Getekend accountantsverslag 2022 gemeente 's-Hertogenbosch
Tekst van het document
• Waarborg dat de verantwoordelijkheden in de beheersing van de algemene IT-maatregelen belegd zijn, waarbij de uitvoering voor een deel bij Unit4 als serviceprovider zal liggen. • Overweeg een onafhankelijke Quality Assurance-rol in gedurende het implementatietraject en specifiek op de toekomstige dataconversie, systeeminrichting en -beheersing.
Na de livegang van ERPx adviseren wij om in de fase na de implementatie de inrichting van de processen te blijven monitoren. Dit om ervoor te zorgen dat de beoogde procesverbeteringen, (geautomatiseerde)beheersingsmaatregelen en data-analyses ook daadwerkelijk worden ingericht en uitgevoerd.
15II
Accountantsverslag 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022
Jaarverslag Jaarrekening
Cybersecurity en de komst van de NIS2-richtlijn In de rapportage interim-bevindingen hebben wij onze bevindingen en aanbevelingen gerapporteerd over de wijze waarop de gemeente ‘s-Hertogenbosch haar belangrijkste cyberrisico’s beheerst. Daarnaast hebben wij vernomen dat op het gebied van cybersecurity zich geen grote incidenten hebben voorgedaan gedurende 2022. Om deze lijn door te zetten raden wij ook aan om structureel aandacht te blijven geven aan informatiebeveiliging, privacy en het bewustzijn rondom deze thema’s.
Onderneem tijdig stappen om de impact van de NIS2 voor de gemeente te analyseren
De nieuwe Network and Information Security richtlijn (NIS2)
We adviseren de gemeente ‘s-Hertogenbosch een zelfevaluatie uit te voeren om te bepalen in hoeverre de NIS2-richtlijn ook van toepassing is op uw organisatie en indien dat het geval is de benodigde stappen uit te voeren om compliant te worden aan de NIS2. Het is hierbij van belang dat deze stappen afgerond zijn vóór Q3 2024.
Update interne beheersing Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Een relevante ontwikkeling op het gebied van cybersecurity voor de gemeente ‘s-Hertogenbosch is de komst van de nieuwe Europese NIS2richtlijn. Het doel van deze richtlijn is het verhogen van het algemene niveau van cybersecurity binnen de Europese Unie. Vanuit de nieuwe richtlijn verwachten wij strengere normen, meer aandacht voor governance en meer verantwoordelijkheden voor bestuursleden. Nieuw is hierbij dat non-compliance beboet kan worden en bestuursleden persoonlijk aansprakelijk kunnen worden gesteld. Deze richtijn is eind 2022 goedgekeurd door het Europees Parlement, waarbij lidstaten 21 maanden de tijd hebben om deze richtlijn te implementeren door middel van nationale wetgeving. In Nederland zal hier invulling aan gegeven worden door middel van de Wet beveiliging netwerk- en informatiesystemen (Wbni). Organisaties die als ‘Essentieel’ of ‘Belangrijk’ worden beschouwd dienen vanaf Q3 2024 compliant te zijn. Vanaf dat moment zal hier naar verwachting ook op gehandhaafd gaan worden.
Voor lokale overheden (waaronder gemeentes) geldt dat de NIS2-richtlijn deze als optioneel ‘Essentieel’ kenmerkt. Dit houdt in dat lidstaten bij de implementatie van de richtlijn zelf kunnen besluiten in hoeverre deze dienstverlening als ‘Essentieel’ wordt gezien. Daarnaast kunnen gemeentes/provincies mogelijk ook gekenmerkt worden als essentieel vanuit de ‘Essentiële’ sector transport (weg).
16
Accountantsverslag 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022
Jaarverslag Jaarrekening Update interne beheersing Vooruitblik Rechtmatigheidsverantwoording Klimaat en duurzaamheid Onze samenwerking Bijlagen
Vooruitblik In dit hoofdstuk van het verslag bespreken wij de relevante ontwikkelingen die vanaf het jaar 2023 relevant zijn voor uw gemeente. Dat zijn onder meer de veranderende controleverklaring, de komst van de rechtmatigheidsverantwoording en een wijzigingen in (onze) controlestandaarden.
