Handhaving op fatbikes

Beste raad, Op vrijdag 3 juli hebben wij aan Pieter Schuurmans (VVD) toelichting gegeven over de praktische uitvoerbaarheid van een mogelijk fatbikeverbod vanuit Handhaving. Tijdens dit gesprek zijn de belangrijkste vragen uit de commissie bestuur van 25 juni rondom handhaafbaarheid, capaciteit en effectiviteit besproken. Vanuit Handhaving onderschrijven wij het belang van een veilige en leefbare binnenstad. Bewoners en bezoekers moeten zich veilig over straat kunnen bewegen, zonder overlast of gevaarlijk verkeersgedrag te ervaren. Tegelijkertijd zien wij dat niet de fatbike zelf het probleem is, maar het gedrag van de (vaak jonge) bestuurder. Dat sluit aan bij de verkeershuftersaanpak die wij als gemeente hanteren: sturen op gedrag in plaats van op een specifiek voertuigtype. In oktober 2026 wordt de evaluatie van de verkeershufteraanpak met de raad gedeeld. Daarbij wordt teruggekeken op de uitvoering en effecten van de aanpak in het afgelopen jaar. Ook worden scenario’s uitgewerkt voor een eventuele uitbreiding van de aanpak naar de gehele gemeente en worden de meest recente ontwikkelingen rondom fatbikes en landelijke regelgeving meegenomen. Wij zien vooral veel meerwaarde in landelijke regelgeving. Wat ons betreft kan die niet snel genoeg komen.

Maatregelen zoals een leeftijdsgrens, helmplicht of een andere vorm van landelijke regulering zorgen voor duidelijke regels voor inwoners én voor handhaving. Op dit moment zijn wij als gemeente beperkt in de mogelijkheden die we hebben en moeten we werken met lokale regels die in de praktijk lastig handhaafbaar kunnen zijn. Een landelijk kader voorkomt bovendien discussies over wat wel of geen fatbike is en zorgt voor meer duidelijkheid voor iedereen. Handhaafbaarheid in de praktijk Wij zien in de praktijk verschillende uitdagingen bij de handhaving van een fatbikeverbod. De binnenstad van ’s-Hertogenbosch kent veel toegangswegen, doorgangen en steegjes. Anders dan bij situaties waarbij sprake is van één of enkele duidelijke toegangspunten, is het niet mogelijk om op één locatie effectief toezicht te houden op alle verkeersbewegingen. Fatbikes kunnen vanuit verschillende richtingen het gebied binnenrijden en zijn bovendien snel en wendbaar. Handhavers kunnen niet op alle toegangswegen tegelijk aanwezig zijn. Wanneer op één locatie wordt gecontroleerd, bestaat de mogelijkheid dat gebruikers uitwijken naar andere routes. Staande houden van overtreders Een extra aandachtspunt is het daadwerkelijk staande houden van overtreders. Handhavers kunnen een stopteken geven, maar zijn daarbij afhankelijk van de medewerking van de bestuurder om hieraan gevolg te geven.

Wanneer iemand niet stopt en zich aan de controle onttrekt, ontstaat al snel een zogenoemd "kat-en-muisspel". In de drukke binnenstad, en zeker tijdens winkeltijden, vinden wij het niet wenselijk en verantwoord om met auto's of motoren achter overtreders aan te gaan rijden. Bovendien zijn wij niet bevoegd om een achtervolging in te zetten. De inzet van handhavingsmotoren biedt ondersteuning bij controles en een zekere mate van gezag uitstralen, maar neemt deze fundamentele beperking niet weg. Capaciteit Vanuit Handhaving heeft het niet de voorkeur om structureel extra capaciteit in te zetten voor een fatbikeverbod. Als de raad besluit een verbod in te voeren, ligt het meer voor de hand om vooral in de eerste periode extra zichtbaar aanwezig te zijn om bekendheid te geven aan de nieuwe regels en gewenning te creëren.

In Enschede is in de eerste twee weken stevig ingezet op handhaving. Inmiddels wordt het verbod daar meegenomen binnen de reguliere inzet in de binnenstad. Tegelijkertijd weten we niet zeker of dit één-op-één te vertalen is naar de Bossche situatie. Onze ervaring is dat borden en verboden niet altijd vanzelf zorgen voor naleving. Vaak blijft zichtbare handhaving nodig om regels onder de aandacht te houden. Als de raad wil dat er actief en structureel wordt gehandhaafd op een fatbikeverbod, dan ramen wij daarvoor een inzet van ongeveer 6 fte (3 koppels handhavers). Ook met deze inzet kunnen we niet tijdens alle openingstijden aanwezig zijn en zullen we niet alle overtreders staande kunnen houden. Het is daarom belangrijk om vooraf realistische verwachtingen af te spreken over wat handhaving kan bereiken. Deze inzet gaat bovendien direct ten koste van andere werkzaamheden. De extra capaciteit uit het bestuursakkoord is juist beschikbaar gesteld om meldingen van inwoners sneller op te pakken en de reguliere handhaving in de openbare ruimte te versterken. Wanneer (een deel van) deze capaciteit wordt ingezet op de handhaving van een fatbikeverbod, zullen inwoners dit merken in de afhandeling van meldingen en in de beschikbaarheid van handhavers voor andere vormen van toezicht en handhaving.

