Discussienotitie concept VKA Duurzame Polder

Discussienotitie Registratienummer

15940416

Commissievergadering

Bedrijvigheid: 18 maart 2024 / Omgeving: 19 maart 2024

Onderwerp

Concept Voorkeursalternatief Duurzame Polder

Bestuurlijke boodschap Op 19 januari 2024 is het concept Voorkeursalternatief (VKA) voor de Duurzame Polder vrijgegeven. Dit is een belangrijke stap om te komen tot opwek van grootschalige windenergie in de Duurzame Polder tussen Oss en ‘s-Hertogenbosch. Met deze beoogde energie-opwek versnellen we de energietransitie, zodat we als gemeente ’s-Hertogenbosch in 2045 klimaatneutraal kunnen zijn. We blijven met het concept VKA binnen uw kaders (afstand van 1 km tot de bebouwde kom en 16 windturbines). Over het concept VKA hebben we de mening van omwonenden en belangenorganisaties gevraagd om de reacties vanuit de omgeving op te halen. We willen nu graag uw mening hierover ophalen. Aanleiding nog op te stellen raadsvoorstel

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

We werken al enkele jaren aan het project Duurzame Polder. De vrijgave van het concept VKA is een eerste stap om te komen tot een raadsbesluit over het VKA. Het is het streven om in oktober 2024 uw raad het definitieve VKA ter besluitvorming voor te leggen. We werken hard aan onze duurzaamheids- en klimaatdoelstellingen. Dat doen we onder andere door in te zetten op energiebesparing c.q. het verminderen van de energievraag bij woningen, bedrijven en instellingen en door het opwekken van grootschalige duurzame energie op eigen grondgebied mogelijk te maken. Wij willen actief en concreet werken aan de overgang (transitie) van fossiele energie naar hernieuwbare energie. Daarmee leveren we onze bijdrage aan het zoveel mogelijk voorkomen van klimaatverandering. Want hoe langer we wachten, hoe groter de negatieve gevolgen voor ons worden. Met het concept VKA (zie bijlage 1) hebben we zo goed mogelijk rekening gehouden met alle kaders en belangen en daar een balans in gevonden. We informeerden uw raad eerder al met de Raadsinformatiebrief “Concept Voorkeursalternatief Duurzame Polder”, van 16 januari 2024 over het concept VKA. De afgelopen tijd was er ruimte voor omwonenden en belanghebbenden om hier opmerkingen en meningen over te geven. Dit was de laatste fase van de participatie/omgevingsdialoog.

Het volgende moment waarop de omgeving inbreng kan leveren, is door zienswijzen in te dienen tijdens de terinzagelegging van het Ontwerp Programma (zie hieronder). Met deze discussienota vragen we nu de mening van uw raad, waarbij we de opgehaalde input bij de omgeving ook aan uw raad meegeven, conform onze eerdere toezegging. We zullen al deze input meenemen bij ons voorstel voor de besluitvorming op het VKA door uw raad in het najaar 2024. Ter toelichting, is het van belang te beseffen dat het voorliggende concept VKA een richtinggevend document is. Het geeft de ruimtelijke kaders en principes voor een concreet windproject, maar bepaalt niet het concrete aantal turbines dat geplaatst gaat worden of bijvoorbeeld zaken als molenaarswoningen. Wel wordt het maximaal aantal turbines en de minimum en maximum hoogte van de turbines vastgelegd. Uiteindelijk zullen initiatiefnemers binnen deze kaders een vergunningsaanvraag moeten voorbereiden, samen met een zogenaamd Project-MER. Deze fase start nadat uw raad besloten heeft over het VKA (naar verwachting oktober 2024). Toelichting werkwijze www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Met deze discussienotitie vragen we uw reactie over het concept Voorkeursalternatief voor de Duurzame Polder. We leggen uw raad hier een aantal vraagstukken voor. We vragen uw raad hierover van gedachten te wisselen in de raadscommissie Omgeving. Uw reacties en aandachtspunten geven ons verdere richting aan het VKA. Het VKA maakt deel uit van het (planologisch) instrument Programma onder de Omgevingswet. Het Programma Duurzame Polder wordt het kaderstellende document voor (wind)initiatieven in het gebied, gebaseerd op een integrale gebiedsontwikkeling. We betrekken uw reacties dan ook bij de afronding van het Ontwerp Programma. Het ontwerp Programma, inclusief VKA, en met het Plan-MER, leggen we begin mei 2024 ter inzage. Vervolgens zullen wij eventuele zienswijzen hierover beantwoorden en naar verwachting het definitieve VKA Duurzame Polder in oktober 2024 aan uw raad voorleggen. Aansluitend stemmen wij in met het definitieve Programma Duurzame Polder, inclusief definitief VKA (vaststelling Programma is bevoegdheid college). Daarna volgt de vergunningsfase, waarin uw raad een bindend adviesrecht heeft. Probleemstelling In het concept VKA staat welke richting wij zien voor de ontwikkeling van de Duurzame Polder. Het voldoet aan de kaders die uw raad eerder gesteld heeft.

