Gemeente 's-Hertogenbosch ACV tbv 25 mei 2021
Tekst van het document
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen Conclusie controle Jaarstukken
Gemeente ‘sHertogenbosch
Interne beheersing Interne beheersing Ontwikkelingen
Accountantsverslag 2020 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. 25 mei 2021
xx maart 2020 Bijlagen
Interactief InteractivePDF PDFrapport report
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen Conclusie controle Jaarstukken Interne beheersing
Aanbiedingsbrief Gemeente ‘s-Hertogenbosch T.a.v. raad en college van burgemeester en wethouders Wolvenhoek 1 5211 EE ‘s-Hertogenbosch 25 mei 2021 Geachte raad,
Interne beheersing Ontwikkelingen
Hierbij bieden wij u ons accountantsverslag aan dat wij hebben opgesteld in het kader van onze controle op de jaarrekening 2020 (de ‘jaarrekening’) van gemeente ‘s-Hertogenbosch. We hebben onze controle uitgevoerd in overeenstemming met ons controleplan 2020.
Wij bedanken u en uw medewerkers voor de medewerking tijdens onze controle.
Hoogachtend, PricewaterhouseCoopers Accountants N.V.
Dit verslag heeft betrekking op de belangrijkste bevindingen uit onze controle 2020. Deze bevindingen zijn transparant en constructief besproken met de ambtelijke organisatie en de portefeuillehouder financiën op 19 april 2021. Het rapport bestaat uit drie delen. Deel 1 geeft ons totaaloordeel bij uw jaarstukken en de uitkomsten van de controle. Deel 2 beschrijft de ontwikkelingen van de interne beheersing voor uw organisatie. Deel 3 gaat in op relevante ontwikkelingen.
drs. T.A.G. van Boxtel RA senior director
Graag lichten we de inhoud van dit verslag toe tijdens de raadsavond op 25 mei 2021. Hebt u nog vragen, neemt u dan contact met ons op. Wij zijn uiteraard graag bereid on de inhoud van dit accountantsverslag nader toe te lichten.
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V., Boschdijktunnel 10, 5611 AG, Postbus 6365, 5600 HJ, Eindhoven, www.pwc.nl ‘PwC’ is het merk waaronder PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. (KvK 34180285), PricewaterhouseCoopers Belastingadviseurs N.V. (KvK 34180284), PricewaterhouseCoopers Advisory N.V. (KvK 34180287), PricewaterhouseCoopers Compliance Services B.V. (KvK 51414406), PricewaterhouseCoopers Pensions, Actuarial & Insurance Services B.V. (KvK 54226368), PricewaterhouseCoopers B.V. (KvK 34180289) en andere vennootschappen handelen en diensten verlenen. Op deze diensten zijn algemene voorwaarden van toepassing, waarin onder meer aansprakelijkheidsvoorwaarden zijn opgenomen. Op leveringen aan deze vennootsch appen zijn algemene inkoopvoorwaarden van toepassing. Op www.pwc.nl treft u meer informatie over deze vennootschappen, waaronder deze algemene (inkoop)voorwaarden die ook zijn gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel te Amsterdam.
Bijlagen
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen Conclusie controle Jaarstukken Interne beheersing Interne beheersing Ontwikkelingen
Onze kernboodschappen Een goedkeurend oordeel op getrouwheid en rechtmatigheid Wij hebben onze controle van de jaarrekening 2020 van gemeente ‘s-Hertogenbosch afgerond en zullen een goedkeurende controleverklaring over de aspecten getrouwheid en rechtmatigheid bij de jaarrekening afgeven. Ook uit de controle van de SiSa bijlage komen geen bevindingen naar voren. De Wet Normering Topinkomens (WNT) is nageleefd. We hebben geen indicaties van fraude en/of niet-naleving van wet en regelgeving geconstateerd.
De financiële (balans)positie is versterkt De gemeente realiseert in 2020 een incidenteel positief resultaat voor mutaties reserves van €39,2 miljoen en een negatief resultaat na mutaties reserves van €1,5 miljoen. Het eigen vermogen is in 2020 gestegen van € 583,6 miljoen naar €622,8 miljoen. Dit is significant hoger dan de beginstand van de begroting 2021 van €575 miljoen. Uw gemeente is in staat de risico’s op te vangen met het aanwezige vermogen. Uw weerstandscapaciteit (algemene reserve) ligt met €25,3 miljoen net onder de streefwaarde van €25,6 miljoen. De financiële perspectieven voor de gemeenten zijn minder positief, dit geldt ook voor ’s-Hertogenbosch en dit is zichtbaar in de risico’s die in de jaarrekening worden geschetst. Schattingen zoals opgenomen in de jaarrekening komen evenwichtig tot stand.
Rechtmatigheid
02 Uitkomst van de controle
Ruimtelijk domein 01
03 Gemeente ‘s-Hertogenbosch Controle 2020
06
04
Financiële positie
Kwaliteit van het jaarverslag is goed Het jaarverslag heeft een goede leesbaarheid en koppeling met indicatoren. Doordat het jaarverslag start met een korte algemene inleiding en de uiteenzetting van het financieel beeld, geeft dit een duidelijk inzicht in de realisatie. De paragrafen hebben een goede informatiewaarde.
05
Kwaliteit van het jaarverslag
Geen materiële rechtmatigheidsbevindingen Wij hebben drie onrechtmatigheden geconstateerd. De gemeente heeft zelf ook aanvullende controles uitgevoerd op de impact van covid-19 op de bedrijfsvoering. Hierin is een beperkte onrechtmatigheid van € 0,7 miljoen geconstateerd die reeds aan de raad is gerapporteerd. Het college moet over 2021 een rechtmatigheids-verantwoording afgeven als onderdeel van de jaarstukken. De gemeente is goed op weg om de aanpak in de organisatie te borgen om vervolgens tot uitvoering van de werkzaamheden over te gaan. Door toegenomen administratieve lasten is de druk op de organisatie toegenomen.
Positieve resultaten grondexploitaties De gemeente realiseert hogere opbrengsten in 2020 van €57 miljoen t.o.v. van de raming €39,7 miljoen. Dit komt door de grondopbrengsten van hogere uitgifte bouwgrond voor de woningbouw en de bedrijfskavels. Door deze ontwikkelingen is de winstneming in 2020 uitgekomen op €22 miljoen. Door de hogere Sociaal winstneming is een afdracht van €14,8 miljoen vanuit de domein reserve grondbedrijf gestort in het structuurfonds. Deze ontwikkeling en een aantal specifieke projecten hebben we verder uitgewerkt in het rapport. Tekorten op het sociaal domein Het sociaal domein kent een stevige opgave. De gemeente schat dat de tekorten na 2022 oplopen tot maximaal €13 miljoen per jaar afhankelijk van de rijksbijdrage. In het sociaal domein zijn de centrumregelingen weer een belangrijk dossier om te komen tot voldoende controle-informatie. Voor de pgb’s is een intern onderzoek uitgevoerd om de prestatielevering vast te stellen.
Ons accountantsverslag is uitsluitend opgesteld voor het gebruik van de raad en het college van burgemeester en wethouders van gemeente ‘s-Hertogenbosch. Het is niet toegestaan dit verslag aan derden te verstrekken zonder onze voorafgaande toestemming. Wij aanvaarden geen enkele aansprakelijkheid of verantwoordelijkheid als gevolg daarvan jegens enige andere persoon die dit verslag in handen krijgt of er gebruik van maakt.
Bijlagen
2
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen Conclusie controle
Ons oordeel bij uw jaarstukken 2020 Uw jaarrekening geeft een getrouw beeld
1
Wij hebben de controle van de jaarrekening 2020 van gemeente ‘s-Hertogenbosch (inclusief SiSa-bijlage en verantwoording WNT) afgerond en zijn van plan een goedkeurende controleverklaring bij de jaarrekening af te geven op getrouwheid en rechtmatigheid, onder voorbehoud van goedkeuring van de jaarrekening door de raad op 13 juli 2021. De reikwijdte van onze controle is ongewijzigd ten opzichte van ons controleplan.
Jaarstukken Interne beheersing
Wij hebben geen niet-gecorrigeerde controleverschillen geconstateerd
2
De door ons geconstateerde verschillen zijn gecorrigeerd en de geconstateerde fouten en onzekerheden blijven binnen de door u gestelde goedkeuringstoleranties op het aspect getrouwheid en rechtmatigheid.
