Discussienotitie BBOR

Discussienotitie Registratienummer

18072588

Commissievergadering

Bedrijvigheid/ 25 augustus 2025

Onderwerp

Discussienotitie Ontwikkeling nieuw Beleidsplan Beheer Openbare Ruimte

Bestuurlijke boodschap We staan voor een veilige, duurzame en uitnodigende openbare ruimte voor onze inwoners. Maatschappelijke ontwikkelingen en ambities hebben invloed op de beheer- en vervangingsopgaven. We vragen voor de uitwerking daarvan richtinggevende uitspraken van uw raad. Aanleiding nog op te stellen raadsvoorstel We werken aan een nieuw Beleidsplan Beheer Openbare Ruimte. We willen daarin ambities en doelstellingen meer concretiseren en meetbaar maken. Waarom een Beleidsplan Beheer Openbare Ruimte? Een zorgvuldig beheer en onderhoud van de openbare ruimte is van groot belang. Ten eerste vanwege het belang van de gebruikers (iedereen die gebruik maakt van de openbare weg, die een www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

bezoek brengt aan de binnenstad of speelt of beweegt in één van de parken). Dat de openbare ruimte belangrijk is voor het dagelijks leven, hebben we vooral in en na de coronaperiode gemerkt. De beperkingen die de pandemie met zich meebracht, hebben geleid tot een herwaardering van de openbare ruimte. Of het nu ging over het ‘ommetje’, sporten en yoga in het park, of simpelweg ontmoeten: het belang van de openbare ruimte is breder dan alleen ‘schoon, heel en veilig’. Daarnaast bedraagt de waarde van het totale areaal aan assets (wegen, bomen, groen, verlichting, etc.) ca. € 3 miljard. Daar moeten we zorgvuldig mee omgaan. Zowel in het continue beheer en onderhoud, maar ook in de vervangingsopgaven. Dus het financieel belang van een zorgvuldig beheer en onderhoud -in relatie tot onze opgaven en ambities- is minstens zo belangrijk. Binnen de huidige afspraken met uw raad is de beheeropgave (inclusief bijbehorend exploitatiebudget) gericht op de technische instandhouding van de verschillende assets. Het vitaliseringsbudget is bestemd voor de vervanging van kapitaalgoederen (of assets) na afloop van de technische levensduur. Binnen de bestaande budgetten en door het benutten van koppelkansen (werk met werk) is uiteraard (beperkt) ruimte om nieuwe ontwikkelingen door te voeren.

Het onderhouds- en vervangingsbudget is niet bedoeld voor het realiseren van ingrijpender beleidsmatige ingrepen. Hoewel de afspraak is om de investerings- en beheerkosten integraal in voorstellen mee te nemen, is het in de praktijk soms lastig om de (financiële) gevolgen van beleid voor de beheeropgave aan de voorkant inzichtelijk te krijgen. De inhoudelijke en financiële kaders voor het beheer en onderhoud worden door uw raad vastgelegd in het Beleidsplan Beheer Openbare Ruimte. Evaluatie BBOR Het huidige Beleidsplan Beheer Openbare Ruimte heeft een doorlooptijd van 10 jaar en loopt eind 2025 af. Vooruitlopend op de ontwikkeling van een nieuw beleidsplan hebben we het huidige beleidsplan door een externe partij laten evalueren. Deze is als bijlage bijgevoegd. In hoofdlijnen zijn de bevindingen en conclusies als volgt: www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704







Als strategisch document is het beleidsplan nog steeds actueel. Ambities en prioritering zijn in de opeenvolgende bestuursakkoorden aangescherpt en nader ingevuld door inhoudelijk beleid (bijv. ’s-HT Groen en Klimaatbestendig, Plan Water en Riolering). De strategische doelen in het beleidsplan kunnen naar aanleiding van ontwikkelingen worden aangescherpt en geconcretiseerd; De kwaliteit van de openbare ruimte is over het algemeen goed op orde, conform de vastgestelde technische beeldkwaliteit en inwonerstevredenheid. Daarbij wel de kanttekening dat de inwonerstevredenheid per wijk verschillen laat zien. De hoofdprincipes vanuit BBOR zijn zichtbaar in de uitvoering (o.a. biodiversiteit en duurzaamheidsmaatregelen); Er zijn belangrijke stappen gezet om tot een meer integrale afweging en prioritering m.b.t. beheer en onderhoud te komen (o.a. in Uitvoeringsprogramma Openbare Ruimte).

