Discussienotitie ambitieniveau themajaar 2029

Discussienotitie Registratienummer

18119753

Commissievergadering

Bestuur: 28 augustus 2025

Onderwerp

Discussienotitie Ambitierichtingen voor themajaar 2029

Bestuurlijke boodschap 1629 vormt een ankerpunt in de geschiedenis van ’s-Hertogenbosch. In 2029 staan wij hierbij stil. In 2025 start de aanloop op weg naar 400 jaar beleg van ’s-Hertogenbosch en geven we invulling aan het ambitieniveau van dit themajaar. Aanleiding In de bijna 840-jarige geschiedenis van onze stad is de krijgsverrichting in 1629 een belangrijk geografisch en constitutioneel ankerpunt. 400 jaar later, op weg naar 2029 gaat het vooral om de vraag met welk doel we vandaag de gebeurtenissen in dat historische jaar centraal stellen? Bijna 400 jaar lang is de emotionele verbondenheid van de Bosschenaar bij de geschiedenis van zijn stad dusdanig groot, dat 1629 - naast een verdere historische duiding – interessant is om ook vandaag www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

verder en breder te ontleden. Hoe kijken we aan tegen dit cruciale moment in onze geschiedenis, wat heeft het betekend en wat heeft het ons in het samen even met elkaar gebracht? Dat vraagt in de opmaat naar het themajaar 2029 om reflectie: met stad, dorpen, wijken en regio kijken we welke weg we willen inslaan. Het themajaar 2029 valt binnen de bestuursperiode 2026-2030. In het nieuwe bestuursakkoord dient het uiteindelijke ambitieniveau en de financiële vertaalslag te worden vastgesteld. Hiervoor wordt al in dit jaar het eerste voorwerk verricht; de publieksstart in het najaar van 2025 moet gaan bijdragen aan de verdere bewustwording en de (gezamenlijke) ambitievorming. We zijn inmiddels in gesprek met verschillende instanties, verenigingen en betrokkenen om het haalbare niveau te beoordelen. Stad en regio voelen zich sterk verbonden met het themajaar, maar het besef is er ook dat een dergelijk themajaar een financiële vertaalslag heeft. Zo’n financiële investering kan smal of breed worden opgepakt. In het bestuursakkoord is opgenomen dat we deze stappen in deze coalitieperiode zetten. Via een raadsinformatiebrief en informeren & ontmoeten bent u al op onze weg meegenomen; via deze discussienotitie willen we met u het gesprek voeren over de verdere invulling van 2029.

Toelichting werkwijze Met deze discussienotitie geven we inzicht in drie ambitierichting voor het themajaar 2029. De binnenkort te starten projectorganisatie werkt deze verder uit, samen met instanties en betrokkenen. Een eerste aanzet van de drie ambitieniveaus vindt u in dit document. Via deze discussienotitie vragen wij u, om uw gedachten te delen over het ambitieniveau voor 2029. Probleemstelling Ambitieniveau: samen (via 2026) op weg naar 2029! In deze bestuursperiode zetten we de eerste stappen richting 2029. Dit hebben we afgesproken in het bestuursakkoord, en www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

in de afgelopen periode is er, ook samen met uw raad, stap voor stap vorm gegeven aan de opmaat naar 2029. Een beeldbepalend, onderscheidend themajaar (en de opmaat daarnaartoe) kost veel geld. Bij de keuze om te komen tot de realisatie van zo’n themajaar moet dat scherp op het vizier staan. Maar om te voorkomen dat uiteindelijk de financiële discussie domineert en overheerst, vliegen we het graag via het ambitieniveau aan: waarom willen we een themajaar en wat willen we daarmee? Dat open gesprek kan niet worden losgezien van de variatie aan ambitieniveaus en de financiële vertaalslag. De hieronder aangegeven drie ambitierichtingen geven een eerste impressie, en helpen uw raad en de stad om een beeld te krijgen hoe een themajaar ingericht zou kunnen worden. Voor de totstandkoming van het gewenste ambitieniveau hebben we de eerste stappen gezet en nemen we de tijd. We richten ons met de stad en regio dus op de nieuwe bestuursperiode 2026-2030. We beoordelen met elkaar wat haalbaar is en waar de (creatieve) spanwijdte ligt, om uiteindelijk te komen tot een visie op het themajaar, inclusief de (financiële) consequenties. Inmiddels is er vanuit de stad en regio volop activiteit richting het themajaar. De breedte van insteek van het themajaar 2029 vraagt om een zekere mate van inkadering: voor inhoud en financiën geldt dat niet alles kan én niet alles gewenst is.