06
17
Accountantsverslag 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Rechtmatigheidsverantwoording Inzicht in de status van de voorbereidingen
Ontwikkelingen 2022
Jaarverslag Jaarrekening Update interne beheersing Vooruitblik Rechtmatigheidsverantwoording Klimaat en duurzaamheid Onze samenwerking
Er wordt goede voortgang geboekt rondom de rechtmatigheidsverantwoording In 2022 zijn belangrijke stappen gezet in de voorbereidingen voor de rechtmatigheidsverantwoording. Zo is de uitvoering en kwaliteit van de interne controle verbeterd. Hierbij wordt gewerkt op basis van het uitgangspunt van decentrale controle in de sectoren met centrale coördinatie. Het is belangrijk om na te gaan dat alle materiële stromen en balansposten met rechtmatigheidsimpact (bijvoorbeeld grondexploitaties, investeringen en reserves) ook in de aanpak worden meegenomen. Deze stromen zijn reeds wel al meegenomen in de controle op de begrotingsrechtmatigheid. Tevens adviseren wij om het college mee te nemen in de achtergrond en aanpak van de rechtmatigheidsverantwoording in 2023.
Bijlagen Regels voor begrotingsonrechtmatigheid dienen in de financiële verantwoording te worden vastgelegd In de verantwoording dienen het college en de raad toe te lichten wat de begrotingsonrechtmatigheden zijn. De commissie BBV adviseert om tussen het college en de raad af te spreken hoe afwijkingen van de begroting geïnterpreteerd worden in het kader van het uitoefenen van het budgetrecht door de raad. Begrotingsonrechtmatigheden die binnen de beleidskaders van de raad passen, moeten worden opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording (voor zover de verantwoordingsgrens is overschreden), maar worden dan niet nader toegelicht in de rechtmatigheidsverantwoording.
Mogelijke inhoud van de paragraaf Bedrijfsvoering De paragraaf Bedrijfsvoering kent geen voorgeschreven wettelijke structuur. Feitelijk kunnen alle onderwerpen met een overkoepelend karakter die de gemeentelijke bedrijfsvoering en organisatie betreffen in deze paragraaf aan de orde komen. Zo kunnen in deze paragraaf onderwerpen als integriteit, innovatie en privacy aan de orde komen. Maar ook de organisatiestructuur, personeelsbeleid, duurzaamheidsbeleid en investeringsbeleid kunnen aan de orde komen. Voorop staat dat de eigenheid van de gemeente en de wens van de raad bepalend is voor de onderwerpen in de paragraaf Bedrijfsvoering.
18
Accountantsverslag 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Klimaat en duurzaamheid Sturen op realisatie van klimaat- en duurzaamheidsdoelstellingen
Ontwikkelingen 2022
Jaarverslag Jaarrekening Update interne beheersing Vooruitblik Rechtmatigheidsverantwoording Klimaat en duurzaamheid Onze samenwerking Bijlagen
Om het akkoord van Parijs te realiseren hebben provincies en gemeenten een belangrijke maatschappelijke rol en taak om gezamenlijk met bedrijven en maatschappelijke organisaties de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Daarnaast hebben lokale overheden ook andere complexe duurzaamheidsopgaven zoals klimaatadaptatie en het verbeteren van de leefomgeving zoals bijvoorbeeld het bevorderen van circulariteit en biodiversiteit. Om beter op deze opgave te kunnen sturen adviseren wij om klimaat en duurzaamheidsdoelstellingen onderdeel te laten zijn van de P&C-cyclus. Daarvoor onderkennen we vijf stappen: 1 Bepaal de opgaven Ook voor klimaat- en duurzaamheidsambities start het met het formuleren van de ambities/doelstellingen. Vaak zijn de doelstellingen landelijk al bepaald (in verdragen, akkoorden, strategieën), maar moet nog wel inzicht worden verkregen in de (lokale) opgave: Waar staan we nu en wat moeten we dan in de komende 10-15 jaar realiseren. Voor de CO2-opgave wordt vaak aangesloten bij de onderverdeling (sectoren) uit het Nederlandse Klimaatakkoord (2019). 2 Bepaal de kansrijke maatregelen De lokale klimaat- en duurzaamheidsopgaven moeten vervolgens worden uitgewerkt in transitiepaden voor de komende jaren. Per transitiepad worden de meest kansrijke maatregelen geselecteerd op basis van de geschatte ‘opbrengst’ aan CO2-reductie.
3 Bepaal de stuurindicatoren (input/output) bij de transitiepaden Het is goed om te realiseren dat veel nog onbekend en onzeker is en er volop wordt geëxperimenteerd. Monitoren, reflecteren, leren en bijsturen is dus cruciaal en getuigt van professionaliteit. Voor de indicatoren is het verstandig om aan te sluiten bij de landelijke gegevens, metingen en normen, die beschikbaar zijn. Zo wordt een gemeenschappelijke taal gebruikt waarlangs de voortgang kan worden gevolgd. 4 Veranker de sturing in de P&C-cyclus Ook voor duurzaamheidsdoelstellingen geldt de kracht van de P&C-cyclus, waarin kaderstelling en verantwoording is verankerd en de raad zijn controlerende rol kan invullen. Een integrale klimaatbegroting als onderdeel (paragraaf) of bijlage van de P&C-cyclus is aanvullend aan te bevelen omdat dan de resultaten van de transitiepaden gezamenlijk goed te volgen zijn. 5 Verrijk het inzicht met de impact op de brede welvaart Het begrip duurzaamheid wordt heden ten dage breder gebruikt dan alleen voor milieu en klimaat. Internationaal wordt de term ESG (Environmental, Social, Governance) daarvoor gehanteerd. De Monitor Brede Welvaart wordt sinds 2020 opgesteld door het CBS en biedt een vaste set aan indicatoren om de ontwikkeling van welvaart in de brede zin van het woord – economisch, ecologische en sociaal-maatschappelijk – in kaart te brengen.
