Discussienotitie Denkrichtingen en varianten inrichting Duurzame Polder

Discussienotitie Registratienummer

14772225

Commissievergadering

Bedrijvigheid / 17 april 2023

Onderwerp

Discussienotitie Denkrichtingen en varianten inrichting Duurzame Polder

Bestuurlijke boodschap Met bijgaand ‘Tussenrapport denkrichtingen en varianten Duurzame Polder’ ronden we de 1 e fase van het ontwerpend onderzoek in de Duurzame Polder af. Met dit stuk wordt u allereerst geïnformeerd over de opgestelde varianten in het Tussenrapport met bijbehorende quick scan. Graag ontvangen wij daarnaast nu uw input voor de 2 e fase van het proces: de trechtering naar een beperkt aantal varianten die zullen worden onderzocht in de Milieueffectrapportage (ook al is deze raadpleging formeel niet nodig). Op dit moment willen we met u spreken over de wijze van inrichting van de polder.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentieadres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Aanleiding Het ontwerpbureau voor de Duurzame Polder heeft in samenspraak met belangenorganisaties en bewoners een breed pallet aan mogelijke varianten in beeld gebracht. Daarbij is rekening gehouden met de bestuurlijke kaders, maar ook ‘buiten de lijntjes gekleurd’, omdat dat verplicht is voor de m.e.r. (milieueffectprocedure). Voordat we de volgende fase van het ontwerpend onderzoek ingaan, op weg naar een beperkt aantal varianten voor de m.e.r., willen we input ophalen bij uw raad. Dit om te waarborgen dat wat uw raad belangrijk vindt, wordt meegenomen in het vervolg.

Kaders en ambities In oktober 2020 heeft uw raad de Duurzame Polder als geschikte locatie aangewezen voor de opwek van grootschalige duurzame energie. Op 18 mei 2021 is door uw raad de Regionale Energiestrategie 1.0 (RES) vastgesteld. In oktober 2021 is de Bestuursovereenkomst Duurzame Polder tussen de vier partijen gemeente Oss, gemeente ’s-Hertogenbosch, provincie Noord-Brabant en het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat gesloten. De opgave is zowel in de RES als in de Bestuursovereenkomst om voor 1 januari 2025 vergunningen te verlenen voor de opwek van duurzame energie in de Duurzame Polder. Hierbij wordt de samenhang met andere waarden en belangen in ogenschouw genomen, waardoor een integrale gebiedsontwikkeling plaatsvindt. Dit moet uitmonden in een voorkeursalternatief (VKA), met een integraal ontwikkelingsbeeld voor het gebied Duurzame Polder. Eind mei 2022 heeft het college van Burgemeester en wethouders van de gemeente ’s-Hertogenbosch het Bestuursakkoord 2022-2026 “Slagkracht en ambitie, met lef en energie de toekomst in” gesloten. In het Bestuursakkoord is afgesproken door te pakken op de RES-opgave en die te versnellen. De ambitie om klimaatneutraal te worden is bovendien aangescherpt van 2050 naar 2045. Het college kiest ervoor om de energieopgave en versnelling te realiseren met windenergie in de Duurzame Polder.

Dit gebeurt met de realisatie van 16 windturbines in de Duurzame Polder tot 2030 binnen de bestaande randvoorwaarden. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentieadres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Op 7 juni 2022 heeft het college van Burgemeester en Wethouders, op basis van de Bestuursovereenkomst, ingestemd met de Notitie Reikwijdte en Detailniveau Duurzame Polder en de procesaanpak voor het project Duurzame Polder. Hierin is opgenomen dat de raad wordt geïnformeerd over de Tussenrapportage en daarbij wordt geconsulteerd over de varianten. Met deze Discussienotitie geven we invulling aan deze afspraak. Ontwerpend onderzoek In september 2022 is het ontwerpend onderzoek voor de Duurzame Polder gestart. Bij belangenorganisaties, eigenaren en bewoners zijn eerst de kansen, waarden en aandachtspunten opnieuw getoetst (na eerdere sessies in 2019). Met deze input heeft het ontwerpbureau vier ‘denkrichtingen’ voor de polder geschetst met daarin elk vier windturbine-invullingen. Deze ontwerpvarianten waren in januari en februari 2023 op tentoonstellingen te bezichtigen en schriftelijk te becommentariëren (via reactie-formulieren en online). In dezelfde periode stonden de ontwerpvarianten centraal in een reeks bewonersavonden, waar ook reacties zijn opgehaald. Op basis van alle ingebrachte reacties zijn 8 extra varianten toegevoegd. Het resultaat hiervan is een Tussenrapport, waarmee een breed pallet aan mogelijke varianten voor de inrichting van de polder is geschetst (zie bijlage 1).

