Discussienotitie Mobiliteit en verkeer in de Binnenstad

Discussienotitie mobiliteit en verkeer in de Binnenstad Registratienummer

11057226

Commissievergadering

Omgeving / 29 juni 2021

Onderwerp

Discussienotitie mobiliteit en verkeer in de Binnenstad Onze ambitie is een duurzaam aantrekkelijke en leefbare (schoon en veilig) binnenstad, voor zowel bewoners als bezoekers. Een binnenstad met voldoende verblijfsruimte voor de voetganger en de fiets. Deze ambitie vraagt om een integrale heroriëntatie op de nu nog nadrukkelijke aanwezigheid van gemotoriseerd verkeer in het straatbeeld. We werken aan een aantrekkelijke en leefbare binnenstad voor wonen, winkelen, werken en verblijven door te sturen op actieve, duurzame en slimme mobiliteit. Een autoluwe binnenstad die selectief toegankelijk, maar wel inclusief is. Met deze discussienotitie vragen we u in een vroegtijdig stadium uw kaders en richting aan te geven op basis van verschillende scenario’s voor mobiliteit en verkeer in de binnenstad.

Aanleiding nog op te stellen raadsvoorstel Uw raad nam vorig jaar de breed ingediende motie ‘Verbeteren veiligheid & leefbaarheid omgeving Hinthamerstraat’ aan. En verzocht ons college daarbij tot het nemen van maatregelen en onderzoek op korte, middellange en lange termijn. Voor het verbeteren van de leefbaarheid en veiligheid voor alle gebruikers in de straat en de directe omgeving. In de motie wordt voor de middellange termijn gevraagd om het hele gebied tussen de Hinthamerstraat, ZuidWillemsvaart en Hekellaan en tussen de Hinthamerstraat, St. Josephstraat en Zuid-Willemsvaart autoluw te maken en als www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

zodanig in te richten. Uit de evaluatie van de pilot van de afsluiting van de Hinthamerstraat volgt dat het afsluiten van een enkele weg leidt tot verbetering voor die weg, maar tegelijkertijd ook dat er negatieve waterbedeffecten van overlast in omliggende straten ontstaan. De keuzes die we maken hebben invloed op het hele verkeerssysteem en de leefbaarheid. De problematiek vraagt erom in een groter gebied bekeken te worden. En voor de mobiliteits- en verkeersstructuur in de hele binnenstad integrale keuzes en uitgangspunten vast te leggen in een bredere visie en aanpak. Met deze discussienotitie vragen we u in een vroegtijdig stadium uw kaders en richting aan te geven op basis van verschillende scenario’s voor mobiliteit en verkeer in de binnenstad. Een leefbare binnenstad voor iedereen Een leefbare binnenstad past in onze ambities van prettig wonen en verblijven, maar ook de ambitie “ ’s-Hertogenbosch, groen en klimaatbestendig”. Leefbaarheid heeft ook te maken met de vraag hoe om te gaan met verkeer in een meer verdichte stad. De binnenstad van ’s-Hertogenbosch verandert: nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen (zoals Gasthuiskwartier en Zuidwalkwartier), andersoortige winkels, toename aan wonen en de meer nadruk op verblijven en recreëren. Daarmee verandert ook het bezoek en de bezoekers aan de binnenstad.

We zien straten langzaam veranderen van winkelstraten naar woonstraten, we zien clusters van horeca ontstaan. We werken toe naar een Brede Binnenstad die in 2030 enorm is veranderd maar tegelijkertijd herkenbaar is gebleven. Een binnenstad waar veel mensen graag komen voor een kort bezoek of een lang weekend weg. Met plezier werken of studeren. Waar onmiskenbaar is dat we Cultuurstad van het Zuiden en Toonaangevende Datastad zijn. Waar wordt geïnnoveerd en geëxperimenteerd. Waar mensen graag wonen. Waar altijd één ding centraal staat: de Bossche gastvrijheid. Om dat te bereiken stelde uw raad begin dit jaar het Economisch perspectief Brede Binnenstad als richtsnoer vast om daarmee een www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

fundamant te leggen onder de actiepunten van morgen en overmorgen. Vanuit de stip op de horizon werken we samen met alle partners in de stad aan een blijvend vitale binnenstad. Het plan zet alle betrokken partijen in actie, vanuit een centrale opgave. Dat is nodig om onze ondernemers, bewoners, bezoekers en alle andere partijen een goed en wenkend perspectief te bieden en te werken aan een dynamische binnenstad waar mensen graag komen, verrast worden, plezierig werken, prettig wonen en goed ondernemen. De in het door uw raad vastgestelde Economisch Perspectief beschreven sfeergebieden en ontwikkelinrichtingen schetsen een perspectief voor de economische betekenis. Dit perspectief is daarmee ook input voor de discussie en aanpak. Deze ontwikkelingen leiden tot andere behoeften qua mobiliteit en een andere kijk op de inrichting van de openbare ruimte. Hierbij ontstaat ook behoefte aan nieuwe verbindingen tussen deelgebieden mede doordat er nieuwe relaties tussen nieuwe voorzieningen in het gebied ontstaan.  De stad ontwikkelt zich: dat vraagt ook om doorontwikkeling van het verkeerssysteem. Veranderende beleving van verkeer Waar verkeer in al zijn vormen voorheen werd gezien als een positief effect van welvaart en ons bereikbaarheidsdenken, zien we steeds nadrukkelijker de negatieve effecten hiervan in beeld komen. Die negatieve effecten spelen ook in de binnenstad.