Samen geven deze indicatoren vergelijkbaar inzicht over duurzaamheid in brede zin. Zie ook de blog voor verdere verduidelijking van de PwC-sectorvoorzitter Lokale Overheden, Martine Koedijk.
19
Accountantsverslag 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022
Jaarverslag Jaarrekening Update interne beheersing Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Onze samenwerking In dit hoofdstuk beschrijven we hoe wij hebben samengewerkt met u en uw medewerkers. Daarnaast presenteren wij een overzicht van de het aantal uren dat er is gewerkt aan de controle.
07
19I
Accountantsverslag 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Onze samenwerking We hebben een constructieve samenwerking ervaren tijdens het controleproces
Ontwikkelingen 2022
Jaarverslag Jaarrekening Update interne beheersing Vooruitblik Onze samenwerking
In deze huidige tijd van digitaal samenwerken hebben wij een zeer plezierige samenwerking ervaren en is de communicatie tussen het kernteam jaarrekeningcontrole (onder andere met de commissie rechtmatigheid en vaktechnisch beraad) en PwC goed verlopen. Hierbij waren de communicatielijnen kort en dit heeft ertoe bijgedragen dat het over het algemeen een meer gestructureerd proces is geweest. We hebben een open en fijne cultuur ervaren. Aangezien we voortdurend streven naar een verbetering van het controleproces en onze dienstverlening, evalueren we dit proces graag op korte termijn.
Bijlagen Onze reflectie op het proces van de jaarrekeningcontrole In het controleplan hebben wij met de ambtelijke organisatie de specifieke onderdelen inzichtelijk gemaakt waar verbetering nodig was in het controleproces. We constateren dat de sectoren verschillende punten goed hebben opgepakt, zoals de spendanalyse van de Europese aanbestedingen en het kwaliteitsniveau van de aansluitingen naar de saldibalans. Daarbij heeft de gemeente geïnvesteerd in het kennisniveau van de financiële medewerkers. De verschillende acties hebben ervoor gezorgd dat het jaarrekeningproces conform afspraak heeft gelopen.
Geen bevindingen te melden rondom onafhankelijkheid Wij hebben onze naleving van externe normen en ons wereldwijde onafhankelijkheidsbeleid met betrekking tot onze dienstverlening in 2022 bewaakt en bevestigen dat wij aan deze onafhankelijkheidsvereisten hebben voldaan en voldoen.
20
Accountantsverslag 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022
Jaarverslag Jaarrekening Update interne beheersing Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen SiSa Wet normering topinkomens Materialiteit Verhoogde risico's Communicatie Verantwoordelijkheden
Bijlagen In de eerste bijlage beschrijven we de uitkomsten van de werkzaamheden ten aanzien van de SiSa-bijlage. Daarna staan we stil bij onze controle van de WNT-verantwoording. Vervolgens lichten we de materialiteit toe. Ten slotte geven we een update over de verplichte communicatie
08
21
Accountantsverslag 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
SiSa Geen bevindingen in de SiSa-bijlage
Ontwikkelingen 2022
Jaarverslag Jaarrekening Update interne beheersing Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen SiSa Wet normering topinkomens Materialiteit Verhoogde risico's Communicatie Verantwoordelijkheden
Controle onderhanden
Wij hebben in onze controle specifieke werkzaamheden verricht om een oordeel te kunnen geven over de getrouwheid en rechtmatigheid van de financiële verantwoordingsinformatie in de SiSa-bijlage bij de jaarrekening. In 2022 zijn er veel SiSa-regelingen bijgekomen. In 2022 is sprake van 53 regelingen, waarbij in 2021 sprake was van 41 regelingen. Voor de bevindingen uit onze controle gelden op grond van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (‘BADO’) zwaardere rapporteringtoleranties dan voor andere onderdelen van de reguliere jaarrekening. De rapporteringstolerantie is per specifieke uitkering: • €12.500 indien de omvangsbasis kleiner dan of gelijk is aan €125.000. • 10% indien de omvangsbasis groter dan €125.000 en kleiner dan of gelijk is aan €1.000.000. • €125.000 indien de omvangsbasis groter is dan €1.000.000.