Verbeterpunten die uit de evaluatie komen:  Het beleidsplan heeft een lange doorlooptijd. De strategische doelen zijn niet altijd vertaald naar meetbare doelstellingen voor de middellange termijn. Daardoor is voortgangsbewaking, evaluatie en bijsturing lastig; voor raad en college en voor de organisatie;  Door de lange doorlooptijd van het beleidsplan is het lastiger om bij te sturen. De afwegingen die indertijd zijn gemaakt, zijn bovendien na een langere periode minder bekend.;  De programmatische en gebiedsgerichte aanpak van de vervangingsopgaven kan vanuit het UPOR nog versterkt worden. Naast de bevindingen vanuit de evaluatie zijn er verschillende autonome en Bossche ontwikkelingen van belang voor het toekomstig beheer van de openbare ruimte:  De impact van maatschappelijke opgaven, zoals leefbaarheid, gezondheid, een inclusieve en toegankelijke openbare ruimte, kunnen van invloed zijn op keuzen en prioritering; www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

    

De energietransitie en aanpak van de netcongestie brengt de komende jaren (nog meer) drukte in de onder- en bovengrond met zich mee; Inzet van nieuwe technieken (sensoring, datagestuurd beheer, toepassingen van AI-technieken) biedt nieuwe kansen; Doorontwikkeling van inwonersparticipatie, in relatie tot de nog te ontwikkelen participatieverordening, en het burgerberaad kan tot nieuwe inzichten leiden. Ook in de komende jaren moeten we rekening houden met krapte op de arbeidsmarkt. Dat geldt zowel voor onze aannemers als voor de eigen organisatie. Daarnaast moeten we als gevolg van mondiale ontwikkelingen rekening houden met onzekerheid in de ontwikkeling van prijzen en leveringszekerheid van materialen. Het sturen op technische beeldkwaliteit conform het huidige BBOR kent beperkingen, omdat dit niet altijd overeenkomt met de belevingswaarde van de gebruiker; in het kader van het nieuwe beleidsplan kunnen andere normeringen worden onderzocht.

We zien de bevindingen uit de evaluatie en de huidige ontwikkelingen als een goede basis om te komen tot een nieuw beleidsplan. De indertijd door uw raad vastgestelde strategische uitgangspunten zijn nog steeds actueel, maar inmiddels minder vrijblijvend. Denk daarbij aan de energietransitie, klimaatadaptatie, duurzaamheid en circulariteit. Dit vraagt om scherpere keuzes. Concretisering van ambities en doelstellingen helpen bij de prioritering van inzet van (financiële) middelen. Verder zien we de noodzaak om de scope te verbreden naar maatschappelijke opgaven (o.a. gezonde leefomgeving, ruimte voor ontmoeten, versterken sociale structuur). Ook brengen de vervangingsopgaven in combinatie met de transformatieopgaven grote uitdagingen met zich mee die voor de langere termijn nog niet scherp in beeld zijn. Dat vraagt om een andere betrokkenheid. Niet alleen van uw raad, maar evenzeer van stakeholders en inwoners. Toelichting werkwijze

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

We leggen u hier een aantal vraagstukken en dilemma’s voor. We vragen u in de raadscommissie hierover van gedachten te wisselen. Uw reacties nemen we mee bij het opstellen van het nieuwe Beleidsplan Beheer Openbare Ruimte. Met uw reacties voeren we een breder participatietraject uit, waarbij we input bij inwoners en andere stakeholders ophalen. Eind 2025 komen we bij u terug met een actualisatie van de analyse en doorkijk van het BBOR uit 2022, waarin we de uitkomsten van de bespreking van deze notitie meenemen. Met de uitkomst van dat gesprek kunnen we het nieuwe beleidsplan verder uitwerken, dat in de eerste helft van 2026 gereed zal zijn. Probleemstelling Op grond van de evaluatie streven we naar een beleidsplan met een looptijd voor de middellange termijn (vier jaar), waarbij we voor de vervangingsopgaven een programmatische doorkijk van een langere termijn nastreven. Voor het uitwerken van de kaders van het nieuwe beleidsplan willen we graag input vanuit uw raad. Dit is van belang omdat richtinggevende keuzes (financiële) consequenties kunnen hebben voor het dagelijks beheer en onderhoud (exploitatie) en de programmering van onze vervangingsopgaven (investeringsbudgetten). De vragen zijn bedoeld om richting te geven aan onze beheeropgaven in de komende periode.

Vastgesteld beleid, zoals bijvoorbeeld het Visiedocument Duurzaamheid, ’s-HT Groen en klimaatbestendig, de gebiedspaspoorten en Duurzame mobiliteit zijn voor ons een uitgangspunt om in het toekomstige beheerbeleid te vertalen.

Relevante besluitgeschiedenis

1. Beleidsplan Beheer Openbare Ruimte 2016-2025: https://s-hertogenbosch.raadsinformatie.nl/document/4556518/1/? connection_type=1&connection_id=2985953 www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

2. Analyse en doorkijk kwaliteit openbare ruimte 2022-2027: https://shertogenbosch.raadsinformatie.nl/document/11472300/1/c46d88e6-3875-4dfd-8ccf16803070e05d?connection_type=1&connection_id=6797873

Vragen 1.

Wilt u in het nieuwe beleidsplan de huidige technische beeldkwaliteit in stand houden of is er meer ruimte voor maatwerk, ook als dat leidt tot hogere kosten?

2.

Hoe kijkt u aan tegen dilemma’s die voortkomen uit inwonersparticipatie? Daarbij gaat het zowel om het stimuleren en faciliteren van bewonersinitiatieven als om de uitkomsten van participatie bij gebiedsgerichte vervangingsopgaven.

3.

Welke richting geeft u ons mee om in het nieuwe beleidsplan de vervangingsopgave te prioriteren in relatie tot de beleidsmatige ambities?

Afwegingen en/ of scenario’s 1.

Wilt u de huidige technische beeldkwaliteit in stand houden of is er ruimte voor meer maatwerk? Op grond van het huidige BBOR sturen we op technische beeldkwaliteit, conform de normen van CROW (basiskwaliteit niveau B met enkele A accenten voor plekken zoals de binnenstad en rond enkele winkelcentra). Tegelijkertijd is de inwonerstevredenheid (tweejaarlijkse meting) een maatstaf voor het succes van ons beheerbeleid. Hoewel de inwonerstevredenheid nog steeds op het gewenste niveau is, zien we een spanningsveld ontstaan. Daar waar bijvoorbeeld de staat van groenvoorziening in sommige wijken in technische zin voldoet, wordt deze door omwonenden als ‘sleets, saai www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

en schraal’ ervaren. Daarnaast is in het huidige beleid als uitgangspunt gekozen dat vervanging geen automatisme is; niet uit weelde, maar uit noodzaak. Daarom voeren we als het even kan levensduur verlengend onderhoud in plaats van vervangen. Het functionele gebruik voldoet dan aan de normen, maar de belevingswaarde voor de gebruikers neemt af. Eenzelfde dilemma doet zich voor bij het ecologisch beheer in het kader van meer biodiversiteit. Dit bereiken we nu grotendeels door extensief beheer (minder maaien, minder snoeien). Daarmee bereiken we het gewenste resultaat. Inwoners zien het belang van het stimuleren van biodiversiteit, maar sommigen moeten hieraan wennen en vinden deze vorm van beheer soms rommelig. Een andere vorm van ecologisch beheer is het actief zaaien van bloemen en kruidenmengsels. Aan deze vorm van beheer hangt echter een ander kostenplaatje qua onderhoud en vervanging. We vernemen daarom graag welke richting u ons meegeeft voor de uitwerking van het nieuwe beleidsplan: moeten we rekening houden met de huidige kwaliteitsnormen, of is er ruimte voor meer maatwerk vanuit de beleving van gebruikers van de openbare ruimte+, ook als dit leidt tot andere investerings- en beheerkosten? 2.

Dilemma’s inwonersparticipatie Hoewel momenteel het burgerberaad m.b.t. participatie gaande is en de uitkomsten daarvan zwaarwegend door de raad worden beoordeeld, willen we in opiniërende zin dit dilemma toch al aan u voorleggen. Het faciliteren van zelfbeheer en bewonersinitiatieven maken reeds onderdeel uit van het bestaande beleid. We zien verschillende succesvolle initiatieven, waar -naast het realiseren van de ‘groene’ doelen- de sociale cohesie in buurten op een laagdrempelige manier versterkt wordt. Ook waar het gaat om kleinschalige initiatieven, zoals geveltuintjes en adoptie van boomspiegels. Door het leggen van slimme verbindingen -bijvoorbeeld door het combineren van functies- zien we kansen om vanuit beheer direct bij te dragen aan een leefbare stad. Denk daarbij aan een voedseltuin bij een wijkcentrum (waar mogelijk) of een dierenparkje. Het is niet zo dat zelfbeheer geen beheer- of onderhoudskosten vergen. Er zijn ook initiatieven die op den duur verwateren. Naast klachten over de mindere beeldkwaliteit brengt dit herstelkosten met zich mee. Het ondersteunen en faciliteren van bewonersinitiatieven kost capaciteit en geld, bijvoorbeeld voor het beschikbaar stellen van materialen of www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