De druk op de openbare ruimte neemt toe met de groei van fietsers en voetgangers, waarbij dit conflicteert met aanwezige gemotoriseerd verkeer. We hebben de afgelopen jaren al grote stappen gezet. Ooit stonden de Markt en Parade vol met geparkeerde auto’s en liep de Rijksweg 2 dwars door de stad. Inmiddels hebben we al een aantal jaren een binnenstad met een selectief toegangssysteem rond het kernwinkelgebied, transferia op afstand, parkeergarages aan de binnenstadsring, geldt er een milieuzone en geven we ruimte aan de fiets en veilige looproutes. Andere gemeenten weten ons te vinden om te leren van onze ervaringen.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Toch constateren we de afgelopen jaren op verschillende locaties vragen vanuit de omgeving over de verkeerssituatie, enkele voorbeelden zijn de Hinthamerdriehoek, Postelstraat, St. Jorisstraat, Sint Janssingel, Onderwijsboulevard, Leeghwaterlaan, Parallelweg. Meldingen en klachten van bewoners over ongewenst autoverkeer, veel geparkeerde auto’s in de straten, toename bevoorradingsverkeer, auto’s die rondjes door het centrum rijden, toename van geluidsoverlast en afname luchtkwaliteit zorgen voor een vermindering van de leefbaarheid. We zien daarnaast zelf knelpunten ten aanzien van bevoorradingsverkeer in het winkelgebied. Er rijden soms grote en zware voertuigen door de historische binnenstad, waar direct daarnaast winkelend publiek loopt, dat veroorzaakt hinder. Tegelijkertijd willen bewoners op een goede manier bij hun woning komen, gaan ondernemers ervan uit dat klanten bij hun bedrijf/winkel kunnen komen en moet de binnenstad worden bevoorraad. Het is zoeken naar een goede balans en we grijpen dit moment aan om te komen tot een nieuwe balans en daarmee weer een volgende stap in de doorontwikkeling van het centrum.  De beleving van verkeer in de stad veranderd: dit vraagt om een nieuwe balans. Vervolg afsluiting Hinthamerstraat: van waterbed naar integrale kijk Een andere aanleiding is de recente ervaring met de tijdelijke afsluiting van de Hinthamerstraat.

Hoewel het afsluiten van de Hinthamerstraat lokaal een positief effect had, trad er wel een waterbedeffect op in aangrenzende straten. Tijdens de afsluiting was dit enkel met intensief toezicht en handhaving te beheersen. Het waterbedeffect maakt dat wij ervoor kiezen om niet per deelgebied keuzes te maken over afsluiting. We willen eerst een bredere visie en aanpak voor het verkeer in de hele binnenstad hebben. De tijdelijk afsluiting van de Hinthamerstraat sluit aan bij een eerder ingezette ontwikkeling waarin we meer ruimte geven aan de mens in plaats van het verkeerssystemen.  Lokale ingrepen verschuiven problemen: een integrale aanpak is nodig. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Kansen bij slimme mobiliteit Een volgende aanleiding is dat nieuwe ontwikkelingen op het gebied van nieuwe (duurzame) mobiliteitsvormen kansen bieden. Dit past ook binnen ons mobiliteitsbeleid. We zetten steeds meer in op slimme en duurzame mobiliteit. We willen daarbij ook ruimte aanbieden, zodat het aantrekkelijk blijft om je door de stad te verplaatsen, maar wel op een meer slimme en duurzame manier. Zo sturen we op noodzakelijk (nulemissie) bevoorradingsverkeer om de leefbaarheid in de binnenstad te verbeteren. Ook faciliteren we de groei van elektrisch rijden. Dat zorgt voor een schonere stad, maar vergt wel een aanpassing in de openbare ruimte met laadpalen. In 2021 werken we aan herziene parkeernormen en een beleidskader deelmobiliteit. De rol van ICT binnen de mobiliteit leidt ertoe dat weggebruikers voorafgaand aan hun rit steeds vaker een afweging kunnen maken hoe ze een rit gaan maken. Via serviceproviders kunnen weggebruikers straks de slimste route naar het centrum van ’s-Hertogenbosch vinden, gekoppeld aan een vrije parkeerplaats op een transferium, met direct een reservering van een deelfiets naar de binnenstad. Dit zijn stappen op weg naar Mobiliteit als Dienst (oftewel MaaS, Mobility as a Service). Ontwikkelingen als ISA (Intelligentie Snelheid Aanpassing) kunnen ook op termijn zorgen voor een echte 30 km/uur, zonder veel fysieke snelheidsremmers op straat.

Daarnaast zorgen slimme verkeerslichten en apps (zoals de fietsapp Schwung) voor een goede doorstroming voor alle modaliteiten. Juist dit slim sturen (via data) geeft ruimte voor een andere inrichting: er is minder verkeersinrichting nodig, sturen doen we “online”.  Duurzame en slimme mobiliteit als uitgangspunt De Brede-binnenstad vraagt ook qua mobiliteit en verkeer om een goede aansluiting met de historische binnenstad Nog niet zo lang geleden is onze kijk op de binnenstad verbreed. De ontwikkelingen in de Spoorzone maken dat we nu spreken over de Brede Binnenstad. Wat betreft mobiliteit kijken we dan ook niet alleen naar de historische binnenstad. Dat brengt nieuwe vragen met zich mee: hoe haken we de huidige binnenstad aan op de Brede Binnenstad? Welke kansen liggen daar? Nieuwe verbindingen zijn wenselijk. Juist die kwaliteit van fijnmazigheid en doorwaadbaarheid die in de historische binnenstad aanwezig is, willen we ook richting de Brede Binnenstad doortrekken. In de nieuwe plannen voor parkeren en deelmobiliteit kijken we ook nadrukkelijk naar de brede binnenstad en niet meer naar alleen de historische