De rapporteringstolerantie heeft geen consequenties voor de omvang en aard van de controle van specifieke uitkeringen. In de volgende tabel hebben wij onze bevindingen per specifieke uitkering opgenomen. Uit onze controlewerkzaamheden komen geen materiële afwijkingen naar voren. Wij hebben de getrouwheid en rechtmatigheid van de SiSa-bijlage in de jaarrekening vastgesteld.
21I
Accountantsverslag 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Naam specifieke uitkering
Fout of onzekerheid
Financiële omvang in euro’s
Toelichting fout/ onzekerheid
JenV A13
Regeling specifieke uitkering naleving controle coronatoegangsbewijzen
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
2
JenV A14B
Regeling specifieke uitkering Gemeente in verband met de versterking van de lokale [...] radicalisering, (gewelddadig) extremisme en terrorisme 2022 (SiSa tussen medeoverheden)
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Jaarrekening
3
JenV A16
Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Update interne beheersing
4
FIN B2
Regeling specifieke uitkering gemeentelijke hulp aan gedupeerden kinderopvangtoeslagproblematiek 2021
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Vooruitblik
5
BZK C30
Specifieke uitkeringen proeftuinen aardgasvrije wijken 2e ronde
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Onze samenwerking
6
BZK C31
Regeling vaststelling regels verstrekken eenmalige specifieke uitkering aan gemeenten huisvesting kwetsbare doelgroepen
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Bijlagen
7
BZK C32
Regeling specifieke uitkering ventilatie in scholen
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
8
BZK C41B
Specifieke uitkering Regeling flexibele inzet woningbouw (SiSa tussen medeoverheden)
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
9
BZK C43
Regeling reductie energiegebruik woningen
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
10
BZK C55
Aanpak energiearmoede
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
11
BZK C56
Regeling huisvesting aandachtsgroepen
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
12
BZK C62
Regeling specifieke uitkering kwijtschelding gemeentelijke belastingen
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
13
BZK C75
Regiodeals 3e tranche
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
14
BZK C75B
Regiodeals 3e tranche (SiSa tussen medeoverheden)
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
15
BZK C85
Stimuleringsregeling flex- en transformatiewoningen
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
16
OCW D1
Regionale meld- en coördinatiecentra voortijdig schoolverlaten
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Nr.
Regeling/indicator
1
Onze conclusies Ontwikkelingen 2022
Jaarverslag
SiSa Wet normering topinkomens Materialiteit Verhoogde risico's Communicatie Verantwoordelijkheden
Uit onze controlewerkzaamheden komen geen materiële afwijkingen naar voren. Wij hebben de getrouwheid en rechtmatigheid van de SiSa-bijlage in de jaarrekening vastgesteld.
21II
Accountantsverslag 2022
Aanbiedingsbrief Naam specifieke uitkering
Fout of onzekerheid
Financiële omvang in euro’s
Toelichting fout/ onzekerheid
OCW D8
Onderwijsachterstandenbeleid 2019-2022 (OAB)
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
18
OCW D10
Volwasseneneducatie
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Jaarverslag
19
OCW D11
Regeling specifieke uitkering extra financiële middelen RMC-functie
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Jaarrekening
20
OCW D12
Regeling regionale aanpak voortijdig schoolverlaten 2020–2024
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
21
OCW D12A
Regeling regionale aanpak voortijdig schoolverlaten 2020–2024
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
22
OCW D14
Regeling specifieke uitkering inhalen COVID-19 gerelateerde onderwijsvertragingenonderwijsvertragingen
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
23
OCW D19
Tijdelijke onderwijshuisvesting ontheemden
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
24
OCW D21
Specifieke uitkering impuls jongerencultuur
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
25
IenW E3
Subsidieregeling sanering verkeerslawaai
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
26
IenW E20
Regeling stimulering verkeersmaatregelen 2020-2021
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
27
IenW E27B
Brede doeluitkering verkeer en vervoer (SiSa tussen medeoverheden – provinciaal deel)
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
28
IenW E32B
Incidentele specifieke uitkering Smartwayz (SiSa tussen medeoverheden)
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Verhoogde risico's
29
IenW E38
Tijdelijke stimuleringsregeling veilig, doelmatig en duurzaam gebruik verkeersinfrastructuur
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Communicatie
30
IenW E44B
Tijdelijke impulsregeling klimaatadaptatie 2021–2027 (SiSa tussen medeoverheden)
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Verantwoordelijkheden
31
IenW E53
Regeling specifieke uitkering Schone Lucht Akkoord
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
32
IenW E78
Programma A2 Deil-Vught- Quick win projecten
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
33
IenW E83
Tijdelijke regeling specifieke uitkering bodem 2022
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Onze kernboodschappen
Nr.