Daarbij is rekening gehouden met de bestuurlijke kaders, maar ook ‘buiten de lijntjes gekleurd’, omdat dat verplicht is voor de m.e.r. (milieueffectprocedure). Er zijn bijvoorbeeld varianten ontwikkeld die niet uitgaan van de bestuurlijke opgave van 16 turbines en varianten die niet uitgaan van de 1 of 2 km-zone. In het rapport zijn dus nadrukkelijk de hoeken van het speelveld opgezocht. Het MER-bureau heeft de 16 varianten ontworpen aan een ‘quick scan’ om globaal de milieueffecten in beeld te brengen (zie bijlage 2). Het is een eerste milieuverkenning, vooruitlopend op het MER, dat in de volgende fase van het ontwerpend onderzoek zal worden opgesteld. Status in proces / discussienotitie Op dit moment willen we in het kader van zorgvuldigheid input verzamelen bij de gemeenteraden (formeel is dit niet verplicht). We vragen u nu niet om te kiezen, maar in de volle breedte opmerkingen te geven op alle varianten. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentieadres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

We werken dus van grof naar fijn. Op die manier kunnen we, op basis van de input van uw raad, en in samenspraak met belangenorganisaties toewerken naar ca. 4 of 5 varianten die we in de MER kunnen onderzoeken (naar verwachting rond de zomer). Het MER leidt uiteindelijk naar een voorkeursalternatief (VKA) dat ter vaststelling aan uw raad wordt voorgelegd. Het VKA wordt de basis voor de vergunningverlening van de windturbines. Probleemstelling De 1e fase van het ontwerpend onderzoek Duurzame Polder is afgerond. Het resultaat is vastgelegd in een tussenrapport. Daarin staat: welke kansen, waarden en aandachtspunten in het najaar van 2022 zijn opgehaald; welke vier ‘denkrichtingen’ met elk vier ‘varianten’ (in totaal 16) het ontwerpbureau heeft geschetst; hoe daar door belangenpartijen en bewoners op is gereageerd; welke 8 extra varianten naar aanleiding van die reacties zijn geschetst; Daarnaast is een quick scan milieu opgesteld waarin de denkrichtingen en varianten globaal op milieuaspecten zijn beschouwd. We willen uw mening vragen in twee blokken, zie verder onder ‘Vragen aan de raadscommissie’: 1. De aspecten die u van belang vindt voor de ‘trechtering’ naar een klein aantal varianten. 2. De vier denkrichtingen. Relevante besluitgeschiedenis

  

Raadsbesluit Duurzame Polder, 6 oktober 2020, regnr. 9841637 Raadsbesluit Regionale Energiestrategie, 18 mei 2021, regnr. 10876152 Bestuursakkoord van de gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026, 31 mei 2022, regnr. 11524587 www.s-hertogenbosch.nl Correspondentieadres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

 

Raadsinformatiebrief Notitie Reikwijdte en detailniveau en proces Duurzame Polder, d.d. 12 juli 2022, regnr. 13830860. Raadsinformatiebrief Zienswijzennota NRD en beantwoording adviezen NRD MER Duurzame Polder. regnr. 14757316

Vragen aan de raadscommissie In de bijeenkomsten willen we niet dat u al keuzes maakt voor denkrichtingen of varianten of dat u al veto’s over varianten uitspreekt. We willen u vragen stellen over twee aspecten van het Tussenrapport: 1. 2.

