Discussienotitie rellen 25 januari: Navolgbaar en begrijpelijk handelen - VVD-BB-RB-GL

Discussienotitie rellen 25 januari: Navolgbaar en begrijpelijk handelen Maandagavond 25 januari 2021 is een zwarte avond voor eenieder die ’s-Hertogenbosch lief is. Een grote groep, met name, jongeren heeft zich die avond vreselijk misdragen en voor veel schade en leed gezorgd. Op initiatief van de driehoek (burgemeester, Officier van Justitie en teamchef politie) heeft het COT een leerevaluatie gemaakt om te reflecteren op de gebeurtenissen. De onderzoeksvraag die het COT kreeg betrof: De driehoek wil weten of zij alles heeft gedaan wat op dat moment in haar vermogen lag – gegeven de landelijke en regionale situatie - om: ➢ te verbinden; ➢ ongeregeldheden te voorkomen; ➢ ongeregeldheden te beëindigen; ➢ en tegelijkertijd schade voor de toekomst te voorkomen als het gaat om de verbinding met de stad? (COT-rapport, pagina 1) Bevoegdheden en definitie Het rapport geeft duidelijk inzicht in de verdeling van de bevoegdheden, waarbij vier actoren relevant zijn: -

-

Burgemeester: verantwoordelijk voor openbare orde, mag veiligheidsrisicogebied, noodbevel en noodverordening voorbereiden en afkondigen. Kan toestemming geven voor zware geweldsmiddelen als inzet van de beschikbare ME. Staf Grootschalig Buitengewoon Optreden (SGBO): Verantwoordelijk voor de coördinatie en inzet van de beschikbare capaciteit aan ME Officier van Justitie: Verantwoordelijk voor de strafrechtelijke handhaving en mag opdracht geven tot preventief fouilleren Teamchef politie: Beslist over inzet reguliere agenten, surveillances etcetera

De Mobiele Eenheid (ME) is onder te verdelen in drie typen: -

Politie-ME: De reguliere ME. De eenheid Oost-Brabant beschikt over 1 sectie van 24 personen. SGBO gaat over inzet hiervan KMAR-ME: Landelijke bijstand. De eenheid Oost-Brabant beschikt over 1 sectie van 16 personen Piket-ME: Reserve die in dienst geroepen kan worden. De eenheden Oost-Brabant en Limburg hebben samen één sectie beschikbaar, met een aanrijtijd van 90 minuten

Op basis van de eerste reconstructie van de burgemeester, het COT-rapport en de toelichting daarop hebben wij een aantal vragen aan de commissie. Verdeeld over drie elementen: voorafgaand aan de ongeregeldheden, tijdens de ongeregeldheden en de nazorg. Voorafgaand aan de ongeregeldheden Het COT-rapport laat zien dat na ongeregeldheden in Stein, Urk, Amsterdam en Eindhoven er ook signalen komen dat het op maandag mis zou kunnen gaan in ’s-Hertogenbosch. Er worden verschillende locaties genoemd en jongerenwerk, politie en de gemeenten sturen ogen en oren de wijken in om de berichten beter te kunnen duiden. Zij concluderen dat er vanuit hun professionele kijk reden tot zorg is. Een zorg die wordt gedeeld door de politie.

