Evaluatie eerste bossche burgerberaad 17423844

Evaluatie 1e Bossche burgerberaad Woonzorgvisie Voor u ligt de evaluatie van het 1e Bossche burgerberaad. Dit burgerberaad is ingezet in een breder participatieproces om te komen tot de woonzorgvisie en vond plaats in de eerste vijf maanden van 2024. Met de opgedane kennis en ervaring kan het instrument aan de gemeentelijke gereedschapskist voor participatie worden toevoegen. Met de inzet van een burgerberaad beoogden we een aantal doelen te bereiken. Te weten, het op een constructieve en intensieve wijze betrekken van inwoners in de totstandkoming van beleid, het ophalen van bouwstenen voor een op te stellen woonzorgvisie, het versterken van onze relatie met inwoners en van inwoners onderling door het bevorderen van het maatschappelijke debat en het opdoen van kennis en ervaring met dit voor ons nieuwe instrument. De evaluatie gaat over de periode vanaf de vaststelling van de startnotitie in uw gemeenteraad op 4 juli 2023 tot en met de in uw gemeenteraad aangenomen motie “Mooi resultaat van het burgerberaad” op 2 juli 2024. Met de startnotitie legden we de invulling van de in de literatuur genoemde en door onze externe onafhankelijk procesbegeleider aangereikte randvoorwaarden voor een succesvol burgerberaad vast voor het 1e Bossche experiment.

In de evaluatie grijpen we hierop terug en onderscheiden we vijf belangrijke onderwerpen die van betekenis zijn voor de organisatie van een (volgend) beraad. Deze onderwerpen staan los van het onderwerp, de duur en de schaal van een volgend beraad. De onderwerpen zijn: representativiteit, eigenaarschap, communicatie, organisatie en kosten. Indien van toepassing sluiten we elk onderwerp af met één of meerdere aanbevelingen. We eindigen met een afsluiting. Eerst nog maar eens het doorlopen proces, in vogelvlucht. Na vaststelling van de startnotitie in juli 2023 en het plan van aanpak in september 2023 zijn in september/oktober als drie avonden met maatschappelijke partners/ambassadeurs georganiseerd. Om hen te informeren over het instrument burgerberaad, wat dit voor hen betekent, en hoe ze gedurende het proces betrokken worden. In totaal spraken we zo’n 120 maatschappelijke partners. Begin oktober verstuurden we 10.000 uitnodigingsbrieven aan willekeurig geselecteerde inwoners. Daarop kwamen 1.000 aanmeldingen binnen. Uit deze aanmeldingen zijn 120 inwoners geselecteerd om mee te doen aan het 1 e Bossche burgerberaad, en die gezamenlijk een goede afspiegeling zijn van inwoners uit onze gemeente. Op zaterdag 13 januari 2024 is het beraad gestart, gevolgd door nog vier bijeenkomsten verdeeld over de maanden februari, maart en april.