Het belang van de diverse afwegingscriteria De vier denkrichtingen

Ad 1. Vragen over het belang van de diverse afwegingsaspen Vorig jaar zijn de kansen, waarden en aandachtspunten voor de Duurzame Polder opgehaald als input voor het ontwerpend onderzoek. Daaruit zijn 14 thema’s gedestilleerd die belangrijk worden gevonden voor de toekomst van de polder. In onderstaande tabel staan ze in willekeurige volgorde. a. b.

Mist u belangrijke thema’s? Welke dan en waarom vindt u die zo belangrijk? Omdat alle thema’s ruimte in de polder claimen, zullen er keuzes moeten worden gemaakt. We willen weten welke thema’s u belangrijk vindt en waarom. We vragen u de thema’s aan te duiden die volgens u het belangrijkst zijn voor de toekomst van de Duurzame Polder. We merken www.s-hertogenbosch.nl Correspondentieadres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

hier overigens wel bij op dat bepaalde aspecten altijd moeten voldoen aan minimale wettelijke normen (zoals geluid).

Opwek van windenergie

Landbouw

(effecten op) Wonen

(effecten op) Gezondheid (o.a. geluid)

Natuur (o.a. weidevogels)

Landschap en ruimtelijke kwaliteit

Water en klimaatadaptatie

Verkeer

Bodem

Recreatie

Cultuurhistorie en archeologie

(effecten op) Overige bedrijven in de polder

Uitvoerbaarheid en financiële haalbaarheid

Andere kansen voor verduurzaming

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentieadres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Ad 2. Vragen over de denkrichtingen en de varianten a. b. c. d. e. f.

Wat waardeert u denkrichting 1 ‘een grootschalig hart’ en waarom? Wat waardeert u in denkrichting 2 ‘het wijde westen’ en waarom? Wat waardeert u in denkrichting 3 ‘een veelkleurig mozaiek’ en waarom? Wat waardeert u in denkrichting 4 ‘lange lijnen van oost naar west’ en waarom? Wat spreekt u aan in de 8 extra varianten en waarom? Mist u belangrijke elementen in de varianten voor de inrichting van de polder, zo ja welke?

Afwegingen en/ of scenario’s Hieronder treft u een samenvatting aan van het ‘Tussenrapport denkrichtingen en varianten’. 1. Denkrichtingen en varianten Op basis van de bestuurlijke kaders en de kansen, waarden en aandachtspunten zijn in interactie met belangenorganisaties vier denkrichtingen geschetst met elk vier plaatsingsvoorstellen voor windturbines, ‘varianten’ genaamd: variant 1 is met een type windturbine met 210 m tiphoogte; variant 2 is met een groter type windturbine met 260 m tiphoogte; variant 3 is eveneens met het grotere type windturbine met 260 m tiphoogte en gaat uit van extra energie opwek; variant 4 is een afwijkende ‘special’ die past bij de denkrichting. Onderstaand een beknopte hoofdbeschrijving per denkrichting. Deze zijn allen integraal van opzet. Voor een uitgebreidere beschrijving verwijzen we u naar het tussenrapport. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentieadres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Denkrichting 1 Denkrichting 1 ‘een grootschalig hart’ combineert en concentreert de meest zichtbare veranderingen in het hart van de polder. De grote maat en schaal is hier het uitgangspunt. De windturbines worden als één ruimtelijk cluster neergezet. De landbouw krijgt in dit hart van de polder alle ruimte voor innovatie. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentieadres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Denkrichting 2 Denkrichting 2 ‘het wijde westen’ geeft de polder verschillende gezichten. De landbouw ontwikkelt door in de hele polder. In het noordwesten, op de laagste (drinkwater)gronden komt een optimaal weidevogelgebied. De windturbines komen ten oosten en ten zuiden van dit gebied. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentieadres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Denkrichting 3 Denkrichting 3 ‘een veelkleurig mozaïek’ behoudt zoveel mogelijk de huidige waarden en laat veel verschillende vormen van gebruik toe met, naast en door elkaar. De windturbines worden geplaatst op plekken die dan overblijven, waar geen bijzondere waarden aan zijn toegekend. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentieadres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Denkrichting 4 Denkrichting 4 ‘lange lijnen van oost naar west’ borduurt voort op de lange lijnen tussen Oss en ’s-Hertogenbosch. Denk aan de spoorlijn in het zuiden, de Maas in het noorden en de Hertogswetering in de polder die aanleiding geeft voor een recreatieve route. De windturbines staan zoveel mogelijk in lijnen van oost naar west. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentieadres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