Interne beheersing Ontwikkelingen
Jaarverslag verenigbaar met de jaarrekening
3
Wij hebben vastgesteld dat de andere informatie die samen met de jaarrekening wordt gepubliceerd, bestaande uit het jaarverslag, programma verantwoording en paragrafen, verenigbaar is met de jaarrekening.
Getrouwheid Oordeel:
goedkeurend
30.000
25.000
25.000
20.000
20.000
15.000
15.000
10.000
10.000
5.000
5.000
-
-
◼ = absoluut bedrag fouten of onzekerheden x €1.000 Bijlagen
Oordeel:
30.000
Fouten
◼
Rechtmatigheid
= door u vastgestelde goedkeuringstolerantie x €1.000
Onzekerheden
goedkeurend
Fouten
Onzekerheden 3
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen Conclusie controle Jaarstukken Interne beheersing
Reikwijdte van onze controle De reikwijdte van de controle is zo ontworpen dat er voldoende controle-informatie wordt verkregen met betrekking tot uw jaarrekening, ter ondersteuning van een kwalitatieve controle. In het controleplan hebben wij afspraken met u gemaakt over de reikwijdte van de controle. Wij bevestigen dat de definitieve reikwijdte van de controle gelijk is aan die in het controleplan. Onderstaand hebben wij een samenvatting opgenomen. Jaarstukken gemeente ‘sHertogenbosch
Interne beheersing Ontwikkelingen
Jaarverslag
Programmaverantwoording
Jaarrekening
Paragrafen
Van deze onderdelen van het jaarverslag stellen wij, op basis van onze kennis over de jaarrekening, vast dat deze aansluiten met de jaarrekening
Balans + toelichting
Programmarekening + toelichting
WNT-bijlage
SiSa-bijlage
Bijlage taakvelden
Onze controleverklaring bij de jaarrekening heeft betrekking op deze onderdelen.
3I
Bijlagen
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen Conclusie controle Jaarstukken
Overzicht van fouten en onzekerheden rechtmatigheid Onderstaand hebben wij onze detailbevindingen op de aspecten rechtmatigheid opgenomen boven de door u gestelde rapporteringstolerantie van € 500.000. Door op de bevinding te klikken krijgt u meer toelichting op de bevinding.
Interne beheersing Interne beheersing Ontwikkelingen
Overzicht van baten en lasten #
Beschrijving
Debet 1 2
3 Totaal
Onzekerheden uit LTA, niet gecontracteerde zorg en maatwerk Interne bevinding: lasten zonder krediet (Covid 19) Niet voldaan aan de Europese aanbestedingsrichtlijnen
Balans
Jaarrekeningpost Credit
Lasten Jeugdzorg
4.176.000
Overige lasten
700.000
Overige lasten
617.000
Debet
Credit
5.493.000
3II
Bijlagen
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen Conclusie controle Jaarstukken Interne beheersing
Overzicht van de gecorrigeerde controleverschillen inzake getrouwheid De volgende geconstateerde controleverschillen met resultaat impact zijn gecorrigeerd in de jaarrekening. De verschillen zijn geconstateerd op basis van correctievoorstellen van PwC en correctievoorstellen uit eigen analyses van de gemeente. Wij concluderen dat de correcties juist zijn verwerkt in de jaarrekening.
Interne beheersing Bedrag (€)
#
Gecorrigeerde controleverschillen
1
Resultaat eerste versie van de jaarrekening (11 maart 2021)
2
Bijdrage schoolbesturen MO
3
Transitorische positie cultuur SB
-/- 578.000
4
Dubieuze debiteuren SO
-/- 200.000
5
Transitorische posities SO
-/- 351.295
6
Correcties reserves SO
1.178.856
7
Restauratievoorziening kunst stadhuis BAZ
Ontwikkelingen
Totaal resultaat definitieve jaarrekening
1.146.656 -/- 1.150.000
-/- 1.573.593 -/- 1.527.376
3II
Bijlagen
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen Conclusie controle Jaarstukken Interne beheersing Interne beheersing Ontwikkelingen
Onzekerheden sociaal domein 2020 in lijn met 2019 In het sociaal domein hebben de centrumregelingen voor de Jeugdzorg en WMO een belangrijke rol gehad. Hieruit is een onzekerheid voortgekomen ten behoeve van de Jeugdzorg inzake de stromen LTA, overgenomen contractverplichtingen en maatwerk. Voor deze stromen is de prestatielevering niet getoetst of onderbouwd. Dit komt doordat deze regelingen gecontroleerd worden middels de centrumregeling en hier centraal geen prestatielevering wordt getoetst omdat de gemeenten zelf de facturen ontvangen en declareren. Daarnaast hebben zich geen andere bevindingen voorgedaan inzake de rechtmatigheid van de kosten of opbrengsten in het sociaal domein.
Getrouwheid/Rechtmatigheid
2020 Fout
2019 Onzeker
Fout
Onzeker
Wmo ZIN
-
-
-
-
Jeugd ZIN
-
4.176.000
-
3.300.000
Wmo PGB
-
-
-
-
Jeugd PGB
-
-
-
-
Totaal
-
4.176.000
-
3.300.000
3III
Bijlagen
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen Conclusie controle Jaarstukken Financiële positie Sociaal domein Sociaal domein
Ruimtelijk domein Getrouwheid Rechtmatigheid
Informatiewaarde
Interne beheersing Interne beheersing Ontwikkelingen
Onze bevindingen bij de jaarstukken Wij hebben de getrouwheid van de jaarrekening gecontroleerd en de rechtmatige totstandkoming van baten, lasten en balansmutaties. Onze bevindingen vindt u in dit deel. De impact van Covid-19 op de bedrijfsvoering, het resultaat 2020 en de rechtmatigheid is belangrijk geweest. De financiële positie van de gemeente is desondanks stabiel. In het sociaal domein zijn onzekerheden in de prestatielevering van de Jeugdzorg kosten stromen van het landelijk transitie arrangement, overgenomen contractverplichtingen en maatwerk. Daarnaast heeft de gemeente in 2020 voor de pgb’s zelf additionele dossier controles uitgevoerd om de prestatielevering vast te stellen. De schattingen die het college daarbij heeft gemaakt achten wij evenwichtig. In het ruimtelijk domein zijn hogere opbrengsten gerealiseerd door met name een hogere uitgiften van bouwgronden. De schattingen die het college daarbij heeft gemaakt, achten wij evenwichtig. Op basis van onze kennis uit de controle lichten wij enkele relevante jaarrekeningdossiers toe. Bij rechtmatigheid hebben wij geen belangrijke bevindingen geconstateerd inzake de impact van Covid-19, de aanbestedingen en de begrotingsrechtmatigheid.
4
Bijlagen
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen Conclusie controle Jaarstukken Financiële positie Sociaal domein Sociaal domein
Ruimtelijk domein
De financiële positie eind 2020 gemeente ‘s-Hertogenbosch is goed, toekomst onzeker Resultaat 2020
Weerbaarheid en wendbaarheid
Het resultaat voor bestemmingen is positief €39,2 miljoen. Het vermogen is hierdoor gestegen van €583,6 miljoen naar €622,8 miljoen. Het begrote resultaat voor bestemmingen betrof een verlies van €6,1 miljoen. Het verschil met het werkelijk resultaat is weergeven in de paragraaf financiële hoofdlijnen van het jaarverslag. De verschillen worden o.a. verklaard door de grondexploitatie (€29,2 miljoen), beschermd wonen en maatschappelijke opvang (€3,8 miljoen), nog niet gerealiseerde projecten (€4,2 miljoen), Theater aan de Parade (€2,7 miljoen) en kapitaallasten (€3,4 miljoen).
Ten aanzien van de weerbaarheid laat de meerjarenbegroting een licht dalende solvabiliteit zien en een stijgende schuldquota. De structurele exploitatieruimte is vanaf 2021 0%, ervan uitgaande dat de opgenomen taakstelling gerealiseerd wordt. De weerstandscapaciteit bestaat uit de beschikbare reserves om risico’s op te kunnen vangen. Uit de totale risico-inventarisatie blijkt een risicoinschatting van € 80 miljoen. Waarvan het merendeel als incidenteel risico is opgenomen. Hierbij valt op dat een deel van de risico’s in gekwantificeerd en een ander deel als PM is opgenomen. Het weerstandsvermogen is €623 miljoen wat voldoende wordt geacht om deze risico’s te kunnen afdekken. De reserves zijn toegenomen ten opzichte van de beginstand in 2020 met €39,2 miljoen tot €623 miljoen ultimo 2020. Dit is hoger dan de stand die bij de begroting 2021 van €580 miljoen werd verwacht. Hiermee kent boekjaar 2021 een sterkere uitgangspositie dan initieel begroot.