In de dit jaar te vormen projectstructuur wordt op dit vlak professionele sturing gezet op de ambitiebepaling via een stuurgroep en een creatieve denktank. De varianten wordt in de stad geduid, verder uitgewerkt en betekenis gegeven.

Relevante besluitgeschiedenis 1. 2. 3. 4.

Convenant Samenwerking Linie 1629 (‘Samen op weg naar 2029’), in 2019 door de gemeenten SintMichielsgestel, Heusden, ’s-Hertogenbosch, Vught en de provincie Noord-Brabant. Antwoordbrief vragen ex. Art. 71 vragen fractie VVD over tijdig op weg naar 2029 (registratienummer 9023072). Bestuursakkoord 2022-2026. Slagkracht en ambitie Met lef en energie de toekomst in. Antwoordbrief vragen ex art. 71 fracties CDA en GroenLinks over herdenking 1629 (registratienummer www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

5. 6. 7.

079615064785) Raadsinformatiebrief Op Weg naar 2029 (registratienummer 16200698). Motie ‘Nu kwartiermaken voor 400-jarig beleg van ’s-Hertogenbosch. (raadsvergadering 4 juni 2024). Informeren en Ontmoeten. Beleg 400 jaar ’s-Hertogenbosch (10 maart 2025).

Vragen aan de raadscommissie 1.

Welk ambitieniveau vindt u passend bij het themajaar 2029?

Afwegingen en/ of scenario’s 1.

Uitgangspunten voor het themajaar 2029 Het vormgeven van het ambitieniveau voor 2029 is complex. De wensen, ideeën, creativiteit en mogelijkheden zijn groot. Het vinden van een afstemming tussen deze vele belangen, binnen een realistisch financieel kader, vraagt daarom om sturing én uitgangspunten. Wij vinden het belangrijk om uw raad hierin zo goed mogelijk bij te betrekken, en de mogelijkheid te geven hier ook uw visie op te geven. Daarom zijn de drie voor de hand liggende ambitierichtingen uitgewerkt, elk bekeken vanuit vier uitgangspunten voor 2029: maatschappelijke effecten, activering, bereik en duurzaam nalatenschap. Ook deze uitgangspunten hebben in uitwerking (per uitgangspunt kan gebalanceerd worden tussen een maximale of minimale variant) gevolgen voor de hoogte van de financiële investering.  Maatschappelijke effecten: de brede maatschappelijke effecten van 2029 op ’s-Hertogenbosch en omgeving in de aanloop naar 2029 en in 2029 zelf. Hierbij betrekken we ook de sociale en economische effecten.  Activering: in welke mate worden inwoners betrokken bij het herdenkingsjaar in activiteiten en evenementen, zowel als deelnemer of (mede)organisator van activiteiten of evenementen.

 Bereik: op welke schaalgrootte organiseren we 2029? Op wijk- of buurtniveau, grootstedelijk (’s-Hertogenbosch en www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704



de directe regio) of als landelijk aansprekend evenement. Duurzaam nalatenschap: wat zijn de blijvende effecten van 2029 op ’s-Hertogenbosch. Als college vinden wij het themajaar 2029 voor stad en regio ‘podiumwaardig’. Het zou onderscheidend moeten zijn. Dit is tevens de conclusie van alle betrokken partijen en de uitkomst van de met hen gevoerde gesprekken dat we voor minder niet moeten (willen) gaan. Maar de uiteindelijke plek op het podium is aan de stad en ook aan uw raad. Die plek wordt bepaald door visie, creativiteit, inzet en financiën. We denken grofweg in drie onderscheidende richtingen. Richtingen die niet uitsluitend of absoluut zijn, maar een eerste inkijk geven in de wijze waarop het themajaar qua ambitie aangevlogen zou kunnen worden.