We willen, met het oog op de besluitvorming op het definitieve VKA, graag weten of uw raad het met ons eens is dat uw kaders goed zijn verwerkt in het concept VKA. Ook zijn we benieuwd of uw raad nog zaken mist en of uw raad ook vindt dat de optie van het behoud van het huidige ganzen -en smientengebied afvalt. Relevante besluitgeschiedenis Raadsbesluit Vaststelling Visie energielandschap, 7 juli 2020, reg.nr. 9693101 Raadsbesluit Duurzame Polder, 6 oktober 2020, reg.nr. 9841637 Raadsbesluit Regionale Energiestrategie 1.0, 18 mei 2021, reg.nr. 10876152 Raadsbesluit Bestuursakkoord van de gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026: “Slagkracht en ambitie, met lef en energie de toekomst in”, 31 mei 2022, reg.nr. 11524587  Discussienotitie Denkrichtingen en varianten inrichting Duurzame Polder, 17 april 2023, reg.nr. 14772225  Raadsinformatiebrief MER-varianten en proces Duurzame Polder, 5 september 2023, reg.nr. 15176862    

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

 Raadsinformatiebrief Concept Voorkeursalternatief Duurzame Polder, 16 januari 2024, reg.nr. 15735306 Vragen aan de raadscommissie 1. 2. 3.

Bent u het met het college eens dat uw kaders zorgvuldig zijn ingepast in het concept VKA? Vindt u dat er nog iets ontbreekt in het concept VKA? Bent u het met het college eens dat de optie van volledig behoud van het huidig ganzen en smientengebied afvalt?

Afwegingen en/ of scenario’s 1. Het concept VKA Duurzame Polder voldoet aan de kaders van uw raad Het concept VKA (zie bijlage 1) is opgebouwd aan de hand van het ontwerpend onderzoek, participatie en de Plan-MER (zie bijlage 2). Uit het concept VKA blijkt dat kan worden voldaan aan de door uw raad meegegeven kaders. De afstand van minimaal 1 km van de windturbines tot aan de bebouwde kom van omliggende kernen kan worden gehandhaafd. Er wordt voldaan aan het uitgangspunt om de energietransitie te versnellen door als gemeente klimaatneutraal te zijn in 2045. Dit doen we door de opgave naar voren te halen en nu meer op te wekken dan de huidige RES-opgave. Daarnaast kunnen binnen het concept VKA 16 windturbines worden gerealiseerd, mits initiatiefnemers hiervoor een passend plan indienen en voldoen aan de gestelde voorwaarden. De nieuwe landelijke afstandsnorm die in 2025 mogelijk in werking treedt (zie kopje Risico’s) kan hierbij nog wel voor een belemmering zorgen. Ook wordt de ontwikkeling van windenergie begeleid met een integrale gebiedsontwikkeling en wordt ingezet op een eerlijke lusten -en lastenverdeling (financiële participatie). Een aantal factoren, waaronder natuur en defensie, wordt de komende tijd nog verder onderzocht en overlegd met diverse partijen.