Meerjarenraming
Sociaal domein
De gemeente dekt de structurele lasten met structurele baten met een exploitatieruimte van 0%, mits de ombuigingstaakstelling gerealiseerd wordt. Ook de meerjarenbegroting tot en met 2024 laat een sluitende structurele exploitatieruimte zien. Per jaarschijf in de begroting is invulling gegeven aan een ombuigingstaakstelling. Voor de begroting 2022 is deze volledig ingevuld. Voor de jaren 2023 en 2024 dient deze nog deels ingevuld te worden voor €1,3 en €3,1 miljoen.
De organisatie heeft tijdig ingespeeld op de invoering van de Tozo regeling en hiervoor de processen en beheersing ingericht.
Getrouwheid Rechtmatigheid
Informatiewaarde
Interne beheersing Interne beheersing Ontwikkelingen
In de meerjarenbegrotingen zijn nog niet de (lange termijn) effecten van de coronacrisis (zie blog Martine Koedijk) en de herijking van het gemeentefonds verwerkt. Dit is wel opgenomen in de risicoanalyses waarop ook de berekening van het weerstandratio is gebaseerd.
Bijlagen
De processen in de centrumregeling zijn in 2020 verder geprofessionaliseerd in de RIOZ-organisatie als onderdeel van de sector MO. De nieuwe inkoop die in 2021 zou ingaan is uitgesteld doordat ingespeeld moest worden op de aanpassingen in de huidige contracten gezien de Covid-19 situatie. Het sociaal domein kent een stevige opgave de komende jaren. De gemeente schat dat de tekorten na 2022 oplopen tot maximaal €13 miljoen per jaar afhankelijk van de rijksbijdragen, welke nog opgevangen kunnen worden met de reserves sociaal & zorgfonds. 5
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen Conclusie controle Jaarstukken Financiële positie Sociaal domein Sociaal domein
Ruimtelijk domein Getrouwheid Rechtmatigheid
Informatiewaarde
Interne beheersing Interne beheersing Ontwikkelingen
Kengetallen eind 2020 laten een positieve balanspositie zien De kengetallen van de gemeente 's-Hertogenbosch laten een goede uitgangspositie zien voor de ontwikkelingen die op de gemeente afkomen komende jaren. Denk hierbij aan de ontwikkelingen in de jeugdzorg, herverdeling van het gemeentefonds, effecten van Covid-19 en de omgevingswet. De gemeente heeft een goede weerbaarheid. Het solvabiliteitsratio geeft weer dat de gemeente aan zijn financiële verplichtingen kan voldoen. Het kengetal grondexploitatie geeft weer hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale baten. Het behoedzame grondbeleid van de gemeente heeft ervoor gezorgd dat dit kengetal lager ligt dan het landelijk gemiddelde. De gemeente dekt de structurele lasten met structurele baten met een exploitatieruimte van 0%, mits de ombuigingstaakstelling gerealiseerd wordt. Ook de meerjarenbegroting tot en met 2024 laat een sluitende structurele exploitatieruimte zien. Per jaarschijf in de begroting is invulling gegeven aan een ombuigingstaakstelling. Voor de begroting 2022 is deze volledig ingevuld. Voor de jaren 2023 en 2024 dient deze nog deels ingevuld te worden voor €1,3 en €3,1 miljoen. De wendbaarheid van de gemeente is positiever dan het landelijk gemiddelde. De netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van de schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen.
Door de daling van de netto schuldquote en een stijging van de baten hebben de rentelasten en aflossingen een lagere druk op de eigen middelen dan het landelijke gemiddelde. De netto schuldquote gecorrigeerd laat zien dat de gemeente ten opzichte van de leningen veel verstrekte leningen heeft staan. De gemeente zit met de belastingdruk lager dan landelijk gemiddeld.
Kengetallen
Gemeente ‘sHertogenbosch
Landelijk**
2020
2019
2020*
2019
Solvabiliteit
56%
53%
30%
34%
Grondexploitaties
4%
4%
9%
12%
Structurele exploitatieruimte
0%
-0,7%
0,29%
0,01%
Netto schuldquote
39%
46%
70%
56%
Netto schuldquote gecorrigeerd
19%
24%
64%
49%
Belastingcapaciteit
80%
80%
104%
103%
Weerbaarheid
Wendbaarheid
* op basis van de begroting 2020 ** Bron: https://findo.nl/jive
5I
Bijlagen
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen Conclusie controle Jaarstukken Financiële positie Sociaal domein Sociaal domein
Ruimtelijk domein Getrouwheid Rechtmatigheid
Informatiewaarde
Interne beheersing Interne beheersing Ontwikkelingen
Het weerstandsvermogen biedt voldoende basis om risico’s op te vangen De opgenomen tabel laat de verhouding zien tussen de geïnventariseerde risico’s en het weerstandsvermogen. In de paragraaf weerstandsvermogen is een duidelijke uitwerking opgenomen hoe in de gemeente 's-Hertogenbosch de incidentele en structurele weerstandscapaciteit zijn uitgewerkt. De weerstandscapaciteit bestaat uit de beschikbare reserves om risico’s op te kunnen vangen. De totale risico inventarisatie laat een risico inschatting zien van €80 miljoen (waarvan €8 miljoen structureel). Hierbij valt op dat een deel van de risico’s is gekwantificeerd en een ander deel als PM is opgenomen. Het weerstandsvermogen is € 623 miljoen wat voldoende wordt geacht om al deze risico’s te kunnen afdekken. Daarbij is de kans dat alle risico’s zich voordoen vanuit de optiek van de gemeente klein. Voor de omvang van de algemene reserve (eind 2020: €25,3 miljoen) wordt gewerkt met een streefwaarde namelijk 15% van de algemene uitkering uit het gemeentefonds. Na verwerking van het rekeningresultaat van negatief €1,5 miljoen komt de algemene reserve uit op €25,3 miljoen, wat net onder de streefwaarde van €25,6 miljoen ligt. Aan de reserve sociaal & zorgfonds is ook een streefwaarde gekoppeld. Deze is €10,2 miljoen op basis van 7,5% van de Rijksbijdrage. De werkelijke stand van de reserve is €23,7 miljoen.
Gezien de onzekerheden en de risico’s op tekorten zoals uitgewerkt in de risico-inventarisatie van de gemeente, wordt deze hogere stand aanvaardbaar geacht. Het verloop van de reserves laat zien dat de reserves zijn toegenomen ten opzichte van de beginstand in 2020 met €39,2 miljoen tot €623 miljoen ultimo 2020. De prognose over de eindstand 2020 gemaakt bij het opstellen van de begroting 2021 van €580 miljoen laat zien dat een lagere stand werd verwacht. Dit sluit aan met het overzicht van de verschillen in de jaarrekening ten opzichte van de begroting na wijziging. In de begroting is zichtbaar dat over de lange termijn het weerstandsvermogen terugloopt naar € 560 miljoen per ultimo 2024.
€ 622.800
2020 € 80.000
€ 583.600 2019
€ 74.750
€ 582.400 2018 € 70.800
Weerstandscapaciteit (x €1.000)
Risico's (x €1.000)
5II
Bijlagen
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen Conclusie controle Jaarstukken Financiële positie Sociaal domein Sociaal domein
Ruimtelijk domein Getrouwheid
Het gerealiseerde resultaat 2020 is positiever dan begroot In onderstaand overzicht zijn de gerealiseerde baten en lasten (voor reservemutaties) vergeleken ten opzichte van de begroting met de jaren 2017, 2018 en 2019. Het resultaat voor mutaties reserves laat in 2020 een positief saldo van € 39,2 miljoen zien. In de primitieve begroting was uitgegaan van een resultaat van €1,2 miljoen en in de begroting na wijzigingen een verlies van €6,3 miljoen. In de paragraaf financiële hoofdlijnen van het jaarverslag zijn de belangrijkste verschillen toegelicht. In deze toelichting is duidelijk het effect op de reservepositie weergegeven. De belangrijkste verschillen betreffen: • •
Rechtmatigheid
•
Informatiewaarde
16% 14% 12% 10% 8% 6% 4% 2% 0%
Interne beheersing Interne beheersing Ontwikkelingen
Incidenteel hogere tussentijdse winstneming grondexploitaties (€29,2 miljoen) Lagere lasten beschermd wonen en maatschappelijke opvang (€3,8 miljoen) Lagere kapitaalslasten in 2020 voor Theater aan de Parade (€2,7
2017
2018 % verschil lasten werkelijk/begroting
• •
miljoen), door vertraging in de werkzaamheden van 2020. Lagere lasten door nog niet gerealiseerde projecten (€4,5 miljoen) Lagere kapitaallasten door uitstellen investeringen (€3,4 miljoen)
We constateren dat de verschillen tussen begroot en werkelijk de afgelopen jaren zijn opgelopen. Voor 2020 valt dit met name op in de baten, wat te verklaren is door de winstneming in de grondexploitaties en de toegekende bijdragen inzake Covid-19. Vanuit deze verschillen adviseren we na te gaan welke van deze verschillen structurele effecten hebben, zodat deze in de P&C-cyclus meegenomen kunnen worden.
