Discussienotitie waarderenen en herinneren - LH-CDA

Waarderen en Herinneren Inleiding De gemeente ´s-Hertogenbosch heeft een rijk sociaal en gemeenschapsleven dat zich op allerlei terreinen afspeelt. Het zijn de mensen, onze inwoners die hier invulling aan geven op het gebied van cultuur, sport en sociaal in de meest brede zin des woords. Het is aan de mensen om elkaar te waarderen, te stimuleren en te motiveren en zo waardevol te zijn in eigen kring. Namens de samenleving leveren we ook als gemeente een bijdrage in verschillende soorten waarderingen. Ook waarderen we persoonlijke inzet van mensen met een grote bijdrage voor onze gemeente. In deze discussienotitie staan we stil bij een zichtbare en blijvende herinnering en waardering. Stadspenningen In de bijlage (Kabinetszaken november 2024) staat een vrij uitgebreide beschrijving over de gemeentelijke erepenningen. Een penning wordt verstrekt aan een persoon of instelling die zich geruime tijd – en naar het oordeel van het stadsbestuur op zeer verdienstelijke wijze - heeft ingespannen voor het culturele, sociale, sportieve of breed algemene klimaat van ’s-Hertogenbosch. We kennen de volgende onderscheidingen: • • • • •

de stadspenning in goud (waaraan verbonden het ereburgerschap), de stadspenning in brons, de culturele penning (in de volksmond de Jeroen Bosch-penning), de sportpenning de sociale penning.

In deze notitie gaat het ons met name om de laatste drie penningen. In de meeste gevallen gaat het hierbij om mensen die vaak dicht bij hun passie en betrokkenheid staan zonder professioneel dienstverband. Zij dragen bij aan het wij als onderdeel van de samenleving. Het kan overigens ook gaan om stichtingen en verenigingen. Waardering en herinneren Het gaat ons in deze niet om de criteria of toepassing daarvan m.b.t. de onderscheidingen maar op welke wijze blijven de onderscheidenen in onze herinnering. Kunnen we deze onderscheidenen een zichtbare plek geven? Een zichtbare plek geven om ook kleur te geven aan die herinnering? En kan dit zo bijdragen aan besef, betrokkenheid en aan alertheid om mensen voor te dragen die onze waardering verdienen. Om u mee te nemen in onze gedachten, wij denken aan plekken in onze stad waar we de namen van de mensen/organisaties die een penning hebben ontvangen zichtbaar maken. Waar en hoe precies, die uitwerking laten we graag plaatsvinden in overleg met de vertegenwoordigers uit de diverse gremia. Vragen aan de commissie Bestuur 1) Bent u het met ons eens dat mensen/organisaties die door onze gemeente met een penning gewaardeerd zijn een blijvende herinnering verdienen? Namens de fracties van Leefbaar s ‘-Hertogenbosch en CDA Rinie Mees, Freek van Genugten

1

Bijlage Gemeentelijke erepenningen van de stad ’s-Hertogenbosch Team Kabinetszaken / Laatste bewerking: 6 november 2024

’s-Hertogenbosch kent vijf stedelijke onderscheidingen: • de stadspenning in goud (waaraan verbonden het ereburgerschap), • de stadspenning in brons, • de culturele penning (in de volksmond de Jeroen Bosch-penning), • de sportpenning • de sociale penning. Het officiële karakter wordt onderstreept doordat aan het instellen van de penningen een college-, dan wel raadsbesluit vooraf is gegaan en worden de personen (of in enkele gevallen instanties) die voor een penning in aanmerking komen, krachtens een college-, dan wel raadsbesluit met een penning vereerd. Een penning wordt verstrekt aan een persoon of instelling die zich geruime tijd – en naar het oordeel van het stadsbestuur op zeer verdienstelijke wijze - heeft ingespannen voor het culturele, sociale, sportieve of breed algemene klimaat van ’s-Hertogenbosch. De toekenning van de stadspenning in goud is voorbehouden aan de gemeenteraad. De overige onderscheidingen zijn bij bestuurlijke besluitvorming voorbehouden aan uw college. Bij elke weging wordt objectief getoetst of er geen belastende verklaringen van politie en justitie zijn, en handelen wij naar de geest van het Ordereglement van het Kapittel van de Civiele Orden.