In januari is voor het burgerberaad nog input opgehaald onder de ruim 800 niet-ingelote deelnemers en online ook bij de brede samenleving. Deze input is één op één aan het burgerberaad meegegeven. Op 16 mei 2024 is met de presentatie en overhandiging van het eindrapport het burgerberaad feestelijk afgesloten. In juli 2024 heeft uw gemeenteraad met het aannemen van de motie de 34 aanbevelingen van het burgerberaad omarmd.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Representativiteit: vooraf en tijdens een blijvend aandachtspunt Alle stemmen horen, dat is het centrale uitgangspunt van het Bossche Burgerberaad. Daarom is er vooraf en tijdens het beraad veel werk gestoken in het bevorderen van de representativiteit van de groep deelnemers. Na het versturen van 10.000 uitnodigingsbrieven (aan willekeurig geselecteerde inwoners van 16 jaar en ouder) hebben 985 inwoners met het invullen van een online vragenlijst gereageerd. Dit betekent een response van bijna 10%, wat afgezet tegen landelijke responsecijfers hoog is. Door dit hoge aantal aanmeldingen was het heel goed mogelijk een representatieve groep van 120 inwoners te selecteren om daarmee een burgerberaad van minimaal 100 deelnemers te kunnen vormen. Uiteindelijk hebben, verdeeld over vijf zaterdagen, gemiddeld 86 inwoners per zaterdag deelgenomen aan het 1e Bossche burgerberaad. Het uitvalpercentage is vergeleken met andere burgerberaden zeer beperkt. Onze analyse voor het grote aantal aanmeldingen is dat het onderwerp iedereen aangaat en aanspreekt. Maar ook dat de campagne en de heldere uitnodigingsbrief een positieve bijdrage geleverd hebben. Ook de in het vooruitzicht gestelde vergoeding voor deelname en het wegnemen van belemmeringen, zoals waar nodig vervoer voor ouderen en een tolk voor inwoners die het Nederlands onvoldoende machtig zijn, hebben meegespeeld.

Inwoners die zich hadden aangemeld maar (helaas) niet waren ‘ingeloot’ vonden dat oprecht jammer. Mede naar aanleiding van dit signaal is iedereen die tijdens de eerste drie zaterdagen zonder opgaaf van reden niet was gekomen gebeld. Dit om naar de reden van afwezigheid te informeren en om nogmaals onder de aandacht te brengen dat het een voorrecht is om deel te nemen aan het beraad, dat je bijdrage er toe doet en dat voor het burgerberaad geldt “samen uit samen thuis”. Want “velen hadden graag deelgenomen, wij vragen u daarom aanwezig te zijn”. Dat persoonlijke contact werd op prijs gesteld en heeft naar onze overtuiging ook bijgedragen aan de blijvende betrokkenheid van deelnemers. Voor een volgend beraad wordt geadviseerd om in aanloop naar het burgerberaad altijd persoonlijk contact op te nemen met inwoners en deelnemers met een telefoontje. Deze benadering werd op prijs gesteld. Zo maak je deelname aan het burgerberaad persoonlijk en laagdrempelig, Tegelijkertijd hoor je dan eventuele belemmeringen voor deelname die weggenomen kunnen worden door inwoners de benodigde steun te bieden tijdens de zaterdagen. Denk aan het regelen van vervoer of ondersteuning op gebied van taal. Tegelijkertijd is het onvermijdelijk dat gedurende het traject, vanaf de intake na de loting tot de laatste bijeenkomst deelnemers afvallen.

Hier kunnen diverse redenen aan ten grondslag liggen op het persoonlijk vlak, zoals verhuizen, ziekte, overlijden of anderszins. Om tot een representatieve groep te komen is er gestreefd naar een afspiegeling op spreiding over alle wijken en dorpen, geslacht, leeftijd, inkomen, opleidingsniveau, en culturele achtergrond. Deze laatste bleekvrij bewerkelijk in de uitvoering omdat we volgens de Algemene Verordening Gegevensbescherming verplicht zijn om duidelijk in beeld te hebben wat de risico’s zijn van de rechten en vrijheden van betrokkenen – ook al geven inwoners vrijwillig aan te willen deelnemen en geven ze de gegevens over de selectiecriteria zelf door. Voor een volgend beraad zou gekeken kunnen worden of dat, met behoud van de goede uitkomst, toch vereenvoudigd kan worden.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Ook tijdens het proces van het beraad moet oog gehouden worden voor de representativiteit van de groep of delen van de groep. Bijvoorbeeld door bij het vormen van de werkgroepen te blijven vragen naar hoe eventuele belemmeringen voor deelname kunnen worden weggenomen. De focus op het vasthouden van representativiteit gedurende het proces is wat ons betreft ook voor toekomstige burgerberaden een expliciet aandachtspunt.

Eigenaarschap: het burgerberaad is aan zet De deelnemers van het burgerberaad dienen eigenaar te zijn van het beraad en de aanbevelingen die hieruit voortkomen. Eigenaarschap van het burgerberaad op de vraagstelling en het proces zijn daarbij van wezenlijk belang. Het is aan de organisatie van het burgerberaad om dit eigenaarschap bij de representatieve groep inwoners in korte tijd te bevorderen. Deelnemers kregen tijdens het proces de gelegenheid om aan te sluiten bij werkgroepen op thema’s (die zij zelf gedefinieerd hadden) die hen de meeste energie gaven. De keuze van de thema’s van de werkgroepen lag bij de leden van het burgerberaad zelf. Dit was een bewust keuze om het eigenaarschap onder deelnemers te vergroten. Tijdens het vormen van de werkgroepen, werd duidelijk dat de populariteit voor de onderwerpen uiteen liep. Zo bleken collectief en gemeenschappelijk wonen populaire onderwerpen, waar dementie of mantelzorg minder druk bezocht werden. Dat betekent overigens niet dat die thema’s daarmee minder belangrijk zijn. Alle thema’s zijn door het burgerberaad benoemd als belangrijke invalshoek. Echter komt de representativiteit in de uitwerking mogelijk wel onder druk te staan als bepaalde werkgroepen te dun bezet zijn. Daarom is gedurende het proces gestreefd naar een behoorlijke invulling van alle werkgroepen. Daarin zijn we naar onze mening in voldoende mate geslaagd.

Vraagstelling Zoals in de startnotitie staat, gaat het burgerberaad uiteindelijk over de vraagstelling. Op welke vraag kunnen wij, het burgerberaad, antwoord geven. De concept vraagstelling stond in de startnotitie. Voor aanvang van het beraad was deze getransformeerd naar: fijn oud worden, hoe gaan we hier samen voor zorgen? De onderliggende problematiek is ook breed gedeeld: steeds meer ouderen en steeds minder werkenden in de zorg. Hoe dit op te lossen? Op de eerste zaterdag is de vraagstelling voorgelegd en door het burgerberaad overgenomen. Het burgerberaad is vrij direct aan de slag gegaan. Achteraf zijn we van mening dat de organisatie van het beraad de deelnemers meer had moeten uitnodigen om langer bij de vraagstelling stil te staan om de reikwijdte van de vraag te doorgronden. Aan wie is die geadresseerd? Zijn het domein van wonen en zorg en de daarvoor verantwoordelijke partijen aan zet? Of moet een deel van het antwoord misschien meer in de samenleving gezocht moet worden? Deze vragen speelden uiteraard op tijdens het burgerberaad en bij de formulering van de aanbevelingen. Het was dienstig aan het proces geweest als hier aan de voorkant langer bij stil was gestaan. Daar komt bij dat een middel dat daarvoor geschikt was geweest slechts weinig benut is.

De aan u en de deelnemers uitgereikte babbelbox met de daarin opgenomen stellingen en dilemma’s hadden meer als anker kunnen dienen in de start van het burgerberaadprogramma.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Het is wenselijk dat de organisatie van een volgend beraad het burgerberaad nadrukkelijker uitnodigt en begeleidt in de analyse van de vraagstelling en de onderliggende problematiek. Dat leidt tot een scherper vertrekpunt aan de voorkant van het beraad. Proces Omdat voor iedereen sprake was van een nieuw instrument was het vooraf geven van zoveel mogelijk duidelijkheid over de planning gewenst. Waar begin je aan als je je aanmeldt? Zo waren de vijf zaterdagen van het burgerberaad, naast andere belangrijke momenten, opgenomen in uitnodigingsbrief. Het idee was om de zaterdagen zo veel als mogelijk op elkaar te laten aansluiten met niet al te grote onderbrekingen. Om zo het tempo er goed in te houden en daardoor een redelijk makkelijk te overspannen spanningsboog te krijgen tussen start burgerberaad en oplevering eindrapport. Om tot deze makkelijk te overspannen spanningsboog te komen is gekozen om in het nieuwe jaar (2024) te beginnen en voor de zomer (2024) het resultaat aan de gemeenteraad te presenteren. Zo ontstond, rekening houdend met vakanties en proceduretijd, een ritme van vijf zaterdagen om de drie weken. Dit op voorhand vastgelegde ritme gaf aan de leden duidelijkheid. Het over meerdere maanden uitsmeren van het burgerberaad zou de deelname aan het burgerberaad niet bevorderen, zo werd ingeschat.

Bovenstaand idee om het tempo er goed in te houden, houdt natuurlijk geen rekening met het tempo van de nog onbekende groep. Het vinden van het juiste tempo voor een representatieve groep is niet eenvoudig. Sommige deelnemers willen snel veel inhoud tot zich nemen, anderen willen juist in rust de ruimte om te doorgronden, informatie te verwerken, met anderen te spreken of nieuwe informatie op te halen. Daarmee is het tempo voor de een al vlug te snel en voor de ander te langzaam. Dit geldt voor de programma’s op de zaterdagen maar ook voor de opeenvolging van deze zaterdagen. Deze tempoverschillen (maar ook het inhoudelijk niveau van de informatie) kunnen er voor zorgen dat deelnemers een stap terug doen of naar voren zetten terwijl het doel en de uitdaging van het burgerberaad juist is om alle stemmen te horen. Terugkijkend op het proces zien we een aantal verbeterpunten: -

Dit burgerberaad heeft ons geleerd dat de stadia van leren en oriënteren compacter georganiseerd kunnen worden. Door eerst te oriënteren en dan te leren kan het leren doelgerichter plaatsvinden. De oriëntatie op de eerste zaterdag kan ook betrekking hebben op de oriëntatie op de vraagstelling met achterliggende problematiek. Ook had er meer ruimte gegeven kunnen worden aan de beschikbaar gestelde video’s van maatschappelijke partners met hun aan het burgerberaad mee te geven boodschappen. Of had er meer tekst en uitleg gegeven kunnen worden over de beschikbaar gestelde cijfers (factsheets) op het gebied van wonen en zorg. De monitorgroep geeft nog aan dat voor het oriënteren en leren meer ruimte en begeleiding vanuit de organisatie gewenst was geweest.

-

Voor het op papier zetten van de eerste ideeën op basis waarvan men met elkaar kan overleggen en voor het formuleren van de eerste aanbevelingen is meer tijd nodig. Mogelijk kunnen andere werkvormen hier ook aan bijdragen. De één leest en schrijft makkelijk. De ander is meer op beelden ingesteld. Voor dit beraad heeft dit geleid tot een extra (schijf) avond tussen de vastgelegde zaterdagen.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

-

Het inrichten van het 1e Bossche burgerberaad in een groter participatieproces is een zoektocht geweest. Hoe dit burgerberaad in te passen in een proces waarbij ook onze maatschappelijke partners een rol hebben? De gemeente stelt uiteindelijk de visie vast maar is slecht één van de eigenaren. Daar hebben we gedurende het proces veel tijd en aandacht aan besteed, bij een volgend beraad kunnen we daar meer expliciet aan de voorkant rekening mee houden. Om tot een eindrapport met gewogen aanbevelingen te komen, doorloopt het burgerberaad een duidelijk proces. Dit proces dient met potlood getekend te zijn zodat er voldoende ruimte is voor deelnemers om met elkaar in beeld, taal en schrift te overleggen en tot aanbevelingen te komen. Het gaat om het vinden van de juiste balans in het houden van tempo en het vinden van inhoud. Voor een volgend beraad is het goed om na de start van het beraad, het beraad nog meer te betrekken in het verdere proces. Dit geldt ook voor eventueel betrokken maatschappelijke partners. In ieder geval moet het uitgedachte proces ook ruimte laten om af te kunnen wijken, mocht het burgerberaad dat wensen of daar aanleiding toe geven. Enige wendbaarheid van het proces is wenselijk.

Naast het binnen het beraad vormen van communicatiewerkgroep is het voor een volgend beraad te overwegen om ook een groep te vormen waarmee het proces van het burgerberaad tussentijds geëvalueerd kan worden.

Voor een volgend beraad geldt daarmee concluderend dat meer bewustwording op de vraagstelling georganiseerd moet worden als ook iets meer flexibiliteit in planning en programma.

Communicatie: een burgerberaad kent vele boodschappen Goede communicatie is waar het om draait! Dat was al met al geen eenvoudige opgave en heeft veel capaciteit gevraagd. Het burgerberaad kende immers veel verschillende communicatieboodschappen met verschillende uitingen aan verschillende doelgroepen.. Zo was er de algemene communicatie over de inhoud van het burgerberaad naar de gemeenschap: fijn oud worden, hoe gaan we hier samen voor zorgen? Met de campagne om de uitnodigingsbrief bij onze inwoners niet verloren op de deurmat te laten vallen maar ze te enthousiasmeren om hun mening te laten horen over een maatschappelijk vraagstuk (de dubbele vergrijzing) wat de nodige toelichting behoefde. Communicatie waarin daarnaast ook het instrument burgerberaad moet worden uitgelegd om zoveel mogelijk deelnemers te werven inclusief een toelichting over wat een gewogen loting inhoudt. Naast de brief betekende dat een algemene informatiecampagne naar inwoners en stakeholders en het ontwikkelen en produceren van een babbelbox met stellingen en dilemma’s om de deelnemers tijdens de kerstdagen vast op weg te helpen in het denkproces. En dan was er ook nog alle communicatie tijdens het beraad.

Om de deelnemers te informeren over het onderwerp, de videoboodschappen van maatschappelijke partners om aan de deelnemers mee te geven, infographics van de context, het maken van foto’s om te delen. Evenals de informatiedeling tijdens het burgerberaad tussen de deelnemers onderling, het vinden van de juiste balans tussen taal en beeld en de communicatie naar buiten. Waarbij het burgerberaad zelf, via de binnen het beraad gevormde communicatiewerkgroep, ‘in the lead’ was, en onze communicatiemensen ondersteunend waren. Daarbij was ook de voortdurende vraag wat omwille van de effectiviteit van het beraad openbaar toegankelijk kan zijn en wat nog niet of helemaal niet? Kortom, de balans vinden tussen de

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

beslotenheid van het beraad en het betrekken van de samenleving, belangrijke stakeholders en maatschappelijke partners en de pers van informatie voorzien met onder andere digitale nieuwsbrieven. Hetzelfde geldt ook voor het maken van foto’s: niet iedereen wenst op beeld te komen. Hoe ga je daar mee om? Veel tijd is nodig. Niet alleen in de voorbereiding maar ook in de uitvoering van het communicatiewerk. Nu het 1e Bossche burgerberaad doorleeft is kan bij een volgend beraad mogelijk verder vooruitgekeken worden wat nodig is voor het beheersbaar houden van het werk maar ook voor het vervaardigen van de juiste communicatiemiddelen. Eén communicatieonderdeel willen we nog apart noemen. Tijdens het burgerberaad is gebruik gemaakt van vier officiële tolken. Dit omdat een zestal deelnemers in de aanmelding hadden aangegeven de Nederlandse taal niet of onvoldoende machtig te zijn om goed te kunnen deelnemen aan het beraad. Dat deelnemers met behulp van tolken aan de groepsgesprekken deelnamen was van invloed op het tempo, de intensiteit en de inhoud van deze groepsgesprekken. Daarnaast waren de kosten voor de officiële tolken vrij hoog. In een volgend beraad willen we hiervoor een betere oplossing vinden.

Bijvoorbeeld door de deelnemers te vragen iemand uit de eigen omgeving mee te nemen die het taalniveau van de deelnemer kent en zo veel gerichter kan helpen in de uitwisseling van informatie. Of door het binnen de ambtelijke organisatie werven van ‘taal-ondersteuners’.

Organisatie: leren door veel zelf te doen De beste manier om het instrument burgerberaad verantwoord in de gereedschapskist van de gemeente op te kunnen nemen, is om de organisatie van het burgerberaad zo veel als mogelijk zelf te doen. Het zo veel als mogelijk te laten organiseren door de ambtelijke organisatie. Door het als experiment te bestempelen ontstaat ook lucht en ruimte. En energie. Want bij experimenteren mogen fouten gemaakt worden. Sterker nog, misschien zijn deze zelfs wenselijk. Dit zo veel als mogelijk zelf doen heeft later geleid tot het artikel do-it-yourself beraad. De organisatie van het do-it-yourself beraad had betrekking op de samenstelling van de projectgroep, de onafhankelijk voorzitters/secretaris van het burgerberaad en de groep van gespreksbegeleiders. Deze begeleiders waren nodig voor het begeleiden van de groepsgesprekken tijdens het burgerberaad. Projectgroep De projectgroep, de organisatie van het burgerberaad, bestond voornamelijk uit ambtenaren zonder ervaring met het instrument burgerberaad. Opgetuigd in tweetallen op inhoud, communicatie, facilitair en ondersteuning. Deze ambtenaren werden bijgestaan door twee externe onafhankelijke adviseurs. Het koppelen van deze onafhankelijk adviseurs dient een tweeledig doel.

Het kan het eigenaarschap van het burgerberaad bevorderen omdat er vanuit de ambtelijke organisatie de natuurlijke neiging kan bestaan om risico’s te mijden en controle te houden. Daarnaast wordt met het betrekken van onafhankelijk adviseurs de kennis en de principes van het instrument burgerberaad bewaakt. Aan deze projectgroep werd met enige regelmaat de directe ondersteuning van het burgerberaad gekoppeld, zijnde de externe onafhankelijke voorzitter en secretaris. Dit om ten finale het programma

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

van de zaterdag voor te bespreken. De in de projectgroep betrokken ambtenaren deden dit onbekende, nieuwe project burgerberaad naast hun reguliere werk. Het project burgerberaad bestaat uit het 360 graden managen van verwachtingen. Alle relevante partijen betrekken. Zorgvuldigheid betrachten maar uiteindelijk is toch de intentie maatgevender. Het is ook een oefening in loslaten. De controle uit handen geven. En dat is niet makkelijk. Het is het geven en krijgen van vertrouwen (het komt te voet en gaat te paard). Maar het is zeer zeker ook een balanseer-act. Een oefening in het managen van tegenstellingen. Om er maar een paar te noemen: strakke regie versus losse regie, openbaar versus besloten, individueel versus collectief. Versnellen versus vertragen. Onafhankelijk voorzitter/secretaris Eén van de succesfactoren van het burgerberaad was de persoon van de onafhankelijk voorzitter. Hij was de aanjager en moderator op de zaterdagen. Dat de voorzitter een gekende inwoner van de gemeente was bleek een gouden greep. Met gezag en charisma wist hij alle leden van het burgerberaad op een positieve en enthousiasmerende wijze te betrekken. Opvallend was dat hij het over ‘ons’ en ‘wij’ had, wat eigenaarschap en trots creëerde. Deze onafhankelijke voorzitter werd geholpen en ondersteund door een onafhankelijk secretaris.

Gespreksbegeleiders Wat voor de leden van de projectgroep geldt, geldt ook voor de gespreksbegeleiders. Deze zijn ook binnen de gemeentelijke organisatie geworven. Een groep van ongeveer 30 ambtenaren heeft zich gemeld om een bijdrage te leveren aan het burgerberaad. Voor sommigen was begeleiden van gesprekken bekend. Voor anderen was het nieuw. Allen hebben voor hun rol in het burgerberaad een opleiding gekregen waarin de principes in Deep Democracy en Sociocratie nader werden toelicht en waarin ook volop werd geoefend in het begeleiden van gesprekken en verschillende werkvormen. Dat de gespreksbegeleiders uit de ambtelijk organisatie komen, was voor de deelnemers van het beraad geen probleem. Het gaat hier om gespreksbegeleiding, niet om een inhoudelijke rol. De meeste ambtenaren hebben ook geen directe betrokkenheid op de besproken onderwerpen. Het voornaamste was het ondersteunen van het goede gesprek in een kleine groep van zes tot acht deelnemers. Na afloop van het beraad zijn alle ervaringen van de gespreksbegeleiders opgehaald. Om te leren. Velen gaven aan een volgende keer zeker weer mee te doen. Dus naast gespreksbegeleiders beschikt de organisatie nu ook over ambassadeurs van het instrument burgerberaad. Ook voor een volgend beraad geldt voor de leden van de projectgroep dat een burgerberaad niet een project is wat je er zo maar even bij doet.

Het is zeer arbeidsintensief. En er is ook veel kennis en ervaring nodig. Deze is nu deels verworven en opgedaan. Dus bij een volgend beraad is het advies de samenstelling van de huidige projectgroep ten dele te wijzigen. Ervaren leden behouden zodat kennis en ervaring van het eerdere beraad benut wordt, maar ook nieuwe leden toevoegen met kennis en kunde van het nieuwe onderwerp van gesprek én om zo ook anderen het rijke proces van het burgerberaad te laten ervaren. Voor een volgend beraad is het goed om belangrijke partners een kijkje in de keuken van het burgerberaad te kunnen laten nemen. Zo krijgt het beraad een wat meer openbaarder karakter. Dit kan ook ten goede komen aan de betrokkenheid van de gemeenschap. In dit beraad werden deze uitnodigingen voor kijkjes in de keuken gedurende het proces verstuurd. En mogelijk dus te laat en te www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

beperkt waardoor het voor sommigen niet meer mogelijk was om op de uitnodiging in te gaan. In het vervolg moeten deze dus eerder ingepland worden. Tot slot vroegen de gespreksbegeleiders voor een volgend beraad meer aandacht voor de akoestiek tijdens de groepsgesprekken. Ook hier is het een zoektocht, het vinden van de balans tussen de beslotenheid van het groepsgesprek en het deel uit maken van het grotere beraad.

Kosten Het gehele proces van het burgerberaad was begroot op 195.000 euro. De totale kosten van het proces tot aan de presentatie van het eindrapport op 16 mei bedroegen uiteindelijk 209.000 euro exclusief ambtelijke kosten. Als niet naar de fases van het proces maar naar meer inhoudelijke kostenposten wordt gekeken ontstaat onderstaande overzicht: -

communicate externe advisering facilitair deelnemers totaal

54.000 52.000 36.000 67.000 209.000

Bij een volgend beraad met een gelijke omvang kunnen de kosten worden beperkt, zo wordt ingeschat. Winst is te behalen bij de posten externe advisering en deelnemers. Doordat in hoge mate gekozen is voor een do-it-yourself beraad wordt ingeschat dat de kosten externe advisering bij een volgend beraad iets lager kunnen zijn. Zo beschik de ambtelijke organisatie inmiddels over twee procesbegeleiders die samen met projectgroep en gespreksbegeleiders op maat gemaakte programma’s kunnen ontwikkelen en begeleiden. Ook bij de post deelnemers kan deze iets worden verlaagd. Dit kan op twee manieren. Door het omlaag brengen van de vergoeding. Deze was 100 euro per deelgenomen zaterdag. Dit is aan de hoge kant vergeleken met verstrekte vergoedingen bij andere beraden. Wel was de bij ons in het vooruitzicht gestelde vergoeding voor sommige inwoners mogelijk een belangrijke aanleiding om zich aan te melden. Daarnaast kan worden afgezien van officiële tolken en kan de deelnemers die behoefte hebben aan ondersteuning op het gebied van taal gevraagd worden deze ondersteuning tegen vergoeding uit eigen kring mee te nemen of deze ambtelijk te organiseren. Wat moeilijk te beperken is zijn de kosten voor communicatie. Daar is het wat ons betreft raadzaam om juist niet op te besparen.

Afsluiting Wat het burgerberaad voor de deelnemers betekend heeft is terug te zien in de gemaakte aftermovie. Ook in het evaluatieverslag van het tijdens het beraad gemaakte afstudeeropdracht is te lezen hoe niet alleen de deelnemers maar ook de niet ingelote inwoners, de maatschappelijke partners en de projectgroep het doorlopen proces van het burgerberaad ervaren en gewaardeerd hebben. Geconcludeerd kan worden dat veel deelnemers, de verschillende externe adviseurs, alle ambtelijke gespreksbegeleiders en de ambtelijke leden van de projectgroep, samen een betekenisvol proces doorleeft hebben. De druk bezochte afsluitende bijeenkomst op 16 mei gaf hier blijk van. Tijdens deze bijeenkomst werd het eindrapport van het burgerberaad met 34 aanbevelingen aan het gemeentebestuur aangeboden (zie verslag DTV). www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Met het opleveren van het eindrapport is het burgerberaad succesvol afgesloten. Maar het is slechts de eerste stap in een beweging. Een beweging waar hopelijk meer mensen deel van gaan uitmaken. Fijn oud worden. Hoe gaan we hier samen voor zorgen? Met het burgerberaad zijn namelijk gesprekken gevoerd tussen inwoners die elkaar echt niet kenden, is begrip en empathie voor anderen ontstaan en is de gemeente 100 enthousiaste ambassadeurs rijker op het thema wonen en zorg. Vervolg Zoals gezegd maakt het burgerberaad deel uit van een breder participatie proces om te komen tot de woonzorgvisie. Op 2 juli heeft de gemeenteraad de motie “Mooi resultaat van het burgerberaad” aangenomen waarin het college gevraagd wordt om alle aanbevelingen van het 1e Bossche burgerberaad te verwerken in de woonzorgvisie. In het verder brengen van de aanbevelingen blijft het een zoeken. Het burgerberaad heeft in het prachtig rapport met maar liefst 34 aanbevelingen op uiteenlopende thema’s gegeven, die het vertrekpunt vormen van de woonzorgvisie. Een deel van deze aanbevelingen is of wordt al opgepakt. Andere punten vergen een langere adem of een andere aanpak. Vanuit het burgerberaad is de monitorgroep gevormd bestaande uit 8 deelnemers. Deze groep monitort de opvolging van alle aanbevelingen.

Op 10 oktober 2024 heeft een gesprek plaatsgevonden over hoe daar samen op een constructieve wijze, indachtig de geest van het eindrapport van het burgerberaad, vorm en inhoud aan te gegeven. Op donderdag 17 oktober heeft de dag van het wonen en zorg plaatsgevonden. Een dag om een grotere groep mensen, waaronder de maatschappelijke partners te betrekken bij de ingezette beweging. Er wordt nu hard gewerkt aan het opstellen van een volwaardig en door alle deelnemende partijen gedragen woonzorgvisie om deze voor te leggen aan het gemeentebestuur. Een visie met een dynamisch karakter omdat uiteindelijk in de uitvoering alle deelnemende partijen het fijn oud worden, daar gaan we samen voor zorgen, waarmaken. Dynamisch omdat de uitvoering aanleiding kan geven de visie op onderdelen te actualiseren.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704