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

binnenstad. Deze discussienotitie heeft een focus op de historische binnenstad, echter voor bepaalde aspecten zien we ook toepassingsmogelijkheden in de brede Binnenstad, wellicht niet direct maar wel op langere termijn.  De stad ontwikkeld zich: welke richtingen willen we faciliteren Ambitie Onze ambitie is een duurzaam aantrekkelijke en leefbare (schoon en veilig) binnenstad, voor zowel bewoners als bezoekers. Een binnenstad met voldoende verblijfsruimte voor de (winkelende) voetganger en fietser. We ambiëren ook dat we bereikbaar zijn, en zijn daarbij gastvrij en inclusief: iedereen moet de mogelijkheid hebben om in de binnenstad te komen. In de Actualisatie Bereikbaarheidsstrategie (2019) legden we vast dat in de centrumzone van 's-Hertogenbosch het accent ligt op fiets, lopen, deelmobiliteit, openbaar vervoer en verblijfskwaliteit, passend bij een verdichte stad en stedelijke mobiliteit. De basis hiervoor waren de constateringen (op basis van gemeten mobiliteitsgedrag) dat het binnenstedelijk autoverkeer in 's-Hertogenbosch niet meer groeit sinds 2000, dat in de brede binnenstad de vervoerwijzen lopen, fietsen en openbaar vervoer dominant zijn, en dat in de centrumzone alle voorzieningen bereikbaar zijn binnen een loop- en fietsafstand van ongeveer 2,5 kilometer.

Dit sluit goed aan bij de 15 minuten stad principes zoals deze ook staan verwoord in Stad van ontmoeting, ’s-Hertogenbosch op weg naar 2035. Ook past de nadruk op lopen goed aan bij het economisch perspectief brede binnenstad, waarin juist de verbindingen tussen verschillende deelgebieden wordt benoemd. Doel discussienotitie en toelichting werkwijze Met deze discussienotitie vragen we u in een vroegtijdig stadium uw reactie op verschillende scenario’s voor verkeer en mobiliteit in de binnenstad. We willen kaders en richting van de raad naar de toekomst toe. Met deze discussienotitie en de uitspraken van de raad gaan we de gesprekken voeren met verschillende stakeholders zoals Centrummanagement, BLB, Hartje. Alle reacties verwerken we vervolgens in een separaat raadvoorstel voor mobiliteit en verkeer in de binnenstad. Ook dient deze notitie als input vanuit verkeer en mobiliteit voor het op te stellen omgevingsplan binnenstad, waarin de integrale ontwikkelingen op het gebied van de ruimtelijke ordening worden vastgelegd. Hierin komen zowel de economische-, ruimtelijke- en mobiliteitsbeelden samen.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Relevante besluitgeschiedenis Actualisatie Bereikbaarheidsstrategie (2019) (reg nr. 8801293) Actieplan Duurzame Mobiliteit (2020) (reg nr. 9078995) Collegebrief Evaluatie Hinthamerstraat (8 maart 2021) Actieplan Brede Binnenstad (2021) (reg nr. 9065236) Economisch Perspectief Brede Binnenstad, visie en actieplan (2021) Vragen aan de raadscommissie 1. Welke kaders en richtingen wilt u aangeven over de verschillende hierna gepresenteerde scenario’s en subvragen ten aanzien van verkeer en mobiliteit in de binnenstad? Subvragen: a) Hoe kijkt u aan tegen het opnemen van verschillende zoneringen gekoppeld aan toegankelijkheid (selectieve toegang)? b) Hoe kijkt u aan tegen uitsplitsten van verschillende doelgroepen, vervoerwijzes en tijdstippen voor deze toegankelijkheid? c) Hoe kijkt u aan tegen het verruimen van de mogelijkheden voor voetgangers en fietsers (en mogelijk ook groen) in relatie tot het beperken van de ruimte voor straatparkeren (met meer inzet op gebruik parkeergarages) in de openbare ruimte? d) Hoe ziet u de rol en plaats van het openbaar vervoer in de binnenstad? e) Wat voor fasering heeft u voor ogen als het gaat om de implementatie van deze scenario’s in de binnenstad? f) Wat is uw kijk op de verbreding van de binnenstad vanuit het perspectief van verkeer, gegeven de (hierna) geschetste afwegingen?

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Ontwikkelingen • Milieu- en nulemissiezones: met milieu- en nulemissiezones sturen we op schone voertuigen. In de huidige situatie kent de milieuzone (grofweg de driehoek om de historische binnenstad) een geslotenverklaring voor vrachtverkeer dat niet voldoet aan euronorm 4. In 2022 willen we de norm ophogen tot de euronorm 6 en in 2025 zal dit gebied een nulemissiezone voor vrachtverkeer worden. Alle bevoorradend verkeer dient dan nul emissie te zijn. In andere steden (Amsterdam, Utrecht, Arnhem) wordt de milieuzone ook ingezet voor personenauto’s en bestelauto’s. • Openbaar vervoer en deelmobiliteit: naast de huidige nulemissie bussen die reeds in onze gemeente rijden, zal de nieuwe concessie 100% schone openbaar vervoerbussen tellen. Mede vanuit de concessie ontwikkelt (openbaar) vervoer zich verder. Zo kennen we nu al een systeem van deelfietsen BravoFiets, gestald bij bushaltes en in de fietsenstallingen. Ook andere vormen van vervoer zijn denkbaar, zoals kleinere bussen en deelmobiliteit. We zien een toename aan aanbieders van deelmobiliteit in de gemeente. Dit varieert van deelmobiliteit gericht op bewoners/ werknemers van een gebiedsontwikkeling, ook tot elektrische deelscooters en auto’s. • STS (selectief toegangssysteem) gebied: het STS-gebied is met name gericht op het creëren van een prettig en veilig (woon)gebied/winkel-klimaat, zonder gemotoriseerd verkeer.