Deze liggen ten grondslag aan het verlenen van een Koninklijke onderscheiding, en gaan ervan uit dat iemand zich geruime tijd ten bate van de samenleving heeft ingespannen, anderen heeft gestimuleerd en één of meer opvallende prestaties heeft geleverd of werkzaamheden verricht die voor de samenleving een bijzondere waarde hebben. Meer subjectief wordt getoetst of de persoon zich onderscheidt, getuigt van een karaktervolle en voorbeeldige plichtsvervulling, in de (zelfstandige) uitvoering van de werkzaamheden de volledige verantwoordelijkheid draagt, er draagvlak is voor stedelijk decoreren en de verdiensten nadrukkelijk lokaal dienen te zijn, van een doorlopende lijn, en met name onbezoldigd. Uiteindelijk blijft het toekennen maatwerk en een weging van objectieve en subjectieve criteria (aard, duur, uitstraling, betekenis van de activiteiten worden als geheel gewogen). Vormgeving De oorspronkelijke vijf penningen zijn alle gietpenningen, maar sinds 2015 worden ze geleidelijk 2

vervangen door slagpenningen. Inmiddels zijn de voorraden allen slagpenningen (stadspenning in brons (goud op aanvraag) en de culturele penning) en zullen de sport – en sociale penning in 2018 overgaan naar slagpenning. De Stadspenning in goud (ereburger) en de Stadspenning in brons De eerste en meteen hoogste gemeentelijke erepenning is de stadspenning die in 1920 door de gemeenteraad werd ingesteld.

Stadspenning van ’s-Hertogenbosch, verguld brons, 60 mm.

In haar vergadering van 21 juni 1920 besluit de Bossche Gemeenteraad een 'Eerepenning van 'sHertogenbosch' te laten vervaardigen die in het goud, zilver of brons zou kunnen worden uitgereikt. De penning werd (belangeloos) ontworpen door Huib Luns (1881 - 1942), toenmalig directeur en medeoprichter van de Koninklijke School voor Beeldende Kunsten in ’s-Hertogenbosch. Op de penning staat een afbeelding van de stadsmuur met drie poorten, verwijzend naar de vestingstad. In het midden Hertog Hendrik I van Brabant te paard, met valk en honden. Uit het bos achter hem rijzen de Sint-Janskathedraal en het Bossche stadhuis als belangrijkste monumenten op. Op de voorgrond is het stadswapen afgebeeld. De keerzijde is vrijgehouden voor een inscriptie. De stadspenning is een slagpenning die bij de Koninklijke Begeer werd (wordt) geslagen. De diameter is 60 mm. Oorspronkelijke werd de penning in de klassen goud, zilver en brons geslagen. In 1981/1982 werd de klasse ‘zilver’ afgeschaft en sindsdien wordt de gouden stadspenning (bij raadsbesluit) en de bronzen stadspenning (bij collegebesluit) met enige regelmaat uitgereikt. Aan de gouden stadspenning is tevens het ereburgerschap van ’s-Hertogenbosch verbonden. De gouden stadspenning is voor het laatst in 2017 uitgereikt aan mr. dr. A.G.J.M. Rombouts bij zijn afscheid als burgemeester van ’s-Hertogenbosch.

Toekenningen (laatste 5) in goud 1978 mr. G.M.J.W. van de Ven afscheid burgemeester (9 jaar) (overleden) 1989 mr. B.L.A. van Zwieten afscheid burgemeester (11 jaar) (overleden) 1995 mr. D.C.B. Burgers afscheid burgemeester (6 jaar) (overleden) 2003 mr. F.J.M. Houben afscheid Commissaris Van de Koningin Nrd-Brabant (16 jaar) (overleden) 2017 mr. dr. A.G.J.M. Rombouts afscheid burgemeester (21 jaar) Toekenningen 21e eeuw stadspenning in brons 2000 drs. P.Th.J. Kuijer oud stadsarchivaris: boek De Geschiedenis van ‘s-Hertogenbosch 2002 J. Jansen afscheid vz raad van bestuur Heijmans 2003 Peter Lansbergen (postuum) gemeentesecretaris 1990-2003 2003 Stichting De Oeteldonksche Club totaal aan verdiensten, bij 121 jarig bestaan 2004 M.J. van Grunsven afscheid wethouder (12 jaar) 2012 B.S. Eigeman afscheid wethouder (bijna 11 jaar) 2013 T. Bertrums afscheid voorzitter Hartje ’s-Hertogenbosch 2016 W. van der Made afscheid directeur Stadsontwikkeling, gemeente ‘s-Hertogenbosch 2019 G. Pennell 75 jaar Vrijheid liaison Wales

3

2020 W. van de Donk commissaris van de Koning (11 jaar) 2022 J. Hoskam afscheid wethouder (11 jaar) 2022 H. van Olden afscheid wethouder (12 jaar) 2023 P. Hilgers afscheid ambtenaar (na 45 jaar)

De Culturele penning (beter bekend als de Jeroen Bosch penning) Op 17 juni 1930 werd op de Bossche markt het standbeeld van Jeroen Bosch onthuld. De firma Begeer sloeg ter gelegenheid van deze gebeurtenis een penning die door Jac. J. van Goor (1874-1956) werd ontworpen. Hij gebruikte op de voorzijde het bekende portret van de schilder uit de “Recueil d'Arras”, dat ook model had gestaan voor het standbeeld van Bosch dat ontworpen was door August Falise.

Culturele penning (Jeroen Bosch penning), bronskleurig gepatineerd koper, 60 mm.

Op de keerzijde staat het stadswapen van ’s-Hertogenbosch afgebeeld. De penning heeft een diameter van 60 mm. Het stadsbestuur heeft deze penning kort na de onthulling van het standbeeld als culturele penning opgenomen in het gemeentelijk decoratiebeleid. Het eerste (gouden) exemplaar werd uitgereikt aan de kunstenaar Falise. De penning wordt gegeven aan “personen die zich op cultureel gebied in land en stad hebben onderscheiden”. De penning wordt met enige regelmaat alleen nog in bronzen variant uitgereikt. Toekenningen 21e eeuw Culturele penning 02-11-2000 Margriet van Boven 04-10-2003 Koninklijk ’s-Hertogenbosch Mannenkoor 20-02-2004 Coen van Orsouw 22-02-2004 Bam Peterse (assessor Oeteldonk) 22-02-2004 Piet Lathouwers (Peer v.d. Muggenheuvel) 13-06-2004 Echtpaar Go én Bernie Jansen 17-10-2004 Sjef Ipskamp 04-03-2005 Jos van der Ven 04-03-2005 Ton Meulman 10-11-2006 Karel Noordzij (Prins Amadeiro XXIV) 17-10-2007 Maurice Pirenne 14-11-2008 Rob van der Laar (MP Oeteldonksche Club 1882) 30-05-2010 Jo Timmermans 26-09-2010 Gemengd Koor ‘s-Hertogenbosch 02-04-2011 Herman Lerou 20-06-2013 Coen Free 28-01-2014 Tony Rademaker sr.

14-02-2014 Stichting Muziekstad ‘s-Hertogenbosch / IVC 11-12-2016 Ad ‘s Gravesande (intendant Stichting JB500) 11-12-2016 Jos Koldeweij (Bosch Research & Conservation Project) 11-12-2016 Charles de Mooij (directeur Noordbrabants Museum) 25-11-2017 Drumfanfare Exempel 22-06-2018 Theo Gimmler

4

25-06-2021 Jan van der Putten (vertrek Verkadefabriek)

De Sociale penning (penning voor sociaal-maatschappelijke werkzaamheid) Op 26 april 1962 is deze penning door het stadsbestuur ingesteld. De penning is ontworpen door de Bossche kunstenaar Frans van der Burgt (1915 – 1985). Op de voorzijde heeft de kunstenaar de Barmhartige Samaritaan afgebeeld (wiens hart en hand goed deden). Op de keerzijde staat een schild geflankeerd door Bossche wildemannen. In het schild is ruimte voor een inscriptie. De penning heeft een diameter van 68 mm. Het betreft een gietpenning die door de kunstenaar zelf werd gegoten. Een gouden (brons verguld?) exemplaar werd uitgereikt aan het Grootziekengasthuis van ’sHertogenbosch. Er zijn ook zilveren en bronzen exemplaren uitgereikt, tegenwoordig komt alleen de bronzen variant voor.

Sociale penning (penning voor sociaal-maatschappelijke werkzaamheid), gegoten en gepatineerd brons, 68 mm. Toekenningen 21e eeuw Sociale penning 20-05-00 de heer J.G.M. Verbruggen (speciaal onderwijs) 01-09-07 mevr. W. M. Rebers, 43 jaren verloskundige 19-12-13 directeur Liliane Fonds, de heer C. (Kees) van den Broek. In de persoon van hem beloonde het stadsbestuur de waarde en betekenis van het Liliane Fonds. 13-11-14 Stichting Jeugd- en Vormingsactiviteiten (SJV) Rosmalen 02-02-17 mevrouw M. (Marjan) van der Meulen (onbaatzuchtige inzet kwetsbare en kansarme medemens) 12-10-17 HEVO Rosmalen

De Sportpenning van de stad ‘s-Hertogenbosch Ingesteld op 26 juni 1962, als opvolger van de 'Sportpark De Vliert-penning' (1951). De huidige sportpenning is eveneens door Frans van der Burgt ontworpen. Op de voorzijde staan atletische figuren afgebeeld met het rondschrift “Een wint doch allen lopen”. Op de keerzijde staan een vogel en een vis met het rondschrift “sport gezondheid vriendschap”. De penning werd oorspronkelijk in opdracht van de kunstenaar gegoten bij Kemner in Cuijk (40 exemplaren). De penning komt uitsluitend in brons voor en heeft een diameter van 71 mm.

Sportpenning, gegoten en gepatineerd brons, 71 mm.

5

Toekenningen 21e eeuw Sportpenning 20 april 2022 Bas Verwijlen (schermen) 23 september 2018 Kees Akerboom jr. (basketbal) 28 oktober 2016 Laura de Vaan (handbike) 13 maart 2016 Lidewij Welten (hockey) (o.m. beste speelster ter wereld 2016) 26 januari 2014 Jan van Gent (judo) 20 september 2012 Hockeyclub ’s-Hertogenbosch (aan voorzitter Mieke vd Akker) Turnvereniging FlikFlak (aan voorzitter Wendy Vos) 26 augustus 2008 Marc Lammers (scheidend bondscoach Nederlands dameshockeyteam). 24 maart 2007 Gerrit Jan Swinkels (Indoor Brabant) 27 oktober 2006 Minke Booij, Janneke Schopman, Maartje Goderie en Maartje Paumen (mondiale prestatie, zijnde wereldkampioen) 20 april 2006 Marinus (Rinus) de Jong (afscheid basketbal)

Volledigheidshalve Stedelijke penningen die in de loop der jaren zijn afgeschaft • De Veemarkt-penning (1931) werd uitgereikt aan hen die zich verdienstelijk maakten voor de veemarkt en de veehandel. Deze penning wordt niet meer door de gemeente uitgereikt. • De Muziekstad-penning (1953) aan hen die zich op muzikaal gebied verdienstelijk hebben gemaakt. • De St. Lucaspenning (1972), jaarlijks toe te kennen aan de beste (eindexamen-) leerling van de Koninklijke Academie voor Kunst en Vormgeving.

6