Discussienotitie Afvalvisie 25 augustus 2025

Discussienotitie Registratienummer

079617802612

Commissievergadering

Commissie Bedrijvigheid / 25 augustus 2025

Onderwerp

Discussienotitie Afvalvisie

Bestuurlijke boodschap Naast het realiseren van een solide Afvalstoffendienst op de korte termijn (‘Blik naar voren’), wil het college ook de Afvalvisie doorontwikkelen als uitgangspunt voor de lange termijn. Aanleiding nog op te stellen raadsvoorstel In oktober 2020 is de Afvalvisie door de gemeenteraad vastgesteld met als doel het restafval te verminderen en afvalscheiding te verbeteren. Sindsdien zijn er maatregelen getroffen, maar deze hebben nog onvoldoende het gewenste effect. Hierdoor blijven we achter op de rest van Nederland en krijgen we te maken met stijgende verwerkingskosten die doorwerken in de afvalstoffenheffing. Met deze discussienotitie wil het college u raadplegen over de toekomstige richting van het afval- en grondstoffenbeleid van onze gemeente. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Een goed functionerende Afvalstoffendienst is belangrijk om de Afvalvisie uit te kunnen voeren. Het op orde brengen van de organisatie en de (fysieke en sociale) veiligheid heeft prioriteit bij de Afvalstoffendienst. Hiertoe is het integraal verbeterplan ‘Blik naar voren’ opgesteld. De doelstellingen in het plan gaan veelal over de korte en middellange termijn. Tegelijkertijd is het belangrijk om stil te staan bij de inhoudelijke opgave op de langere termijn. Deze is vormgegeven in de afvalvisie. Sinds 2020 is ten dele invulling gegeven aan de Afvalvisie. Een van de meest tastbare maatregelen die is gerealiseerd betreft het uitzetten van containers voor PBD (plastic verpakkingen, blik en drankenkartons) bij laagbouw. In bijlage 1 vindt u een korte evaluatie van wat het effect is geweest van de nieuwe manier van afval inzamelen in 2024. Daarnaast vindt u meer informatie over de tariefstelling in bijlage 2, waarmee we invulling geven aan de motie ‘Inzicht in de afvalstoffenheffing’. De maatregelen uit 2024 hebben meer gescheiden PBD opgeleverd. We willen echter nog beduidend meer doen om de gestelde ambities te realiseren. Het uitzetten van de PBD-containers en frequentieverlaging van het restafval had de grootste slag moeten slaan.

De andere maatregelen uit de Afvalvisie 2020, zoals het vervangen van inpandige rolcontainers bij hoogbouw door ondergrondse containers en het beperken van het aantal stortingen, zullen een kleinere ‘winst’ opleveren richting het halen van de ambities. Een doorontwikkeling van ons afval- en grondstoffenbeleid is daarom nodig om op koers te komen. Toelichting werkwijze Met deze discussienotitie leggen we u een aantal vragen voor die bepalend zijn voor ons toekomstige afval- en grondstoffenbeleid. We vragen u in de raadscommissie hierover van gedachten te wisselen. Met de oogst van de discussie kan het college enkele scenario’s nader uitwerken als bouwstenen voor een nieuwe afvalvisie. In een latere fase komen we hiermee bij u terug.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Probleemstelling Los van de nog uit te voeren acties uit de Afvalvisie 2020 zijn aanvullende maatregelen nodig als we een duurzame gemeente willen worden in 2050 en we de gestelde doelen uit de Afvalvisie willen behalen. Dit is ook nodig om een nog sterker stijgende afvalstoffenheffing te voorkomen. Kernvraag: In welke richting willen we ons afval- en grondstoffenbeleid doorontwikkelen? Afbakening: Deze discussienotitie gaat over de inhoud van ons afval- en grondstoffenbeleid en niet over de Afvalstoffendienst zelf of de toekomstvisie zoals die recent in de commissie is besproken. Met de doorontwikkeling van de Afvalvisie 2020 kijken we over de periode van het verder op orde brengen van de Afvalstoffendienst heen. Onze gemeentelijke inzameldienst die op orde is wordt als uitgangspunt genomen. Gezien 2025 een belangrijk transitiejaar is, past dit in de tijdlijn met het toekomstig afval- en grondstoffenbeleid. Relevante besluitgeschiedenis    