Door middel van venstertijden sturen we op de toegang tot het gebied voor bevoorrading en laden en lossen. Aangezien het STS-gebied straks binnen de nulemissiezone ligt, gelden dan voorwaarden voor schone voertuigen. Het huidige STS-gebied kent fysieke barrières is de vorm van pollers. In de toekomst zal de handhaving van dit gebied waarschijnlijk met camera’s plaatsvinden, aangezien er dan ook eisen voor voertuigen (nulemissie) gelden. Dit geeft ook meer mogelijkheden voor het monitoren en handhaven van bijvoorbeeld de verblijfstijd in de binnenstad (iets dat andere steden al doen). Hoewel er verkeerskundig geen fysieke barrière meer nodig is, is de vraag wat wenselijk is vanuit openbare orde en veiligheid. Dit betekent dat er ook sprake kan zijn van cameratoezicht in combinatie met de inzet van pollers op bepaalde momenten. De afgelopen jaren is het STS-gebied uitgebreid met de Postelstraat. In de Hinthamerdriehoek heeft een pilot plaatsgevonden met de avond- en nachtafsluiting van enkele wegen.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

•

•

Binnenstadsring: De binnenstadring krijgt de komende jaren vorm met een Kanaal-, Oranje- en Vestingboulevard. Hier geldt een maximumsnelheid van 30 km/uur. Daarmee werken we aan een verkeersleefbare en verkeersveilige situatie voor de bereikbaarheid en ontsluiting van de binnenstad. Op dit moment lopen projecten voor de Kanaal- en de Oranjeboulevard. Fietsenstalling: met de verdere invulling van het Gasthuiskwartier komt er ook aan deze zijde van de binnenstad een goede nieuwe fietsenstalling, waardoor fietsers vanuit bijvoorbeeld noordelijke richting hier hun fiets veilig kunnen stallen. Daarmee willen we ook verder vormgeving aan het stimuleren van het stallen van fietsen in centrale fietsenstallingen. Ook breiden we de fietsenstalling aan de westzijde van het station uit. We bereiden een fietsparkeerdeal voor de binnenstad voor, gericht op bewoners en werknemers, om de overlast terug te dringen. Afwegingen en scenario’s Hoe kijkt u aan tegen het opnemen van verschillende zoneringen gekoppeld aan toegankelijkheid (selectieve toegang)? De fysieke grenzen van onze duurzame, slimme, schone en verkeersluwe binnenstad De fysieke grenzen van onze huidige binnenstad worden grotendeels gevormd door historisch gevormde grenzen van water en vestingwerken.

Buiten deze historische binnenstadgrens liggen nog enkele verkeerskundige gebiedsgrenzen, zoals de binnenstadring en de milieu/nul-emissiezone. In het kernwinkelgebied ligt een extra grens met het selectieve toegangssysteem, dit toelatingsregime stelt beperkingen aan de toegankelijkheid voor gemotoriseerd verkeer (in tijd en/of doelgroep). We zien op dit moment ontwikkelingen bij meerdere van deze grenzen. Zo vormen we de milieuzone om naar een nulemissiezone. Ook moeten we gaan nadenken over de afbakening van het STS gebied, gezien de verschuivingen in winkel/horecagebied. Dat kan betekenen dat we het gebied op sommige plaatsen uitbreiden of juist beperken (denk aan ontwikkeling Gasthuiskwartier). Naast een verkeersfunctie, sluit het huidige systeem de binnenstad af in het kader van openbare veiligheid. Als camera’s de verkeersfunctie van het STS-gebied overnemen, is de vraag of en hoe we de binnenstad fysiek vanuit veiligheidsperspectief moeten afsluiten. Ook is de vraag hoe we dat op een flexibelere manier kunnen doen (zowel flexibel in tijd als plaats). Een systeem met camera’s geeft de kans om een stringenter beleid te voeren www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

op de venstertijden. Zo kunnen we niet alleen werken met tijdsblokken voor bevoorrading, maar ook met maximale verblijfsduur. Of we kunnen op zeer drukke winkeltijden helemaal geen gemotoriseerd verkeer meer toestaan voor optimale veiligheid en beleving van bezoekers en bewoners. Een nulemissiezone inclusief handhavingssysteem biedt ook kansen om in de toekomst strengere (milieu)eisen aan personenauto’s te stellen. Hoe kijkt u aan tegen uitsplitsten van verschillende doelgroepen, vervoerwijzes en tijdstippen voor deze toegankelijkheid? Hoe kijkt u aan tegen het verruimen van de mogelijkheden voor voetgangers en fietsers (en mogelijk ook groen) in relatie tot het beperken van de ruimte voor straatparkeren (met meer inzet op gebruik parkeergarages) in de openbare ruimte? Hoe ziet u de rol en plaats van het openbaar vervoer in de binnenstad? Vervoerwijzes en doelgroepen Om af te wegen wie, wanneer, hoe en waar in de binnenstad mag komen hebben we een aantal doelgroepen en vervoerwijzes onderscheiden. Vervoerwijzes Ons beleid in de binnenstad is (in lijn met de Bereikbaarheidsstrategie) gericht op duurzame mobiliteitsvormen met prioriteit voor de fiets, voetganger, openbaar vervoer en (schone) deelmobiliteit. De binnenstad staat in de toekomst nog steeds gastvrij en open voor fietsers en voetgangers. We blijven het fietsparkeren optimaliseren om overlast te beperken.