Deze aspecten nemen we mee in het definitieve VKA dat ter besluitvorming aan uw raad wordt voorgelegd (naar verwachting oktober 2024). 2. 1.

Met de gemaakte keuzes in het concept VKA is er een evenwichtige belangenafweging gemaakt Aan de bestuurlijke opgave van de energie-opwek wordt voldaan: in ‘s-Hertogenbosch kunnen 16 windturbines worden neergezet. Met het grootste type T2 kan dit alleen niet in een landschappelijk aanvaardbare opstelling www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

(uitgaande van situatie zonder molenaarswoningen). Met 16 type T1 (het minst hoge type) kan dat wel, maar wordt in dat geval echter niet ‘meer dan de RES-opgave’ opgewekt. T1 is de ondergrens en T2 is de bovengrens waar het concept VKA ruimte voor biedt.

Concept Voorkeursalternatief 2.

Voor de woningen in de polder wordt gestreefd naar een waarde voor geluid van 45 dB Lden en een grenswaarde van 47 dB Lden (beide waarden zijn naar verwachting mogelijk via 3 dB mitigatie). Daarnaast wordt zoveel mogelijk www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

3.

4.

5.

vastgehouden aan de bovenwettelijk door de raden ingestelde 1 en 2 km-afstanden tot de kernen. De 1 km afstand als voorwaarde in ’s-Hertogenbosch kan overal gehandhaafd blijven, waardoor een geluidsbelasting van maximaal 42 dB Lden voor de woningen in de bebouwde kom wordt behaald. De natuurwaarden worden zoveel mogelijk ontzien, door het noordelijk/noordwestelijk deel van het gebied zoveel mogelijk vrij te houden. Het door de provincie aangewezen ganzen- en smientengebied wordt echter niet volledig behouden. Er moet onderzocht worden of verplaatsing hiervan mogelijk is en waar compensatie gerealiseerd kan worden. Ook vindt nog aanvullend natuuronderzoek plaats, om meer inzicht te krijgen in de haalbaarheid van het concept VKA. Er wordt een landschappelijk aanvaardbaar plan gerealiseerd via een concentratie van turbines in een duidelijk afgebakend deel van de polder. Voor ’s-Hertogenbosch is het uitgangspunt een landschappelijk aanvaardbare opstelling met maximaal 16 turbines (bijv. grid of zwerm), waarbij ‘meer dan de RES-opgave’ wordt opgewekt. Uitgaande van een situatie zonder molenaarswoningen en zonder de mogelijk nieuwe landelijke afstandsnorm (zie kopje Risico’s), lijkt er ruimte te zijn voor 14 turbines van het grootste type (T2), in een landschappelijke aanvaardbare opstelling. Het is aan initiatiefnemers om te kijken of meer dan 14 turbines mogelijk zijn (via bijv.