Om 13.45 uur vindt het eerste overleg van de driehoek plaats om voorbereidende maatregelen te kunnen nemen. Vervolgens vraagt de teamchef van de politie om 15.21 bij het SGBO ME-capaciteit aan om indien nodig in te kunnen zetten. Omdat er overal in het land dreigingen zijn van ongeregeldheden heeft de Nationale SGBO (NSGBO) al laten weten dat er geen ruimte is voor bijstand uit andere politie-eenheden. De regio Oost-Brabant heeft dus maximaal de beschikking over één sectie politie-ME en één sectie KMAR-ME. Het basisteam van de politie heeft inmiddels vier keer zoveel agenten op de been als op een reguliere maandag. Het SGBO krijgt steeds meer informatie, in de loop van de dag komen er 50 tot 100 berichten per minuut binnen over waar er ongeregeldheden plaats kunnen vinden en oproepen om te rellen. Al die berichten moet men toetsen op hardheid en ernst, om vervolgens de inzet te kunnen verdelen. Het SGBO werkt daarbij informatiegestuurd. Het is voor de driehoek lastig om de hardheid van de berichten te bepalen, terwijl vanuit de samenleving de signalen blijven doorkomen en gevraagd wordt naar een handelingsperspectief. Daarbij treed het dilemma op dat te vroeg communiceren kan leiden tot een versterking van de bereidwilligheid om deel te nemen aan de rellen en het versterken van de gevoelens van onveiligheid versus het beperken van de impact voor omwonenden en ondernemers.

Het meest concrete bericht was om te verzamelen bij de Esso aan de Van Grobbendoncklaan en daar de ongeregeldheden van Oud & Nieuw over te doen. Tijdens die avond bleef de groep in de Graafsewijk en verplaatsten ze zich van de kruising de wijk zelf in. Vanuit de kruising Van Grobbendoncklaan/Graafseweg kan een groep naast de wijk in ook enkele andere kanten op, wat het lastig maakt om te bepalen wie je waarop moet voorbereiden. Aan het begin van de avond zijn de signalen dermate ernstig dat de driehoek voorbereidende maatregelen neemt. Om 19 uur betiteld het SGBO de signalen dermate betrouwbaar en concreet dat ME-inzet in Den Bosch voorbereid wordt. Zowel politie-ME als KMAR-ME zijn dan in de regio Eindhoven, vanaf 18 uur is in Helmond een grote groep bij elkaar die vuurwerk afsteekt en stenen naar de politie gooit. Om 19.22 uur activeert het SGBO twee groepen Piket-ME, de opkomsttijd is 90 minuten. Over deze voorbereidende fase hebben wij de volgende vragen: -

-

-

-

-

De driehoek heeft gekozen voor de strategie Verbinden, snapt u die keuze op basis van de feiten die op dat moment bekend waren? Of had jongerenwerk en wijkwerkers steviger het gesprek aan moeten gaan met mensen die aangeven misschien naar de Esso te gaan die avond? Deelt de commissie het uitgangspunt dat stevigere aanwezigheid van politie in die voorfase tot escalatie had kunnen leiden? Bent u met ons van mening dat er een onderzoek gedaan moet worden naar risicogestuurd werken ten opzicht van het huidige informatie gestuurd werken? Benut u van mening dat er aan het SGBO gevraagd wordt om ook een evaluatie te maken over hun afwegingen en keuzes? Bijvoorbeeld over het tijdstip waarop de piket-ME werd opgeroepen? Onderschrijft u het leerpunt dat de driehoek meer aandacht had moeten hebben voor communicatie op basis van maatschappelijke onrust, met alle dilemma’s die daarbij komen kijken? Tijdens de Informeren & Ontmoeten over het COT-rapport werd ook ingegaan op het informatiemanagement van de driehoek. Deelt u de conclusie van de driehoek dat daar aan gewerkt moet worden en wilt u over die aanpassingen geïnformeerd worden? Welke elementen uit de hearing vielen u op en wilt u meegeven richting de toekomst?

Tijdens de ongeregeldheden Mede door social media krijgen heel veel mensen beelden mee van de rellen en de groep die de binnenstad in stormt. Dit leidt soms tot een bijzondere beleving, zoals de gesuggereerde dreiging bij het JBZ. Ook de bestorming van de Jumbo en Primera leek erg lang te duren, terwijl uit het COTrapport bleek dat de bestormers de schade in 2 minuten hebben aangericht.

