I&O 15 november - Presentatie/inspreektekst - Dhr. V.d. Wildenberg - Brabantbadlocatie

33| P

7 REFERENTIEPROJECTEN Tot slot worden in het laatste deel van dit verslag andere mogelijkheden voor de ruimte verkend. De bedoeling van dit deel is niet om een nieuw ontwerp voor te stellen, maar wel om een nieuwe dialoog op gang te brengen over hoe de ruimte zou kunnen functioneren, en voor wie. De referentieprojecten zijn onderverdeeld in twee categorieën: wonen en recreatie. Elke categorie bevat drie verschillende scenario's, en één toekomstvisie voor de ruimte van het benzinestation. Hoewel het benzinestation in de nabije toekomst nog in gebruik zal zijn, is het belangrijk te bedenken dat fossiele brandstoffen steeds meer in onbruik zullen raken. Overal ter wereld is het al een trend dat een groter aantal benzinestations leeg komt te staan. En met de plannen van de EU om de productie van voertuigen op fossiele brandstoffen tegen 2035 te verbieden, zal dit aantal zeker nog toenemen. Het is dus belangrijk om na te denken over de toekomst van het benzinestation, om de ruimte zo goed mogelijk te benutten en een ontwerp te maken dat toekomstgericht is.

7.1 WOONSCENARIO'S Scenario 1: Verschillende niveaus woningen

Dit ontwerp is gebaseerd op een puur residentieel doelconcept met een beetje architectuur in het gebouw waar elke verdieping een andere hoogte zal hebben. Zoals op de foto te zien is, zal het gebouw eruit zien als een trap om meer uitzicht te geven aan de bewoners. Op de plattegrond geeft elke grijstint een ander niveau aan in elke verdieping. Elke verdieping zal een balkon hebben waar de bewoners kunnen genieten en delen met hun buren. Het doel van dit ontwerp is ook om voldoende zonlicht op elke verdieping te krijgen. Het ontwerp wordt gecompleteerd met een groen dak voor een betere integratie met het park en voor een milieuvriendelijker gebouw. Dit ontwerp is geïnspireerd op de Säntisweg in Wohlen, Zwitserland.

34| P

Scenario 2: Semi-Mix woningen met openbaar binnenplein

Dit ontwerp is gebaseerd op het Semi-Mix woonconcept met een openbare binnenplaats die bruikbaar is voor alle bezoekers van het park. Het concept van het ontwerp is om de binnenplaats in het midden van het gebouw te maken en er zal een balkon zijn om de verdieping erboven te verbinden. De architectuur van het gebouw zelf zal worden gemaakt met een bosthema om het gebouw meer verbonden te maken met het park. De benedenverdieping van dit gebouw zal worden gebruikt als cafés of restaurants, zodat bezoekers door het gebouw heen van het uitzicht op de omgeving kunnen genieten. Dit idee is gebaseerd op een project in Eindhoven, genaamd het Bosbad.

35| P

Scenario 3: Gemengd gebruik woningen

Dit ontwerp is gebaseerd op een Mixed-Used concept waarbij woonruimte en werkruimte zullen worden gecombineerd. Zoals in het schema wordt getoond, zal de eerste verdieping worden gebruikt voor kantoren of winkels en de rest zal worden gebruikt als wooneenheid. Het ontwerp van het gebouw is gemaakt met een openbare binnenplaats in het midden om openbaarder gevoel te geven aan de bezoekers, ook zal de architectuur een open gevoel geven om het gebouw verbonden te maken met het park. Aan de voorzijde van het gebouw wordt ook een plein gemaakt, zodat het een goede gelegenheid biedt voor mensen om er een terras te bouwen. Dit ontwerp is geïnspireerd op Aula Modula van Studio BELEM.