Regeling/indicator
17
Ontwikkelingen 2022
Onze conclusies
Update interne beheersing Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen SiSa Wet normering topinkomens Materialiteit
Uit onze controlewerkzaamheden komen geen materiële afwijkingen naar voren. Wij hebben de getrouwheid en rechtmatigheid van de SiSa-bijlage in de jaarrekening vastgesteld.
21III
Accountantsverslag 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Naam specifieke uitkering
Fout of onzekerheid
Financiële omvang in euro’s
Toelichting fout/ onzekerheid
IenW E84
Regeling stimulering verkeersveiligheidsmaatregelen 2022-2023
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
35
EZK F1
Regeling aankoop woningen onder een hoogspanningsverbinding
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
36
EZK F9
Regeling specifieke uitkering Extern Advies Warmtetransitie
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
37
SZW G2
Gebundelde uitkering op grond van artikel 69 Participatiewet_gemeentedeel 2022
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
38
SZW G3
Besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004 (uitsluitend kapitaalverstrekking)_gemeentedeel 2022
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
39
SZW G4
Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers en de Tijdelijke regeling overbruggingsregeling (Tozo) _gemeentedeel 2022
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
40
SZW G10
Wet inburgering 2021_ gemeentedeel 2022
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
41
SZW G12
Kwijtschelden publieke schulden SZW-domein hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
42
SZW G13
Regeling specifieke uitkering onderwijsroute
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Wet normering topinkomens
43
VWS H1
Ministeriële regeling heroïnebehandeling
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Materialiteit
44
VWS H4
Regeling specifieke uitkering stimulering sport
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Verhoogde risico's
45
VWS H7
Regeling specifieke uitkering aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
46
VWS H8
Regeling Sportakkoord 2020–2022
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
47
VWS H12
Regeling specifieke uitkering lokale preventieakkoorden of preventieaanpakken
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
49
VWS H14B
SPUK expertisecentra jeugdhulp
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
49
VWS H21
Specifieke uitkering cliëntondersteuning
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Nr.
Regeling/indicator
34
Onze conclusies Ontwikkelingen 2022
Jaarverslag Jaarrekening Update interne beheersing Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen SiSa
Communicatie Verantwoordelijkheden
Uit onze controlewerkzaamheden komen geen materiële afwijkingen naar voren. Wij hebben de getrouwheid en rechtmatigheid van de SiSa-bijlage in de jaarrekening vastgesteld.
21IV
Accountantsverslag 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Naam specifieke uitkering
Fout of onzekerheid
Financiële omvang in euro’s
Toelichting fout/ onzekerheid
VWS H22
Regeling specifieke uitkering regionaal projectleider aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling 2022
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
51
VWS H25
Regeling Specifieke uitkering ijsbanen en zwembaden (ronde 3)
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
52
LNV L6
Regeling specifieke uitkeringen uitvoering Subsidieregeling sanering varkenshouderijen
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
53
LNV L7B
Regeling specifieke uitkering IBP-Vitaal Platteland (SiSa tussen medeoverheden)
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
54
IenW E27B
Brede doeluitkering verkeer en vervoer (SiSa tussen medeoverheden – stadsgewestelijk deel)
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
55
PNB C75B
Regiodeals 3e tranche (SiSa tussen medeoverheden)
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Nr.
Regeling/indicator
50
Onze conclusies Ontwikkelingen 2022
Jaarverslag Jaarrekening Update interne beheersing Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen SiSa Wet normering topinkomens Materialiteit Verhoogde risico's Communicatie Verantwoordelijkheden
Uit onze controlewerkzaamheden komen geen materiële afwijkingen naar voren. Wij hebben de getrouwheid en rechtmatigheid van de SiSa-bijlage in de jaarrekening vastgesteld.
22
Accountantsverslag 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Wet normering topinkomens (‘WNT’) De bezoldiging van uw topfunctionarissen is juist verantwoord in de WNT-bijlage
Ontwikkelingen 2022
Jaarverslag Jaarrekening Update interne beheersing Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen SiSa Wet normering topinkomens
Geen controlebevindingen in de WNT-verantwoording 2022
De WNT is in 2022 beperkt gewijzigd
Als onderdeel van onze controle hebben wij de nalevering van de WNT gecontroleerd. Uit onze controle blijken geen bevindingen. Op grond van de wet zijn de griffier en de gemeentesecretaris aangewezen als topfunctionaris. Hun bezoldiging is juist en volledig verantwoord in de bijlage WNT in uw jaarstukken.