We werken aan een fietsparkeerdeal met ondernemers en bewoners (zodat fietsparkeren in de openbare ruimte vooral voor bezoekers is). We faciliteren fietsparkeren op pleinen en trottoirs door clustering van fietsrekken en “vak-je-fiets” markeringen. Tot slot breiden we onze fietsenstallingen uit met de stalling op het GZG-terrein en aan de westzijde van het station. Op dit moment zijn brom- en snorfietsen niet toegelaten in het kernwinkelgebied. Dat verbod zetten we voort, ook voor elektrisch of andere nulemissiescooters. Dat doen we vanuit veiligheid, beleving en het snelheidsverschil met voetgangers. De bus vervoert mensen tot aan de binnenstadsring, waarna ze het laatste stukje de stad inlopen. Alleen de binnenstadsbus van de Stichting Gastvrij ‘s-Hertogenbosch (Blauwe Engelen) en de transferiumbussen komen in hartje binnenstad. Enkel over de Tolbrugstraat - Orthenstraat rijdt nog een lijnbus dwars door de binnenstad. We zijn hierover in www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

gesprek met Arriva. Daarnaast zullen we moeten gaan onderzoeken welke rol en plaats het openbaar vervoer in de binnenstad in de toekomst krijgt, en ook welke maat voertuig passend is bij de maat van de binnenstad. Met de Bereikbaarheidsstrategie zetten we ook in op (nulemissie) deelmobiliteit. Juist in de binnenstad, waar de ruimte schaars is, biedt deelmobiliteit schone en flexibele mobiliteit voor iedereen. Het Bossche deelsysteem bestaat momenteel uit deelfietsen bij (bus)stationslocaties en de transferia, en deelscooters en deelauto’s in wijken en bij bedrijven. Hoewel deelmobiliteit veel kansen geeft, zijn er juist in de binnenstad ook uitdagingen: hoe gaan we om met parkeeroverlast, en hoe zorgen we dat deelmobiliteit betaalbaar en haalbaar is voor iedereen? In de Bereikaarheidsstrategie heeft de auto geen prioritaire positie meer gekregen in onze binnenstad. Om de binnenstad aantrekkelijk te houden willen we gemotoriseerd verkeer reduceren. Dit betreft ook (diesel)vrachtauto’s en bestelbusjes. We stellen eisen aan schone voertuigen (nulemissiezone), aan locaties en tijdstippen. Voor het parkeren zetten we in op transferia en parkeergarages aan de rand van de binnenstad. Voor het laatste deel (vanaf parkeergarage, transferium of bushalte) zetten we in op lopen, verschillende vormen van (deel)mobiliteit (micromobiliteit).

Te denken is aan deelfietsen aangeboden bij de parkeergarages waarmee je de binnenstad verder in kan gaan. Het reduceren van straatparkeren kent positieve effecten qua ruimtelijke kwaliteit echter ook moet een bereikbaarheidscomponent voor winkeliers en een financiële component (inkomsten gemeente) daar tegen wel worden afgewogen.

Doelgroepen We onderscheiden vier doelgroepen. Bewoners zouden de mogelijkheid moeten hebben om met een auto tot in de nabijheid van hun woning te komen. Voor hen houden we straten zo veel als mogelijk open. De mate waarin een bewoner altijd en overal in de binnenstad kan komen, kan wel variëren. Ook kan worden gevarieerd in het faciliteren van autoparkeerplaatsen in de openbare ruimte en/of het sturen op vergunninghoudersplaatsen in parkeergarages. Deelmobiliteit kan voor bewoners ook een uitkomst zijn en vermindert de druk van geparkeerde auto’s in de openbare ruimte. Voor de fiets zoeken we via de fietsparkeerdeal naar mogelijkheden om deze minder in de openbare ruimte te stallen. Tot slot willen we met bewoners werken aan meer “bewust bestellen” zodat niet ieder pakketje tot aan de voordeur komt, maar naar verzamelpunten. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Al het bevoorradingsverkeer (gericht op winkels, horeca, woningen en bedrijven) reguleren we binnen heldere kaders. Het gaat dan niet alleen om het bevoorraden voor horeca en winkels, maar ook om pakketbezorgers. Door de groei van de webwinkels komen er steeds meer bestelbusjes die een pakketje moeten leveren voor een bewoner of ondernemer in de binnenstad. Ook vragen we aandacht voor de afvalstromen en het verkeer dat hiermee is belast. Deze groepen zouden onder hetzelfde regime van bevoorrading moeten komen te vallen. Het moet gaan om schone voertuigen, die gedurende beperkte venstertijden een beperkte tijdsduur in de binnenstad mogen zijn. Het regime kan verschillend zijn voor het kernwinkelgebied en de buurten eromheen. We willen de inzet en gebruik van slimme en schone bevoorrading stimuleren. Dat kan door initiatieven (tijdelijk) meer ruimte te geven dan traditionele bevoorrading. Ook kunnen goederenoverslaglocaties (hubs) aan de rand van bijvoorbeeld de binnenstadring bijdragen. Zo’n hub kan ook helpen voor bouwlogistiek. De binnenstad van ’s-Hertogenbosch willen we aantrekkelijk houden voor bezoekers. Zoals eerder al geschetst, zetten we hier ons systeem in van ruimte voor de fiets, goed openbaar vervoer, parkeren op transferia en parkeergarages op de binnenstadring.