iets kleinere en stillere types of molenaarswoningen), echter tot maximaal 16 turbines, en uiteraard uitgaande van de dan geldende wet -en regelgeving en onderzoeken. Onderdeel van het VKA zijn ruimtelijke gebiedsperspectieven, waardoor een integrale gebiedsontwikkeling plaatsvindt.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Voorbeeldopstelling zwerm Voorbeeldopstelling grid 3. Laten afvallen optie volledig behoud huidig ganzen -en smientengebied en bestuurlijke toezegging In de raadsvergadering van 6 oktober 2020 over de Duurzame (Rosmalense) Polder, heeft wethouder van der Geld een toezegging gedaan dat uw raad nog, in besluitvormende zin, aan zet komt met betrekking tot de verschillende scenario’s. Het concept VKA is opgesteld aan de hand van de kaders van uw raad en de gemeenteraad van Oss. Er zijn daarbij drie opties opgesteld, waarvan twee opties op het grondgebied van Oss liggen. Binnen de kaders van uw raad zijn voor het grondgebied van ‘s-Hertogenbosch niet veel andere keuzes mogelijk dan waar het concept VKA nu vanuit gaat. Het betreft alleen de optie ‘Volledig behoud van huidig foerageer -en rustgebied ganzen en smienten’ (zie figuur op de volgende pagina). Deze optie wordt niet voorgesteld, omdat dan het kader van de gewenste opwek niet gehaald wordt, maar ook omdat er door ecologen wordt getwijfeld aan het nut van het vrijhouden van dit gebied voor de ganzen en smienten. Mogelijk worden deze dieren dan alsnog verstoord door de aanwezige turbines. Uiteraard kan uw raad hier nog een zelfstandige afweging in maken. Op basis van de gehele belangenafweging stellen we voorliggend concept VKA voor.

We verwijzen ook naar p.52 en 53 van de Ontwerptoelichting VKA, Duurzame Polder (zie bijlage 1). Daarnaast gaat het voorliggende concept VKA ook al uit van bepaalde keuzes. Dit betreft o.a. het uitgangspunt in www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

het VKA van maximaal 16 windturbines, maar ook om de keuze voor het aanhouden van de 1 km afstand van de windturbines tot de bebouwde kom, waardoor een geluidsbelasting van maximaal 42 dB Lden in de kernen wordt behaald. Voor de individuele woningen in de polder wordt verder gestreefd naar een geluidsbelasting van maximaal 45 dB Lden met een grenswaarde van 47 dB Lden. Daarnaast is uitgangspunt in het concept VKA om de natuurwaarden zoveel mogelijk te behouden, waardoor gekozen is om het noordwestelijk deel van de polder vrij te houden van windturbines. We beschouwen de genoemde bestuurlijke toezegging met betrekking tot de verschillende scenario’s, als afgedaan, zodra dit concept VKA met het niet kiezen voor de optie van volledig behoud van het ganzen en smientengebied in oktober 2024 aan uw raad wordt voorgelegd ter besluitvorming.

Optie volledig vrijhouden van huidig foerageergebied voor ganzen en smienten www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

4.

Reacties bij belangenorganisaties en omwonenden over concept VKA: wisselend, maar over algemeen veel zorgen en bezwaren

Algemeen Op 19 januari 2024 is het concept VKA Duurzame Polder vrijgegeven, met de bedoeling hierover reacties over op te halen bij de omgeving, diverse organisaties en bij uw raad. Het brede publiek kreeg de mogelijkheid om van 19 januari t/m 5 februari 2024 via een online consultatie-tool opmerkingen en reacties in te dienen. Een groot aantal mensen heeft tijdens de periode van de online consultatie een reactie achtergelaten: 1.230 personen (grootste deel uit gemeenten Oss en ’sHertogenbosch) bezochten de online omgeving om het concept Voorkeursalternatief te bekijken en te beoordelen. Het rapport van deze consultatie is opgenomen in bijlage 3. Dit is nog niet het volledige rapport van de consultatie. Het deel over de koppelkansen is hierin nog niet opgenomen en wordt z.s.m. beschikbaar gesteld via www.duurzamepolder.nl. Ook was er op 24 januari 2024 een atelier met belangenorganisaties om hen te informeren en hun meningen over het concept VKA op te halen. Daarnaast waren er inloopmomenten op 29 en 30 januari 2024 in Oss en Rosmalen en was er een avond voor dorps -en wijkraden op 5 februari 2024, om te informeren, te luisteren en vragen te beantwoorden. De verslagen van deze bijeenkomsten, alsmede een nagezonden reactie van een natuurorganisatie, zijn voor uw informatie opgenomen als bijlage 4 bij deze Discussienotitie. We verwijzen uw raad ook naar bijlage 5.

Hierin zijn de gespreksverslagen van de spreekuren met belangenorganisaties opgenomen, die wij eind 2023 hebben georganiseerd om input op te halen voor het toen nog op te stellen concept VKA. Conclusie afronding participatieproces en reflectie op reacties consultatie en bijeenkomsten concept VKA Voor de inrichting van de Duurzame Polder tussen Oss en 's-Hertogenbosch is vanaf 2022 ontwerpend onderzoek, milieueffectonderzoek en een uitgebreid participatieproces met belangenorganisaties en omwonenden uitgevoerd (en in de fase daarvoor vond vanaf 2019 al participatie plaats). We informeerden uw raad daar eerder al over. De laatste stap van de participatie was de hierboven beschreven online-consultatie over het concept VKA. We zien dat deelnemers de online consultatie hebben aangegrepen om kritiek te uiten over de keuze voor de Duurzame www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Polder als gebied voor plaatsing van windturbines in het algemeen, over hoe bij de besluitvorming is omgegaan met hun inbreng en over onderdelen van het gekozen voorkeursalternatief. Naast de algemene kritiek zijn veel antwoorden ingegeven door persoonlijke belangen, zoals de nabijheid tot de eigen woonomgeving en door zorgen over leefbaarheid en gezondheid. Daar tegenover staat een klein aantal ondersteunende opmerkingen. Uit de consultatie blijkt geen duidelijke steun voor het voorkeursalternatief en geen duidelijke voorkeuren voor keuzes die daarbinnen nog gemaakt kunnen worden. Het is eerder de "minst slechte oplossing” uitgaande van het besluit dat er windturbines geplaatst worden. Het is duidelijk dat er veel zorgen leven bij omwonenden over het concept VKA voor de Duurzame Polder. We hebben begrip voor deze zorgen. We houden daar zoveel mogelijk rekening mee in het VKA. We zijn ons bewust van de impact van een initiatief voor een grootschalig windpark en de gevolgen daarvan voor de leefomgeving van bewoners. Tegelijkertijd levert dit project een belangrijke bijdrage aan de versnelling van de energietransitie, als uitvoering van uw kaders, om in 2045 als gemeente klimaatneutraal te zijn.

De mogelijkheid om een aantal van de zorgen van omwonenden weg te nemen is beperkt, aangezien het vaak gaat over de uitvoering van politieke besluiten, zoals de besluiten over 16 windturbines / het klimaatneutraal zijn in 2045 en het verschil in de 1 en 2 km afstandsnormen. De afstand van 1 kilometer tot de bebouwde kom helpt bij het creëren van een relatief lage geluidsbelasting in de omliggende kernen. Het vergroten van deze afstand, zoals in Oss 2 km, betekent echter dat de beoogde opwek niet behaald kan worden. In lijn met uw raadsbesluit, gaan wij in gesprek met de gemeente Oss over het verschil in de afstandsnormen. Over de uitkomst van dit gesprek zullen wij uw raad informeren. De zorgen over aspecten als geluid, integraliteit, defensie, natuur, gezondheid, slagschaduw en uitzichthinder zijn ook prominent. Zoals benoemd bij Afweging 2 is door de gemaakte keuzes in het concept VKA, met elk belang zo goed mogelijk rekening gehouden. Uiteindelijk moeten daarnaast de plannen bij een concrete vergunningsaanvraag uiteraard voldoen aan de geldende wet -en regelgeving. Via het Programma wordt de integrale gebiedsontwikkeling verder geborgd. Kanttekeningen en risico’s 1.