In 2022 is er voor de WNT weinig gewijzigd ten opzichte van 2021. Wel zijn de bedragen geïndexeerd op basis van de loonontwikkeling in de sector overheid. De wettelijke maximale bezoldiging voor topfunctionarissen is aangepast van €209.000 in 2021 naar €216.000 in 2022.
Wilt u meer weten over de WNT? Kijkt u dan op: https://www.topinkomens.nl
De aandachtspunten voor de WNT-verantwoording 2022 uitgelicht
Bijlage WNT U heeft twee topfunctionarissen verantwoord in de jaarrekening.
Materialiteit De topfunctionarissen zijn beiden in loondienst. Verhoogde risico's Communicatie Verantwoordelijkheden
U heeft in 2022 geen ontslagvergoedingen boven de WNT-grens uitgekeerd
Daarnaast waren de volgende aandachtspunten mogelijk relevant voor de WNT-verantwoording 2022 van de gemeente ‘s-Hertogenbosch: • Als één van de topfunctionarissen ook nog een bezoldiging op andere gronden dan de topfunctie krijgt, dan had er mogelijk een extra overzicht in de WNT-verantwoording opgenomen moeten worden. Voor de gemeente is dit niet van toepassing gebleken. • Als de gemeente niet-topfunctionarissen in dienstbetrekking zou hebben die in 2022 méér bezoldiging ontvingen dan hun deeltijdfactor x €216.000, dan had deze (op functie) als ‘overige functionarissen’ in de WNT-verantwoording opgenomen moeten worden. Voor de gemeente is dit niet van toepassing gebleken.
23
Accountantsverslag 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Materialiteit De materialiteit is bijgesteld op basis van de jaarrekening
Ontwikkelingen 2022
Jaarverslag Jaarrekening Update interne beheersing Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen SiSa Wet normering topinkomens Materialiteit Verhoogde risico's Communicatie Verantwoordelijkheden
De gehanteerde materialiteit is €9,1 miljoen De reikwijdte van onze controle wordt beïnvloed door het toepassen van materialiteit. Het begrip ‘materieel’ wordt toegelicht in de paragraaf ‘Onze verantwoordelijkheden voor de controle van de jaarrekening’ in onze controleverklaring. Afwijkingen worden als materieel beschouwd wanneer redelijkerwijs kan worden verwacht dat ze, elk afzonderlijk of in totaal, gevolgen kunnen hebben voor de economische beslissingen die gebruikers op grond van de jaarrekening nemen. In het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (BADO) zijn de goedkeuringstoleranties bepaald die de accountant ten behoeve van de oordeelsvorming over de jaarrekening van de gemeente hanteert. De grondslag voor het bepalen van deze toleranties betreft de totale werkelijke kosten van de gemeente, inclusief de toevoegingen aan de bestemmingsreserves. Materialiteit bepaalt de aard, timing en omvang van onze controlewerkzaamheden en het effect van vastgestelde afwijkingen op onze verklaring. In ons controleplan hebben wij een materialiteit vastgesteld van €9,4 miljoen. De materialiteit wordt echter geactualiseerd op basis van de feitelijke financiële gegevens en wijzigingen in uw organisatie en omgeving gedurende het hele jaar.
Aangezien de werkelijke lasten, inclusief dotaties aan de bestemmingsreserves, lager zijn dan in de programmabegroting op basis waarvan wij onze initiële materialiteit hebben berekend, heeft er op basis van de wettelijke uitgangspunten een bijstelling plaatsgevonden naar €9,1 miljoen.
Ontwikkeling van de materialiteit €30.000.000 €25.000.000 €20.000.000 €15.000.000 €10.000.000 €5.000.000 €Begroting
Fouten Figuur - Materialiteitsoverzicht
Jaarrekening
Onzekerheden
24
Accountantsverslag 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022
Jaarverslag Jaarrekening
Verhoogde risico’s (1/2) Bij de uitvoering van de werkzaamheden ten aanzien van de verhoogde risico’s hebben we geen uitzonderingen of aanwijzingen van frauduleuze activiteiten opgemerkt In onderstaande tabel geven wij een samenvatting van de bevindingen van verrichte werkzaamheden met betrekking tot de significante en hogere-normale risico’s die in ons controleplan zijn vastgesteld.
Ten opzichte van ons controleplan hebben wij geen nieuwe risico’s geïdentificeerd.
Update interne beheersing Vooruitblik
Risico
Uitkomst controlewerkzaamheden
Managementbeïnvloeding: het doorbreken van interne beheersingsmaatregelen door het management
Het doorbreken van beheersingsmaatregelen door het management is op basis van de controlestandaarden altijd een significant risico. Interne beheersingsmaatregelen, ongeacht hoe goed in opzet en bestaan, kunnen risico's van materiële onjuistheden in de jaarrekeningen slechts beperken, en niet volledig afdekken, wegens de inherente beperkingen van interne beheersingsmaatregelen. We hebben een data-analyse uitgevoerd op (handmatige) boekingen 2022 voor de gemeente ‘s-Hertogenbosch. We hebben uit hoofde van deze test geen ongebruikelijke transacties geconstateerd.