(groen)afval te verwijderen. Binnen de huidige middelen hebben we geen capaciteit om aan dergelijke vragen tegemoet te komen. We vragen daarom uw raad om een richtinggevende ambitie mee te geven om inwonersinitiatieven te stimuleren en te faciliteren. Binnen het opgavengericht beheer zijn beleidsmatige ambities zoals vergroening, klimaatadaptieve maatregelen een gezonde en leefbare omgeving, etc. uitgangspunten bij onderhoud en vervanging. Tegelijkertijd wordt de druk onder en boven de grond steeds groter. Denk aan de voorzieningen in het kader van de netcongestie (verdeelstations, trafohuisjes, etc.), vergroeningsopgaven, waterberging, voorzieningen in het kader van de energietransitie. Niet alles kan in de schaarse openbare ruimte, zeker niet in de naoorlogse wijken met een beperkte, veelal versteende openbare ruimte. Als de ambitie voor de groenopgave leidt tot vermindering van parkeerplaatsen in een wijk met al een hoge parkeerdruk, leidt dit tot bezwaren. De druk op de openbare ruimte en het realiseren van beleidsambities daarin vraagt om maatwerk en een andere aanpak. We willen bij grootschaliger vervangingsopgaven het omgevingsmanagement versterken, en waar mogelijk de omslag maken van ‘ontwerpen voor onze inwoners’ naar ‘ontwerpen met onze inwoners’.

We realiseren ons daarbij dat dit niet een kwestie is van ’de knop omdraaien’ en dat dit ook niet bij ieder vervangingsproject aan de orde is. De vraag aan uw raad is of het te voeren participatieproces met omwonenden ook mag leiden tot hogere kosten of een lager ambitieniveau als dit leidt tot een groter draagvlak. 3.

Welke richting geeft u ons mee om de vervangingsopgave te prioriteren?? Voor de vervangingsopgave werken we bij het Uitvoeringsprogramma Openbare Ruimte (UPOR) aan een gebiedsgerichte programmering voor de langere termijn. Daarbij zoeken we zoveel mogelijk aansluiting bij de plannen van derden (corporaties, nutspartijen, etc.) We voorzien de komende jaren een grote stedelijke opgave. Grootschalige ontwikkelingen, zoals bijvoorbeeld de woningbouw, verduurzaming de energietransitie, zijn op gebiedsniveau nog niet uitgewerkt, maar hebben wel invloed op de programmering en dus ook op de vervangingsinvesteringen. We kunnen onze planning afstemmen op deze ontwikkelingen, bijvoorbeeld door levensduur verlengend onderhoud. Maar aan het uitstellen www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

van vervangingen zit een ondergrens. Zowel wat betreft de fysieke kwaliteit als de belevingswaarde. De keerzijde is dat we over 10 – 20 jaar mogelijk vanuit nieuwe ontwikkelingen opnieuw aan de slag moeten. Naast extra overlast voor de omgeving kan dit ook leiden tot kapitaalvernietiging omdat assets voor afloop van de afschrijvingstermijn vervangen moeten worden. Voor de uitwerking van het beleidsplan willen we graag van uw raad weten welke richting u ons meegeeft waar het gaat om het prioriteren van de vervangingsopgave? Vindt u het acceptabel dat we grootschalige vervangingen uitstellen omdat beleidsmatige ontwikkelingen nog niet zijn uitgewerkt? Of moeten we het risico meenemen dat vervangingsprojecten op termijn kunnen leiden tot kapitaalsvernietiging en extra overlast, omdat deze voortijdig opnieuw vervangen moeten worden?

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van ‘s-Hertogenbosch, De gemeentesecretaris,

De burgemeester,

drs. B. van der Ploeg

drs. J.M.L.N. Mikkers

Bijlagen www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

1.Evaluatie Beleidsplan Beheer Openbare Ruimte 2016-2025. Registratienummer Commissie Portefeuillehouder Sector/Afdeling Inlichtingen

Bedrijvigheid 25 augustus 2025 R.J.J. Geers SB/SB/BEH & PROG OR/PROG L. Ottens l.ottens@s-hertogenbosch.nl,

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704