Raadsvoorstel Afvalvisie 2020 gemeente ’s-Hertogenbosch, d.d. 6 oktober 2020. Raadsinformatiebrief uitvoering maatregelen Afvalvisie, d.d. 9 mei 2023. Raadsinformatiebrief uitrol maatregelen Afvalvisie, d.d. 12 december 2023. Motie Inzicht in de afvalstoffenheffing, d.d. 13 november 2024.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Vragen aan de raadscommissie 1. 2. 3. 4.

Waar hecht u het meeste belang aan als het gaat om ons afval- en grondstoffenbeleid; service naar de inwoner, kosten (lage afvalstoffenheffing) of het milieu? Wil gemeente ’s-Hertogenbosch de landelijke beleidsdoelstellingen volgen ten aanzien van de nieuwe recycledoelstelling, oftewel sturen op percentage hergebruik in plaats van ingezamelde kilo’s restafval? Als opvolging van bewustwording, hoe kijkt u aan tegen gedragssturende maatregelen in de wijze van inzamelen om het scheiden van afval onder onze inwoners te stimuleren? Wat vindt u belangrijk als het gaat om de tariefstelling?

Afwegingen en/ of scenario’s 1.

Waar hecht u het meeste belang aan als het gaat om ons afval- en grondstoffenbeleid; service naar de inwoner, kosten (lage afvalstoffenheffing) of het milieu?

1.1 Positionering in de ‘afvaldriehoek’ nodig voor een duidelijke visie Het afval- en grondstoffenbeleid is altijd een balanceer act tussen drie factoren uit de zogenaamde ‘afvaldriehoek’: 1) Milieu: Hoe zorgt het beleid ervoor dat we zo min mogelijk grondstoffen verspillen en deze zo hoogwaardig mogelijk verwerken? 2) Service: Hoe maken we het inwoners gemakkelijk om hun afval aan te bieden? 3) Kosten: Hoe zorgen we ervoor dat het beleid op een acceptabel kostenniveau blijft voor de inwoners? Wanneer we de nadruk op het één leggen, kunnen we vaak minder doen aan het ander. Zo betekenen maatregelen voor een hoog serviceniveau ook vaak hogere kosten, en een hoog milieurendement een lagere service op restafval. Een richting kiezen binnen de afvaldriehoek is nodig om een duidelijke visie op te stellen. 1.2 Meerderheid inwoners van ’s-Hertogenbosch vindt ‘milieu’ het belangrijkste aspect van de afvalinzameling Tot op heden is vaak gestuurd op kosten en hechten we veel waarde aan het serviceniveau van onze inwoners. In het eerste www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

kwartaal van dit jaar is een klanttevredenheidsonderzoek gehouden onder onze inwoners over afval (zie bijlage 3). Deze vragenlijst is 7031 keer ingevuld. Daarin is ook gevraagd wat men het belangrijkste aspect vindt van afvalinzameling. Hieruit blijkt dat een meerderheid van 56% het milieu het belangrijkst vindt. Daarna volgen (lage) kosten (31%) en (hoge) service (9%). Een klein deel heeft geen mening of weet het niet (4%). 2.

Wil gemeente ’s-Hertogenbosch de landelijke beleidsdoelstellingen volgen ten aanzien van de nieuwe recycledoelstelling, oftewel sturen op percentage hergebruik in plaats van ingezamelde kilo’s restafval?