2. Reacties van belangenpartijen en bewoners De vier denkrichtingen met elk vier varianten zijn gedurende twee weken (eind januari en begin februari 2023) tentoongesteld in Oss en ’s-Hertogenbosch. Bezoekers konden hun reacties achterlaten op formulieren. Ook kon men online reageren. In deze twee weken zijn zes publieksbijeenkomsten georganiseerd op verschillende locaties rond de polder, drie in Oss en drie in ‘s-Hertogenbosch. Daar zijn aan ontwerptafels reacties gegeven. Ook zijn hier schriftelijke reacties op formulieren achtergelaten. De reacties zijn opgenomen in het verslag van de bijeenkomsten (opgenomen in het Tussenrapport). Denkrichting 1 ‘grootschalig hart’ wordt gewaardeerd vanwege de concentratie van de windturbines, de grote afstand tot de dorpen aan de Maas en de mogelijkheid voor intensieve agrarische functies rond de windturbines. Aandacht wordt gevraagd voor de overgang richting Nuland en Heeseind en het ‘klimaatbos’ dat bij de Groote Wielen wordt gewenst. Denkrichting 2 ‘het wijde westen’ wordt gewaardeerd om de ruimte voor weidevogels. De laagste plek wordt hiervoor logisch gevonden. Ook is men positief over de geordende windturbine-opstelling. Maar de bewoners van Lith en Lithoijen vinden dat de windturbines te dichtbij komen. Denkrichting 3 ‘een veelkleurig mozaïek’ roept uiteenlopende reacties op.

Sommigen waarderen de variatie en afwisseling in het landschap. Anderen vinden deze inrichting rommelig. Suggesties worden gedaan voor verbetering. Denkrichting 4 ‘lange lijnen van oost naar west’ wordt gewaardeerd vanwege de turbineopstellingen in lijnen. Dat oogt rustig en past in het landschap. Ook de kans om de Hertogwetering als recreatieve route te ontwikkelen spreekt aan. Sommige omwonenden zijn minder over deze denkrichting te spreken, omdat de turbines dichter bij hun woningen komen. Naast reacties op de denkrichtingen en varianten, is er ook gepleit voor: maximale opwek (verder kijken dan 2030, een rendabele businesscase en meer ruimte voor financiële participatie); maximale afstand tot woonkernen (vanuit het noorden worden de turbines naar het zuiden geduwd en andersom); goede aansluiting op de Osse Uitvoeringsagenda Westelijke Polder (het bod van de boeren, hoe zij hun toekomst zien); aandacht voor het transport over de smalle wegen voor de bouw en het onderhoud van de windturbines; www.s-hertogenbosch.nl Correspondentieadres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

-

aandacht voor maatregelen die overlast beperken van geluid en verlichting van de turbines.

3. Extra varianten De reacties op de 4 denkrichtingen en de 16 varianten leidden ertoe dat 8 extra varianten zijn geschetst. Ook de quick scan milieu waaraan de 16 varianten zijn onderworpen (zie punt 4) geeft daar aanleiding toe. De varianten komen voort uit verschillende invalshoeken: Volgend uit resultaten quick scan milieu: variant met geluidsnorm 47 dB zonder mitigatie Volgend uit resultaten quick scan milieu: variant met geluidsnorm 45 dB met mitigatie en met maximale energieopwek Wens tot extra afstand tot de kernen Groote Wielen en Nuland / Heeseind; variant met geluidsnorm 45 dB met mitigatie Wens om zoveel mogelijk afstand te houden van de Maasdorpen Wens tot meer orde in opstellingen windturbines (2 varianten) Wens tot het ontzien van bestaande eendenkooien Wens tot maximale opwek in zoekgebied windenergie 4. Conclusies quick scan milieu Het MER-bureau is pas geselecteerd toen het ontwerpbureau al bezig was. Het ontwerpbureau heeft met vuistregels gewerkt t.a.v. geluid en milieu. Om tijdig te weten in hoeverre de 16 ontwikkelde varianten uit milieuoogpunt mogelijk zijn, heeft het MER-bureau een quick scan toegepast op deze varianten. Onderstaande resultaten komen voort uit een globale milieuscan op hoofdlijnen. Het zijn indicatieve uitkomsten en hier kunnen nog geen definitieve conclusies aan worden verbonden.