Omzetverantwoording bij inkomende subsidies: het risico van fraude in de opbrengstverantwoording
Het frauderisico in deze opbrengststroom is dat over het algemeen geldt dat men uit wil komen op de begroting. Begrotingsoverschrijdingen wil men dan zoveel mogelijk vermijden. Wij hebben werkzaamheden verricht op de afgrenzing van inkomende subsidies waarbij wij de ontvangen subsidies in het boekjaar 2022 hebben gecontroleerd. Uit onze werkzaamheden zijn geen bijzonderheden naar voren gekomen.
Onze samenwerking Bijlagen SiSa
Risiconiveau
Normaal
Significant
Normaal
Significant
Normaal
Significant
Wet normering topinkomens Materialiteit Verhoogde risico's Communicatie Verantwoordelijkheden
Rechtmatigheid van de aanbestedingen: het risico van het niet nakomen van aanbestedingsrichtlijnen
De aanbestedingsrichtlijnen zijn complex. Voor de toelichtingen en de uitkomsten van de werkzaamheden verwijzen wij naar de paragraaf Rechtmatigheid.
24I
Accountantsverslag 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Verhoogde risico’s (2/2) Risico
Uitkomst controlewerkzaamheden
Aanbestedingen: het risico dat aanbestedingen worden gegund aan bevriende partijen
Dit risico rondom mogelijke gunning aan bevriende partijen is doorgaans bij gemeenten een verhoogd risico. Dit komt omdat gemeenten zaken doen met een veelvoud aan leveranciers met ook nog een grote diversiteit in inkoop van goederen en diensten. Bij onze controlewerkzaamheden hebben we gecontroleerd of voldoende functiescheiding is gehanteerd bij aanbestedingstrajecten en bij het aangaan van contracten. We hebben bij het uitvoeren van deze controlewerkzaamheden geen bevindingen.
Risiconiveau
Ontwikkelingen 2022
Jaarverslag Jaarrekening Update interne beheersing Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Waardering voorraden: het risico in relatie tot de waardering van de grondexploitaties
Het risico van waardering van de grondexploitaties is doorgaans bij gemeenten een verhoogd risico. Dit komt omdat er veel schattingsposten zijn gemoeid bij deze balanspost. Behalve de parameters (kostenstijging, opbrengstenstijging, et cetera) is de waardering gebaseerd op een raming van nog te maken kosten en nog te realiseren opbrengsten. We hebben controlewerkzaamheden uitgevoerd op de waardering en we hebben uit hoofde van deze test geen bijzonderheden geconstateerd.
Normaal
Significant
Normaal
Significant
Normaal
Significant
SiSa Wet normering topinkomens Materialiteit Verhoogde risico's Communicatie Verantwoordelijkheden
Sociaal domein: het risico rondom prestatielevering
De door de gemeente betaalde zorg wordt volledig uitgevoerd door zorgaanbieders in de regio. De gemeente heeft niet realtime volledig zicht op de werkzaamheden die door de zorgaanbieders worden uitgevoerd. De kans op fouten met betrekking tot de zorgprestatie is hierdoor aanwezig.
25
Accountantsverslag 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Communicatie Update over onze communicatie met u
Ontwikkelingen 2022
Jaarverslag
Vereiste communicatie op grond van controlestandaarden
Controleplan/ opdrachtbrief
Rapportage interim-bevindingen
Accountantsverslag
Jaarrekening Mededeling over de verantwoordelijkheden van de accountant
Bevestiging van de onafhankelijkheid van PwC
De zaken die zijn aangemerkt als kernpunten van de controle
Update interne beheersing Vooruitblik Onze samenwerking
Eventuele significante tekortkomingen in de interne controle
Bijlagen
Eventuele ontdekte of vermoede fraude
SiSa
Niet naleven van wet- en regelgeving
Wet normering topinkomens
Schriftelijke bevestigingen gevraagd van het college van burgemeester en wethouders
Alle zaken die van invloed zijn op de vorm en inhoud van de controleverklaring.
Verhoogde risico's
Standpunt van de accountant over belangrijke kwalitatieve aspecten van de verslaggeving door het college
Communicatie
Rapporteren over significante moeilijkheden, aangelegenheden en overige zaken die van belang zijn voor het toezicht op het financiële verslaggevingsproces
Niet-gecorrigeerde afwijkingen
Significante aangelegenheden die naar voren komen tijdens de controle in verband met verbonden partijen van de gemeente.