Het is daarmee nadrukkelijk een keuze waarbij capaciteit verschuift van bestaande taken naar de handhaving van een fatbikeverbod. Extra uitbreiding van de handhavingsorganisatie bovenop de groei die al is afgesproken in het bestuursakkoord heeft op dit moment niet onze voorkeur. Dat komt niet doordat extra medewerkers geen meerwaarde kunnen hebben, maar doordat het absorptievermogen van de organisatie geleidelijk zijn grens bereikt. Nieuwe collega's moeten worden geworven, opgeleid en begeleid. Extra uitbreiding is wat ons betreft vooral wenselijk wanneer deze aantoonbaar bijdraagt aan een effectieve en taakgerichte inzet van handhaving. Gezien de beperkte pakkans, de arbeidsintensieve uitvoering en het verwachte effect van een fatbikeverbod zien wij dat in dit geval minder. Juist daarom vinden wij het belangrijk om kritisch te kijken waar we onze capaciteit inzetten en welke aanpak het meest effectief is. Verwacht effect Wij verwachten dat een fatbikeverbod enig effect zal hebben. Een deel van de gebruikers zal zich aan de regels houden, waardoor het aantal fatbikes in het gebied afneemt. Tegelijkertijd moeten de verwachtingen realistisch blijven. Een fatbikeverbod neemt de onderliggende problematiek van gevaarlijk verkeersgedrag niet weg. Het risico bestaat dat hetzelfde gedrag zich verplaatst naar andere voertuigtypen, zoals reguliere e-bikes, of naar andere locaties.

En nogmaals de pakkans bij overlastgevers die het kat- en muisspel aangaan is klein. Vanuit handhaving zien wij daarom het risico dat veel capaciteit wordt ingezet op een maatregel die slechts gedeeltelijk ingrijpt op de oorzaak van het probleem. Waterbedeffect Een mogelijk waterbedeffect is moeilijk vooraf te voorspellen. Fatbikegebruikers zullen niet verdwijnen. Een deel van de overlast kan zich naar andere gebieden verplaatsen. In zekere zin zien wij dergelijke verplaatsingseffecten nu ook al binnen de gemeente. Het is niet zo dat huftergedrag op fatbikes zich alleen voordoet in de binnenstad of op de Driesprong. Een deel van de problematiek speelt ook op andere locaties binnen de gemeente. Daarom bestaat het risico dat overlast zich verplaatst in plaats van verdwijnt.

Ontheffingen Fatbikes beschikken niet over een kentekenregistratie, een ontheffing is niet eenvoudig te koppelen aan een voertuig. Dat maakt controle en verificatie ingewikkelder dan bij gemotoriseerd verkeer. Daarnaast vraagt het opzetten van een digitaal en handhaafbaar systeemtijd. Vanuit handhaving geven wij de voorkeur aan een zo eenvoudig mogelijk systeem zonder papieren ontheffingen. Het inrichten van een structuur kost echter tijd en kan al snel enkele maanden in beslag nemen. Ervaringen uit Enschede Wij hebben contact gehad met de gemeente Enschede, waar een fatbikeverbod is ingevoerd in de binnenstad. Uit dit contact komen enkele relevante observaties naar voren: • In de eerste periode is stevig ingezet op handhaving, met ondersteuning van de politie op motor. • Inmiddels wordt er geen extra handhavingscapaciteit meer ingezet. • Volgens de gemeente is het aantal fatbikes binnen het gebied afgenomen. • Ondernemers hebben vooraf drie maanden de tijd gekregen om hun bedrijfsvoering aan te passen. • Ontheffingen aan bedrijven / ondernemers worden niet verleend. • Men ziet eveneens juridische risico's, omdat fabrikanten nieuwe modellen ontwikkelen die buiten de huidige definitie van een fatbike vallen. De ervaringen uit Enschede laten zien dat een verbod effect kan hebben wanneer gebruikers zich aan de regels houden.

Tegelijkertijd is niet vanzelfsprekend dat dezelfde resultaten één-op-één kunnen worden vertaald naar de Bossche situatie. Onze ervaring is bijvoorbeeld dat borden en bebording niet altijd voldoende naleefgedrag opleveren. Links naar collegevoorstel Enschede: • Document enschede - APV Wijziging fatbike tekst en toelichting - iBabs Publieksportaal (raadsvoorstel) • Document enschede - APV Wijziging fatbike tekst en toelichting - iBabs Publieksportaal (APV wijziging) Samenvattend Een fatbikeverbod is lastig handhaafbaar, kent een beperkte pakkans en vraagt veel capaciteit (afhankelijk van de verwachtingen die geschept worden). Daarnaast wekt een verbod verwachtingen bij inwoners over toezicht en handhaving die in de praktijk niet altijd waargemaakt kunnen worden. Wij zien meer effect in landelijke regelgeving, zoals een leeftijdsgrens of helmplicht, omdat deze zorgt voor duidelijke en eenduidige regels voor inwoners én handhaving en beter aansluit bij de aard van het probleem. Nu bestaat het risico dat veel capaciteit wordt ingezet op een maatregel die het onderliggende probleem, namelijk hufterig verkeersgedrag, slechts gedeeltelijk aanpakt. Daarom gaat onze voorkeur uit naar het afwachten van de evaluatie van de verkeershuftersaanpak, waarin we inzetten op gedrag van alle voertuigen.

Daarom gaat onze voorkeur uit naar het afwachten van de evaluatie van de verkeershuftersaanpak, waarin wordt gekeken naar de effectiviteit van een gedragsaanpak voor alle voertuigtypen. Op basis daarvan kan de raad een besluit nemen over de inrichting van de verkeershuftersaanpak in de komende jaren. Met vriendelijke groet,

Wouter Oosterhuis, Afdelingshoofd Stadstoezicht

Dennis van Rooij, Bureauhoofd Handhaving