2.1 VANG programma Rijksoverheid herijkt: recyclingpercentage 60% in 2030 Het uitvoeringsprogramma Van Afval Naar Grondstoffen (VANG), waarmee de overheid gemeenten stimuleert om maximaal 100 kilo restafval per inwoner per jaar en 75% afvalscheiding te realiseren, is herzien. Waar de focus lag op de kwantiteit (minder restafval) ligt deze komende jaren op de kwaliteit van de ingezamelde grondstoffen. Dit om de recyclebaarheid van de grondstoffen te verbeteren. Het doel is dat tegen 2030 minimaal 60% van het huishoudelijk afval wordt gerecycled en 65% in 2035 (naar Europese normen). Ook richt VANG zich nu meer op de voorkant van de keten (het voorkomen van afval). In de Afvalvisie 2020 staat al dat we kwaliteit boven kwantiteit stellen, maar er zijn nog geen concrete ambities op geformuleerd. Deze zijn er wel voor de hoeveelheden restafval. Dit terwijl de hoeveelheid restafval automatisch daalt als het recyclepercentage stijgt. De nieuwe recycledoelstelling betekent dan ook niet dat de 100 kilo per inwoner-doelstelling door de overheid is losgelaten, maar dit te bereiken door te richten op een hoger recyclepercentage. 2.2 Van afval naar grondstoffen: focus op recycling Te veel grondstoffen worden nog verspild (en verbrand). We spreken daarom steeds minder van afval en juist meer van grondstoffen.

Afval wordt vaak als ongewenst gezien, terwijl de term grondstoffen juist laat zien dat ‘afval’ waardevol is. Ook onze eigen ‘Afvalvisie’ kunnen we omzetten naar een ‘Grondstoffenvisie’ in de toekomst. Het Rijksbrede programma ‘Nederland Circulair in 2050’ heeft als doel dat er in 2050 geen verspilling meer is van grondstoffen (oftewel dat er geen restafval meer is). Maatregelen hiervoor heeft het Rijk opgenomen in het ‘Nationaal Programma Circulaire Economie 20232030’ (NPCE). Recyclebare grondstoffen moeten zo efficiënt mogelijk worden ingezet. De gemeente speelt hierin als www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

regisseur een belangrijke rol, omdat zij de inzameling en verwerking van afval regelt en via communicatie en andere instrumenten de omgang met afval kan beïnvloeden. 2.3 Naar voren schuiven in de keten voor een hoger recyclingpercentage Naast een hoog recyclingpercentage en minder verbranding, is er meer nodig om ’s-Hertogenbosch circulair te maken. We moeten naar voren opschuiven in de keten, bijvoorbeeld door afvalpreventie. Een middel om (grof) afval te voorkomen is uitbreiding van de dienstverlening van ons circulair ambachtscentrum Vindingrijk. Daar komen de pijlers ‘hergebruik, reparatie, samenwerken met lokale stakeholders, inclusiviteit, kringloopwinkel en onderwijs’ samen. Samen met Vindingrijk kunnen we de impact vergroten door nog intensiever samen te werken met de sector Stadsbeheer en dan met name het milieustation. Zo kunnen onderwijsinstellingen de materialen van het milieustation gebruiken om bepaalde beroepen te onderwijzen. En door lokale initiatieven te betrekken vergroot je bewustwording en creëer je afzet voor de circulaire materialen die we van inwoners inzamelen. Hoe dichterbij, hoe beter. De Rijksoverheid wil een landelijk dekkend netwerk in 2030 van circulaire ambachtscentra. Aan dit onderdeel wordt vanuit de Nota Duurzaam vorm en inhoud gegeven. 3.

Als opvolging van bewustwording, hoe kijkt u aan tegen gedragssturende maatregelen in de wijze van inzamelen om het scheiden van afval onder onze inwoners te stimuleren?