Pas uit het MER zal blijken in hoeverre aspecten daadwerkelijk een belemmering blijken of niet. De 8 extra varianten zullen in de volgende fase van het ontwerpend onderzoek worden beoordeeld en zijn dus niet opgenomen in de onderstaande conclusies: Geluid Geluid is een belangrijk milieuaspect. Het MER-bureau heeft onderzocht in hoeverre de varianten haalbaar zijn bij www.s-hertogenbosch.nl Correspondentieadres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

verschillende geluidsnormen: 47 dB Lden met en zonder mitigatie, 45 Lden met en zonder mitigatie en 42 dB met mitigatie. 47 dB Lden was de norm in Nederland, maar deze is door een uitspraak van de rechter niet langer geldend als nationale norm. Op dit moment wordt gewerkt aan een nieuwe norm en zijn gemeenten vrij om hun eigen norm te bepalen. 42 dB Lden wordt in Oss gehanteerd bij windpark Elzenburg-De Geer. Met mitigatie wordt hier bedoeld: 3 dB reductie in het geluid van de turbine door een geluidsreducerende voorziening te treffen. Dit is in de regel een maximale reductie om de realisatie van een turbine financieel rendabel te houden. Voor wat betreft onderstaande resultaten is een belangrijke kanttekening dat het ontwerpbureau en het MER-bureau verschillende uitgangspunten hebben gehanteerd bij het inschatten van de minimale afstand tot geluidsgevoelige objecten. De inschattingen uit de quick scan zijn worst case en het zou dus kunnen dat in het ontwerptraject nog iets meer ruimte ontstaat doordat de geluidsberekeningen iets gunstiger uitvallen i. Uit de quick scan blijkt dat bij het hanteren van de minst strenge geluidsnorm (47 dB), en toepassing van mitigatie, alle varianten van de denkrichtingen mogelijk zijn (16 stuks). Indien echter geen mitigatie wordt toegepast, is geen enkele variant op voorhand geluidstechnisch mogelijk.

Hierbij zijn in elke variant 8 of meer turbineposities die overlappen met de geluidscontour en daarmee, zonder verdere mitigerende maatregelen, niet voldoen aan de norm. Bij ‘verdere mitigerende maatregelen’ kan gedacht worden aan bijv. iets te schuiven met turbines en/of woningen tot molenaarswoningen te bestempelen. Ook kan in het daadwerkelijke MER-onderzoek blijken dat de betreffende turbine toch net wel voldoet aan de norm (zie uitleg hiervoor). Het aanmerken als molenaarswoning, is overigens een maatregel waar strikte regels voor gelden. Dat doe je niet zomaar. Wanneer de strengere 45 dB norm wordt toegepast blijkt slechts 1 variant (variant 1 van denkrichting 4), met mitigatie (3 dB), mogelijk. Zonder de 3 dB mitigatie overlappen in elke variant minimaal 15 turbineposities met de geluidscontour. Daarnaast zijn er bij deze geluidsnorm van 45 dB 2 varianten, met mitigatie, waarbij er slechts 1 of 2 turbineposities zijn die niet aan de norm voldoen (varianten 1 van denkrichtingen 2 en 3). Bij de overige 13 varianten zijn er meer dan 6 turbineposities die niet voldoen aan de norm. Bij deze 15 varianten zouden verdere mitigerende maatregelen moeten www.s-hertogenbosch.nl Correspondentieadres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