2.

Ambitierichting 1: Klein en lokaal Bij ambitierichting 1, de kleinst denkbare variant binnen het nog altijd onderscheidende themajaar 2029 zitten we wel tegen het minimum aan. Het raakt de basis en is functioneel en kleinschalig ingestoken. Het is voor een themajaar de standaard en biedt binnen bescheiden kaders ruimte voor eenvoudige, creatieve invulling. Focus ligt dan vooral op het aandacht hebben voor het thema via verschillende kleinere en grotere projecten, die beogen een breder bewustzijn van het thema voor gerichte (al betrokken of geïnteresseerde) doelgroepen. Kleinschalig, beperkt in doelgroepen en realiseerbaar met (naar verhouding) bescheiden middelen en inzet.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

In deze invulling is het mogelijk om de activering, zeker in vergelijking met de andere uitgangspunten op een hoger niveau te houden. De maatschappelijke effecten, het bereik en het duurzaam nalatenschap van 2029 zijn in ambitierichting 1 laag. Wat zijn invullingen in het verleden in deze ambitierichting? Onze stad heeft ten aan zien van evenementen in het (recente) verleden ook wel bewust voor dit (altijd nog onderscheidende) ambitieniveau gekozen. Insteek daarbij was dat het rond die kleinschaligheid groots werd uitgepakt. Podiumwaardig, in het besef dat je een moment of meerdere momenten gezamenlijk groots kunt maken. Voorbeelden hiervan zijn het impactvolle (maar qua tijdspanne korte) ‘Welkom Thuis’, de ontvangst van de Nederlandse Olympische ploeg in 2012 voor het centraal station, de meerdaagse viering en herdenking van onze bevrijding of het jaarprogramma ‘1200 jaar dorpskernen 2015’. Vanuit deze insteek zou je grofweg voor dit meerjarenthema 2029 een financiële vertaalslag gemaakt moeten worden van tenminste 1 miljoen euro. Deze ambitierichting wordt dan in de basis uitgevoerd met de www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

middelen die door de reserve themajaren citymarketing en het oormerken van deze jaarlijkse reserve voor 2029 beschikbaar komen. Met alleen deze middelen zijn kleinschalig een beperkt aantal projecten te organiseren. 3.

Ambitierichting 2: ’s-Hertogenbosch en daarbuiten Een vervolgstap in ambitieniveau gaat uit van ruimere kaders en een breder format van activiteiten. De opmaat naar én het themajaar dienen dan vanuit een visie inhoudelijk en creatief aan te sluiten op bredere en gerichtere doelgroepen, met een meer professionele opzet en hier en daar professionele (in- en externe) inzet. Op dit ambitieniveau kan op groot stedelijk niveau een programmering worden opgezet. Hierdoor zijn het bereik en de maatschappelijke effecten groter. Ook is er meer financiële ruimte om het duurzame nalatenschap van 2029 vorm te geven, en zo kennis en energie ook na 2029 vast te houden. Door een toename van activiteiten, die breder ingezet kunnen worden (ook met de directe regio) neemt de activering toe.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Wat zijn invullingen in het verleden in deze ambitierichting? Bij deze richting moet u denken aan inzet, opzet en creativiteit van grootstedelijke evenementen als de internationale wielerkoers Vuelta 2022, EK Petanque 2022 en WK Archery 2019, waarbij het maximale is gehaald uit hetgeen (aan)geboden werd aan onze stad. Hier is destijds geïnvesteerd in met name realisatie, uitstraling, gastvrijheid en vooral maatschappelijke activatie. Vanuit deze insteek qua ambitie zou voor de uitwerking en realisatie grofweg voor dit meerjarenthema 2029 een financiële vertaalslag gemaakt moeten worden in een range van 2-3 miljoen euro. 4.

Ambitierichting 3: Ook landelijke aansprekend De denkbare maximale variant noemen we de koplopers-ambitie. We werken dan toe naar een opmaat en themajaar dat hoog ambitieus is. Het zet een koers in van toonaangevend, innovatief, impactvol, breed van opzet en inzet, sterk professioneel ondersteund, zichtbaarheid op regionaal en nationaal (zelfs bescheiden internationaal) niveau, met een overeenkomstige financiële vertaling. Op dit ambitieniveau ‘scoren’ de vier uitgangspunten het hoogst. De maatschappelijke effecten zijn groot, door een professioneel opgezet programma, een verscheidenheid van activiteiten zorgt voor grote activering van ’s-Hertogenbosch, het bereik is groot voor ’s-Hertogenbosch, de regio en daarbuiten en het is mogelijk om deze resultaten te borgen.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Wat zijn invullingen in het verleden in deze ambitierichting? Voorbeelden hiervan waren de meerjarenmanifestatie Jeroen Bosch Jaar (2016) en – van geheel andere orde met hetzelfde hoge ambitieniveau - het twee uur durende verblijf van de Koninklijke familie op Koninginnedag 2007, beide op eigen wijze vorm en inhoud gegeven, met een voor dat event maximale inzet en maximale financiële investering. Vanuit deze insteek qua ambitie zou je voor de uitwerking en realisatie grofweg voor dit meerjarenthema 2029 een financiële vertaalslag moeten maken van tenminste 5 miljoen euro. 5.

De genoemde financiële vertaalslag verklaard Met verschillende ambitieniveaus valt er iets te kiezen. Vanzelfsprekend kan het ambitieniveau veel ruimer en groter worden vertaald. Wij denken echter dat we scenario’s moeten wegen die een zekere mate van realisme hebben in de opties. De drie hierboven genoemde bedragen zijn uiteindelijk de financiële vertaalslag van (als basis) een meerjarige opzet, een noodzakelijke in- en externe projectstructuur, een mate van professionalisme en vanzelfsprekend de uitwerking en realisatie van een programmalijn met (tenminste enkele) programmaonderdelen. Die basis wordt grofweg begroot rond de 1 miljoen euro. De te kiezen ambitierichting bepaalt vervolgens het eventuele (financieel noodzakelijke) www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

surplus. Bovenop die basis komt het gewenste karakter en de gewenste uitstraling van het themajaar, de dan te kiezen insteek en breedte van programmalijn, maar ook de mate van professionalisme (qua inzet en evenementen), de te bereiken (breedte van de) doelgroepen en de breedte en (ook gemeentelijke) facilitering van bijpassende evenementen. Om een gevoel te krijgen bij de genoemde bedragen en de vertaalslag naar het themajaar: inmiddels liggen er ruim 20 serieuze wensen van activiteiten in het licht van 2029. Het zijn evenementen gericht op locatiegerichte re-enact, lichtshows, toneel en musical(s), (nieuwe) literatuur, 17e eeuwse rondleidingen en vaartochten, graffiti-duidingen, research (onderzoeken / proefschriften), tentoonstellingen en verschillende inpassingen bij al toonaangevende reguliere events. De totale begroting van deze projecten – uitgaande van een gemiddelde uitwerking - komt grofweg tussen de 1,5 miljoen en 3 miljoen euro. Dit is een schatting, die we graag expliciteren door twee ‘vraagstukken’ met u te delen:  Vanuit verschillende wetenschappelijke kanalen wordt benadrukt dat research rondom dit 17 e eeuwse thema de gewenste legacy kan opleveren en aan alle studies nadrukkelijk nog e.e.a. kan toevoegen.