3.1 Effectiviteit van de inzamelstrategie De jaarlijkse Benchmark Huishoudelijk Afval van branchevereniging NVRD toont verschillende inzamelstrategieën die een gemeente kan hanteren. Er zijn gemeenten die tariefdifferentiatie (diftar) inzetten, waarbij inwoners betalen voor de hoeveelheid restafval. Er zijn gemeenten die servicedifferentiatie inzetten, waarbij grondstoffen hoogfrequent worden ingezameld en restafval laagfrequent. Er zijn gemeenten die een combinatie van beide strategieën gebruiken of zoals wij in gemeente ’s-Hertogenbosch; een basissysteem hanteren (geen van beide strategieën). Uit de benchmark blijkt dat tariefdifferentiatie in combinatie met servicedifferentiatie de best presterende inzamelstrategie is, kijkend naar de hoogte van het recyclepercentage en de afvalbeheerskosten. Niet alle strategieën zouden direct toepasbaar zijn in gemeente ’swww.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Hertogenbosch, maar daar kan wel naar toegewerkt worden. 3.2 Bewustwording alleen niet effectief genoeg In gemeente ’s-Hertogenbosch hebben we relatief weinig stimulans voor inwoners om hun afval beter te scheiden. De frequentieverlaging naar 1x per 3 weken restafval heeft wel wat opgeleverd maar nog niet voldoende. Met alleen inzet op communicatie en educatie gaan we met de huidige inzamelwijze onze doelstellingen niet halen. Daarom zijn er meer maatregelen nodig die wel effect sorteren doordat ze echt gedrag veranderen. Inwoners zijn meestal wel overtuigd van afvalscheiding, maar het gemak in de keuken overwint. Als gevolg bestaat nog steeds een groot deel van het restafval uit grondstoffen. Landelijk zijn er genoeg voorbeelden van effectieve maatregelen die het gedrag de goede richting uit sturen. Willen we betere resultaten, dan moeten we ook in ’s-Hertogenbosch verder sleutelen aan onze inzamelstrategie. 3.3 Ook het gedrag aanpassen op de werkvloer Van onze inwoners vragen we best wel wat inspanning om het afval goed te scheiden, maar op de werkvloer is dit lang nog niet altijd zo. Als we goed scheidingsgedrag verlangen van onze inwoners, zouden we dan richting een duurzaam (en circulair) ’s-Hertogenbosch dit ook niet van onze bedrijven verwachten? In relatie tot de Nota Duurzaam kunnen we de rol van de gemeente hierin nader onderzoeken. 4.

Wat vindt u belangrijk als het gaat om de tariefstelling?

4.1 Solidaire tarieven of ‘de vervuiler betaalt’? Er zijn allerlei manieren om de afvalstoffenheffing te tariferen. Het is een politieke keuze of je hierbij wil kijken naar wat het meest ‘solidair’ is of het meest ‘eerlijk’ is. Het tariferen naar huishoudsamenstelling is lastig te verantwoorden. De belangrijkste keuze die gemeenten moeten maken is of je wel of niet het principe ‘de vervuiler betaalt’ hanteert. Zo ja, in welke mate je dit vervolgens doorvoert en of je hierbij ook een gedragssturend element wil inbrengen. Het is lastig om een tarifering te hanteren die maximaal tegemoet komt aan individuele wensen. Het is van belang om te kiezen voor een heffingswijze die past bij de gemeenschap, met haar eigen culturele componenten en fysieke mogelijkheden. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Risico’s en risicobeheersing 1. Afvalbeheerkosten blijven stijgen door hoge verbrandingskosten De afvalbeheerkosten zijn in de afgelopen jaren flink gestegen en het einde lijkt nog niet in zicht. Zo gebruikt de Rijksoverheid fiscale prikkels om restafval te verminderen. De verbranding van restafval wordt de komende jaren steeds zwaarder belast (via de afvalstoffenbelasting en de CO2-heffing). Verder hanteren afvalverwerkers steeds strengere acceptatie-eisen voor afval, waardoor het risico op afgekeurd afval toeneemt. Afkeur van vrachten betekent hogere verwerkingskosten en soms ook een lagere vergoeding, bijvoorbeeld bij PBD. Daarnaast drijven een toename van loon- en transportkosten de prijs op van de afvalinzameling. Deze stijgende kosten maken het des te belangrijker om zo min mogelijk (grof) restafval te hebben. We zien een significante samenhang tussen de hoeveelheid restafval en de afvalstoffenheffing: een lage hoeveelheid restafval betekent gemiddeld genomen een minder sterk stijgende heffing. Daarbij speelt nog dat onze verwerkingstarieven voor het restafval ten tijde van het afsluiten van het contract gunstig waren. Het is aannemelijk dat de marktprijzen bij een nieuwe aanbesteding hoger zullen uitvallen. 2.