worden toegepast om de varianten mogelijk te maken (zie voor voorbeelden beschrijving hiervoor). Bij toepassing van de nog strengere 42 dB norm inclusief mitigatie blijkt volgens de quick scan geen enkele variant mogelijk. Bij alle 16 varianten bevinden zich dan 16 tot 30 turbines binnen de minimale afstand tot geluidsgevoelige objecten. Weidevogels en andere beschermde diersoorten De quickscan maakt onderscheid tussen beschermde gebieden en beschermde soorten. De effecten op weidevogels worden beschouwd onder beschermde soorten omdat er geen provinciale weidevogelgebieden zijn vastgesteld binnen het zoekgebied. Met name in het zuidwesten en oosten van het zoekgebied zijn veel waarnemingen gedaan van beschermde vogels (waaronder weidevogels) en vleermuizen. Hoewel denkrichtingen 1, 2 en 4 met de positionering van windturbines rekening hebben gehouden met de aanwezigheid van weidevogels in het gebied, blijkt uit de quickscan dat voor geen van de varianten is uit te sluiten dat het windpark significant negatieve effecten heeft door verstoring en aanvaringsslachtoffers van beschermde vogels en vleermuizen. Aanvullend soortenonderzoek is nodig en zal worden uitgevoerd als onderdeel van de m.e.r.-procedure. Overige milieuaspecten De andere milieuaspecten zijn in wat mindere mate sturend.

Voor het thema natuur is op voorhand is niet te spreken van belemmeringen, omdat het wel of niet aan de orde zijn van een belemmering volgt uit aanvullend ecologisch onderzoek. De varianten en denkrichtingen zijn niet onderscheidend op de aandachtspunten vanuit externe veiligheid. Wat betreft defensie geldt: zowel het laagvlieggebied als de laagvliegroute vormen op voorhand geen belemmering, maar wel een aandachtspunt. Wat betreft water, liggen een aantal varianten binnen een grondwaterbeschermingsgebied, en een aantal niet. De ligging in een grondwaterbeschermingsgebied, is een aandachtspunt, omdat activiteiten in de bodem binnen dit gebied gebonden zijn aan voorwaarden. Dit is een aandachtspunt voor het vervolg. Aan de voorwaarden kan normaliter voldaan worden. Ligging in gebieden met verwachte archeologische waarden geldt als aandachtspunt voor alle varianten. Nader milieueffectonderzoeken in het MER moet uitwijzen of en in hoeverre nader (specifiek) onderzoek nodig is om effecten op archeologie te voorkomen. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentieadres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Alle varianten veroorzaken een slagschaduwcontour waarbinnen gebouwen met een woonfunctie liggen. Dit betekent dat voor alle varianten mitigerende maatregelen toegepast moeten worden om te kunnen voldoen aan de maximale slagschaduwduur die volgt uit het Activiteitenbesluit. Dit heeft effect op de business case, maar lijkt niet op voorhand onhaalbaar. 5. Integraal afwegingskader In de 1e fase van het ontwerpend onderzoek is een breed pallet aan mogelijkheden geschetst voor de inrichting van de Duurzame Polder. In totaal zijn 16 + 8 mogelijke inrichtingsvarianten opgesteld. In deze varianten zijn verschillende invalshoeken gekozen om het gebied te ontwikkelen. Dat is gebeurd met een integrale bril en aandacht voor alle kansen en waarden van het gebied. Onderzocht is wat in theorie mogelijk is (op basis van wet -en regelgeving). Daarbij is ook buiten bestaande bestuurlijke kaders gekeken. Op die manier is het brede veld aan mogelijkheden in beeld gebracht voor belangenpartijen en bewoners, maar ook voor uw raad. Om van de veelheid aan varianten tot een handzaam aantal varianten voor het MER te komen, willen we in samenspraak met de omgeving een integraal afwegingskader opstellen, nadat uw raad daarvoor de nodige input heeft geleverd. Het MER-bureau zal de expertise inbrengen voor de hardere afwegingscriteria op milieugebied (op basis van wet- en regelgeving en jurisprudentie).