Materialiteit
Verantwoordelijkheden
Beschrijving van de reikwijdte en timing van de controle, waaronder significante risico’s
26
Accountantsverslag 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Verantwoordelijkheden (1/2)
Ontwikkelingen 2022
Overzicht van verantwoordelijkheden van college en raad met betrekking tot fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving
Jaarverslag
De verantwoordelijkheden van het college bestaan uit:
Jaarrekening Update interne beheersing
• •
Vooruitblik • Onze samenwerking Bijlagen SiSa
• •
Wet normering topinkomens Materialiteit • Verhoogde risico's Communicatie Verantwoordelijkheden
het identificeren en monitoren van de wet- en regelgeving die van toepassing is op de gemeente en zorgen voor volledigheid ervan; het uitvoeren van een risicobeoordeling die expliciet het risico op fraude omvat, door een analyse van prikkels en druk, kansen, en gedrag en rationalisatie, en het risico van niet-naleving van wet- en regelgeving; het opstellen en uitvoeren van programma’s en beheersingsmaatregelen ter preventie, ontmoediging en opsporing van fraude (fraudebestrijdingsprogramma’s) en niet-naleving van wet- en regelgeving; het waarborgen dat de cultuur en de omgeving van de gemeente integer zijn en ethisch gedrag bevorderen; ervoor zorgen dat de activiteiten van de gemeente worden uitgevoerd conform de bepalingen van wet- en regelgeving, inclusief het voldoen aan de wet- en regelgeving waarin de vaststelling van de bedragen en de toelichtingen in de jaarrekening wordt geregeld; het onderzoeken van iedere vermeende of vermoede misstand die onder de aandacht van het management wordt gebracht.
De verantwoordelijkheden van degenen die zijn belast met toezicht (de gemeenteraad) bestaan uit: • •
•
• •
het versterken van een cultuur van integriteit en ethisch gedrag door middel van actief toezicht; het beoordelen van de vaststelling van frauderisico’s door het management en niet-naleving van wet- en regelgeving, het nemen van passende maatregelen en het zorgen voor een juiste tone at the top; het waarborgen dat het seniormanagement en raad en college passende maatregelen nemen om fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving te ontmoedigen en te voorkomen, voor een betere bescherming van investeerders, medewerkers en andere belanghebbenden; het onderzoeken van iedere vermeende of vermoede misstand die onder de aandacht van de gemeenteraad wordt gebracht. het aannemen van een kritische houding ten opzichte van het college op het gebied van niet-gebruikelijke transacties met verbonden partijen en tussen ondernemingen binnen de groep.
26I
Accountantsverslag 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Verantwoordelijkheden (2/2)
Ontwikkelingen 2022
Overzicht van verantwoordelijkheden van ons als accountant met betrekking tot fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving
Jaarverslag
De verantwoordelijkheid van de accountant bestaat uit:
Jaarrekening Update interne beheersing
•
•
Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
•
SiSa Wet normering topinkomens
•
Materialiteit
•
Verhoogde risico's Communicatie Verantwoordelijkheden
het plannen en uitvoeren van de controle om een redelijke zekerheid te krijgen dat de jaarrekening geen afwijkingen van materieel belang bevat, hetzij door fraude of door fouten. het beoordelen of de programma’s en de interne beheersingsmaatregelen van de gemeente, waarmee geïdentificeerde risico’s van materiële fouten als gevolg van fraude en van niet-naleving van wet- en regelgeving worden aangepakt, op de juiste wijze zijn opgezet en worden uitgevoerd; het evalueren van het proces dat het management hanteert voor het beoordelen van de doeltreffendheid van de programma’s en interne beheersingsmaatregelen in verband met fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving; het evalueren van iedere fraude door het seniormanagement en het effect op de beheersingsomgeving; het adequaat reageren op tijdens de controle geconstateerde (vermoede) fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving.
In de context van onze controle van de jaarrekening zijn onze doelstellingen met betrekking tot fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving als volgt: •
•
•
•
het vaststellen en beoordelen van het risico van materiële onjuistheden in de jaarrekening als gevolg van fraude en als gevolg van niet-naleving van wet- en regelgeving; het verkrijgen van voldoende geschikte controle-informatie met betrekking tot de beoordeelde risico’s van materiële onjuistheden als gevolg van fraude, door een gepaste controleaanpak te ontwerpen en te implementeren; het verkrijgen van voldoende geschikte controle-informatie met betrekking tot de naleving van de bepalingen van die wet- en regelgeving waarvan algemeen wordt erkend dat ze directe gevolgen hebben voor de bepaling van materiële bedragen en toelichtingen in de jaarrekening; het adequaat reageren op tijdens de controle geconstateerde (vermoede) fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving.