Discussienotitie verbod op fossiele reclame en reclame voor ongezonde voeding in de openbare ruimte - PvdD - DBG

Discussienotitie verbod op fossiele reclame en reclame voor ongezonde voeding in de openbare ruimte via de APV Aanleiding De Bossche gemeenteraad heeft in mei 2024 de motie “Reclames voor ongezonde voeding uit de openbare ruimte” aangenomen. Het college heeft deze motie uitgewerkt en de raad per brief van 5 juni 2025 geïnformeerd over de stand van zaken.1 Kortgezegd is er een verkenning gedaan van de mogelijkheden en gevolgen van het verbieden van reclames in de openbare ruimte, waarbij tegelijkertijd ook in beeld is gebracht dat landelijk en internationaal het besef groeit over reclame voor andere producten met een negatieve maatschappelijke en ecologische impact, zoals reclame voor fossiele producten (zoals benzine, vliegreizen en fossiel opgewekte energie) en de schadelijke effecten die dit heeft op klimaat en gezondheid. Beide thema's raken nauw aan gemeentelijk beleid, namelijk, klimaatbeleid en beleid op gezondheid en een gezonde omgeving. In reactie op de brede ontwikkelingen t.a.v. (lokaal) reclamebeleid is aangegeven dat Outreach (Overkoepelende Marketingorganisatie voor Out Of Home reclame Nederland) voornemens was om met een eigen plan te komen. Een plan voor hoe adequaat om te gaan met de maatschappelijke ontwikkelingen t.o.v. reclame, waarbij zij ook de afweging maken t.o.v. hun eigen inkomsten. Dit plan zou de branche uiterlijk 31 december 2025 presenteren.

Het plan is echter niet gepresenteerd. Gemeenten als Den Haag en Amsterdam hebben al voorstellen uitgewerkt om fossiele reclame via de APV te verbieden. Daarbij is door de rechter bevestigd dat gemeenten bevoegd zijn dergelijke regels te stellen ter bescherming van de volksgezondheid en het milieu. Den Bosch kan een vergelijkbare stap zetten en het reclamebeleid actualiseren, zodat dit aansluit bij de gemeentelijke ambities op het gebied van duurzaamheid, gezondheid en leefbaarheid.

Doel van de notitie Deze discussienotitie beoogt de commissie te informeren en een richtinggevende discussie te voeren over het: 1. Verbieden van fossiele reclame in de openbare ruimte; 2. Verbieden van reclame voor ongezonde voeding in de openbare ruimte; 3. Integreren van beide verboden in de APV, zodat gezondheid en duurzaamheid structureel worden verankerd in het lokale reclamebeleid.

Achtergrond en urgentie Fossiele reclame Fossiele reclame stimuleert het gebruik van producten die bijdragen aan klimaatverandering en luchtvervuiling, zoals fossiele brandstoffen, vliegreizen, cruisereizen en voertuigen met verbrandingsmotoren. Zoals het Haagse initiatiefvoorstel uiteenzet, heeft reclame een aanzienlijke invloed op consumentengedrag. Vergelijkbaar met het verbod op tabaksreclame, ingevoerd om gezondheidsredenen, is het gerechtvaardigd om reclame te beperken die ernstige schade toebrengt aan milieu en volksgezondheid. De rechtbank Den Haag bevestigde in april 2025 in een kort geding dat gemeenten een reclameverbod mogen invoeren als dit het publieke belang dient, zoals bescherming van gezondheid en klimaat. De definitie die voor fossiele reclames gehandhaafd wordt in het Haagse initiatiefvoorstel is, is overgenomen van de Alliantie Amsterdamse Reclame Fossielvrij. De Alliantie Amsterdamse Reclame Fossielvrij heeft namens 51 organisaties een advies opgesteld voor het Amsterdamse college van B&W over hoe om te gaan met het weren van fossiele reclame.2 Het Haagse initiatiefvoorstel heeft met het oog op de juridische houdbaarheid deze definitie overgenomen, met uitzondering van de reclame voor en door bedrijven uit de fossiele sector.

De alliantie stelde de volgende definitie van fossiele reclame op: Product Fossiele brandstof 1 https://denbosch.notubiz.nl/modules/5/Collegeberichten/1052019 2 Amsterdamse-Reclame-Fossielvrij.pdf

Fossiele brandstof voor vervoer (bijvoorbeeld benzine, diesel, gas) • Fossiel opgewekte elektriciteit en warmte Dienst Vliegen & zeevaart • Alle vlieg- en bootreizen op fossiele brandstof, ongeacht de afzender van de advertentie (kan Djoser, Corendon, TUI, SunWeb zijn, maar ook Albert Heijn of Kruidvat of een ambassade) • Pakketreizen naar bestemmingen buiten Europa waar de vliegreis of bootreis niet bij inbegrepen is Dienst Auto’s • Nieuwe vervoermiddelen en leasevervoermiddelen met een fossiele verbrandingsmotor en hybride auto’s (zoals de SUV, benzineauto) Issue- and image-advertenties voor de volgende sectoren • Bedrijven in de olie- en gaswinning • Luchtvaartbedrijven en luchthaven Fossiele reclame laat zich hiermee beschrijven als reclame door bedrijven uit de kolensector, de olie- en gassector en de luchtvaartsector met de producten en diensten fossiele brandstoffen, vliegvakanties/vliegtickets, grijze stroom- en gascontracten, cruisereizen en auto’s met een fossiele of hybride brandstofmotor. Onder deze definitie vallen issue- en image-advertising en sponsoring van bedrijven uit genoemde sectoren. Reclame voor ongezonde voeding Uit de gemeentelijke brief van juni 2025 blijkt dat Den Bosch al belangrijke stappen zet richting een gezonde voedselomgeving. Reclame voor ongezonde voeding staat echter haaks op dit streven.

Onderzoek laat zien dat de meeste voedingsreclames zich richten op ongezonde producten, met name op plekken waar veel kinderen en jongeren komen. Dit terwijl juist kinderen en jongeren in bescherming genomen moeten worden tegen schadelijke reclames. Artsen sloegen recent nog alarm om een groeiende groep kinderen en jongeren met ernstig overgewicht, wiens levensverwachting hiervoor gemiddeld 39 jaar is.3 Volgens de Richtlijnen Goede Voeding en de Schijf van Vijf van het Voedingscentrum geldt: ongezonde voeding zijn eet- en drinkwaren die buiten de Schijf van Vijf vallen. Dit is ook de definitie de aangehouden kan worden. Door dergelijke reclames te weren, verkleint de gemeente de verleiding voor ongezonde keuzes en draagt zij bij aan het verminderen van overgewicht en chronische ziekten.

Juridische en beleidsmatige context De gemeente heeft op grond van de Gemeentewet en de APV de bevoegdheid om regels te stellen voor reclameuitingen in de openbare ruimte, mits deze dienen ter bescherming van gezondheid, milieu of openbare orde. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) erkent dat de vrijheid van meningsuiting, waaronder reclame, beperkt mag worden wanneer een groter algemeen belang wordt gediend, zoals bescherming van de volksgezondheid of het milieu. De Haagse uitspraak (2025) ondersteunt dit: de rechter oordeelde dat het weren van fossiele reclame rechtmatig is, omdat het een legitiem doel dient (gezondheid en klimaat). Ook bij een verbod op reclame voor ongezonde voeding kan dezelfde argumentatie worden toegepast, gezien de volksgezondheidsdoelen uit de Wet publieke gezondheid en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA).

Financiële aspecten De verkenning van het Nationaal Adviesbureau Buitenreclame (NABB) schat een mogelijke inkomstenderving van zo’n €500.000 per jaar bij een verbod op ongezonde voedselreclames. Tegelijkertijd wijzen andere gemeenten erop dat verboden reclames doorgaans worden vervangen door andere typen advertenties, waardoor structurele inkomstenverliezen beperkt blijven. Daarnaast kunnen gezondheidswinst en besparing op zorgkosten worden gezien als maatschappelijke baten. Overgewicht en obesitas kosten per volwassene gemiddeld €11.500 per jaar aan maatschappelijke lasten (Maastricht University, 2022). Het weren van fossiele reclame zal naar 3 https://www.ad.nl/gezond/jong-kind-met-ernstig-overgewicht-wordt-gemiddeld-maar-39-jaar-oud-artsen-slaan-alarm-om-groeiende-

groep~ad8f4e9b/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F

verwachting weinig directe financiële impact hebben, omdat de reclameruimte ook hier door andere adverteerders kan worden ingevuld.

Contractuele en praktische uitvoering Het huidige gemeentelijke reclamecontract loopt tot 2033. Een aanpassing van de APV heeft echter onmiddellijk effect op toekomstige reclame-uitingen. Juridische analyses uit Den Haag en Utrecht tonen aan dat exploitanten zich moeten houden aan gewijzigde APV-regels, zonder dat dit automatisch leidt tot schadeclaims. De gemeente kan daarnaast in nieuwe contracten expliciet opnemen dat reclame-uitingen voor fossiele producten en ongezonde voeding worden uitgesloten.

Conclusie Den Bosch heeft belangrijke doelen op het gebied van gezondheid, duurzaamheid en klimaatneutraliteit. Reclame in de openbare ruimte moet die doelen ondersteunen, niet ondermijnen. Door de APV te actualiseren en zowel fossiele reclame als reclame voor ongezonde voeding te weren, zet de gemeente een duidelijk signaal: onze publieke ruimte is bedoeld voor een gezonde, duurzame en toekomstbestendige leefomgeving.

Voorgesteld richting van ondergetekenden aan het college: Bereid een wijziging van de APV voor die fossiele reclames en reclames voor ongezonde voeding reclames uit de openbare ruimte weert, in lijn met in de discussienotitie genoemde definities.

Vraag aan de commissie: Hoe kijkt u aan tegen bovengenoemde voorgestelde richting? Bij voorbaat dank voor uw tijd en moeite, wij kijken uit naar uw beantwoording. Partij voor de Dieren – Eileen Samshuijzen De Bossche Groenen – Marie-France Claessen