeerden wij u dat, op basis van het Definitief Ontwerp, inmiddels een aanneemovereenkomst met Mertens Bouwbedrijf BV was gesloten. Onderdeel van deze overeenkomst was dat op TO-niveau nog een herbevestiging van de bouwsom tussen partijen moest plaats vinden.

Deze herbevestiging heeft inmiddels plaatsgevonden. Het opstarten en uitvoeren van deze laatste benodigde voorbereidingswerkzaamheden kostte ca. 2 maanden. Uiteindelijk is met de daadwerkelijke sloop op 19 april gestart. Er wordt naar gestreefd om de meest impactvolle sloopwerkzaamheden nog voor augustus 2021 afgerond te hebben. Inmiddels is ook de voorbereiding van de nieuwbouw gestart. De daadwerkelijke start van de nieuwbouw (o.a. inbrengen van additionele funderingspalen) vindt nog gedurende de sloopfase plaats. Beide processen worden dus deels parallel aan elkaar uitgevoerd. Naar verwachting start de nieuwbouw begin juli 2021. De aangepaste planning staat hier onder.

Mijlpaal Start sloop Afronding TO-fase Start uitvoering Oplevering Toetsen en in bedrijfstellen installaties Inhuizen en proefdraaien TAP Ingebruikneming

01-09-2020 December 2020 Januari 2021 Februari 2021 April 2023 April 2023 Juli 2023 September 2023

20-04-2021 April 2021 April 2021 Juli 2021 Mei 2023 Mei 2023 Juli 2023 September/Oktober 2023

Tijdens het ontwerpproces vindt doorlopend sturing op de daadwerkelijke kosten plaats. Op dit moment bevindt het project zich, als gevolg van de gevoerde procedure bij de RvS, helaas niet langer binnen de financiële kaders die uw raad heeft vastgesteld in juli 2018 (zijnde een taakstellend budget van € 62,7 mln., excl. BTW, prijspeil einde werk). Er is sprake van een overschrijding van € 4,45 mln, als volgt opgebouwd: Schadevergoeding: 1. Contractueel verplichte schadevergoeding aan de aannemer, conform de op het contract van toepassing zijnde voorwaarden UAV 2012: € 1.425.000,-; Gevolgkosten: 2. Correctie loon- en prijsstijgingen, ten gevolge van vertraagde start van de bouw, respectievelijk tijdelijke schorsing van het werk ten opzichte van de uitgangspunten ten tijde van contractering van de aannemer: € 1.260.000,-; 3. Kosten verhogen capaciteit aannemer, voortkomend uit vastgestelde opening bij begin theaterseizoen 23/24: € 1.700.000,-. Door het verhogen van de capaciteit van de aannemer wordt enerzijds voorkomen dat de ingebruikname van het theater aanzienlijk vertraagt, met alle

consequenties en kosten van dien. Anderzijds wordt voorkomen dat het contract met de aannemer zodanig moet worden gewijzigd, dat dit zou leiden tot zeer substantiële meerkosten en risico’s.; 4. Kosten extra inzet adviseurs, projectleider en juristen m.b.t. de RvS-procedure: € 65.000,-; De juridische kosten, de gevolgschade voor aannemer en gemeente, en de ten gevolge van de schorsing van het werk thans ontstane loon- en prijsstijgingen zijn in 2018 niet gebudgetteerd. Het is ook hoogst ongebruikelijk om de kosten voor RvS-procedures en de gevolgkosten die uit een RvSprocedure voortvloeien, op voorhand (openbaar) te budgetteren aangezien: 5. het ten tijde van een haalbaarheidsfase/investeringsbesluit onmogelijk is in te schatten of, en zo ja in welke mate, een dergelijke beroep- en bezwaarprocedure en voorzieningenprocedure zich zal voordoen; 6. deze kosten ook niet gericht op voorhand te budgetteren zijn, aangezien ze zeer afhankelijk zijn van de uitspraak van de Raad van State, de snelheid waarmee een RvS procedure wordt doorlopen (uiteindelijk zijn we er in geslaagd de vertraging nog beperkt te houden) en project specifieke factoren zoals prijsstijgingen tijdens de schorsingsperiode; 7.

het gevaar van het openbaar inzichtelijk budgetteren van mogelijke gevolgschade is dat partijen die schade lijden hier naar toerekenen en dat partijen onvoldoende uitgedaagd worden om schade te beperken; Wanneer de voorlopige voorziening wel was toegewezen, waren de kosten aanzienlijk hoger uitgevallen. Er is binnen het in 2018 vastgestelde investeringskrediet uiteraard wel een ‘onvoorzien’ budget opgenomen en dit is destijds ook in een second opinion als een realistische budgetvoorziening beoordeeld. Dit budget is sec bedoeld voor onvoorziene zaken binnen het kader van het ontwerp- en bouwproces en niet voor juridische procedures en de eventuele gevolgen van dergelijke procedures. Dit blijkt ook uit de slechts beperkte reservering van € 60.000 welke in de oorspronkelijke budgetraming is opgenomen voor 'juridisch onderzoek'. Het project wordt in de praktijk helaas belast en omgeven met relatief veel juridische procedures. De kosten en gevolgen van de in 2019 doorlopen civiele rechtszaak van een viertal architecten jegens de gemeente, zijn nog binnen het vastgestelde investeringskrediet opgevangen. Voor de kosten die nu ontstaan, ten gevolge van de procedure bij de Raad van State omtrent de voorlopige voorziening, bestaat echter geen financiële ruimte binnen het project.

Het actueel gereserveerde budget voor onvoorziene zaken is noodzakelijk voor de nog te doorlopen uitvoeringsfase en kan derhalve niet aangewend worden voor het opvangen van de genoemde kosten ten gevolge van de (te) doorlopen procedure bij de Raad van State en de dientengevolge noodzakelijke tijdelijke schorsing van het werk en daarmee vertraagde start van de sloop- en bouwwerkzaamheden. Bovengenoemde meerkosten worden opgenomen in de ‘actualisatie begroting 2021’.

Brief 28 juli 2020 bezwaarmakers aan College mbt aanvragen voorlopige voorziening aan de rechter.