Discussienotitie Energietoeslag

Bespreeknotitie Energietoeslag Inleiding De kosten van de vaste lasten en van levensonderhoud zijn sterk gestegen en dat raakt met name de lagere en inmiddels ook de midden inkomens. De kosten voor energie zijn in de meeste gevallen in korte tijd wel heel fors gestegen. Dit is reden voor de Overheid geweest om een energietoeslag te gaan verstrekken waarvoor de gemeenten aan de bak zijn gegaan. Een aantal partijen in onze Raad hebben hierover Raadsvragen gesteld. Inmiddels loopt de uitvoering van de regeling en zijn de Raadsvragen beantwoord. Gelet op die antwoorden, de uitvoeringspraktijk, signalen uit de stad en input van vrijwilligers op wijkpleinen willen we met deze notitie bekijken hoe we een bijdrage kunnen leveren aan een zo’n groot mogelijk bereik voor huishoudens met lage inkomens. Kader Het Rijk heeft middelen beschikbaar gesteld om de gemeenten in staat te stellen een eenmalige energietoeslag toe te kennen van € 800,- in 2022. Bij de behandeling van de Voorjaarsnota van het Rijk op 5 juli heeft het kabinet aangekondigd het richtbedrag van de eenmalige energietoeslag te verhogen met € 500,-. Daarbij is inmiddels besloten de termijn van uitbetaling te verlengen tot 1 juli 2023. De gemeenten krijgen hiervoor extra budget voor zowel de programmakosten en de uitvoeringskosten.

Om een en ander wettelijk te borgen is de Participatiewet aangepast en valt de eenmalige energietoeslag onder de categoriale bijzondere bijstand, dit betekent dat er geen aantoonbare kosten hoeven te worden overgelegd. Op deze wijze kunnen de gemeente de toeslag snel verstrekken en zijn de uitvoeringskosten beperkt. Voor de lokale invulling en uitvoering is er in opdracht van het ministerie van SZW voor de gemeenten een handreiking opgesteld door Stimulansz. Hoewel studenten niet expliciet uitgesloten worden is langs de weg van de landelijke richtlijnen dit wel het geval. Vanwege de diversiteit in de woonsituatie acht minister Schouten het instrument individuele bijzondere bijstand geschikter dan de categoriale bijzondere bijstand. Op 5 augustus heeft echter de rechter uitgesproken dat de gemeente Nijmegen studenten ten onrechte heeft uitgesloten van de categoriale bijzondere bijstand. Toepassing in ’s-Hertogenbosch Het College heeft beleidsregels eenmalige energietoeslag 2022 vastgesteld.

De meeste relevante punten hieruit worden hier onder weergegeven: - Huishoudens met een inkomen tot 120% van het voor hen geldende sociaal minimum behoren tot de doelgroep, vermogen wordt niet meegenomen; - De peildatum voor het inkomen is 1 januari 2022; - Mensen met schulden die onvoldoende te besteden hebben komen ook in aanmerking; - Studenten kwamen niet in aanmerking, maar door de rechterlijke uitspraak kan dit vanaf 11 augustus wel; - Mensen met een uitkering bij de gemeente krijgen de toeslag ambtshalve toegekend. 1

- Mensen die niet bekend zijn bij de gemeente maar wel onder de doelgroep vallen kunnen digitaal een aanvraag indienen, een schriftelijk aanvraag is mogelijk als bijzondere omstandigheden hiertoe aanleiding geven. Op de gemeentelijke website is informatie te vinden over de energietoeslag en ook kan langs die weg digitaal een aanvraag worden ingediend. Info op: https://www.s-hertogenbosch.nl/energietoeslag. Raadsvragen De afgelopen maanden hebben de fracties van VDB, SP, LH/DBG en D66 over dit onderwerp raadsvragen ingediend. De meest relevante antwoorden staan hier onder: -

-

-

Informatie over de energietoeslag wordt op een zo laagdrempelig mogelijk manier aangeboden; Er wordt ook ingezet op ondersteuning door energiebesparende maatregelen; In de beschikking wordt ook verwezen naar ondersteuning door EHBG; Inkomen uit vrijwilligerswerk wordt vrijgelaten tot een bedrag van € 180,- per maand, daar boven telt het mee als inkomen; Als het inkomen na de peildatum van 1 januari 2022 alsnog daalt onder de inkomensgrens van 120% van het sociaal minimum dan zijn er mogelijkheden om alsnog in aanmerking te komen; Als blijkt dat veel mogelijk rechthebbenden geen aanvraag indienen zal aanvullende communicatie ingezet worden om meer inwoners te bereiken om in aanmerking te komen voor de energietoeslag; Studenten kunnen in uitzonderingsgevallen in aanmerking komen voor individuele bijzondere bijstand of de maatwerkvoorziening schrijnende energiearmoede. Dit laatste is achterhaald door de actualiteit, studenten vallen nu ook onder de doelgroep als ze aan de voorwaarden voldoen.