Vanaf 19.30 uur is de situatie ten opzichte van de voorbereidende fase compleet veranderd. Er heeft zich een grote groep mensen verzameld bij het kruispunt, waardoor onder andere de groepsprocessen die het COT beschrijft, op pagina 4 en 5 van het rapport, plaatsvinden. De driehoek rekent op de inzet van de KMAR-ME die onderweg is. Ondertussen wordt het voor de reguliere politie steeds gevaarlijker, zij beschikken niet over de middelen om zich tegen een agressieve horde te weren. Uiteindelijk blijkt dat de KMAR-ME alleen opdracht heeft om de politie te beschermen en geen actieve rol heeft. De politie-ME is inmiddels op weg naar Oss, waar ongeregeldheden plaatsvinden, maar krijgt om 20.45 uur de boodschap dat ze in Oss niet nodig zijn en reizen door naar Den Bosch. Ook de piket-ME is onderweg naar Den Bosch. 20.45 uur is ook het moment waarop de groep zich in beweging zet naar de binnenstad. De driehoek beschikt op dat moment dus alleen over de reguliere politie en de KMAR-ME die alleen ter ondersteuning van de veiligheid er is. Het basisteam vraagt het SGBO om spoed te zetten achter de ME, die arriveren om 21.20 uur bij het politiebureau en maken een inzetplan. Vanaf 21.33 is de ME in de binnenstad en start een lange operatie waarbij veel relschoppers aangehouden worden. Na middernacht is de stad vrijgemaakt van relschoppers en kan het opruimen beginnen. -

Deelt de commissie dat de informatievoorziening van de (N)SGBO niet voldoet als de specifieke opdracht van de KMAR-ME onbekend is bij de driehoek? Deelt u onze mening dat de ME bij aankomst daadkrachtig heeft optreden door snel en gericht de relschoppers aan te houden en de verstoringen te beëindigen?

De nazorg Waar 25 januari een zwarte avond was, kwam de volgende ochtend de saamhorigheid van Den Bosch vol in beeld. Honderden Bosschenaren kwamen naar de binnenstad om de schade op te ruimen. Dit was in de nacht al gedaan door de harde werkers van de gemeentelijke dienst Beheer Openbare Ruimte, maar dat maakt de massale opkomst niet minder hartverwarmend. Er werd via crowdfunding geld opgehaald om de schade voor ondernemers te vergoeden en ook de gemeente kondigde direct een fonds aan om schade die niet door de verzekeraars gedekt wordt op zich te nemen. Maar de dreiging was dinsdag nog niet weg. Er gingen die dinsdag talloze berichten langs voor met nieuwe tijdstippen en locaties voor rellen. Als gevolg hiervan gingen scholen, kinderopvangcentra en winkelcentra eerder dicht. Uiteindelijk hebben zich geen ongeregeldheden voorgedaan, maar de spanning was in de gemeente te voelen. De burgemeester heeft namens de driehoek op de avond van de rellen de lokale en regionale media opgezocht om toelichting te geven en om het onafhankelijke onderzoek aan te kondigen. De politie en het OM zijn actief aan de slag gegaan met het verzamelen van bewijzen om daders te kunnen vervolgen en hebben aangekondigd om de schade waar mogelijk te verhalen op de daders, onder andere door goederen als auto’s af te pakken. -

-

-

Bent u met ons van mening dat de driehoek in de nazorgfase goed gehandeld heeft, door zowel aandacht te besteden aan de strafrechtelijke kant als aan de nazorg aan ondernemers en bewoners? Bent u van mening dat het onafhankelijke COT-rapport en de bestuurlijke reactie van de driehoek een goede basis vormen voor verbeteringen in de informatievoorziening, de communicatie naar inwoners en voor de samenwerking met het SBGO? Deelt u met ons de wens om geïnformeerd te worden over de wijze waarop de leerpunten uit het COT-rapport leiden tot aanpassingen in de werkwijze van de driehoek?

Namens de fracties, Ralph Geers, Bossche VVD Paul van der Krabben, Bosch Belang Esther de Ruiter, GroenLinks Antoon de Groot, Rosmalens Belang