2019
2020
% verschil baten werkelijk/begroting 5III
Bijlagen
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen Conclusie controle Jaarstukken Financiële positie Sociaal domein Sociaal domein
Ruimtelijk domein Getrouwheid Rechtmatigheid
Informatiewaarde
Interne beheersing Interne beheersing Ontwikkelingen
Sociaal domein pakt door met verdere ontwikkeling Tozo proces is ingericht in de stroom sociale uitkeringen
Onderzoeken prestatielevering PGB ingericht in eigen procedures
De processen in het sociaal domein zijn vanaf 2020 extra geraakt door Covid-19. De processen en werkwijzen om in te spelen op de Tozo regeling en het werken op afstand zijn tijdig aangepast.
In 2019 heeft de gemeente een externe partij ingezet om de prestatielevering van de pgb’s vast te stellen als onderdeel om Misbruik & Oneigenlijk gebruik van de ontvangers tegen te gaan en om interne procedures efficiënter in te richten. In 2020 heeft de gemeente deze analyse doorgezet en deze werkwijze zelf in gang gezet. Het college heeft hier dan ook in het gemeentelijk beleid een speerpunt opgenomen om het mogelijk misbruik of oneigenlijk gebruik van de PGB beter in te richten. Wij hebben deze gecontroleerd en hieruit zijn geen bevindingen naar voren gekomen.
De gemeente heeft in 2020 €17 miljoen aan de Tozo besteed. Hierbij is €29 miljoen bevoorschotting van de Rijksbijdrage Tozo ontvangen waardoor nog een balanspositie van €12 miljoen aanwezig is. De gemeente heeft sinds september 2020 een webinar voor ondernemers die gebruik maken van de Tozo. Tevens heeft de gemeente gekozen voor een werkwijze waarin de interne controle en rechtmatigheidstoets een belangrijke plaats hebben.
Totale lasten sociaal domein nemen toe; risico-inschatting uitgewerkt in het weerstandsvermogen Op basis van het overzicht van de lasten sociaal domein is een toename zichtbaar vanuit 2019 naar 2020. De totale lasten 2020, komen lager uit dan begroot. Dit heeft als oorzaak de lagere bestedingen in beschermd wonen dan begroot in 2020. Daarnaast zijn de lagere lasten in WMO ZIN zichtbaar, met name door het effect van Covid-19. Op basis van de onzekerheden in de financiering van het sociaal domein, de nieuwe inkoop vanaf 2021 is het meerjarenperspectief onzeker en wordt dit ook toegelicht in de paragraaf weerstandsvermogen, waarmee het tekort ingeschatte tekort van €13 miljoen tot en met 2022 naar verwachting gedekt kan worden uit de reserve sociaal & zorgfonds
Tekort jeugd minder dan landelijk gemiddelde In 2020 is vastgesteld dat van de 350 gemeenten ‘s-Hertogenbosch op nummer 293 staat in het kader van tekorten in het sociaal domein Jeugd. Hierbij presteert ‘s-Hertogenbosch 12% boven het landelijk gemiddelde van 30% tekort.
Omzetgarantie en meerkosten corona Gemeente ‘s-Hertogenbosch heeft de omzetgarantie en meerkosten Corona regelingen toegepast zoals opgenomen in het driesporenbeleid van de VNG en NBA. Dit heeft voor de gemeente ‘s-Hertogenbosch geleid tot €1,0 miljoen aan extra kosten. Hierbij heeft ook de afwikkeling van deze kosten plaatsgevonden middels het driesporenbeleid waarbij de meerkosten in kaart zijn gebracht middels een bestuur verklaring en de omzetgarantie achteraf is afgerekend met de werkelijke bestedingen. Domein
Realisatie 2020 (x €1.000)
Begroting 2020 (x €1.000)
Begroting 2021 (x €1.000)
Jeugdzorg ZIN
€ 34.263
€ 33.938
€ 33.331
€ 37.304
Jeugdzorg PGB
€ 1.723
€ 1.310
€ 1.800
€ 1.800
WMO ZIN
€ 34.998
€ 37.516
€ 38.412
€ 39.474
WMO PGB
€ 2.678
€ 2.452
€ 2.800
€ 2.800
Beschermd wonen ZIN
€ 34.720
€ 37.274
€ 38.658
€ 36.199
Beschermd wonen PGB
€ 3.041
€ 1.839
€ 3.151
€ 1.750
€ 111.423
€ 114.329
€ 118.152
€ 119.327
Totaal
Bijlagen
Realisatie 2019 (x €1.000)
6
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
Sociaal domein pakt door met verdere ontwikkeling Gemeente ‘s-Hertogenbosch heeft zijn sociaal domein in de grip
Conclusie controle Jaarstukken Financiële positie Sociaal domein Sociaal domein
Ruimtelijk domein Getrouwheid Rechtmatigheid
Informatiewaarde
Interne beheersing Interne beheersing Ontwikkelingen
voldoende zekerheid verkregen uit een combinatie van zelf uitgevoerde werkzaamheden en het beoordelen van de controleverklaringen bij de De in 2019 ingezette professionalisering van de RIOZ-organisatie is doorgezet in productieverantwoordingen van de zorgaanbieders. 2020. Wij hebben zekerheid verkregen van de controle van de JeugdzorgPlus heeft een nieuwe penvoerder regioverantwoordingen Jeugd voor Noordoost-Brabant en WMO voor de regio Meierij. Gemeente ‘s-Hertogenbosch fungeert als centrumgemeente. In de Vanaf 2020 is gemeente ‘s-Hertogenbosch geen penvoerder meer voor de jaarrekeningcontrole van de gemeente ‘s-Hertogenbosch gebruiken wij de controlestroom JeugdzorgPlus. Wij hebben de verantwoording verkregen van de verklaringen en verantwoordingen zoals gecontroleerd in regioverband. nieuwe penvoerder, gemeente Roermond. Hieruit bleken geen bevindingen. In de financiële verantwoording zijn lasten opgenomen van €1.1 miljoen voor de Vernieuwde inkoop 2021 uitgesteld gemeente ‘s-Hertogenbosch. De verdeling van inleg hebben wij gecontroleerd als onderdeel van onze werkzaamheden van de centrumregeling voor Jeugd. De centrumregeling voor Jeugd en WMO heeft besloten de nieuwe aanbestedingen welke in 2021 van start zouden gaan uit te stellen.