36| P

7.1.1

Toekomstig tankstationvoorstel voor woonscenario

Ook de omgeving van het huidige tankstation zelf kan wel een opknapbeurt gebruiken. Nieuwe soorten voertuigen die in de nabije toekomst meer en meer gebruikt zullen worden, zoals elektrische of waterstofauto's, zullen ook bijgevuld moeten worden. Een toekomstig mobiliteitshub-tankstation zou daarvoor de perfecte plaats zijn. Verwacht wordt dat het gebruik van fossiele energiebronnen in auto's in 2030 met meer dan 60% zal zijn afgenomen, en sommige grote autofabrikanten, zoals Audi, hebben deze overgang al gerealiseerd. Ook de gebouwen op het terrein, momenteel alleen de kleine winkel, hebben veel potentieel. Omdat draadloos of zelfs via internet betalen de nieuwe manier van geld overmaken wordt, zal het gebouw zijn oude waarde als betaalplek verliezen. Er is onderzoek gedaan naar welke gebouwen bezoekers van benzinestations, die mobiliteitsknooppunten zullen worden, het meest waarderen. Concluderend is er een grote behoefte aan 24/7 (onbemande) detailhandelszaken of supermarkten, zoals de AH to go, verhuurruimten (bijvoorbeeld flexibele vergader- of kantoorruimten, of zelfs kleine hostels of hotels), fastfood of afhaalmaaltijden (zoals KFC, McDonalds, of Subway) en eigen restaurants. Door deze functie te implementeren in een benzinestation zullen zij in de toekomst een sterkere en meer geïntegreerde positie innemen.

Dit alles zou een mobiliteitsknooppunt zeer waardevol maken in het gebied. Het zou niet alleen het gebied een stuk levendiger maken, maar het zou ook veel bezoekers van het tankstation naar het bijbehorende Prins Hendrikpark trekken. Dit zou uitstekend zijn voor de toekomst van duurzaamheid; een duurzaam knooppunt dat een duurzaam park helpt. Al met al zou dit een project zijn waar iedereen van kan en zal profiteren.

37| P

7.2 SCENARIO'S VOOR DE OPENBARE RUIMTE Scenario 1: Speels park

Dit scenario heeft tot doel de bezoekers van het IJzeren Vrouw Park speelsheid en meer verbondenheid met kunst en geschiedenis te brengen. Speels stadsmeubilair verhoogt het gebruik en de levendigheid van openbare ruimten en biedt mensen de mogelijkheid om te blijven hangen, mensen te ontmoeten of gewoon even uit te rusten terwijl ze in contact zijn met kunst. Daarnaast biedt de combinatie met tafelbladen bezoekers de mogelijkheid de ruimte te gebruiken om te werken, te studeren of hun kinderen te helpen met huiswerk. Wat de voordelen van recreatief meubilair betreft: het bevordert de sociale interactie, verbetert de geestelijke en lichamelijke gezondheid van bezoekers en geeft hen een reden om terug te komen naar het park. Foto-installaties kunnen worden gebruikt om de bewoners een beter inzicht in en een betere band met de geschiedenis van het park te geven. Deze ruimtes kunnen ook worden gebruikt voor plaatselijke kunstenaars om hun werk tentoon te stellen.

38| P

Scenario 2: De Sport spot

Dit ontwerpscenario is gericht op sportieve activiteiten en evenementen. Een skatepark kan prachtig worden ingepast in het heuvelachtige landschap en de verhogingen kunnen optimaal worden benut voor de hindernissen. Een fitnessveld nodigt uit tot sporten en biedt de mogelijkheid om in de frisse lucht te vertoeven in een uitnodigende sfeer. Actief zijn is erg belangrijk voor de gezondheid van de mens en daarom zijn openbaar toegankelijke sportactiviteiten binnen een stad erg belangrijk. Er moet ook voor worden gezorgd dat alle mensen de kans krijgen om van deze voorzieningen gebruik te maken. Dat geldt ook voor mensen met een lichamelijke handicap. Het voormalige parkeerterrein leent zich voor pop-up evenementen. Afgedankte zeecontainers kunnen hier bijvoorbeeld een interessante rol spelen. Ze kunnen bijvoorbeeld prachtig worden omgetoverd tot kleine barretjes. Deze omgebouwde containers kunnen gebruikt worden om bijvoorbeeld in het weekend een klein pop-up straatfeest op te zetten. De containers kunnen snel en gemakkelijk worden geopend. Dit zorgt voor een snelle op- en afbouw. Bovendien kunnen de containers afhankelijk van hun bestemming worden omgebouwd en ook worden gebruikt als scherm voor een openluchtbioscoop of voor andere doeleinden.

39| P

Scenario 3: achtertuin van de buurt

Dit scenario is gericht op het versterken van het gebaar van het park als achtertuin van de buurt. Om dit te bereiken kunnen verschillende interventies worden geïntroduceerd, deze interventies omvatten een toename van biodiversiteit, integratie van water in het gebied, en de toevoeging van meer zitmogelijkheden. De biodiversiteit kan worden vergroot door het aanleggen van patches en plantvakken, bestaande uit verschillende planten. Op deze manier zal een toename van biodiversiteit niet leiden tot een groot verlies aan open ruimte. Een vorm van waterintegratie kan helpen bij de waterhuishouding in het park en het faciliteren van een goede basis voor de groeiende biodiversiteit. Ten slotte is het grote voordeel van de invoering van zitgelegenheden dat er een functionele en levendige openbare ruimte ontstaat waar mensen de ruimte beter kunnen benutten en meer sociale interactie mogelijk is.

40| P

7.2.1

Voorstel voor toekomstig benzinestation: Openlucht Cultureel Centrum

De herontwikkeling van het voormalige tankstation tot een openluchtcultuurcentrum zou de perfecte aanvulling zijn op elk recreatiescenario. Door de vorm van het tankstation te behouden maar het om te bouwen tot een kunstinstallatie zou met minimale veranderingen een nieuwe dynamische ruimte ontstaan. Dit is een duurzamere optie en bovendien blijft het gevoel van plaats dat het tankstation in het stadslandschap heeft gevestigd, behouden. Er zou een overdekte openbare ruimte ontstaan met sociaal straatmeubilair en een locatie voor culturele en/of gemeenschapsgroepen/evenementen/activiteiten. De voormalige tankstationwinkel zou fungeren als een interne gemeenschapsruimte waar diverse functies kunnen worden ondergebracht. Het referentieproject is een voormalig benzinestation in Amsterdam-Noord, dat werd omgebouwd tot een lichtinstallatie/show en openlucht cultureel centrum. Een dynamische lichtshow van 30 minuten werd gecreëerd, geïnspireerd door de verschuivende bewolkte Nederlandse luchten van zonsopgang tot zonsondergang. De kunstinstallatie, "LED Clouds" fungeert als een landmark voor de passerende auto's eronder en als culturele sociale ruimte voor de bewoners van de wijk.

41| P

42| P

43| P

Samenvatting Rapport de IJzeren Vrouw: Een impact analyse van een residentieel ontwikkelingsplan in een standspark Inleiding Dit rapport is het resultaat van een onderzoek uitgevoerd door acht studenten van de opleiding Built Environment (internationaal) aan de Breda University of Applied Sciences. Het doel van de studie is om de effecten van de bebouwing die nu ontwikkeld wordt binnen een stadspark te onderzoeken vanuit een stedenbouwkundig en planologisch perspectief. De waarde van stedelijke groene ruimte en de gevolgen van privatisering voor de openbare ruimte staan centraal. Het geeft een analyse van de huidige situatie en de impact van de torens. Het doel vanhet rapport is ook om een betere dialoog tussen publieke en private belanghebbenden te bevorderen. Belang stedelijke groene ruimten in een stad Stedelijke groene ruimten, zoals parken, bieden de stad vele voordelen, zoals het tegengaan van stedelijke hitte, het compenseren van de uitstoot van broeikasgassen en het verminderen van de gevolgen van wateroverlast. Daarnaast hebben parken een economische impact op een stad door het aantrekken van investeringen. Een goed ontworpen park kan een succesvol marketinginstrument worden voor bedrijven, winkels, diensten, en de woningmarkt. Mensen zijn bereid meer te betalen om in de buurt van stedelijk groen te wonen.

Ten slotte zijn er effecten op de fysieke en mentale gezondheid van volwassenen en kinderen, aangezien parken een ruimte bieden voor mensen van alle leeftijden om buitenactiviteiten te verrichten, sociale interactie aan te gaan, en mentaal te ontspannen in een natuurlijke omgeving. Voor kinderen is de nabijheid van de natuur essentieel voor hun ontwikkeling. De wereldwijde COVID-19 pandemie heeft het belang van stadsparken en groene ruimten benadrukt. Lockdowns spoorden de mensen aan om de open publieke ruimte optimaal te gebruiken. De pandemie heeft een verschuiving teweeggebracht in het collectieve denken over en de waarde van onze manier van leven, en dus moeten ook steden deze verschuiving weerspiegelen. Dilemma voor de stad Naast het belang van groene ruimte heeft de stad ‘s-Hertogenbosch ook te maken met een huisvestingscrisis. Nederland heeft op dit moment veel minder woningen dan nodig zijn. Slechts een derde van de totale woningvoorraad is betaalbaar voor lagere en middeninkomens. De huisvestingscrisis plaatst de nationale en gemeentelijke overheden in een moeilijke positie om de crisis en de daaruit voortvloeiende sociaal-economische gevolgen te verlichten. De stad ‘s-Hertogenbosch schat dat het aantal huishoudens zal groeien van 64.395 in 2013 naar 74.375 in 2030. Om deze bevolkingsgroei te faciliteren, moet er voldoende woningcapaciteit in de stad zijn.

Dit betekent dat de woningvoorraad tot 2030 met ongeveer 10.000 woningen moet toenemen. De vraag naar woningen zal zich grotendeels richten op huurwoningen, huurflats, seniorenwoningen en kleinere koopwoningen met een scherpe prijs-kwaliteitverhouding De huidige en toekomstige (her)ontwikkelingsplannen in de stad zullen rekening moeten houden met beide problemen en gebruik moeten maken van nieuwe stedenbouwkundige benaderingen om de

1

bijdrage aan en de gevolgen van de klimaatverandering te verminderen en tegelijkertijd betaalbaarheid te bieden voor lagere en middeninkomens. Aanpassen aan klimaatverandering In 2021 bracht de gemeente een beleidsnota uit over de toekomst van de groene en blauwe ruimte in relatie tot de stad en het veranderende klimaat. “Zoals nu duidelijk te zien is, zijn overstromingen, droogtes, bosbranden en afname van biodiversiteit allemaal het gevolg van klimaatverandering, ook hier in Nederland. Het is daarom belangrijk en noodzakelijk om Den Bosch klimaatbestendig, groener en biodiverser te maken", aldus Mike van der Geld, wethouder Klimaat. Den Bosch moet volgens deze regels drastisch veranderen om in 2050 klimaatneutraal te zijn. Het Deltaplan ruimtelijke aanpassing is gemaakt om steden ten goede te veranderen en de bewoners te integreren met de natuur. Nieuwe plekken om overtollig water te bergen moeten worden gerealiseerd. Een van deze plekken is de IJzeren vrouw, het enige grote waterlichaam midden in de stad. Dit toont aan hoe belangrijk het is voor de toekomst van de stad. Het Prins Hendrik park heeft ook een andere vitale functie in deze context. In de zomer worden gebouwen en bebouwde ruimten erg warm, en kan de warmte nauwelijks ontsnappen.

Dit effect, dat "hitte-eiland" wordt genoemd, is niet aanwezig in onbebouwde ruimtes, zoals parken, waardoor ze koeler zijn dan de omgeving. Momenteel is het Prins Hendrikpark, de enige niet-bebouwde ruimte in het gebied ten noorden van het stadscentrum, waardoor dit park erg belangrijk is. Geen plaats hebben om af te koelen kan een groot effect hebben op de gezondheid van de burgers. Dit, in combinatie met de schaduw van de bomen en de verfrissing van het water, maakt het Prins Hendrikpark de perfecte plek om af te koelen in de zomer. Met de nieuwe torens zal een deel van deze functie worden weggenomen. Binnen het park is de ruimtelijke uitstraling naturistisch. Het park is bijna volledig omzoomd door bomen, waardoor je het gevoel krijgt dat je in de natuur bent en niet in een stadscentrum. De IJzeren Vrouw is zichtbaar vanaf het merendeel van de wandelpaden en is een adembenemend kenmerk van het park. Het patroon van de open en gesloten ruimte maakt het park interessant voor de gebruikers; om elke hoek is er een ander natuurlandschap. Het rapport presenteert de aanleg van het Spoorpark in Tilburg als een goed voorbeeld hoe in dialoog met de omwonenden een fraai park tot stand is gekomen.