Een keuze hierin is de locatie van de parkeergarages die nu niet op de randen van “de driehoek” (binnenstadring) liggen. Willen we toewerken naar het naar buiten schuiven van de parkeergarages, gekoppeld aan integrale gebiedsontwikkelingen? Het vergezicht is dat het verkeer op termijn niet meer binnen de binnenstadring parkeert. De vraag is wat te doen met de winkels en horeca in die binnenstad die wel vragen om nabije autobereikbaarheid en parkeerplaatsen en waar oog is voor de sociale veiligheid van de bezoeker. Past hier een tijdsregime om dit te faciliteren? Te denken is aan een systeem waarin straten overdag openstaan voor gemotoriseerd verkeer maar in de avond- en nachturen zijn gesloten. Daartegenover staat een keuze om autoverkeer juist overdag te weren, wanneer autoverkeer conflicteert met de vele voetgangers en fietsers. In onze binnenstad zijn van oudsher ook kleine en grotere bedrijven gevestigd die medewerkers en/of bezoekers aantrekken. Deze bedrijven willen we blijven faciliteren om bereikbaar te blijven. Dat betekent dat medewerkers en klanten nog steeds bij de bedrijven moeten kunnen komen. De nadruk ligt hier op fiets, lopen, openbaar vervoer en deelmobiliteit. Voor autoverkeer is te denken aan sturen op het parkeren in parkeergarages in combinatie met bijvoorbeeld aanvullende deelfietsen.

Ook kan worden gekeken in hoeverre aanvullende eisen rondom aanscherping van de nulemissiezone voor bijvoorbeeld ook personenauto’s gaan gelden in het kader van een schone mobiliteit (Eindhoven heeft hier plannen voor).

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Afwegingen Om tot scenario’s te komen zijn er een aantal “knoppen” om aan te draaien, deze hebben we hierboven al geïntroduceerd: de fysieke begrenzing van de binnenstad (toelatingsregime, waar), doelgroepen (wie), vervoersvormen (hoe), tijden (wanneer) en eisen aan vervoer (zoals nulemissie). Belangrijk hierbij is dat bij de afwegingen niet alleen naar de verkeerskundige aspecten wordt gekeken maar ook de ruimtelijke en ook financieel/economische effecten worden meegenomen. De hierboven geformuleerde ambitie is leidend: een duurzaam aantrekkelijke en leefbare (schoon en veilig) binnenstad, voor zowel bewoners als bezoekers. We ambiëren ook dat we bereikbaar zijn, en zijn daarbij gastvrij en inclusief: iedereen moet de mogelijkheid hebben om in de binnenstad te komen. In de Actualisatie Bereikbaarheidsstrategie legden we vast dat in de centrumzone van 's-Hertogenbosch het accent ligt op fiets, lopen, deelmobiliteit, openbaar vervoer en verblijfskwaliteit. Een autoluwe binnenstad die selectief toegankelijk, maar wel inclusief is.

Welke kaders en richtingen wilt u aangeven over de verschillende hierna gepresenteerde scenario’s? Wat voor fasering heeft u voor ogen als het gaat om de implementatie van deze scenario’s in de binnenstad? Scenario voor het verkeersregime van de binnenstad De scenario’s zijn geschetst om een concreter beeld te geven van de mogelijke toekomstige binnenstad. Ze dienen als discussiestuk en zijn niet tot detail uitgewerkt op straatniveau. Het gaat om denklijnen die mogelijk ook in de tijd samen kunnen komen of juist elkaar ook onderling kunnen versterken. De focus van deze twee scenario’s is gericht op het gemotoriseerde verkeer, aangezien daar de grootste stap in moet worden gemaakt om invulling te geven aan de ambitie. Daarnaast spelen natuurlijk ook de netwerken voor voetgangers, fietsers, deelmobiliteit en openbaar vervoer een rol in de uiteindelijke keuze.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

A: Centrum met enkele inprikkers Gebied en tijd: Een aantal straten in het centrum functioneren overdag als “inprikkers” vanaf de binnenstadring, om iedereen de mogelijkheid te geven er met de auto te komen. We maken de woongebieden in de avond en nacht niet meer toegankelijk voor onbedoeld verkeer (bewoners en bedrijven krijgen een ontheffing, zo ook auto’s voor een gehandicaptenparkeerplaats). Dat betekent dat een groter gebied dan nu onder een toelatingsregime valt. Overdag zijn de gebieden vrij toegankelijk voor alle verkeer. Deze inprikkers blijven 30 km/uur wegen. De exacte gebiedsbepaling van het gebied voor het toelatingsregime moet nader worden bepaald. Doelgroepen: • bewoners: bewoners kunnen 24/7 bij hun privé parkeerplaats komen met de auto of kunnen beschikken over een plaats in een vergunninghouders parkeergarage. • bevoorrading: de eisen van de milieuzone en nulemissiezone (vanaf 2025) gelden. De toegangstijden en –duur voor bevoorrading zijn beperkter dan de huidige situatie. • bezoekers: bezoekers kunnen nog steeds gebruik maken van de fietsvoorzieningen, transferia, parkeergarages en busvoorzieningen. Autoverkeer in de binnenstad vanaf de binnenstadring concentreren we op enkele inprikkers. Autoverkeer in de avond en nacht is niet mogelijk voor bezoekers.