Landelijke ontwikkelingen om rekening mee te houden Net als de afvalstoffenbelasting zijn er meer ontwikkelingen waar wij als gemeente geen directe invloed op hebben. In Nederland wordt bijvoorbeeld gewerkt aan systemen voor Uitgebreide Producentenverantwoordelijkheid (UPV) voor diverse soorten afval. Denk aan verpakkingen, textiel of matrassen. Producenten zijn dan verantwoordelijk voor het afvalbeheer van de producten die zij op de markt brengen. Omdat gemeenten een belangrijke rol spelen bij de inzameling, zitten brancheverenigingen - waaronder de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) – hier bovenop. Een belangrijke UPV is de ketenovereenkomst met producentenorganisatie Verpact. Er zijn momenteel onderhandelingen gaande tussen Verpact en de VNG over de werkwijze en vergoedingen ten aanzien van de PBD-inzameling. We houden goed in de gaten wat dit straks betekent voor onze wijze van PBD inzamelen. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Daarnaast is een verkennend onderzoek gaande van de landelijke overheid om afvalinzameling landelijk te standaardiseren. Meer eenduidigheid en herkenning bij inwoners is namelijk van belang bij afvalscheiding. De inzameling is nu een bevoegdheid van gemeenten in het kader van hun wettelijke zorgplicht. Gemeenten weten welk inzamelsysteem het beste past binnen de eigen gemeentegrenzen. Vooralsnog focust de verkenning van de standaardisering op het gebruik van eenzelfde communicatie over afvalscheiding. De staatssecretaris ziet communicatie primair als een lokale taak (vanwege verschillen per gemeente), maar informeert de Kamer vóór de zomer van 2025 over de uitkomsten van een onderzoek naar het standaardiseren van inzamelsystemen. Dit kan potentieel leiden tot efficiëntie, maar roept dus ook vragen op over lokale autonomie en implementatie. Gemeenten lopen het risico dat er in de toekomst bepaalde onderdelen van het afvalen grondstoffenbeleid landelijk bepaald worden. 3. Uitkomst burgerberaad over participatie Over welke onderwerpen willen inwoners geïnformeerd worden, meepraten of meebeslissen en op welk moment? Dat is de vraag die aan het tweede Bossche burgerberaad wordt voorgelegd. Participatie is belangrijk om samen de gemeenschap vorm te geven. Ook een onderwerp als de afvalinzameling raakt inwoners direct.

Beleid over de voorkant van de keten zoals consuminderen, reparatie en hergebruik, maar ook servicemaatregelen met betrekking tot de inzamelfrequentie en inzamelmiddelen zijn tastbaar en dus geschikt voor participatie. We houden rekening met de uitkomsten van dit burgerberaad, zodat we op gewenste wijze onze inwoners betrekken bij het doorontwikkelen van de Afvalvisie 2020.

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van ‘s-Hertogenbosch, De gemeentesecretaris,

De burgemeester,

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

drs. B. van der Ploeg

drs. J.M.L.N. Mikkers

Bijlagen 1. 2. 3.

Effecten maatregelen 2024 Tariefstelling afvalstoffenheffing Klanttevredenheidsonderzoek Afvalstoffendienst 2025

Registratienummer Commissie Portefeuillehouder Sector/Afdeling Inlichtingen

079617802612 Commissie Bedrijvigheid 25 augustus 2025 R.J.J. Geers SB / AFV/ M. Olde Engberink m.oldeengberink@s-hertogenbosch.nl

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704