De Impact van de torens De belangrijkste argumenten voor de bouw van de drie woontorens op de locatie van het Prins Hendrikpark is dat er een nationale woningcrisis is en dat de ruimte in de steden voor nieuwe woningen beperkt is.Dit rapport schetst echter verschillende argumenten tegen de torens. Uit de analyse van de huidige context blijkt dat de ruimte een belangrijke rol speelt in de stad als centrale en grote openbare groene ruimte, en dat de BAD-locatie sociale, culturele en historische betekenis heeft als recreatieve ruimte. Hoewel de torens een kleinere voetafdruk hebben dan het huidige bestemmingsplan zijn de torens 2 a 3 keer zo hoog en wordt door hun plaatsing de openbaarheid van de ruimte tussen de waterkant en de gebouwen verstoord. Ruimtelijke verschijning

2

De hoogte en het uiterlijk van de torens passen niet in de context van hun omgeving. Bovendien heeft het uiterlijk geen architectonische of esthetische relatie met de andere gebouwen. Dit schept een breuk tussen de verschillende stijlen van de omliggende wijken, terwijl het park juist fungeert als verbindende schakel tussen de aangrenzende wijken. Daarnaast ondermijnen de moderne torens de historische betekenis van het park en de omringende gebouwen, in plaats van die identiteit te behouden en erop voort te bouwen; het creëren van een visuele samenhangende ruimte.(zie foto pagina 28) Schaduwwerking in het park De schaduwen van de gebouwen hebben een aanzienlijke invloed op de omgeving. Dit is vooral te zien in de winter, wanneer de avondschaduwen op de buurt aan de oostkant van het park vallen. In datzelfde seizoen zal de schaduw over een groot deel van het park en de IJzeren Vrouw draaien. In de lente- en herfstperiode blijft de schaduw binnen de grenzen van het park en heeft daardoor een kleine invloed op de omgeving.(zie foto pagina 29) Inperking openbare ruimte De ruimte rond de torens is minder openbaar dan de ruimte die er verder vanaf ligt. Hoewel de ruimte rond de torens "openbaar" mag zijn, zullen deze gebouwen voor de gebruikers van het park betekenen dat deze ruimte aan iemand toebehoort Dit verandert de wijze waarop mensen de ruimte waarnemen.

Dit proces van privatisering heeft inherent invloed op de manier waarop de ruimte wordt gebruikt. De essentie van dit deel van het park zou verschuiven van een openbare groene ruimte naar iemands achtertuin, en de eens zo open ruimte waar verschillende vormen van activiteiten plaatsvonden zou verdwijnen.(zie fot pagina 30) Conclusie De voorgestelde torens hebben een relatief kleine voetafdruk in het park. Wanneer echter rekening wordt gehouden met de effecten van de schaduw van de torens en met de privatiserende effecten van het gebouw, dan is de ruimte die door de torens wordt beïnvloed veel groter dan de voetafdruk van het gebouw. Door de hoogte en de plaatsing van de torens wordt een groter deel van de parkruimte beïnvloed dan wanneer de torens lager zouden zijn en rond de buitenrand van het park zouden zijn geplaatst. Lering van de Amazones De openbare ruimte tussen de Amazones torens is ook een punt van aandacht. Onder deze ruimte bevindt zich de half verdiepte parkeergarage van het gebouw. Deze ruimte was bedoeld om een omgeving voor interactie te creëren en de kwaliteit van de stedelijke omgeving te verbeteren. De ruimte wordt echter zelden gebruikt om te wandelen of te socialiseren. In plaats daarvan is het een ongebruikte ruimte tussen drie hoge torens.

Bovendien hebben de torens een negatief windtunneleffect gecreëerd dat van invloed is op het gebruik van de ruimte rond de gebouwen en dat bij veel wind een verhoogd gevaar kan opleveren voor de fietsers en voetgangers langs de Monseigneur Diepenstraat. Alternatieven

3

Het rapport schets tot slot nog enkele alternatieve kleinschaligere woonscenario’s .Gepresenteerd worden een ontwerp met verschillende niveaus van woningen, een semi-mix van woningen met een openbaar binnenplein en een gemeng gebruik van woon-en werkruimte. Ook is er een toekomstig voorstel voor het tankstation en zijn omgeving. Tot slot schets het rapport een aantal scenario’s voor de openbare ruimte zoals een speels park, een sport spot en een scenario gericht op het versterken van de beleving van het park als achtertuin van de buurt.

4