• bedrijven: bedrijven kunnen 24/7 bij hun privé parkeerplaats komen met de auto, voor bezoekers en werknemers kan een beperking in de auto bereikbaarheid aanwezig zijn (afhankelijk van tijdstip of ligging van het bedrijf). www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Nulemissie: Voor het hele gebied gelden de eisen vanuit de nulemissiezone voor bevoorradend verkeer. Openbaar vervoer: Het transferium busverkeer blijft via de inprikkers in de binnenstad rijden. Overige lijnbussen wikkelen we af via de binnenstadring of daarbuiten. Deelmobiliteit: er zijn verschillende vormen van deelmobiliteit in de binnenstad beschikbaar. Nieuwe bouwontwikkelingen met minder ruimte voor parkeren zullen een deelmobiliteitsaanbod bevatten. Parkeren: langs de inprikkers blijft kortparkeren op straat mogelijk voor bezoek aan winkel en bedrijven. In de woongebieden is alleen sprake van vergunninghoudersparkeren, waarbij we stimuleren om parkeren op straat te reduceren en meer gebruik te maken van parkeergarages om te komen tot vergroening van de binnenstad. Bezoekers worden verwezen naar transferia en parkeergarages. We bouwen het straatparkeren voor bezoekers af. B. De Binnenstadring als start toelatingsregime Gebied: Binnen dit scenario vormt de binnenstadring de autoontsluiting van de binnenstad, het gehele gebied daarbinnen is alleen toegankelijk via een toelatingsregime. Dit betekent dat er nergens onbedoeld verkeer meer welkom is (aantal uitzonderingen, zoals hulpdiensten en auto’s voor een gehandicaptenparkeerplaats uitgezonderd). De ruimte die hiermee gewonnen wordt, zetten we in voor fiets, lopen, deelmobiliteit, groen, water en beleving.

De exacte gebiedsbepaling moet nader worden bepaald. Binnen het systeem kan nog sprake zijn van differentiatie naar tijdstippen en voor beperkte toegang.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Doelgroepen: • bewoners: bewoners kunnen 24/7 bij hun privé parkeerplaats komen met de auto of kunnen beschikken over een plaats in een vergunninghouders parkeergarage. • bevoorrading: de eisen van de milieuzone en nulemissiezone (vanaf 2025) gelden. De toegangstijden en –duur voor bevoorrading zijn beperkter dan de huidige situatie. • bezoekers: bezoekers kunnen nog steeds gebruik maken van de fietsvoorzieningen, transferia, parkeergarages en busvoorzieningen. Autoverkeer in de binnenstad is beperkt mogelijk, de parkeergarages blijven toegankelijk. • bedrijven: bedrijven kunnen 24/7 bij hun privé parkeerplaats komen met de auto, voor bezoekers en werknemers kan een beperking in de auto bereikbaarheid aanwezig zijn (afhankelijk van tijdstip of ligging van het bedrijf). Nulemissie: Voor het hele gebied gelden de eisen vanuit de nulemissiezone. Op termijn stellen we nulemissie eisen aan alle vervoer in dit gebied. Openbaar vervoer: Het transferium busverkeer blijft via de inprikkers in de binnenstad rijden, we zoeken daarbij naar een compactere vorm. Overige lijnbussen wikkelen we af via de binnenstadring of daarbuiten. Deelmobiliteit: er zijn verschillende vormen van deelmobiliteit in de binnenstad beschikbaar, we maken hier explicieter ruimte voor via hubs. Deelmobiliteit speelt ook een rol om vanaf parkeergarages of bushaltes (op de binnenstadring) de binnenstad in te komen.

Parkeren: In dit scenario werken we toe naar de mogelijkheid om alle parkeergarages direct te ontsluiten vanaf de binnenstadring. Dit heeft op termijn impact voor locaties van parkeergarages of de wijze van ontsluiting als die hier niet aan voldoen. In het hele gebied streven we naar reductie op straatparkeren om de kansen te benutten voor een betere leefomgeving (bijvoorbeeld vergroening). Bewoners verleiden we ook om meer gebruik te maken van parkeergarages.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Wat is uw kijk op de verbreding van de binnenstad vanuit het perspectief van verkeer, gegeven de (hierna) geschetste afwegingen? Op welke plaatsen verbreden we de binnenstad? De Spoorzone maakt onderdeel uit van onze “brede binnenstad”. De Spoorzone kent echter een andere verkeersstructuur dan de historische binnenstad, en heeft ook andere functies (zoals grotere bedrijven (werkgelegenheid) en de BrabantHallen). We willen dat de Spoorzone en de historische binnenstad goed op elkaar aansluiten, elkaar aanvullen en versterken. Dat betekent dat we ook moeten nadenken hoe we de maatregelen die we in de historische binnenstad nemen, vertalen naar de Spoorzone. Vragen hierbij zijn: maken we in de Spoorzone ook een nulemissie of milieuzone, komt er in de Spoorzone een toelatingsregime, hoe geven we de Parallelweg vorm als belangrijke route van station naar EKPNoord en -Zuid en Grasso/Grenco? Ook hier willen we de kwaliteit van de leefomgeving (buitenruimte) versterken, passend bij de bebouwingsdichtheid van het gebied. De verbindingen tussen de historische binnenstad en Spoorzone vraagt om een fijnmaziger netwerk van fiets en voetgangers. Juist rondom het station zien we straks ons netwerk van snelfietsroutes bij elkaar komen, dat vraagt om een goede inpassing en voldoende ruimte voor fietsparkeren. Natuurlijk willen we in deze gebieden de voetganger en fietser ruim baan geven.