Dit komt door Inzet transformatieopgave verlengd de tussenkomst van Covid-19 en de wijze waarop hier ingespeeld moest worden De inzet van de transformatieopgave vanuit de centrumregeling is verlengd naar voor onder andere de meerkosten corona en omzetgaranties. Er wordt bij de 2023. Voor drie projecten is de afgesproken escalatieladder ingezet. Van het nieuwe aanbesteding gekeken om specifiek in te kopen voor lichte hulp en zware gehele budget van € 11,7 miljoen is in totaal € 5,8 miljoen besteed, waarvan € 2,0 hulp conform nieuwe richtlijnen en doelstellingen. Hierbij hebben juristen miljoen in 2020. Voor ‘s-Hertogenbosch zijn de lasten in 2020 € 525.000. De meegekeken om te waarborgen dit in goede orde verloopt. resterende middelen die na 2023 niet zijn ingezet vloeien terug naar de
Uitkomsten rapportage SVB laat mede door aanvullende werkzaamheden deelnemende gemeenten op basis van de inleg. op prestatielevering een onzekerheid van €66.000 in de PGB Uit de regioverantwoording Jeugd komen de volgende onzekerheden naar verantwoording zien. voren: Ten aanzien van de pgb-bestedingen Jeugdzorg en Wmo constateren we dat de Onzekerheden uit LTA, niet gecontracteerde zorg en maatwerk externe accountant van de SVB diverse bevindingen heeft geconstateerd ten In de financiële verantwoording zijn lasten opgenomen voor LTA (landelijk aanzien van rechtmatigheid. In het totaal komt op basis van de transitiearrangement, niet gecontracteerde zorg en maatwerk) van €4.2 miljoen. onzekerheidspercentages van de SVB de onzekerheid uit op €66.000. De Voor deze kosten is het niet mogelijk om prestatielevering vast te stellen. Dit op gemeente heeft om prestatielevering vast te stellen aanvullende werkzaamheden basis van specifieke afspraken die veelal direct worden doorverwezen. In de uitgevoerd. De resterende onzekerheid komt voort uit de rapportage van de SVB regioverantwoording is alleen de juistheid van deze kosten gecontroleerd. Voor en de gemeente kan deze onzekerheden niet verder beperkten. het maatwerk is vastgesteld dat is voldaan aan het protocol voor declareren van
Uit regioverantwoording Wmo komen geen fouten en onzekerheden naar maatwerk. Derhalve zijn deze zorglasten als onzekerheid in de controle aangemerkt. voren Uit de regioverantwoording Wmo Meierij komen geen fouten en onzekerheden voor de jaarrekening 2020 naar voren. Voor de prestatielevering van de zorg is
Bijlagen
7
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
Schattingen sociaal domein zijn evenwichtig
Conclusie controle Jaarstukken Financiële positie Sociaal domein Sociaal domein
Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen. We hebben de schattingen die het college heeft gemaakt bij het opstellen van de jaarrekening 2020 beoordeeld. Schatting
Waarde in €1.000 2020
Beoordeling 2020
Beoordeling 2019
Rechtmatigheid
Informatiewaarde
Interne beheersing
Toelichting
Nog te betalen kosten
€ 5.695
De balansposities vanuit het sociaal domein sluiten aan met de achterliggende specificaties en brondocumenten.
Vordering/schuld PGB
€ 727
Het saldo van balansposities sluiten aan met de stukken van de SVB en de nog te ontvangen bedragen van de regio PGB voor Beschermd Wonen.
Voorziening dubieuze debiteuren sociale zaken
€ 4.444
Op basis van de analyse van de inbaarheid van de debiteuren sociale zaken kunnen wij instemmen met de voorziening dubieuze debiteuren sociale zaken.
Ruimtelijk domein Getrouwheid
Onderstaande tabel geeft een overzicht van onze bevindingen met de bijbehorende motivering.
Interne beheersing Ontwikkelingen
Controleverschil
Bijlagen
Voorzichtig
Evenwichtig
Optimistisch
Controleverschil
7I
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen Conclusie controle Jaarstukken Financiële positie Sociaal domein Sociaal domein
Ruimtelijk domein Getrouwheid Rechtmatigheid
Informatiewaarde
Interne beheersing Interne beheersing Ontwikkelingen
Ontwikkelingen in het ruimtelijk domein Toelichting ontwikkelingen 2020 Het ruimtelijk domein binnen de gemeente is volop in beweging. De gemeente heeft 8 nieuwe grondexploitaties geopend en 1 gesloten in 2020 wat resulteert in 34 bouwgronden in exploitatie eind 2020.
De gemeente realiseert hogere opbrengsten in 2020 (€57 miljoen) t.o.v. van de raming (€39,7 miljoen). Dit komt door grondopbrengsten van hogere uitgifte bouwgrond voor de woningbouw en de bedrijfskavels. Daarnaast bleven de gerealiseerde kosten (€15,6 miljoen) achter op de geraamde kosten (€18,3 miljoen). Door deze ontwikkelingen is de winstneming in 2020 uitgekomen op €22 miljoen. Door de hogere winstneming is een afdracht van € 14,8 miljoen vanuit de reserve grondbedrijf gestort in het structuurfonds. De voorziening voor negatieve grondexploitaties is gedaald naar €30 miljoen (2019: €33,1 miljoen). De belangrijkste verklaring voor deze daling is de grondexploitatie Empel Zuid / Rosmalense Plas. De verliesvoorziening uit 2019 (€ 4,5 miljoen) is vrijgevallen door de positieve ontwikkelingen in dit project. In 2020 wordt de POC-methode toegepast op dit project. De voorziening is sinds 2020 gewaardeerd op eindwaarde i.p.v. de startwaarde. Hierdoor hoeft de gemeente niet langer jaarlijks een rentecorrectie te maken. In de bijlage grondbeleid in de jaarrekening heeft de gemeente inzicht in de posities op contante- en eindwaarde weergegeven zoals voorgeschreven in de BBV. In 2020 is de laatste fase in De Groote Wielen gestart met de grondexploitatie Noordoosthoek. Deze exploitatie voorziet tot 2034 voor 1.800 woningen. De verwachting is dat het project sluitend is op het eindjaar.
We hebben de detailexploitatie met de gemeente doorgenomen en in detail gecontroleerd. Wij kunnen ons vinden in de gemaakte inschattingen van de nog te maken kosten (€ 135 miljoen), nog te realiseren opbrengsten (€ 135 miljoen) en de gehanteerde parameters.
Ontwikkeling risicoprofiel grondexploitaties (x €1mln)
2020
2019
35 30 25 20 15 10 5 0 Prognose resultaat
Risico's
Verliesvoorziening
Relevante ruimtelijke projecten Wij hebben vanuit de controle op de grondexploitaties ook, in beperkte mate, gekeken naar de projectbeheersing. We zien hierbij een organisatie die actief stuurt op planexploitaties en de daarmee samenhangende risico’s. De exploitaties worden minimaal twee keer per jaar in zijn geheel geactualiseerd, bij de najaarsrapportage en de jaarrekening. We adviseren de gemeente de monitoring en besprekingen van de projecten met hoger management zichtbaar te documenteren om deze interne beheersmaatregel zichtbaar te maken in de organisatie. Uit besprekingen en onderbouwingen hebben wij geconstateerd dat er voldoende aandacht is voor de inrichting van projectbeheersing. Vanzelfsprekend blijft beheersing van de grondexploitaties ook richting de toekomst een belangrijk aandachtspunt. 8
Bijlagen
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen Conclusie controle Jaarstukken Financiële positie Sociaal domein Sociaal domein
Ruimtelijk domein Getrouwheid Rechtmatigheid
Informatiewaarde
Interne beheersing Interne beheersing Ontwikkelingen
Ontwikkelingen in het ruimtelijk domein De parameters en ‘modelmatige denken’ zijn ingeschat volgens een consistente gedragslijn. Voor de uitgifte van de bedrijventerreinen wordt het ‘modelmatig denken’ gehanteerd. Een ontwikkeling uit 2019 welke in 2020 nog steeds gehanteerd wordt is dat voor de uitgifte op de korte termijn uitgegaan wordt van de verwachte uitgifte en marktprijzen op basis van reserveringsovereenkomsten en lopende gesprekken met marktpartijen. Voor de periode na 2023 is uitgegaan van een gemiddelde van 1,5 ha per jaar en één keer in de drie jaar een “grote vis” van 3,0 ha. De gronden ‘in ruste’ wordt voor een ruim lagere waarde ingerekend in het project. Dit betreft 18 ha van totaal 46 ha uit te geven grond voor bedrijventerreinen. In 2020 is er circa 10,4 ha aan bedrijventerreinen uitgegeven op gemeentelijke locaties. We constateren dat de gemiddelde uitgifte over de periode 2016 t/m 2020 4,82 ha per jaar is ten opzichte van 2,5 ha per jaar wat is ingerekend in het model. Het model wat wordt gehanteerd voor de uitgifte bedrijventerreinen is specifieker gemaakt en dat komt de betrouwbaarheid van de toekomstverwachting ten goede. Per jaarschijf wordt de overweging gemaakt welke gronden binnen de 10 jaar periode van uitgifte gaan vallen in lijn met de modelmatige uitgifte. Voor deze gronden wordt de waardering dan aangepast.
Wij stemmen in met deze werkwijze, ook gezien de ontwikkeling in 2020 dat op korte termijn gronden worden ingerekend op marktwaarde. Wij adviseren om de modelmatige uitgifte op deze manier direct te blijven koppelen aan de uitgifte van de bedrijfsterreinen zodat de mutaties per jaar zichtbaar blijven. Wij kunnen instemmen met de actualisatie van het model en de ontwikkeling dat gronden met directe geïnteresseerde partijen of reserveringen op korte termijn op taxatiewaarde worden ingerekend.
Project Heesch West is in 2020 niet in exploitatie gebracht Naar aanleiding van diverse reacties op het voorontwerp bestemmingsplan van Heesch West zijn in 2020 verschillende planverbeteringen en onderzoeken uitgevoerd op het gebied welke worden voorgelegd aan de Commissie m.e.r. en later aan het bestuur van de GR en de colleges van Burgemeester en Wethouders van de betrokken gemeenten.
Afronding van het ontwerpbestemmingsplan wordt nu beoogd in het derde kwartaal van 2021. Hierdoor is de uitgifte van gronden nog niet gestart zoals gepland eind 2020. Aan de andere kant is er concrete belangstelling bij bedrijven om zich op Heesch-West te vestigen De grondexploitatie van Heesch-West is ultimo 2020 geactualiseerd. De actualisatie en ontwikkelingen hebben op het eindsaldo per ultimo 2029 geen significante impact. Het verwachte verlies van €43,7 miljoen (eindwaarde) is nog steeds actueel. Het aandeel van gemeente ‘s-Hertogenbosch in het project is 58%. De gemeente heeft daarvoor een voorziening van € 25,3 miljoen opgenomen. Wij stemmen in met de actualisatie van de onderliggende grondexploitatie berekening.
De parameters voor de grondexploitaties zijn evenwichtig ingeschat De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op, de zogenaamde jaarschijven, waarin een schatting is opgenomen van de te maken kosten en opbrengsten. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de gehanteerde uitgangspunten en parameters beoordeeld en vinden de inschatting evenwichtig. 8I
Bijlagen
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
Schattingen ruimtelijk domein zijn evenwichtig (1/2)
Conclusie controle Jaarstukken
Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen. We hebben de schattingen die het college heeft gemaakt bij het opstellen van de jaarrekening 2020 beoordeeld.
Onderstaande tabel geeft een overzicht van onze bevindingen met de bijbehorende motivering.
Financiële positie Sociaal domein
Schatting
Waarde in 2020 (2019) € x miljoen
Beoordeling 2020
Beoordeling 2019
Sociaal domein
Aan de wijze van afschrijvingen op de materiële vaste active ligt het activabeleid van de gemeente ten grondslag. Deze zijn afgestemd op de economische levensduur van het actief en daarmee aanvaardbaar.
Ruimtelijk domein Getrouwheid
Waardering materiële vaste activa
804,1 (802,4)
Waardering grondexploitaties
38,4 (30,9)
Zie voor toelichting de parameters van de grondexploitaties.
Juistheid en volledigheid van de voorziening HeeschWest
25,3 (25,3)
De toelichting is opgenomen in paragraaf ruimtelijke ordening
Wij concluderen dat de inschattingen van het college ten aanzien van de waardering evenwichtig tot stand zijn gekomen. Daarbij analyseert de gemeente de activa op duurzame waardevermindering. In 2020 zijn geen duurzame waardeverminderingen van toepassing geweest.
Rechtmatigheid
Informatiewaarde
Interne beheersing Interne beheersing Ontwikkelingen
Controleverschil
Bijlagen
Opmerking PwC
Voorzichtig
Evenwichtig
Optimistisch
Controleverschil
8II
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
Schattingen ruimtelijk domein zijn evenwichtig (2/2)
Conclusie controle Jaarstukken Financiële positie Sociaal domein Sociaal domein
Ruimtelijk domein Getrouwheid Rechtmatigheid
Schatting
Waarde in 2020 (2019) € x miljoen
Beoordeling 2020
Beoordeling 2019
Opmerking PwC
Juistheid en volledigheid voorzieningen riolering/ afvalstoffenheffing
3,75 (5,3)
Dit betreffen tariefegalisatievoorzieningen. We hebben de toevoegingen en onttrekkingen van de voorziening gecontroleerd. Daarnaast hebben we vastgesteld dat de voorziening over de gehele looptijd in lijn ligt met het onderliggende beleidsplan.
Juistheid en volledigheid voorziening onderhoud
11,1 (13,7)
Wij hebben geen bijzonderheden geconstateerd ten aanzien van de waardering.
Informatiewaarde
Interne beheersing Interne beheersing Ontwikkelingen
Controleverschil
Bijlagen
Voorzichtig
Evenwichtig
Optimistisch
Controleverschil
8III
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen Conclusie controle Jaarstukken Financiële positie
De parameters voor de grondexploitaties zijn evenwichtig ingeschat Schatting
Waarde in 2020 (2019)
Gehanteerde rekenrente
0,50% (0,53%)
Beoordeling 2020
Beoordeling 2019
Sociaal domein Sociaal domein
Toelichting
Dit percentage is gekoppeld aan de feitelijk betaalde rente voor financiering en het resultaat van een berekening die we hebben gecontroleerd.
Ruimtelijk domein Getrouwheid
Kostenstijging
2% (2%)
Op basis van historische cijfers komt het gemiddelde langjarige kostenstijgingspercentage op 2% uit. De 2% sluit aan met onze verwachting binnen de sector. Het blijft belangrijk om de verwachte kostenstijgingen te monitoren en jaarlijks te actualiseren.
0% (0%)
De grondprijzen ingerekend in de grondexploitaties zijn marktconform. Op basis van de ontwikkelingen op de woning- en vastgoedmarkt wordt op basis van voorzichtigheid principe geen rekening gehouden met toekomstige opbrengstenstijging. Dit merken wij als voorzichtig aan zoals in voorgaande jaren. De verkoopprijzen zijn gebaseerd op taxatiewaarde. De gehanteerde bedrijventerreinen voor de gronden in ruste is lager dan de taxatiewaarden van deze gronden. Dit gezien de langere fasering en uitgifte termijn van de gronden. Gezien het verschil in waardering merken we deze als voorzichtig aan zoals voorgaande jaren.
Rechtmatigheid
Informatiewaarde
Interne beheersing Interne beheersing
Opbrengstenstijging
Ontwikkelingen
Controleverschil
Bijlagen
Voorzichtig
Evenwichtig
Optimistisch
Controleverschil
8IV
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen Conclusie controle Jaarstukken Financiële positie
De parameters voor de grondexploitaties zijn evenwichtig ingeschat Schatting
Beoordeling 2020
Beoordeling 2019
Sociaal domein Sociaal domein
Toelichting
Gehanteerde programmering
De programmering wordt in de controle van de grondexploitaties gecontroleerd. In paragraaf ‘3.10.3 – Programma’ in de jaarrekening wordt de programmering door de gemeente in detail weergegeven.
Verkoopprijzen
De verkoopprijzen bepaalt de gemeente per exploitatie. Het is de gemeente toegestaan om een beperkte afwijking van deze prijzen te hanteren afhankelijk van bepaalde variabelen zoals is vastgelegd in de nota grondbeleid 2018.
Ruimtelijk domein Getrouwheid Rechtmatigheid
Informatiewaarde
Interne beheersing Interne beheersing Ontwikkelingen
Controleverschil
Bijlagen
Voorzichtig
Evenwichtig
Optimistisch
Controleverschil
8V
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
Toelichting specifieke dossiers
Conclusie controle Jaarstukken Financiële positie Sociaal domein Sociaal domein
Ruimtelijk domein Getrouwheid Rechtmatigheid
Informatiewaarde
Interne beheersing Interne beheersing Ontwikkelingen
Nieuwbouw pand Weener XL is gestart In 2020 is de nieuwbouw van het pand van Weener XL op het oude Michelinterrein van start gegaan. Hiervoor is door de gemeenteraad een krediet van €42,3 miljoen euro beschikbaar gesteld. In 2020 bedroegen de totale investeringen €6,3 miljoen. Uit onze werkzaamheden is gebleken dat deze investeringen juist zijn geclassificeerd in de jaarrekening.
Stijging investeringen ICT Covid-19 heeft ervoor gezorgd dat medewerkers van de gemeente meer zijn gaan thuiswerken. Dit zien we terug in de stijging van ICT investeringen ten opzichte van vorig boekjaar. In 2020 is voor € 0,7 miljoen geïnvesteerd in hardware en software om het thuiswerken te faciliteren. Dit betreffen echter onrechtmatige kosten, omdat door de gemeenteraad pas in 2021 een krediet van € 0,9 miljoen is verleend.
Ingrijpende renovatie Sportiom In 2020 heeft een renovatie van het Sportiom plaatsgevonden voor een investeringsbedrag van €3,7 miljoen. Van dit bedrag zijn onder andere nieuwe glijbanen geïnstalleerd en heeft de ijsbaan plaats gemaakt voor een midgetgolf baan. In 2021 zal de entree gerealiseerd worden. Een extra investeringskrediet van €3,8 miljoen is hiervoor verleend in 2020.
Uit de betaalanalyse komen geen bevindingen naar voren Uit de interim-rapportage van PwC kwam naar voren dat er onvoldoende inzicht was in interne beheersingsmaatregelen op betaalbestanden uit sectoren. De centrale administratie heeft eind 2020 een analyse uitgevoerd om het gehele betaalproces, buiten de crediteurenadministratie om, inzichtelijk te maken. Wij hebben deze analyse beoordeeld en aanvullende werkzaamheden verricht op de rechtmatigheid van uitgaande betalingen. Hier zijn geen bijzonderheden uit gebleken.
Oplevering verloopoverzichten jaarrekening te verbeteren Gedurende de controle constateren wij wederom dat het de gemeente vaak veel tijd en energie kost om de verloopoverzichten op te stellen en aan te laten sluiten met de financiële administratie. Dit komt met name bij de materiele vaste activa naar voren. Wij adviseren de gemeente een eenduidig en herleidbaar format te gebruiken waarin alle sectoren in één keer de verloopoverzichten juist opstellen. Dit zorgt voor een efficiënter proces.
Vertraging bij vernieuwbouw Theater aan de Parade Door de vertraging in de sloopwerkzaamheden van het oude Theater aan de Parade zijn enkele investeringen dit jaar uitgebleven. De plannen zijn wel ongewijzigd gebleven. In 2020 is voor €4,0 miljoen geïnvesteerd. De totale beschikbare kredieten van de vernieuwbouw bedragen €58,8 miljoen waarvan €54,8 overgeheveld zal worden naar 2021. Gezien de omvang en relevantie
Bijlagen
van Theater aan de Parade is het belangrijk om de financiële plannen actueel te houden zodat deze aansluiten met de investeringskredieten.
9
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
Schattingen jaarrekening zijn evenwichtig
Conclusie controle Jaarstukken
Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen. We hebben de schattingen die het college heeft gemaakt bij het opstellen van de jaarrekening 2020 beoordeeld.
Onderstaande tabel geeft een overzicht van onze bevindingen met de bijbehorende motivering.
Financiële positie Sociaal domein
Schatting
Sociaal domein
Ruimtelijk domein Getrouwheid Rechtmatigheid
Informatiewaarde
Waarde in 2020 (2019) € x miljoen
Beoordeling 2020
Beoordeling 2019
Commentaar
Waardering financiële vaste activa
186,7 (168,9)
Wij concluderen dat de inschattingen van het college ten aanzien van deze deelnemingen en (gerelateerde) leningen evenwichtig tot stand zijn gekomen.
Waardering debiteuren en overige uitzettingen
50,8 (48,9)
Het college heeft voor de verschillende debiteuren en overige uitzettingen een inschatting gemaakt en aanzien van de inbaarheid. Hier zijn geen bijzonderheden bij geconstateerd.
Juistheid en volledigheid overige voorzieningen
12,8 (13,9)
Dit betreffen alle overige voorzieningen, dus geen onderhoud-, afval-, riolering- en Heesch-West voorzieningen. Hierin opgenomen zijn o.a. de voorzieningen m.b.t. APPA, afbouw gesubsidieerde arbeid, vuilstort Meerendonk en stadsgewest Vlagheide. We hebben deze voorzieningen in detail gecontroleerd en geen bijzonderheden geconstateerd.
Volledigheid overlopende passiva en overige schulden
117,5 (139,3)
Op basis van de uitgevoerde controle kunnen wij instemmen met de volledigheid van de overlopende passiva en overige schulden.
Interne beheersing Interne beheersing Ontwikkelingen
Controleverschil
Bijlagen
Voorzichtig
Evenwichtig
Optimistisch
Controleverschil
9I
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
Gebruik van data-analyse
Conclusie controle Analyse op boekingen met “HALO”
Jaarstukken Financiële positie Sociaal domein Sociaal domein
Ruimtelijk domein Getrouwheid Rechtmatigheid
Informatiewaarde
Interne beheersing Interne beheersing Ontwikkelingen
Bij de controle van journaalposten hebben wij gebruik gemaakt van HALO. HALO is een interne PwC applicatie wat ons in staat stelt analyses te maken op de volledige financiële administratie van de gemeente ‘s-Hertogenbosch. Middels werkzaamheden krijgen wij zekerheid over de gemaakte boekingsgangen en kunnen wij zo analyses maken om goed in te spelen op geïdentificeerde risico’s in het kader van onder andere doorbreking van procedures door management. Bij het opstellen van de data analyse portal zien wij dat de gemeente nog stappen kan maken in het gestructureerd en gedefinieerd opleveren en organiseren van de data om hier zo een werkbare applicatie voor in te richten. Het financiële administratie pakket is dusdanig complex ingericht dat het juist sorteren van de data verbeterd kan worden in het kader van structuur en efficiëntie. Analyse data salarissen met “HR4Insights” Bij de controle van de salariskosten hebben wij gebruik gemaakt van HR4Insights. Dit is een interne PwC applicatie die de data in de salarisadministratie analyseert. Hierbij wordt een integrale analyse uitgevoerd op bruto-netto berekeningen voor alle werknemers en een aansluiting met de loonaangiften gemaakt.
Middels deze werkzaamheden krijgen wij zekerheid over de juistheid van het bruto-netto traject en hiermee de juiste inrichting van percentages sociale lasten en loonheffing en volledigheid van de af te dragen sociale lasten en loonheffing. Bevindingen die uit de data-analyse zijn voorgekomen, zijn besproken en opgevolgd met de salarisadministratie. Door het delen van deze bevindingen, kan de salarisadministratie ook het komende jaar de kwaliteit naar een nog hoger niveau brengen.
9II
Bijlagen
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
Rechtmatigheid aanbestedingen
Conclusie controle Jaarstukken Financiële positie Sociaal domein Sociaal domein
Ruimtelijk domein Getrouwheid Rechtmatigheid
Informatiewaarde
Interne beheersing
In onze controle op de naleving van Europese aanbestedingsrichtlijnen hebben wij een onrechtmatigheid ad € 617.000 geïdentificeerd. Tevens sprake van een inkoop die niet conform het interne inkoopbeleid is aanbesteed. Bevindingen in het kader van niet naleving intern inkoopbeleid leidt niet tot een onrechtmatigheidsfout die meeweegt in ons oordeel, maar wordt wel gerapporteerd.
Tot slot blijft inhuur van medewerkers een aandachtspunt als gevolg van de wijziging in de aanbestedingswet sinds 2016. Het risico bestaat dat individuele contracten ten onrechte niet gezamenlijk zijn aanbesteed, wat leidt tot het niet voldoen aan wet- en regelgeving. Voor gemeente ‘sHertogenbosch heeft dit in 2020 niet tot onrechtmatige inkopen geleid.
We vragen uw aandacht voor de onderbouwing en dossiervorming van gevolgde aanbestedingsprocedures. Het proces inzake de controle van aanbestedingen kan worden verbeterd. Het decentraal beleggen van taken gaat ten kosten van centrale kennis en algeheel overzicht. Inzicht verkrijgen in de verschillende contracten bij een crediteur is complex gebleken. Het verkrijgen van een volledig aanbestedingsdossier is tijdrovend gebleken. We bevelen aan de koppeling tussen factuurverwerking en lopende contracten te verbeteren en de dossiervorming te verbeteren. De ontwikkeling aangaande het contractregistratiesysteem biedt aanknopingspunten voor de verbetering van dit proces.
Interne beheersing Ontwikkelingen
10
Bijlagen
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen Conclusie controle Jaarstukken
Prestatielevering uitgaande subsidies, steunmaatregelen in brede zin en inkopen zijn rechtmatig verantwoord
Financiële positie
De gemeente heeft een werkgroep rechtmatigheid vanuit alle sectoren opgesteld. In 2020 heeft dit team werkzaamheden verricht op de impact van covid-19 crisis op de rechtmatigheid. Deze werkzaamheden zijn door PwC gevalideerd. Onderstaand de conclusie op basis van de volgende drie punten:
Sociaal domein
1. Uitgaande subsidies (prestatielevering)
Sociaal domein
De gemeente verstrekt subsidies in overeenstemming met de algemene subsidieverordening (ASV) en eventuele aanvullende voorwaarden. Als bepaalde activiteiten stil hebben gestaan door de covid-19 crisis, kan het voorkomen dat bepaalde prestaties (deels) niet zijn geleverd waardoor niet wordt voldaan aan de ASV en/of voorwaarden.
Ruimtelijk domein Getrouwheid Rechtmatigheid
Informatiewaarde
Interne beheersing Interne beheersing Ontwikkelingen
Op basis van de subsidieadministraties zijn alle subsidies boven een drempelbedrag (125.000) gevalideerd of is voldaan aan de subsidievoorwaarden ten tijde van de covid-19 crisis. Hierbij is geconstateerd dat bij de subsidies aan de culturele instellingen niet is voldaan aan de opgenomen subsidievoorwaarden. Echter hieruit volgt geen onrechtmatigheid gezien op 24 maart 2021 een collegevoorstel is opgesteld op basis van de voorgestelde maatregelen van minister van Engelshoven (Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap). Dit waarborgt de rechtmatigheid van de subsidies aan de culturele instellingen. In toevoeging hierop is op 27 maart 2021 een collegevoorstel gemaakt om afspraken te maken hoe om te gaan met de subsidievoorwaarden. Op basis hiervan heeft de gemeente de gesubsidieerde instellingen bericht over hoe de gemeente omgaat met de verstrekte subsidies en bijbehorende voorwaarde. Deze procedure is opgesteld, en juridisch getoetst, op basis van de Algemene Subsidie Verordening (ASV) en Algemene wet bestuursrecht (AWB).
2. Steunmaatregelen in brede zin De gemeente heeft steunmaatregelen getroffen naar aanleiding van de covid19 crisis. Om deze uitgaven ‘rechtmatig’ te verstrekken, moet het normenkader helder zijn en de raad moet hierin worden meegenomen. Voor gemeente ‘s-Hertogenbosch betreft dit nieuwe subsidiestromen en kwijtscheldingen vanwege covid-19 impact. De werkgroep rechtmatigheid heeft op basis van het 3e Corona report een validatie verricht van de maatregelen en de impact op de rechtmatigheid. Hierbij zijn drie maatregelen geconstateerd die het college heeft doorgevoerd waarin wordt afgeweken van de begroting 2020. Dit is een overschrijding van €0,7 miljoen op het begrotingscriterium. Het betreft: -
Maatregelen Stadskantoor, Stadhuis en Bestuurscentrum – nadeel € 323.000
-
Maatregelen thuiswerkfaciliteiten – nadeel € 392.000
-
Besparing vaste werkplekken Stadskantoor – voordeel € 192.000.
De gemeente heeft de werkzaamheden en conclusie van de onrechtmatigheid opgenomen in het jaarverslag, in de paragraaf bedrijfsvoering.
3. Inkoopprestatieleveringen Bij bepaalde ‘typen’ inkoop kunnen prestaties niet of in mindere mate geleverd worden ten opzichte van de contractuele afspraken als gevolg van de covid19 crisis. Voorbeeld zijn beveiliging, catering en schoonmaak. De werkgroep rechtmatigheid heeft per sector een analyse gemaakt van significante contracten. Op basis van deze analyse zijn geen bijzonderheden geconstateerd. 10I
Bijlagen
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
Begrotingsrechtmatigheid is toegelicht in de jaarrekening
Conclusie controle Jaarstukken Financiële positie Sociaal domein
Begrotingsrechtmatigheid in de jaarrekening toegelicht Een onderdeel van onze rechtmatigheidscontrole betreft de naleving van het budgetrecht van de raad. Is op programma of kredietniveau niet meer besteed dan waar u als raad toe besloten heeft. Overschrijdingen zijn in sommige gevallen onrechtmatig. In onze controle hebben wij geen overschrijdingen geconstateerd die onrechtmatig zijn en meewegen in het oordeel van de controleverklaring. In de jaarrekening is op pagina 271 een totaalanalyse opgenomen.
Sociaal domein
Ruimtelijk domein Getrouwheid Rechtmatigheid
Informatiewaarde
Interne beheersing Interne beheersing Ontwikkelingen
10II
Bijlagen
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen
De kwaliteit van uw jaarverslag is goed
Conclusie controle Jaarrekening en jaarverslag zijn verenigbaar Wij hebben vastgesteld, op grond van de verkregen informatie in onze controle, dat de jaarrekening en het jaarverslag verenigbaar zijn.
Jaarstukken Jaarrekening en jaarverslag zijn verenigbaar
Financiële positie Sociaal domein
Jaarverslag voldoet aan eisen BBV In het BBV zijn diverse eisen opgenomen voor de vorm en inhoud van het jaarverslag. Wij hebben vastgesteld dat uw jaarverslag voldoet aan het BBV.
Sociaal domein
Rechtmatigheid
Informatiewaarde
Interne beheersing
Jaarverslag voldoet aan eisen BBV
Getrouwheid
Kwaliteit paragrafen
Ruimtelijk domein
Interne beheersing Ontwikkelingen
Informatiewaarde is goed
Kwaliteit paragrafen Wij hebben vastgesteld dat alle verplichte informatie in de paragrafen is opgenomen. Daarnaast hebben wij de informatiewaarde van de paragrafen beoordeeld. De paragrafen hebben een goede informatiewaarde en gaan duidelijk in op specifieke onderwerpen. Informatiewaarde is goed De jaarstukken hebben een goede informatiewaarde. Het jaarverslag start met een duidelijke financiële hoofdlijn, waarin de realisatie wordt afgezet tegen de begroting na wijzigingen, inclusief het effect van de reservemutaties. In het jaarverslag is per programma het effect van Covid-19 op de realisatie van de doelstellingen uitgewerkt. Dit geeft een goed inzicht in hoe Covid-19 effect heeft gehad op de realisatie van de beleidsdoelstellingen. In het jaarverslag zijn de doelstellingen, indicatoren, acties en risico’s aan elkaar gekoppeld en bij de afwijkingen zijn toelichtingen opgenomen. Om de informatiewaarde toe te laten nemen adviseren we de toelichting van de financiële afwijkingen te koppelen aan de toelichting op de beleidsdoelstellingen. 11
Bijlagen
Accountantsverslag Aanbiedingsbrief Kernboodschappen Conclusie controle Jaarstukken Financiële positie Sociaal domein Sociaal domein
Ruimtelijk domein Getrouwheid Rechtmatigheid
Informatiewaarde
Interne beheersing Interne beheersing
Toelichting op kwaliteit van de paragrafen In de paragraaf weerstandsvermogen wordt het beleid, de structurele en incidentele weerstandscapaciteit en de risico-inventarisatie duidelijk uitgewerkt. Tevens wordt verwezen naar het beleid ten aanzien van risicomanagement en de rapportage van grote fysieke projecten. Om de informatiewaarde toe te laten nemen, adviseren wij om de belangrijkste hoofdpunten uit de rapportage van grote fysieke projecten mee te nemen in de paragraaf. Voor de uitwerking van de risico’s is de inschatting bij de jaarrekening 2020 opgenomen en de inschatting bij de begroting 2021, wat het perspectief van de risico’s duidelijk maakt. Wat wel opvalt is dat een aantal risico’s met PM is genoemd. Voor het kwantitatief maken van de risico’s heeft het de voorkeur zo min mogelijk PM posten te hanteren. De paragraaf onderhoud kapitaalgoederen geeft duidelijk de lasten weer van het onderhoud en het effect voor de begroting 2020. Een advies ter verduidelijking is om in tabelvorm de vastgestelde normen voor de status van de kapitaalgoederen te koppelen aan de gemeten werkelijke status.
Paragraaf
Oordeel
2020
2019
Voldoende
Voldoende
Weerstandsvermogen en risicobeheersing
Goed
Goed
Financiering
Goed
Goed
Grondbeleid
Goed
Goed
Voldoende
Voldoende
Verbonden partijen
Goed
Goed
Bedrijfsvoering
Goed
Goed
Lokale heffingen
Onderhoud kapitaalgoederen
In de paragraaf grondbeleid worden de uitgangspunten van het beleid helder en duidelijk uitgewerkt. Daarnaast zijn de algemene ontwikkelingen met betrekking tot het grondbeleid in 2020 uitgewerkt en zijn per grondexploitatie de belangrijkste ontwikkelingen opgenomen.