Initiatiefvoorstel Referendumverordening PVV Den Bosch 16 maart 2026

Initiatiefvoorstel raadgevend referendum voor de Bosschenaren Registratienummer Raadsvergadering

19351680 9 juni 2026

Het voorstel Den Bosch heeft een referendumverordening waarbij de gemeenteraad de mogelijkheid heeft een raadplegend referendum te organiseren over een geagendeerd Raadsvoorstel. Een mogelijkheid voor burgers om een raadgevend referendum te organiseren ontbreekt echter. Dit initiatiefvoorstel voorziet in een nieuwe referendumverordening voor onze gemeente waarin ook onze burgers het recht hebben om bij belangrijke kwesties referenda te initiëren. Aanleiding en argumenten Veel inwoners van ’s-Hertogenbosch voelen zich niet gehoord, zo schreef dhr. A. Pechtold in 2022 in zijn rol als verkenner aan de gemeenteraad van 's-Hertogenbosch1. Een referendum is dan ook een belangrijk instrument om de inwoners de mogelijkheid te geven om meer invloed te hebben op politieke besluitvorming, en daarmee ook meer betrokken te zijn bij het bestuur van hun gemeente. In een democratie met raadgevende referendummogelijkheid blijken burgers meer oog te krijgen voor het feit dat ze samen een maatschappij aan het opbouwen zijn, zo blijkt uit de wetenschappelijke literatuur2: referenda leiden dan ook tot méér maatschappelijke betrokkenheid. Het gevoel van gezamenlijke verantwoordelijkheid over de collectieve sector neemt toe. Doordat bestuurders de inwoners meer en beter zullen moeten overtuigen van nut en noodzaak van het beleid dat zij voorstaan, zal de politiek transparanter worden.

Ook zal de kwaliteit van de besluitvorming en de gedragenheid daarvan toenemen. Zo is er bewijs voor meer vertrouwen in de gekozen vertegenwoordiger in situaties waar mensen over directe democratische instrumenten kunnen beschikken3. Daar bovenop blijkt de aanwezigheid van faciliteiten voor directe democratie ook een positief effect heeft op beleidsuitkomsten zoals een schonere omgeving, een beter milieu, verbeterd onderwijs en betere gezondheid4. Dit voorstel voor een nieuwe Referendumverordening doet recht aan die bevindingen en aan de gemeentelijke visie op participatie: Alle stemmen horen, en meedoen en invloed hebben moet normaal zijn bij plannen en besluiten.

1 Pechtold in zijn brief aan de gemeenteraad: “In de verhouding met de stad is veelvuldig aangehaald dat mensen zich afkeren van het bestuur omdat ze zich niet gehoord voelen. Het gevoel is dat dit beter kan en beter moet. Daarvoor zijn ook instrumenten genoemd zoals referenda (aansluitend op de bestaande mogelijkheden)”

2 Verhulst, J. & Nijboer, A. (2007). Directe democratie: feiten, argumenten en ervaringen omtrent het referendum. Brussel: Democracy International.

3 Qvortrup, M. (2007). Supply side politics. London: CPS. 4 Matsusaka, J. G. (2008). For the many or the few: The initiative, public policy, and American democracy. Chicago: University of Chicago Press.

BESLUIT VAN DE RAAD Registratienummer 19351680 Raadsvergadering 9 juni 2026

De Gemeenteraad van 's-Hertogenbosch, bijeen op 09-06-2026, besluit vast te stellen de volgende verordening:

Referendumverordening 's-Hertogenbosch 2026 Paragraaf 1: Algemene bepalingen Artikel 1 Begripsbepalingen In deze verordening wordt verstaan onder: a. raad: de gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch; b. presidium: het door de raad op grond van het reglement van orde ingestelde presidium; c. college: het college van burgemeester en wethouders van ’s-Hertogenbosch; d. referendum: stemming waarbij de kiesgerechtigden zich uitspreken over een kwestie; e. raadplegend referendum: referendum op initiatief van de leden van de raad; f. raadgevend referendum: referendum op initiatief van één of meer kiesgerechtigden; g. kiesgerechtigden: diegenen die stemrecht hebben voor de verkiezing van de leden van de raad. h. concept raadsbesluit: een aan de raad voorgelegd besluit dat op de agenda van een raadsvergadering is opgenomen. Dit concept raadsbesluit kan ook op de agenda van een commissievergadering ter voorbereiding van de agendering in de raadsvergadering zijn geagendeerd; Artikel 2 Doelstelling referendum Door middel van een referendum kunnen burgers richting geven aan de besluitvorming door de raad (raadgevend), en kan de raad de burgers direct invloed geven op dossiers met een grote impact op burgers en hun leefomgeving (raadgevend). Artikel 3 Onderwerp van referendum 1.

Een referendum kan worden gehouden over een ontwerp-raadsbesluit dat aan de raad ter bespreking in een commissie of ter agendering in de raad wordt voorgelegd en grote maatschappelijke, economische, milieu-hygiënische, organisatorische of ruimtelijke gevolgen heeft voor de gemeente of haar inwoners. 2. Geen referendum kan worden gehouden over een besluit als genoemd in artikel 1: a. over individuele kwesties, zoals benoemingen, ontslagen, schorsingen, kwijtscheldingen en, schenkingen; b. over de hoogte van geldelijke voorzieningen voor ambtsdragers, gewezen ambtsdragers en hun nabestaanden; c. de vaststelling, wijziging of intrekking van de arbeidsvoorwaardenregeling en daaruit voortvloeiende besluiten met betrekking tot de griffier en de medewerkers van de griffie; d. over de vaststelling van de gemeentelijke begroting en de rekening; e. over de vaststelling van gemeentelijke tarieven en belastingen; f. in het kader van deze verordening; g. ter uitvoering van een besluit van een hoger bestuursorgaan of de wetgever waaromtrent de raad geen beleidsvrijheid heeft; Paragraaf 2: het raadgevend referendum Artikel 4 Inleidend verzoek 1. Kiesgerechtigden kunnen de gemeenteraad verzoeken om een referendum te houden over een voorliggend concept-raadsbesluit. 2.

Een inleidend verzoek om een referendum te houden wordt uiterlijk één week voor de raadsbehandeling van het concept raadsbesluit bij de raad ingediend. Het verzoek is voorzien van een dagtekening en vermeldt om welk concept-besluit het gaat.

3. Het verzoek wordt ondersteund door ten minste 300 handtekeningen van kiesgerechtigden. Elke handtekening gaat vergezeld van een daarbij behorende naam, adres, woonplaats en geboortedatum. 4. De in het derde lid bedoelde ondersteuningsverklaringen worden geplaatst op een daartoe door het college verstrekt standaard formulier, dat ter ondertekening op het gemeentehuis en/of andere door het college aan te wijzen plaatsen ligt. Bij het plaatsen van een handtekening op een lijst dient de kiesgerechtigde zich te legitimeren met een geldig identiteitsbewijs. Daarnaast stelt het college de mogelijkheid open om langs digitale weg de ondersteuningsverklaring te ondertekenen. 5. Indien het verzoek voldoet aan het bepaalde in de voorgaande leden, beslist de raad in de vergadering waarin over het concept-raadsbesluit zou worden besloten of het verzoek tot het houden van een referendum wordt ingewilligd. 6. De stemming over het concept raadsbesluit wordt aangehouden tot de eerstvolgende vergadering na de dag waarop het referendum wordt gehouden, tenzij eerder negatief over de ontvankelijkheid van het referendumverzoek wordt beslist. Artikel 5 Definitief verzoek 1. Kiesgerechtigden dienen binnen zes weken na de dag dat de raad het besluit bedoeld in artikel 4 vijfde lid heeft genomen, een definitief verzoek in om een referendum te houden. 2.

Het verzoek wordt ondersteund door een aantal handtekeningen van ten minste 1500 handtekeningen van kiesgerechtigden. Elke handtekening gaat vergezeld van een daarbij behorende naam, adres, woonplaats en geboortedatum. De voor het inleidende verzoek ondertekende ondersteuningsverklaringen gelden ook als ondersteuningsverklaring voor het definitieve verzoek. 3. De in het tweede lid bedoelde ondersteuningsverklaringen worden geplaatst op een daartoe door het college verstrekt standaard formulier, dat ter ondertekening op het gemeentehuis en/of andere door het college aan te wijzen plaatsen ligt. Bij het plaatsen van een handtekening op een lijst dient de kiesgerechtigde zich te legitimeren met een geldig identiteitsbewijs. Daarnaast stelt het college de mogelijkheid open om langs digitale weg de ondersteuningsverklaring te ondertekenen. 4. Als het definitieve verzoek voldoet aan de gestelde eisen bereidt het presidium een raadsvoorstel voor met daarin in ieder geval een vraagstelling, een paragraaf over de wijze waarop de voorlichting van gemeentezijde instanties inhoudelijk en financieel wordt vorm gegeven en een paragraaf over de wijze waarop de initiatiefnemers en maatschappelijk organisaties worden gefaciliteerd bij het organiseren van debat en publiciteit over het onderwerp. Het voorstel legt de dag vast waarop het referendum wordt gehouden. 5.

De raad neemt zo snel mogelijk een besluit over het voorstel genoemd in het vierde lid. Paragraaf 3: Het raadplegend referendum Artikel 6 Verzoek voor een raadplegend referendum 1. Een voorstel vanuit de raad om een referendum te houden geschiedt door het indienen van een motie bij het concept-raadsbesluit waarvoor het referendum wordt gevraagd. 2. Indien de raad de motie aanneemt, wordt niet gestemd over het concept-raadsbesluit en wordt de verdere behandeling ervan uitgesteld. 3. Het presidium bereidt een raadsvoorstel voor met daarin in ieder geval een vraagstelling en een paragraaf over de wijze waarop de voorlichting van gemeentezijde inhoudelijk en financieel wordt vorm gegeven. Het voorstel legt de dag vast waarop het referendum wordt gehouden. 4. De raad neemt in de eerstvolgende vergadering of zo snel mogelijk daarna, een besluit over het in het derde lid genoemde voorstel. 5. De stemming over het concept raadsbesluit, zoals dat luidt na verwerking van de aanvaarde amendementen, wordt aangehouden tot de eerstvolgende vergadering na de dag waarop het referendum wordt gehouden, tenzij de raad besluit geen referendum te houden. Paragraaf 4: De procedure en uitvoering van het referendum Artikel 7 Vraagstelling referendum Tenzij de raad anders besluit wordt bij een referendum aan de kiesgerechtigden de vraag voorgelegd of zij vóór of tegen het concept raadsbesluit zijn.

Daarbij worden eventuele gevraagde en ongevraagde adviezen van de referendumcommissie ten aanzien van de formulering van de vraag alsmede eventuele antwoordcategorieën in acht genomen. Artikel 8 Budget

1. Nadat is besloten tot het houden van een referendum, brengt de raad op voorstel van het college een bedrag op de begroting voor voorlichting en organisatie. 2. Tevens stelt de raad bij een raadgevend referendum op voorstel van het college een subsidieplafond vast voor subsidies aan de verzoekers van het referendum en aan maatschappelijke organisaties voor het organiseren van debat en publiciteit over het onderwerp waarop het referendum betrekking heeft. De raad bepaalt daarbij volgens welke verdeelsleutel het subsidieplafond over de groepen van subsidiegerechtigden wordt verdeeld. 3. Het college beslist op de aanvragen om subsidie in volgorde van ontvangst. Artikel 9 Uitvoering 1. Het college is belast met de organisatie en uitvoering van het referendum. 2. Indien binnen een termijn van 4 maanden nadat is besloten tot het houden van een referendum reeds verkiezingen zijn gepland, wordt het referendum op dezelfde dag gehouden als de betreffende verkiezingen. Artikel 10 Procedure stemming 1. De bepalingen van de Kieswet en het Kiesbesluit zijn op de gang van zaken bij het referendum van overeenkomstige toepassing. 2. De raad kan van de in lid 1 bedoelde bepalingen afwijken indien het van belang is om per stemdistrict de zienswijze van de kiesgerechtigden te kunnen bepalen.

Alsdan zal de raad bepalen dat slechts in het eigen stemdistrict kan worden gestemd en dat volmachten slechts kunnen worden verleend aan kiezers van het eigen stemdistrict. Artikel 11 Geldigheid van de uitslag 1. Het referendum is geldig, indien het aantal geldig uitgebrachte stemmen 30 procent of meer is van het aantal kiesgerechtigden. 2. De uitslag van het referendum wordt berekend op basis van de gewone meerderheid van het totale aantal uitgebrachte stemmen. Paragraaf 5: De referendumcommissie Artikel 12 Samenstelling referendumcommissie 1. De raad stelt een onafhankelijke referendumcommissie in en benoemt en ontslaat haar leden. 2. De referendumcommissie bestaat uit drie leden en kiest uit haar midden een voorzitter. 3. De commissie wordt ondersteund door de griffier of een door de griffier aan te wijzen medewerker van de griffie. 4. De voorzitter en de leden van de commissie kunnen geen deel uitmaken van of werkzaam zijn onder verantwoordelijkheid van een bestuursorgaan van de gemeente. 5. De leden worden benoemd voor een periode van vier jaar. Aftredende leden kunnen worden herbenoemd. 6. De leden kunnen te allen tijde ontslag nemen. Zij die aftreden of ontslag hebben genomen blijven hun functie waarnemen totdat in hun opvolging is voorzien. Artikel 13 Taken referendumcommissie 1. De commissie heeft tot taak om bij een raadgevend referendum: a.

de raad te adviseren over de toepassing van artikel 3; b. de raad een voorstel te doen voor de vraagstelling van een referendum; c. toezicht te houden op de uitvoering van de verordening en de organisatie van het referendum; d. toezicht te houden op de objectiviteit van de door de gemeente te verstrekken voorlichting; 2. De commissie heeft tevens tot taak om de raad te adviseren over de evaluatie van gehouden referenda en van voorstellen en verzoeken die niet tot een referendum hebben geleid. 3. De commissie adviseert voorts gevraagd en ongevraagd over aanpassingen van deze verordening, over de bij referenda en referendumverzoeken te volgen procedure en over alle overige zaken die het referendum betreffen. 4. De adviezen van de commissie zijn openbaar. Artikel 14 Werkwijze referendumcommissie 1. De referendumcommissie vergadert zo vaak als zij nodig acht voor een goede uitvoering van de taken zoals genoemd in artikel 8 lid 1, doch minimaal tweemaal per jaar; 2. De referendumcommissie heeft ten minste eenmaal per jaar overleg met de griffier, en kan

verzoeken tot overleg met het presidium; 3. Voor hun werkzaamheden ontvangen leden van de referendumcommissie een vergoeding per vergadering, die in hoogte gelijk is aan de vergoeding voor commissieleden. Paragraaf 6: Slotbepalingen Artikel 15 Strafbepalingen Met een hechtenis van ten hoogste drie maanden of een geldboete van de tweede categorie wordt gestraft degene die: a. stembiljetten, volmachtbewijzen of stempassen namaakt of vervalst met het oogmerk deze als echt en onvervalst te gebruiken of door anderen te doen gebruiken; b. stembiljetten, volmachtbewijzen of stempassen die hij zelf heeft nagemaakt of vervalst of waarvan de valsheid of vervalsing hem, toen hij deze ontving, bekend was, opzettelijk als echt en onvervalst gebruikt of door anderen doet gebruiken, dan wel deze met het oogmerk om deze als echt en onvervalst te gebruiken of door anderen te doen gebruiken, in voorraad heeft met het met het oogmerk deze wederrechtelijk te gebruiken of door anderen te doen gebruiken; c. als gemachtigde stemt voor een persoon, wetende dat deze is overleden; d. bij een verkiezing door gift of belofte een kiezer omkoopt om volmacht te geven tot het uitbrengen zijn stem; e.

stelselmatig personen aanspreekt of anderszins persoonlijk benadert ten einde hen te bewegen het formulier op hun oproepingskaart, bestemd voor het stemmen bij volmacht, te ondertekenen en deze kaart af te geven. Artikel 16 Inwerkingtreding 1. Deze verordening kan worden aangehaald als “Referendumverordening ‘s-Hertogenbosch 2026” en treedt per [nader te bepalen] 2026 in werking. 2. Met de inwerkingtreding van deze verordening vervalt de Referendumverordening 's-Hertogenbosch 2014.

Aldus besloten in de openbare vergadering van de gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch van 9 juni 2026. De gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch, De griffier,

De voorzitter,

drs. W.G. Amesz

drs. J.M.L.N. Mikkers