Constateringen Uit Kwartaalbericht 2 2022 Sociaal Domein blijkt dat er 3.500 inwoners automatisch de toeslag hebben ontvangen en er 3.300 aanvragen zijn ingediend (peildatum 28 juni 2022). De populatie van rechthebbenden wordt in het Collegevoorstel geschat op 9.200 huishoudens. Als we daar die 3.500 vanaf halen dan betreft het 5.700 huishoudens die langs de weg van een aanvraag de toeslag moeten verkrijgen. Met 3.300 aanvragen zitten we nu op 58%, mits ze ook allemaal recht hebben, het aantal toekenningen is niet vermeld in het kwartaalbericht. Zo’n 2.400 huishoudens hebben eind juli de weg nog niet weten te vinden. Uit informatie opgehaald bij vrijwilligers op de wijkpleinen blijkt dat er nog veel onbekendheid is over de energietoeslag. Ook blijkt dat digitaal aanvragen lang niet voor iedereen is weggelegd, mensen hebben bijvoorbeeld geen DigiD of een e-mail adres. Verder blijkt dat mensen lang niet altijd toeslagen hebben aangevraagd terwijl ze er wel recht op hebben of kwijtschelding gemeentelijke belastingen. Voor mensen die een pensioentje uit het buitenland ontvangen blijkt het moeilijk om hiervan maandoverzichten over te leggen. Van het Rijk ontvangen we 8,4 miljoen euro voor 9.200 geschatte huishoudens. Nu het bedrag opgehoogd is met € 500,- gaan we nog aanvullende middelen van het Rijk ontvangen.

Op macroniveau is dat € 500,- miljoen programmakosten en € 50,- miljoen uitvoeringskosten. Hoeveel dit voor onze stad zal zijn is nog niet bekend. Tevens doet zich de vraag voor of het Rijk de budgetten nog aanpast omdat studenten nu ook onder de doelgroep vallen, dat is nog niet bekend. 2

Nu de termijn voor het aanvragen van de energietoeslag verlengd is tot 1 juli 2022 betekent het ook dat er meer ruimte is om rechthebbenden te gaan vinden en een extra slag te gaan maken met communicatie en ook meer en beter gebruik te maken van vindplaatsen voor inwoners met armoede en schulden. In juni 2022 werd een informatiekrantje verspreid bij de Bossche Omroep over zorg & ondersteuning in onze stad met een oplage van 66.700 exemplaren. Hierin allerlei informatie en praktijkvoorbeelden, echter niets over de energietoeslag. In een brief van 12 oktober 2021 van het College over stijgende energielasten is inzicht gegeven in de wijken in onze stad met huishoudens en energiearmoede op basis van onderzoek door TNO. In de wijken Noord, West, Graafse Poort, Muntel/Vliert zien we de meeste energiearmoede. Er zijn ongeveer 5.800 huishoudens die te maken hebben met energiearmoede. TNO concludeert het volgende over energiearmoede in Nederland: - Eenpersoonshuishoudens (met name eenouder gezinnen) zijn sterk oververtegenwoordigd in de groep energiearme huishoudens; - Energiearme huishoudens in Nederland geven gemiddeld 13-20% van hun inkomen uit aan energie (tegenover 5% gemiddeld voor alle huishoudens); - Van de energiearme huishoudens woont ongeveer 75% in een corporatiewoning.

Ongeveer 12% van de energiearme huishoudens bezit een koopwoning, een vergelijkbaar percentage huurt particulier. Ongeveer 40% van de energiearme huishoudens heeft inkomen uit de bijstand of een andere sociale voorziening, ongeveer 40% heeft een pensioen. De VNG heeft gegevens van TNO gecombineerd met openbare gegevens van het CBS om zo analyses te kunnen maken van energiearmoede op wijkniveau. Door op de website van DEGO te kijken naar de kaartlaag ‘laag inkomen, hoog gasverbruik’ kan er een eerste inzicht verkregen worden in de wijken met een verhoogd percentage energiearmoede. Wijken in de gemeente ’s-Hertogenbosch met een verhoogd percentage energiearmoede zijn o.a. de Muziekinstrumentenbuurt, de Sprookjesbuurt & De Gestelse Buurt. In het Raadsinformatiebulletin van 7 juli 2022 staan maatregelen m.b.t. de energiearmoede. Er komt een Klusbus met daarop energiefixers die kleine energiebesparende maatregelen aanbrengen in woningen van huishoudens met energiearmoede. Op korte termijn starten we met het Bossche bespaarteam dat bestaat uit een energiefixer en een consulent van het loket Eerste Hulp Bij Geldzaken die is opgeleid tot energiecoach. Het Bossche bespaarteam kan de meest kwetsbare huishoudens op korte termijn ondersteunen met kleine energiebesparende maatregelen, energieadvies én financieel advies.

Huishoudens die hun inkomen na 1 januari 2022 zien zakken onder de 120% van het sociaal minimum kunnen o.g.v. de hardheidsclausule in schrijnende situaties in aanmerking komen voor de toeslag. Echter dat zijn begrippen die multi-interpretabel zijn en voor de inwoner niet duidelijk. Daarnaast lezen we hier niets over op de website, daar staat dat op 1 januari het inkomen onder de inkomensnorm moet zijn. In het Informatiebulletin van week 32 wordt gemeld dat in afwijking van het eerder vastgesteld beleid studenten, onder voorwaarden, ook in aanmerking kunnen komen voor de energietoeslag. Het lijkt er op dat het geld van het Rijk meer dan voldoende is om de kosten van de toeslag te betalen en dat er geld over blijft. Echter nu ook studenten er voor in aanmerking komen is het de vraag wat het effect op het budget zal zijn en of het Rijk het budget hierom zal ophogen. 3

Het Nibud constateert dat steeds meer huishoudens moeilijk kunnen rondkomen (https://www.nibud.nl/nieuws/energieprijzen-middeninkomens-komen-niet-rond/). Het raakt ook steeds meer de middeninkomens. Energiebedrijven (zie: Energiebedrijven waarschuwen: klanten passen hun maandbedrag niet aan | RTL Nieuws) zien ook dat mensen bewust kiezen voor een lager voorschot waardoor ze veel risico lopen dat ze flink moeten bijbetalen bij de eindafrekening. Naar schatting van het Nibud en de NVVK betalen zo’n 800.000 huishoudens een te laag voorschot, waarvan de verwachting is dat een deel in de problemen komt bij de eindafrekening. Daarnaast is het de vraag of de energietoeslag gebruikt/gereserveerd wordt voor de maandelijkse betaling en/of de eindafrekening. De kosten voor noodzakelijk levensonderhoud zijn immers ook sterk gestegen. In een brief van 28 juni van het College over de besteding van de resterende TONK-gelden vinden we een overzicht van de maatregelen, op hoofdlijnen betreft dit: - Meer verbinding met andere disciplines; - Een brede publiekscampagne die in september start; - Op zoek naar (nog) onbenutte vindplaatsen en (nieuwe) partners; - Nieuwe brede visie op preventie; - Impuls aan vroegsignalering en nazorg door EHBG; - Nieuwe methodiek budgetbeheer en budgetbegeleiding; - Uitbreiding collectieve zorgverzekering, met pakket beter geschikt voor jongeren.

Conclusies Uitgaande van 9.200 huishoudens die recht hebben, is het bereik thans 58%. Het College heeft in haar brief van 28 juni aangegeven extra inspanningen te gaan doen om het bereik en gebruik van regelingen te verbeteren. In bovenstaande getallen zijn de studenten nog buiten beschouwing gebleven. We weten dat er 2.900 uitwonende studenten zijn, dat wil echter nog niet zeggen dat ze een zelfstandige huishouding voeren met een energiecontract bij een leverancier. Enerzijds moet het bereik vergroot worden, maar ook moeten we kritisch blijven kijken of drempels in de weg staan, dat is wat we van vrijwilligers op wijkpleinen horen. Mensen van wie het inkomen in de loop van 2022 onder de inkomensnorm van 120% is gedaald komen niet in aanmerking tenzij in schrijnende situaties. Wat daar de criteria voor zijn is niet bekend en bij de info en voorwaarden op de website van de gemeente is daar niets van terug te vinden. De kans is groot dat mensen afhaken bij het invullen van de formulier als ze niet aan de 120% eis op 1 januari voldoen. Steeds meer huishoudens worden geraakt door de sterke stijging van de kosten van levensonderhoud. Daarbij zullen huishoudens in de problemen komen bij hun eindafrekening van hun energierekening.

Aan de leden van de commissie Sociaal willen we de volgende vragen/overwegingen voorleggen zoals: - Hoe kunnen we drempels nog verder verlagen, verbeteringen aanbrengen en gebruik maken van ervaringsdeskundigheid om zoveel mogelijk huishoudens te kunnen helpen met een energietoeslag. Dit kan aansluiten bij de voorgenomen acties uit de Collegebrief van 28 juni 2022. 4

- Huishoudens waarvan het inkomen in 2022 onder de 120% van het sociaal minimum zakt laagdrempelig toelaten voor de energietoeslag en op de website wijzen op de mogelijkheden, en/of een tweede peildatum moment in 2022, bijvoorbeeld 1 november. Dit kan, nu de regeling tot 1 juli 2023 kan doorlopen. - Hoe kunnen we mensen helpen die in de problemen komen bij hun eindafrekening of hoe kunnen we dit zoveel mogelijk voorkomen door samenwerking, vroegsignalering etc.? - In toenemende mate worden ook de middeninkomens geraakt. Voor de mensen met een inkomen boven de 120% van het sociaal minimum willen we (Bestuursakkoord 2022-2026) met maatwerk mensen helpen. Welke ideeën/oplossingen zouden hierbij kunnen helpen? - Zijn er in dit verband nog andere zaken, mogelijkheden die kunnen helpen? Rinie Mees – Leefbaar ’s-Hertogenbosch Eef van Opdorp – De Bossche Groenen Freek van Genugten - CDA

5