Risico’s www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Algemeen Bij de vormgeving en opstelling van het definitieve VKA spelen nog diverse risico’s, die we hier kort benoemen. Het gaat in ieder geval om de aspecten netcapaciteit, natuur, nieuwe concept afstandsnormen tot woningen en mogelijke beperkingen vanuit Defensie (laagvlieggebied en radarverstoring). Netcapaciteit Op het gebied van netcapaciteit is er het streven om bij Tennet of Enexis de aansluiting te krijgen. We stemmen momenteel ambtelijk en bestuurlijk af met de provincie en de netbeheerders om hierover tijdig afspraken te maken. Ten behoeve van de Duurzame Polder is in het Provinciaal Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat (PMIEK) een verkenning naar de benodigde energie-infrastructuur in de regio ‘s-Hertogenbosch-Oss opgenomen als geprioriteerd project. Natuur Op het gebied van natuur worden nog nadere onderzoeken uitgevoerd, waarvan de resultaten Q1/Q2 2024 worden verwacht. Deze onderzoeken beïnvloeden mogelijk nog het concept VKA. Indien dat het geval is, zullen we uw raad daar over informeren en melden welke gevolgen dit kan hebben. Met dit nadere onderzoek krijgen we meer inzicht op de haalbaarheid op natuur van dit concept VKA. Nieuwe landelijke afstandsnormen tot woningen De door uw raad ingestelde afstandsnorm voor de windturbines bedraagt 1 km tot aan de bebouwde kom.

Er zijn onlangs nieuwe landelijke concept afstandsnormen gepubliceerd, die stelt dat een afstand van twee keer de tiphoogte van de windturbines tot aan individuele woningen moet worden aangehouden. Uitgaande van het hoogste type (T2) windturbine, gaat dit om maximaal 522 meter. Bij kleinere typen turbines wordt deze afstand vanzelfsprekend kleiner. De discussie over de nieuwe landelijke conceptnormen is nog gaande. De normen worden op z’n vroegst vanaf juli 2025 van kracht en hebben mogelijk gevolgen voor de te realiseren energie-opwek. Er zouden minder of lagere turbines mogelijk zijn dan nu in de voorbeeldopstellingen ingetekend. Hierdoor zou mogelijk niet meer volledig aan de kaders van uw raad kunnen worden voldaan. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Defensie Tot slot zijn we in gesprek met Defensie over het concept VKA, over de vraag of dit concept VKA voldoende werkbaar is voor Defensie, gelet op de invloed ervan op het aanwezige laagvlieggebied en de radarverstoring. Onlangs hebben wij uw raad met een raadsinformatiebulletin ook geïnformeerd over het feit dat wij als gemeente een zienswijze hebben ingediend op de NRD voor de MER die Defensie gaat opstellen in het kader van het Nationaal Programma van Defensie. Conclusie Het is de planning dat uw raad in oktober 2024 zal besluiten over het VKA. Op dat moment zal duidelijk (moeten) zijn of c.q. in hoeverre bovenstaande aspecten, zoals defensie en natuur, van invloed zijn op de haalbaarheid en uitvoerbaarheid van het VKA en hoe daar door de gemeenten mee om wordt gegaan. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van ‘s-Hertogenbosch, De gemeentesecretaris,

De burgemeester,

drs. B. van der Ploeg

drs. J.M.L.N. Mikkers

Bijlagen 1. Ontwerptoelichting VKA Duurzame Polder, 18 januari 2024 2. Plan-MER Duurzame Polder, inclusief bijlagen, 12 januari 2024 3. Rapportage online consultatie concept Voorkeursalternatief, 20 februari 2024 4. Verslagen atelier belangenorganisaties (en 1 reactie), inloopmomenten en bijeenkomst dorp -en wijkraden (jan-feb 2024) 5. Verslag spreekuren november/december 2023 www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Registratienummer Commissie Portefeuillehouder Sector/Afdeling Inlichtingen

15940416 Bedrijvigheid: 18 maart 2024 / Omgeving: 19 maart 2024 M.J.J. van der Geld SO/ROS J.M.H. Helming j.helming@s-hertogenbosch.nl

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704