Dat past ook bij de situering van het gebied vlakbij het station. Echter, ook hier zien we de druk van gemotoriseerd verkeer door werknemers en bezoekers. Hier is de Magistratenlaan een belangrijke doorstroomas, om doorgaand verkeer af te wikkelen. We moeten hier sturen op de verkeersstromen om de leefbaarheid in het gebied te borgen. Het is nodig om gericht te sturen op parkeervoorzieningen om de druk van straatparkeren te beperken en www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

een waterbedeffect naar omliggende woonbuurten te vermijden. Een mobiliteitshub op EKP-Zuid, mogelijk in combinatie met P+R faciliteiten, kan zorgen voor een vermindering van straatparkeren. We zien naar de toekomst toe wel mogelijkheden om het onbedoeld gemotoriseerd verkeer te beperken in dit gebied. De binnenstad kan ook uitbreiden richting het gebied rond de van Berckelstraat en Hinthamereinde (het eiland). Dit gebied kan op termijn fungeren als rand van de binnenstad, waarbij hier dan ook dezelfde vragen spelen als in de huidige binnenstad over bijvoorbeeld toegankelijkheid, nulemissie en toelatingsregime. Ook moeten we een waterbedeffect naar deze gebieden voorkomen. Kortom, de zonering van het toelatingsregime en de milieueisen zijn flexibel en vragen mogelijk om aanpassingen, kijkend naar ontwikkelingen op het gebied van winkelaanbod, horeca of juist wonen.

Kanttekeningen en risico’s Corona en de mobiliteitsontwikkeling Als gevolg van de corona-pandemie zien we in de hele mobiliteitswereld een omslag. Verkeersdeelnemers kiezen voor meer individueel vervoer, er is een toename van het fietsgebruik maar ook van deelmobiliteit ten opzichte van openbaar vervoer (circa -60%). Door de toename van thuiswerken zien we een verschuiving van de spitsmomenten en een afvlakking van de groei van het autoverkeer (ongeveer 18% minder verkeer). Tegelijkertijd zien we de (her)waardering van een groene leefomgeving en het ommetje in de wijk. Het beeld hoe mobiliteit zich na de coronatijd zal herstellen is nog onduidelijk, experts spreken elkaar soms tegen. Dit maakt keuzes op dit moment enerzijds lastig, maar anderzijds lijkt de inzet op duurzame en/of actieve mobiliteitsvormen als lopen en fietsen, en de elektrische auto een keuze die aansluit bij de onzekerheden. De groei hiervan vraagt sowieso extra ruimte in het openbare gebied. Van bezit naar gebruik We zien op dit moment een versnelling in mobiliteit als bezit naar mobiliteit als gebruik. Allerlei vormen van deelmobiliteit bieden zich aan, waarbij de noodzaak van het eigen bezit van een auto of fiets niet langer nodig is. Binnen de Spoorzone zetten we hier al op in met andere parkeernormen en mobiliteitshubs. Deze ontwikkeling zal ook impact op de bestaande binnenstad hebben.

Op meer plaatsen komen aanbieders van deelmobiliteit en kan het eigen bezit afnemen. Met ICTwww.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

oplossingen als MaaS (mobility-as-a-service oftewel mobiliteit als dienst) wordt het gebruik van deelmobiliteit steeds eenvoudiger en toegankelijker. Economie en kwaliteit Onze binnenstad is aantrekkelijk door de voorzieningen die er zijn en de kwaliteit van de (historische) gebouwen en openbare ruimte. Er zijn plekken met reuring en dynamiek, en er zijn “stille” straatjes waar je verrast wordt door bijvoorbeeld groen en water. De economische impact van de corona-pandemie is groot voor winkels, horeca en andere ondernemers in de binnenstad. Deze verkeersscenario’s moeten goed worden afgestemd op de economische vitaliteit van de binnenstad om te zorgen dat deze geen negatief effect gaan hebben op de aantrekkelijkheid van de binnenstad. Verkeersmaatregelen moeten samengaan met een kwaliteitsimpuls in de openbare ruimte. Bewoners en bezoekers moeten de meerwaarde van de maatregelen terugzien in een aantrekkelijkere leefomgeving. Het optimaliseren van routes en verbindingen vanaf de entrees van de binnenstad maakt dat bezoekers gaan genieten van een schone en veilige binnenstad. Een scenario betekent dan ook altijd een combinatie van verkeer en inrichting. Doorstroomassen Minder autoverkeer in de binnenstad, vraagt om goede doorstroming op de doorstroomassen (zie Bereikbaarheidsstrategie). Deze wegen moeten het verkeer soepel - buitenom de binnenstad - afwikkelen.

Doorgaand verkeer tussen wijken moet soepel om de binnenstad heen worden geleid om te zorgen dat men de binnenstadring niet als doorgaande weg gebruikt. Daarbij willen de inprikkers naar de parkeervoorzieningen goed faciliteren. Het inzetten om goederenhubs aan de rand van binnenstad vraagt om goede locaties. Het netwerk van fiets en openbaar vervoer vanuit de wijken en kernen moet goed aansluiten op de binnenstad om deze vervoerwijzes te stimuleren. Vervoer over water In deze discussienotitie is de focus gelegd op allerlei vormen van wegverkeer. Vervoer over water voor personen of goederen is hier buiten gehouden. Gezien de ligging van de binnenstad kan deze vorm van mobiliteit - mits schoon en duurzaam - een aanvulling vormen. We zien echter op dit moment kwantitatief nog geen grote rol voor weggelegd, maar we willen het zeker niet uitsluiten. We staan open voor initiatieven op dit gebied vanuit de markt.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van ‘s-Hertogenbosch, De gemeentesecretaris,

De burgemeester,

drs. B. van der Ploeg

drs. J.M.L.N. Mikkers

Registratienummer Commissie Portefeuillehouder Sector/Afdeling Inlichtingen

11057226 Omgeving 29 juni 2021 Kâhya Stadsontwikkeling/LEEFOMGEVING R.P.I. Groenhof r.groenhof@s-hertogenbosch.nl

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704