De ‘zachtere’ afwegingscriteria zullen eerst door u, en voortbordurend daarop met alle stakeholders, worden geformuleerd. Waar nodig vragen we extra input van andere experts. Met het afwegingskader willen we op een transparante manier komen tot circa vijf varianten voor het MER. Duidelijk moet zijn waarom bepaalde varianten zijn afgevallen en waarom bepaalde varianten zijn geselecteerd voor nadere uitwerking voor het MER. Middels een raadsinformatiebrief wordt u te zijner tijd hierover geïnformeerd.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentieadres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Kanttekeningen en risico’s Uw mening over de afweging van de varianten is belangrijk voor het vervolg van het ontwerpend onderzoek. Er zijn veel (deels tegenstrijdige) belangen te behartigen. Er zijn bewoners die zo min mogelijk windturbines in de polder willen en de turbines ver van de bestaande bebouwing geplaatst willen zien. Andere mensen zien de polder juist als de belangrijkste plek in de regio voor duurzame energieopwek. Zij geven verder te kennen dat zij financieel willen participeren en daarmee eigenaarschap gaan ervaren voor de turbines in hun omgeving. Het begrijpelijk dat de initiatiefnemers die de windparken willen ontwikkelen (waaronder eigenaars in het gebied) voldoende windturbines willen kunnen plaatsen om hun investeringen terug te kunnen verdienen. Ook is voldoende ‘verdiencapaciteit’ belangrijk om de gemeenschap (bijvoorbeeld via een omgevingsfonds) mee te kunnen laten profiteren. Het is begrijpelijk dat de agrarische ondernemers die vernieuwend voort willen gaan, de ruimte krijgen om duurzaam voort te bestaan. Tenslotte is het begrijpelijk dat de natuurbelangenorganisaties aandacht vragen voor de bijzondere kwaliteiten van de polder.

De opdracht voor de Duurzame Polder is ervoor te zorgen dat voor 1 januari 2025 vergunning kan worden verleend voor de voor de polder gestelde energieopgave, waarbij de samenhang met andere waarden en belangen in ogenschouw wordt genomen, waardoor een integrale gebiedsontwikkeling plaatsvindt. Een risico vormt verder de geluidsnormering die op nationaal niveau momenteel in de maak is. De uitkomst hiervan is een wettelijke verplichting die minimaal gehanteerd moet worden. De gevolgen hiervan zijn nog niet bekend. Wel worden er nu varianten met een strenge geluidsnormering (42 dB Lden) inzichtelijk gemaakt, welke naar verwachting strenger zal zijn dan de nieuwe geluidsnorm. Nadat de nieuwe geluidsnormen bekend zijn, zal hier rekening mee gehouden gaan worden. Hoogachtend, www.s-hertogenbosch.nl Correspondentieadres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Burgemeester en wethouders van ‘s-Hertogenbosch, De gemeentesecretaris,

De burgemeester,

drs. B. van der Ploeg

drs. J.M.L.N. Mikkers

Bijlagen 1. Tussenrapport Denkrichtingen en varianten Duurzame Polder 2. Quick scan Duurzame Polder

Registratienummer Commissie Portefeuillehouder Sector/Afdeling Inlichtingen

14772225 Bedrijvigheid 17 april 2023 M.J.J. van der Geld SO/ROS J.M.H. Helming j.helming@s-hertogenbosch.nl

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentieadres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

i

Het ontwerpbureau heeft breed aanvaarde vuistregels gebruikt (onderbouwd door een

eenvoudige berekening) bij het zoeken naar zoveel mogelijk verschillende mogelijkheden voor plaatsing van de windturbines (‘best case’).De quick scan van het MER-bureau gaat juist veiligheidshalve uit van een ‘worst case’ benadering. Het MER-bureau gaat bijvoorbeeld uit van een harde ondergrond, wat leidt tot een grotere afstand voor geluid. In de volgende fase zal zowel in het ontwerpend onderzoek als in het MER het detailniveau toenemen. Het MERbureau zal een aangepaste berekening van de minimale afstand tot geluidsgevoelige objecten uitvoeren, uitgaande van een gemengde en meer zachte en geluidsabsorberende ondergrond. Dit zal naar verwachting een grotere ontwerpvrijheid (‘schuifruimte') bieden. De minimale afstand hangt niet alleen van de ondergrond af, maar ook van bijvoorbeeld het type windturbine (luid of stil), de opstelling van de windturbines en het al dan niet toepassen van mitigatie voor geluid. Rekenen en tekenen (ontwerpen) zal in de volgende fase in samenhang plaats vinden.