Er zijn nog altijd onontgonnen bronnen die ons meer en beter inzage kunnen geven in het 17e eeuwse ’s-Hertogenbosch op onder andere sociaal-maatschappelijk vlak. Research is mogelijk op verschillende niveaus, waarbij de keuze hier mede wordt bepaald door de financiële armslag die we de research wensen te geven.  Vanuit de samenleving wordt serieus nagedacht over een beeldbepalende musical die in 2029 het verhaal van het beleg en de hedendaagse vertaling ervan publiekstoegankelijk maakt. Hoewel gekeken gaat worden naar verschillende financiële bronnen, zal ook van de gemeente een bijdrage verlangd worden. Een dergelijke bijdrage – groot of klein – bepaalt mede het ambitieniveau van deze musical. Deze vraagstukken bij twee voorbeelden zijn door te voeren op alle nu al ingediende projecten en evenementen. En we staan nog maar aan het begin en zien nog talrijke projecten en evenementen voor ons, die sociaalmaatschappelijk, cultureel, educatief, historisch en sportief aangehaakt kunnen worden bij het themajaar. U begrijpt dat dan een ambitieniveau leidend is. Denk je sec vanuit de nu al voorliggende input aan ambitierichting 1 dan zou je na een vervolgpitch van eventueel nog gewenste aanvullende projecten hierin keuzes kunnen maken en je beperken tot een paar beeldbepalende projecten die je financieel en organisatorisch ondersteunt.

Hiermee maak je 2029 www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

bescheiden, behapbaar zichtbaar op het niveau van projecten, met veel eenmalige impact, participatie van doelgroepen uit de stad, en een bescheiden inzet en projectstructuur. Denk je aan ambitierichting 2 dan vormen deze 20 verzoeken slechts de basis en gaan we via een samenhangende visie op zoek naar de (nog vele) verbindende en ontbrekende schakels die vanuit de gewenste breedte van alle doelgroepen (de hele stad doet mee) het themajaar 2029 lokaal en waar mogelijk in de samenwerking regionaal tot een beeldbepalend geheel kunnen maken. Hier ligt een professionaliseringsslag en stevigere projectstructuur onder. Denk je aan ambitierichting 3 dan is het een mooie en waardevolle inventarisatie van ideeën, maar vormt dit nog losse zand voor een stuurgroep en denktank de basis van de met elkaar te formuleren uitgangspunten die het fundament moeten gaan vormen van een beeldbepalend themajaar, dat tot en met nationale uitstraling reikt.

Kanttekeningen en risico’s In de uitvoering van scenario’s zien we een aantal risico’s. We benoemen deze hier en geven aan op welke wijze we hiermee omgaan: •

•

De betrokkenheid van gerichte instanties, verenigingen, wetenschap, kunstenaars en gerichte doelgroepen bij het thema 2029 is groot en breed. De financiële mogelijkheden beperkt, wat naar inschatting eveneens geldt voor private gelden en subsidiemogelijkheden. Afhankelijk van ambitie zullen de financiële middelen derhalve vooral van de raad moeten komen; Het inmiddels uitgesproken ambitieniveau, de inzet en de financiële middelen van de omliggende (in het convenant van 2019 betrokken) gemeenten Vught, Heusden en Sint-Michielsgestel is (vooralsnog) bescheiden. De samenwerking wordt gekoesterd, maar gelet op de bestuurlijke signalen verwachten we www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

een bescheiden financiële participatie van genoemde gemeenten. De Provincie wacht de ontwikkeling van de opstart van het themajaar verder af. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van ‘s-Hertogenbosch, De gemeentesecretaris,

De burgemeester,

drs. B. van der Ploeg

drs. J.M.L.N. Mikkers

Bijlagen n.v.t. Registratienummer Commissie Portefeuillehouder Sector/Afdeling Inlichtingen

18119753 Bestuur: 28 augustus 2025 M.A.B. van der Sloot ALG/BO J.de Wit / j.dewit@s-hertogenbosch.nl / 06-20015207

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704